(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Opera qvae reperiri potvervnt omnia"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



Elru|i5 bon Jutttn 



^(^iiften 



I)eraus(|r9ci)rn 



oon 



€hn^xh iSdihing. 




^ricft »«n 1500. bit 152U. 



|lra(k nn^ VrrUd wn ^. <&. Srnbnrr. 
1859. 



tATi^ 







/ 



EPISTOL^ 

VLRICHI HVTTENI 

EQVITIS 

ITEM 

AD EVNI)E:M deqve eodem 
AB AI.IIS AI) ALIOS SCRim'^. 



COLLEGIT RECENSVIT ADNOTAVIT 
VARIAQVE QV^ AI) HVTTENI VITAM LmUOSQVE 8PECTANT SCBIPTA 

ADIECIT 

edvardvs bocking 

IVB- VTRIVSQ. ET PHIL08. D. AA. LL. If. IN VNIV. LITT. BOKN. IVR. PROF. PVBL. ORD. 
BOBV88. BEGI AB INTIIIIS D£ IVBK CON8ILII8. 




VOLVMEN PRIVS. 



LIPSI^ 
IN ^DIBVS TEVBNERIANIS. 



A. ClDlOCGCLIJt. 



VNIVERSITATI LITTERARIJ: lENENSI 



TERTIA SJICVLARIA CELEBRANTI 



D D D 



EDVARDVS BOCKING 



Vhi revercndi, inluslres, /jraliosi, amplissimi. 



Quod Vestris nommbus hunc Hutleni scriptorum editiofiem 
exormre ausim, homo plerisque Vestrum nomine tantum notus, 
qui universitati Vestree Jieque alumnus neque socius umquam ad-- 
scriptus fuerim, non vereor fore qui adroganii(e reum me faciant 
aut temeritatis inmodesteeque incogitantice. Huttomm Vobis offero, 
scripta Gvrmanicee libertdtis evangeliceeque veritatis adsertoris acer^ 
rimi quoe reperire potui omniay non tenuiiatis mece lucubrationes, 
Hutteni quidem manes , cum Vestra academia e Vittcnbergensi cvan" 
gelii arce novum liberce mentis ac cogitationis scminarium nascere^ 
tur^ in Tigurini lacus sccretissimo recessu diu quam vivo libertatis 
veritatisque indefessum studium in patria Gcrmanica tcrra fere 
omnenC inviderat, quietem altam capiebani: cuius animus fervidius 
inpetuosiusque quam Germanorum mansuciudo ferre posset totum 
pro civili ecclesiasticaque patriee salute sese devovcrat, eius cor-- 
poris reliquias angulus ille eQfj^uzog iam multos annos, cum le- 
nensem litterarum universitatcm magmnimi principcs conderoU, 
exigtw tumtUo contincbat. Idenl vero Iluttcnus ut alia humanitaiis 
gymnasia qiue potuit frequentare solebat^ ita Vestrum opinor im- 
primis si ficfi potuisset^ non adisset solum sed prcecipue etiam 
amantiusque coMsset. Quamvis nullam, quee Vcstra^ acadcmiee non 
plurimum debeat, disciplinam vel sciehtiam mortalcs colant, vcl ob 
id Huttenum Vestra gloria et Vos ipsos Iluttcnica cx impa- 
vido veritatis studio conparata laudc dignos essc iwlico, quod phi~ 
losophia: theologiceque , sive hee diversfe sciefitice sunt sive una 



eoflemque (liversis nominibus adpeUniay Vesiri cidtores semper ^/*- 
fecerunt ut et vere liberalia studia et verum libertatis studium^ 
quando reliqua Germania non habebat, loctim tutum felicemque inve^ 
nirent, Supervacanea ^ si mortuorum nomina exprimerem, verba 
facerem; inmodeste foquerer si Vos vivos adhuc (utinam diuj nomi- 
natim conpellarem. Hoc unum addam^ Huttenianorum operum lit- 
terariorum editofrm eadem Vobis offerendo et ut benignc accipiatis 
enixe orando nihil nisi officium meum me facere. mm apud Vos cum 
Goettlingins Vester (sed et meus estj pluteos bibliothecaa lenensis 
ea qua est inexhausta humanitate mihi ape?*uisset, primum illorum 
opcrum, in quorum studio iam plures annos consumpseram , eden- 
dorum consilium a me captum est. quare sinitCy viri lenenses, Vobis 
pompam ducentibus hisce verbis memet obviam ire ecce vobis ve- 

STRFM HyTTEyVM. 

Deus ter optimm maximus et Vestram academiam et Vos ipsos 
eiusdcm sofcutaria iam tertia celebraturos summo semper bonarum 
artium titterarumque bono felices esse faciat! 

Dabam Bonnce ad Rhenum 



IIL lion. Aug. a. CDIDCCCLVIIL 



EDITORIS PR^FATIO. 



Germ^inis inter alia liberlalis veritatisqne ot ornanienta el incitameQta 
in priniis iiutteiii scripta pra^standa esse muUorum ante me prudentium 
bonorumque virorum sententia fuit. quod debilum adbuc sohitum non 
esse ante hos ferc novem annos, cum iitorum qnotquot potui exerapla 
conlegere c(Bpissem, ne dcforme venustorum olim membrorum Munchia- 
imm corpus legcntis sive miseralioncm sive indignationcm inrisionemve sem- 
per Inoveret, non siue quodam pudore animadverli. indignum est enim 
uostra gente quod ue herouui quideni suorum monumenta, qui egregiis 
facinoril)us animos quoque Germanorum, ne servirent inque aliena pote- 
state misere consumerentur, strenue fortiterque al> extremis pericuUs de- 
fenderuut, quantum per temporis haud averruncandam iram ac voracita- 
tem omniumque iimnanorum operum destruendorum vim et cupiditateni 
(ieri potest, integra conservata ad pios erga patriam sensus in iiostratium 
auimis excitandos confirmandosque pu1)lice proponuntur. Exterorum po- 
pulorum sicui pauilo cuitiori iluttenum inter suos numerare liceret, vix ut- 
lum tam neglegentem esse crediderim qum scripta tanti viri pro captu diver- 
sorum ordinum aUas aliter cdita inter eruditieris vita; uecessitates haberet : 
nos Hutteni et Lutheri etiam scripta , ({ui nisi pro nobis iugenii armis pu- 
guassent, Gemiani non esseums, in sordibus disiecta contemptaque iacere 
proui iu quaestum ac corrupti pecuniarum conradendarum iiisaua qua- 
dam cupiditate, qua hiec xlas iiidies gravius laborat, non sine acerbo nostro 



XII EIHTORIS PR.KFATIO. 

(lanino perpetimur. sacras aeiles, iiiiino -nilentia palatia sninpiuose, non 
pietalis eausa ariificiose a^dificare eadeniqne pretiosissiina supellectili splen- 
didisqne oscillis qnasi Mainmon.T sacrincandnni csset varie exornarc adau- 
cto(pie sacrificnlornm histrionaliuni snperho ac procaci fasln et insolentia 
pra^miis lionoribns pfialerisqne proposilis inlicere, nolentes ct detrectaiites 
aut prpnis multare aut manu militari nt frequcntent adigere, ncglectis spre- 
lisqne honarum artinm litterarnmque ac pln*losoplii?c studiis divina lunna- 
na(pie edictis decretisve ordinare omnia, quasi de manibus pedihusqne re- 
{;endis, non de animis in^eniis(pie ad veritatis divina^qne mortalihns a deo 
insita; rationis cognilionem, amorem, usum dncendis ag(»retur, lias qnidem 
consimilesquc qua^ mnlta'. snnt superstiti(nieS' etiam pientissimi viri illi ut 
Christiana^ doctrina» contrarias fcnlissime oliiii rt^prehendcrunt : attamen ho- 
diQqiie grcges eorum snnt quihus maior istiiis modi pervers<e pietatis cura 
esse videatnr <piam ut interins lemphim domini extruant eidemqne clarnin 
lunicii inducant, id quod iiisi jncntihus morihusque excolendis confirinan- 
disquc fieri non potest. atqnc hoc ipsnm ut fieret in priniis fhittenus 
noster omnihiis at qiianti ingenii virihns conisns est, idemque de rehus 
piihlicis ecclesiasticisque , de magistratihns ac sacerdotiis, iiiodo recte in- 
terpreteris, ea posteris tradidit qna^ non (fcrmanis solum sed populis prin- 
cipibnsquc omnihns utilissima esse ah univ/^rsis iudicahnntur qui vcritati 
student nequc omnia Ini posse pccunia, hanc dcum csse, Chrysium, non 
pauperem CJiristum coli deberc institoriis snis animis pcrsuaserunt. Rem 
itaque desideratu cxoptatuquc pcrfaciicm, scd qna; non sine multis difli- 
cuiiatibus, laborilius, dispeudiis perQci potest, bono aniiiio adgressiis eo 
amantiori prosccutus sum quo niagis Iluttcni ingenii animique magnitudi- 
nem, constantiam, simplicitatcm , candorcm in dies admirabar. coemptis 
commodatisvc subsidiis paullo instructior factns siqiiid ineditum aiit ohli- 
vione scpnltum latcrct, et itinerihus factis et amicornm in priniis hunia- 
iiitate tibcrahssime adiutns ea diligentia qiia |)er rei domestica^ scholasti- 
cique muneris curas licehat, perquircndnm snscepi. iam si quoruni ami- 
corum quanta liheralitate humanissinK^ adintus ess(4n, nuTitis laudihns ex- 
toilereni, gioriae niejc ipse vanus pra^dicator leclorihus videar, nequc vero 
HutteDianoruui openim coilcctore ct editore dignum esse iudico de adiu- 



EDITORIS Pn>:FATIO. XIII 

ioribus adiiiinenfisqiie ac de fortuna sua non gralulari sibi gralo aniino. 
Scripta quibus uti rontigil oiiniia indicibus tum priori voluniini pra^miHso 
tum singulis totius operis partibus adnotatis di1igeiit4>r recensiii. l)e con- 
silio nieo huiusque editionis ratione paiicis defungar. Hiitteni qiia^ coiiqui- 
rere potui scripta omnia tain edita quain inedita, (piaba sunt in bis duo- 
bus voluminibus baiid conteinnendo niiniero, quani potero castigatissime 
ita edam ut ex ipsis btterarum forinis quid ab ipso Hutteno, (piid eidem 
ab aliis et quid ab ie^pialibus bominibus de Hutteno scriptum esset in- 
tuentibus adpareat. quos libellos sive incerta sive falsa cinn niaiorum 
nostrorum tum huius temporis bominiim iudicia Hutteno adscripserunt, 
eos iibi ad rem fac(^re videbuntur minutioribus iitteris repetendos cu- 
rabo. Inter orthograpbidB b^ges eam pne cet(Tis observavi, ne ab anti- 
quissimis integrioribusve quos adire dutuni esset foiitibus, nisi iibi ope- 
rarum tantum peccata corrigenda (»ss(»nt, facile njcederem: ceteriim ba- 
rum rerum curiosis rationem reddct adnotatio, in qiia tamen sa*pe nu- 
mero etiam librarioriim operarumv(^ mendis qiia^ variis eiiisdeiii libri cxem- 
plis inter se disiinguendis inservirent locum dare visiim est. pares ubi(|ue 
eorundem verborum formas rcpraesentare non bciiit, ciim etiam saecuto 
deciino sexto scripiores vel doctissimi non perpetuo eadeiii verba iisdem lit- 
teris iiequb omnia semper suis litteris scripsissent , s(mI inter c ei /, c et qu, 
e el w vel d?, i et y, /* et ph, n et ww, s et /i>, t el U siiniliter(|ue in- 
ter alias lilteras incerti tluctuassent. inulto minus eam mihi licentiam 
sumpsi ut stribligincs non nulias, v. c. coniunctionem ac mili(*ns ante vo- 
calem positam, tollerem aut coiitra Hutteni consuetudinem verbo enim 
iustuin ubique locuin adsignarem, (piasi ipse scriptorum a me edendorum 
auctor essem: suos etiam (^gregia corpora luevos habere naturalis lex est. 
Non ita anxius fui, si Gernianice scriptas eas(pie Lathias partes exceperis 
quas aut ipse primum aut ex ipsis inanu scriplis exeinplis exhibeo, hi si- 
gnis uiterpunctionis ({uam vocant coinmode pouendis iniililibusqiie reicien- 
dis, ne leiitores rudi hodie(pie insolito verboruin partuimqiie oralionis dis- 
tingiiendorum more, quo ipso valde iiicerto varioque cum Hiitteni scripta 
prodierunt et oper» et ipsi etiani scriptores utebantur, moleste inpedi- 
rentur: uani et Hutteni stiluin in cominatibus piinctis(pie q. v. eirunden- 



Xnil EDITORIS PR.WATIO. 

dis largiomTi fuisso qiiam liodic feramns miillis exemplis didici. e(]uideni 
m liis quoque rebus pro religioue mea ut sanrlissimo illo veritatis culfore 
nequid indignum c(mmitterem sedulo sludui. Quam iu liistoriis explican- 
dis, in vitis liominum per l]<cc scripta conmemoratorum breviter enarran- 
dis, in lihris (piorum mentio facta est vcterumque scriptonim qiia; adfe- 
runlur verhis adcuratius indicandis aliisve legentium inpedimentis tolleiidis 
consumpsi operam, longiorem multoque laboriosiorem eain fuisse quam 
pro tenuitate profectus securiis lector aestimaverit , quem tamen per (pias 
incultas nec raro corrupUis etiain vias mibi saepiiiscule perreptandum fue- 
rit pro aeqiiit4ite siia repiitare iiibeo , boc (Mpiidem iioii tam ut (pierar qiiam 
ut «emulos excitem feliciores iiigenue profileor: nam earuin cpioque dif- 
ficultatium non niilla rpstimatio facicnda est, qiiibiis fr(*(pienter inpediri 
solent (pii ex borrida librorum libelloriimfpie de singiilaribiis tantum 
locis, personis causisve scriptorum silva eos ipsos eruere sibi volunt, 
unde notilia reriim maximam partem per se vilissimanini , qua tamen icgre 
sapiens lector careat, commode peti possint, quosque cliamsi qui sint ido- 
iiei didiccris, frustraneam conqiiirendi operam dabis. Siquis tandem quare 
Germaui scriptoris reiiqiiianim (lermanus editor non Germanice scripse- 
rim ex me (piaBrat, Iioc babeat respoiisum sibi: quamvis mibi quoque Ger- 
manice quam Latine scribere certe faciliiis cedat, Hutteniim t<iinen plera- 
cpie sua Latiiie scrif^sisse, neque mibi Latinarum litterarum iguorantiam 
inter Germanicas qiiilnis gloriemur dotes iiiimeraiidam videri; atque ut non 
doctis s(dum ita nec ineruditis boc exeiiipliim oiTcTri, (|uorum siqiiod esl 
Huttenianorum libroriim desiderium, qui expleant apud nos non decrunt: 
Grseca verba , non ita fre(picntia , pleraque fere omiiia , cuiii inter nostra- 
les miilti qui Latiiia legere didiceruiit illa paruin intellegant, Latine in 
notis adscripsi. Hutteni scripta ita edere mihi proposiii, ut inter puros 
bistoriarum ac litterarum Germanicarum fontes qua; reciperentur per me 
non indigna essent, et ut aput alias quoque nationes Hutteiiianum sidiis 
suo lumiiie, (piod Anglis fere patriuni, Gallis saliilare, Ausoniis gentibus 
quasi ex ipsarum aiiti(piitatibus refulgens adiiarebit, splendide rutilaret. 
nigeretur aut(^iii, si deiis vilam dabil milii nec libri redemptorem ei de- 
serent iii (pioriim honorem utilil<itein([ue public^ilur, totuni (»pus in septem 



EDITORIS PR^FATIO. XV 

partes sive voluniina, quoruni duo priora EpisUilas contincntia in opera- 
riorum maDibus sunt; mox se(pieiur iam elaborahiin volunien Dialogorum; 
unum deinde explebunt Orationos cum didascalicis libellis, aiiud Carmina; 
sextum dabitiir Epistolis obscurorum virorum siniilibiisque scriplis qiia" nun 
nisi a nugatoribus ipsis sive non integris iiidicibus niigatoria esse coiicla- 
mantur, cum renascentiiim litterarum atijue liistoriarum exeuntis mediae 
quam vocamiis setatis uberrimi fontes iique supra quam credi solet puri sint. 
septimo denique volumine Indices cum conmentariis meis con|)reiiendain. 
Superest ut de Huttt^ni efTigie verba faciam, (piam ad Alberli Ihireri 
exemplum in regio Berolineusi cbalcograpbicaruin picturariim inuseo ad- 
servatum ad dimidiam fere partem redactam, qiiamvis non in eo solum a 
Dureriano o|fere diversa sit qiiod dexteram capitis partem conspiciendam prae- 
bet, tamen exliibemus, feliciore aliquando imitatione (^xpressiim exemfdum 
tertio voliunini, ubi poterimus addituri, cum pra^crtim aliae omnes qua; 
sive ligno sive cupro vei cbalybe ilutteni faciem exprimere votgo credun- 
tur imagines, <»a?(iue etiam ipsw (piie libris vivo auctore piiblicatis addiUe 
sunt, aut ad Stolzenbergcusis Ijlrici Hulteni (|ui nostri Steckell^crgensis 
Ulrici cognatus fiiit picturam (qualein Iiodieque societcis liistoricorinn Fran- 
c^ni<e inferioris Virciburgi possidet; aut (»x* verioribus (piidem nosiri Hut- 
teni imaginum exemplis sed tani niisere descript^e siiit ut liuiiis faciem 
ementiri oumes dicendee sint. BeroUneuse vero exiMiipluin cum aliis Du- 
. reriauis deiineationibus multis ^cf. Helleri iibruin *Alb. Durer. Lips. 1831. 
8®. tom. U. p. 17. sqq. G5.) post suinmi pictoris obiluni Andreas frater 
eius Noriinbergeiisi ciiidam palricio vendidcrat, posl cuius gentcin s^eciilo 
xviil. emortuam aliiis quidam Norimbergensis (uain iie(|uc Iiiiius possesso- 
rLs nomen prodidit Helleriis; pretiosa illa folia conparavil eadenHpic deindc 
ab buius hominis vidua Helleriis iiummo uno ut videtur einit; tuni is qua; 
sibi non retinebat, inter qiiic ipsa (|uoque iiunc Berolinensia illa fnlia fue- 
runt, migraverunt in scrinia Norimbcrgensis loaiinis Alberti a Derscbau 
militum priefecti el post biiius funora iii liorrca Nagleriana; Naglcro de- 
ni(pie successil (|uod uuuc illa folia liabct inuscum rcgiuin. Nc(pie boc 
cuiquam iustam movebit suspitionem, (piod picturis receiiti(UM nianu siib- 
scripla noiniiia ut ipsa etiam dcpicta capita forlicc cxsecta aliis foliis pa- 



XTI KDITORIS PRiflFATIO. 

pyraccis gluliiie adliihilo adfixa siint, qiiani miserahilem illa folia sorteni 
pariter fere oninia et ea etiam de quoriim integritate veritateque nuUiini 
omniiio runi aliis oertis imaginibus institiil^e conparationes duhium relincunt, 
iain florente illa Norica genle palricia perpessa siint: nam prater hoc infe- 
riori pictiira; margiiii adghitinatum recentius scriptum Uhichi ab Ihitten 
noincn idem nomeii Hutteiii extat ab ipso Ihirero aversie folii paghiae iii- 
scriptum, <piod etiam nunc inlra particiilam ex reccntiore folio sive picturne 
fundo exsectain uhi verteris tahulam conspicias. Ceterum Durerianiim illud 
caput, etiamsi qiice de picturis dicere et qiiasi in alieno foro Utigare co- 
actus fiii pariim bene exposita essent, fateor tantam verilatis Hutteiiiaiise 
in me contempiantein viin habere , ut iiulla mihi dubitatio siipersit quin 
hoc uniiin ex omnibus quotquot vidi, vidi autem quae extare scio omnia, 
verum Hiilleni caput, hasc Hutteni vera facies sit. Itaqiie vehemeiiter opta- 
rim et spero etiain fuluriim esse iit tectores in lioc Huttenianorum scripto- 
rum exeniplo ineo veri Hiitteni ingeiiii haud deformem descriptionem iu- 
esse cognoscant. 

Vale, lector, et Huttenum ama. 

Dabain Bonnae ad Rheiiuin 
Idihus decembribiis 



». dO. Iv). CCC. LVIII. 



INDEX BIBLIOGRAPHICVS HVTTENIANVS. 



In Eob. Heilom Elegia. I. 1506. 



DE LAVDIB • ET PRAECONIIS INCLITI | ATQ VE TOCIVS GER- 
MANIAE I celebratiil*. Gymnafii litteratorii apud ] Erphordia Eo- 
bani HeiTi Franco|bergii eiufde litterarise coma[nipuiationi8 alumnuli | 
luueis Ephebi Carme. | fuccifiuis horis | deductum | 

loannes Domheim Venatorius ] Ad Lectorem | 

Pallas erat quondam multis venerabilis oris | 6 Dijliieit. 

15 m, 4». (A 6 m, B 4 SBU. 5 m. ober C 6 33U., lcfeteg ieer. ) 25 3ei= 
lcn auf bcr voUcn 6cite. Dic beibcn uorle^tcn ©citcn ent^alten: 

IN EOBANVM HBSSVM VIVACISSl|mi Ingenii adolefcentem | Vlrichi Hut- 
teni Elegia | Si qua tonet nunquam u. f. n). 18 2)ifti(ften, unb 

EOBANI GRACIARVM ACTIO [ EXTEMPOBALIS | Ergo vale longum 
u. f. w. 3 Difti(ften. 
iRucffeite beg lc^ten SBL f(^Uc6t: 
F^ormatum Typico Charactere Erphordie | apud Magiftros Vuolphii | 
Sturmer diligentia | Anno Chrifti | M.D.VII. 

(ra^ t)on mir benu^tc l&rcmplar Qc^brt bcr ^cuaer llnio. ^«bibl.) 

Laus Marchise. II. 1507. 



1. 
Ilnblij. UifliUnttj. fJttclUarij. iifunflit | p«tr rt muiif. a^ ^Unftttfftwtt 
panciprm ^fad^hnn. iacn 1l0-|mant tmprrtj (^rc^tcamrrartn rt tfirctfum <iBar- 
i^ifnrm |lran^rm:|bnr0rnfrm. Strtttnrnfrm. y0mrranir* ^affnbtr Sii^lanotnip ^n^| 
cmt. ^nreerantn Itnrrmbnremfrm ac Vngtr pnnciprm./randi^pl^otDtanr 02btf 
ab 9^rram. rt tfi^mnafij itttrrartj tntro^ncttontt^ | Crrrmontarnip obfrrnatarn 
^rfcriptio. | 

Ouabrat t)on ctwa 4" Jpb^c, 3" SBreitc, bariu ein einfbvfiaer 51b(cr in untcn ab^ 
gcrunbctcm ©d^itbc; auf bcr ^Bruft ein (&(^ilb(fteu. 

20 m. ober 5 ^e^ai 4^, fignicrt a bi^ rt. (o unb ll je « m., t unb h je 4) 

.35 3eilai per @eite. 

iJerberfeitc beg m irii (18.) f(^lie6t: 

mt 9t crptfit. rt i|noo frmri amafti frnqi ama rt fonr, | tfxora- 

tn in offcma l|ono2andf otrt tfonra^i ^anmaar^t | Vottrnbnraij in mbr 

/rancpl^itaHa al 9brram. <^nn0 | ab ^ncarnationr Salnatont noftrr. 

^.y.mj.^tbnt I /rbznarijf. ^ ij 

1 



2 * INDEX. II. LAV8 MARCniJE. 1507. III. DE VIRTVTE ELEGIACA EXHORTATIO. 1507. 

anitte ber JRudff. beg 331. 18. bcjjinnt unb auf ber 33orberf. bcg 331. 10. fc^ricfet bic 
f. g. Lau8 Marchise t>on 20 !5)ifti(fecn, mit bcr Ucbcrf c^rif t : 
VDalricnf <$iittnin» |il|a|t|ena ^o^jl^annif 1ll|a0ij ^rfttcamptant bifctptt|lnf i\D 
^ectote l^ninf itbri. 

55orberf. beg (e^ten (20.) 93t. ft^Iic^t ntit (5onrab ^^aumgartg ^ru(ferjei(^en, bic 
93u(ftflabcn C (faft wic G au^fcl^cnb) B auf cincm grofecn fliegenbcn SBanbc. 
(©(ftwerlid^ criftiert ^ict>on cin^ anbcrc^ (5rcmptar a(g ba8 mir P^rlicgenbc, ie^t bcr 
99reMauer Unit?.s53iH. augc^iJrige, t>on W. E. Tentzel i. 3. 1705. i^r gef(^cnftc.) 

2. 

9[bbrudt ber gau^en ©(^rift II. 1. in 
AUCTARIUM NOTITI-E | UNIVEBSITATIS pagg. 1 ... 20. ju (J. C. Beck- 
manni) NOTITIA | UNIVERSITATIS | FRANCOFURTAN^ , | Una cum | 
ICONIBUS I &c. 8 3cileu | framcofurti ad viadrum, | Impcnsis Jeremijc Scurey& 
JoH. Christoph. Hartmann, I MDCCVIL | foR 

(^ag @eite 19 bcg Auctarii flcl^cnbc ©ebid^t ^uttengl^at im jipcitcn SGBorte bcn 
Don Surcfl^arb beibcl^altencn ^rucffel^rer tantigrado flatt tardigrado.) 

3. 
Jac. Burckhard Vit. Hutt. III. p. 25...27- (9^ur ^.g ®ebi(^t, loie N". 4. 5.) 

4. 
G. C. F. Mohnike, Ulr. Huttens Jugendleben: Greifswald J8I6. 8°. p. 

CLXIX.OLXX. 

E. Mtinch, Hutteni Opp.'I. (1821. 8®.) p. 5. 6. 

II. 

S)eutf(^ ixbcrfe^t in 

(J. 3Kiiri(^, $)uttcn» 3"9fn^bi4tw"A«"- ©tuttg. 1838. S*».* obcr (mit neuem 
Xitcl aig 2tc 5(u%) ©(^iPab. ^aU. 1850. 8«. ©.' 3... 5. 

De virtute eleg. exhort. III. 1507. 

1. 
Sabnla CrbttU pi)U0f0pi)i la^^lcratici, cu lohanis Aefticapiani Epiftola. | 

gaft blattgrofecr $oljf(ftnitt, SDarftcflung ber Gcbcgtafer. 

18 m, ober A% «ogen 4». ©ignatur A bi« C. (jebe^ 33U.) 

3)ic 93orberfcitc be2 tjorte^ten ©lattcg WlieSt: 
ImprelTa Erancphordio [sic] per honeftos | viros Nicolau Lamperter 
& Balthafar | Murrer. Anno.M.D.Vij. 

^te 2 t^orte^tcn ©citcn entl^alten bie cl^nc n^eitere @(I^Iu§an)ei()e f^^UeBcnben 28 

^iftt(4en ber 
Vlrici Hutteni adolefcentis de | Virtute Elegiaca exhortatio. 

IRilcffeite M %\it\i u. bie bei^ (e^tcn ^lattci» leer. 



IWDKX. III. DB VIRTVTK SLEG. EXHOBT. 1507. III A. ELEGIA UD TREBELIVM. 1508? 3 * 

2. 
Sobnla (Ttbttb pi)ilirf0p^i f0«|cratici cu loannis Aefticampiani Epiftola. 

gaft btattgroScr J£>olgf(4uitt bcr C^cbc^tafct, nad^ III. l., aUx rol^cr in bcr 3ci«inung. 

14 m, obcr 3% Sogcu 49, (A m, B u. C jcbcr 4 m,) 

Mcffcitc bcS 1. u. bic bcd tc^tcn ^lattcd lccr. 

5)ic de vlrtute exhortatio bcjjinnt mit bcr Ucbcrf(ftrift au8 III. 1. auf bcr 3Wittc 

bcT Sorbcrfcitc bc2 Dorlcttcn Slattc^ (Ciij) u. fd^ticSt auf bcr crftcu ^Slftc bcr t)or-- 

Ic^tcn ©citc. $)annitcr: 

ImprelTam Liptzk per lacobum Thanner | Herbipolitanu. Anno dni 
Millefimo | quingentefimoduo;|decimo. 

3. 
Mohnike, H.s Jngendleben S. clxxi...clxxiv. 

4. 
Mtoch, H. Opp. I. p. 7. 8. 

ICcutf* in 

aWiin*, ^uttcn« ^ugcnb = ^^i^tuni^cn @. 0...8. 



i«9i 



Elegia ad Trebelium. III K 1 508 ? ' 



^ixmannk <trtt>rlij tffotiani | |f0rtat fonrfati I|nmani0|re8 Hterasin ce- 
leberr. & florentilT. | Achademia Fraeophordenlfi ad Oderam profitetisj 
Epigramaton & | carminu Lijber Pri-|mu8. | IVVENT\T^I. | Franc- 
phordum pete Marchi^ : iuuentus | Huc mox vt venies tuum videbis | 
Lauro Trebelium facra decorum : | Qui Vates legit : & facit Poetas. I 
HOMO HOMINI L\TVS. | 

36 m, 49, ©ignatur A...F (jc m,) 30 aciUn auf bcr \)oUcn ©citc. Oljne 
^olumncnilbcrfd^riftcu unb ©citcn^iS^lung. S^iuffcitc bc^ tc^ten ^tattc^ Icer. 
S^dcffcitc bc^ Xitct^: vALSRiAifys biphridvs svltz | veltemsis. lectori. | Quirqs 
amat latias: Phoebi quoq) dona: Camoeiias | £t colit u. f. VD, 2 !Dif)i((cn. 
Dann idem ad bvmdem. | 1 X)i{li4on. i andreas mamovivs cvsli|nen8is : le- 
cTORi. I 3 T)ifli(^cn. | • 

Aij*...A4*. ^orr.: reverendiss. ih christo PA|tri & dno : dno Theodoro de 
Balou LabunaQ ec|clenQ PrQrali & Antiftiti di^iflto Hermanns | Trebelius No- 
tianas | Poeta Laurcatas. S. P. D. | baticrt Fracophordi Oder^ VII Caledas 
Apri|li8 Natalj noftro. | Anno Chriftiano. M. D. IX. 

331. F 4*» mdf 13 ©(6lu6bifti(^cn cineg ©cbic^t^ an 3:rcbcUug \)on ererhardvs 
YERBKRIV8 DAMTI8CVB (,,Candida fydereo fulgebat Cynthia coelo u. f. w.) folgt: 
vxRicvB HVTTBNV8 HKR|manno Trebelio Notiano Poet^ L. | !£)i{li(4cn, begin^ 
nenb Accipe ab Hutteno bladam Notiane falutem: f((Iicficnb Cui nent fatales 
fila fecanda de^. 
Damat^ )tt>ct c(cgif(^e (9ebi(4te bed andreas manovivs cvs-jlinknsis pomera- 



INDEZ. IV. QVERELABVM LIBRI DVO. 1510. 

NV8 unb 1 'X)ifii((cn bcs^ chorvs poetabvm rei| public^ literarise Aduerrarijs. 
Tiann finis. unb mendae hoc libello emacv|landae hae svnt bi^ jur ^ihx' 
berfcitc bc» lc^ten SBlatteg, fc^Iicftenb mit homo homini lVpvs. 



Quef elaruui libb. 11. IV. 1510. 

1. 

Vlrid gnttnit tinnt\M$ 0}i\\ni$ fottat xn Vnrbrgu |0ct3 | Confnlrm 
thiftfuaiUnftm xn yomeranta, ct ftltn | ctut ^cnntnanm Vtrr^nrit Udoni 
QncrcUrn | lib2t bno fZQ tnftgm qnabnm tntnrta fibt | ab tUif facta. | 
|§trmannn0 9rtbclin0 1l0tia|nn9 yocta ^anrcatnt tn pcrfona ^offtj. | Vnmcn 
y tcrijf tncft poctt» : | ^tbcrtat : antmn» • ccicbtitaftp : | ^atcftat qn0i|3 : rcgta 
ct potcftat : I tft fnnt cnra bcnm facrt yoctac : | tfl^art piinciptbnfqi i rcgibnf«i} :| 
^mmo ( ticra loqnar • ntc cit ftcto ) | Vrs cft masima , maicimn» yorta | Srb 
cnr ^offtn» tfta ncfctcbam ? | tf l^rn : nnmtna , frrrrrqj IParcar | Prbrbant : molto 
qncm fcro : yoctam • | pij0 onfpicibu0 | 

46 3311. 4". figniert 31 bi^ 3. 

Octbifc^e lecttern. 

©Aluii auf ber iBorbcrfcitc bc^ ^l. 46: 

' C tfsmffa fnnt l^acc /rancopl^o^bij cto | tfbcram prr ^oannrm ^ana» contrrj 
aanrn Vlrtct ^nttcnt : c^nno a Wr0i|nc0 partn poft JM, ct qntnBcntcfimnm| 
Pcctwo Ccf : /Basimiliano ct <illari^to|nc ^oac^tmo. | l^alc lcctot jlcnr 

ct bont confnic. | 

^reni^larc biefciJ DnicfiJ finbeu fi(^ in ben SBibliot^efcn ju ii?crlin, (SJottingcn, 
^reifen^alb, ^rcdlau (?), uub im britifc^en ^l^ufeum ju Idonbon cin oon J^uttene 
ei^ner ^anb burd)corri^icrteg unb erijSnjteg. 

2. 
Mohnike, Ulr. Huttens Klagen gegen Wedeg Loetz uud dessen Solin 
Henliing Zrvei Biicher. Greifswald im Verlag von Emst Mauritius. 
1816. 8". 5 m. 568 Seikn u. 4 (&citen Regifter. 
^atcinifc^ mit a.) bcutfc^cr Ucberfe^unc\ ijc^^cnubcr. 

3. 
Mttnch, Hutt. Opp. l. p. 16... 76. 

n. Ir. 

Die Ueberf. 3Kol^nifcg auA in ^lmxdi, .&.« 3wgenb=$)i(fttun9cn ©. 11... 96. 
3)ie (JUgie an ben Jper^og ©uflau X. v»on ^ommern (I. 5.) ift latein. unb bcutfd) ber^ 
auggcgeben Don 

OKobnife in •@rcifjJn)alb. %xdix\). ^b 1. ^cft l. <S. 106... 124. @reifiJro. 
bei ^JJiauritiu^ 1816. 8». 



mDEZ. V. I>E ABTE VER8IFICANDI. 1510. 5 

De nrte versificandi. V. 1510. 

1. 

Vlrid §tMen\ it ^ttt Vtrftpconbi | |ibrr ontie $rr0ic0 carmine ai 
^0'|minm tt ^e^dnb^n fl)flbtni00 |f0|mrran00 €qnitt0. | |pl)ilippn0 

Cngrlb2td)tn0 | finiUnx (ftnratn» ab ftKioxtm. \ (^oloen ^iflic^en.) | pij» 

dttrpinbns. 

3% 33ovien obcr 14 m. 4". 

®ot^if4e %X})ptn, 

33t. 12. ©. 1. («lieSt: 

€ ^pnb pl^ar4)nnt l)0fptt(m Vnittcnpnrnenfem | ^tbns /cb:nartj, abffintn ftn- 

(crtter (itra inni)»ia. | 
€ Ciuiratnm tnbnftrta 0fi(iaft|ftmi nirt | 1in0lf0anfli eftl0naccnfi9 ^ipfc focitcitcr. 

I^ie Debication an bie \>. Oftl^cu ift batieit: • 
C^ Vntttcmbnrda ptiHc ^aicnbas ^annarij llono in^jcnntc anno poft millcfimn 

ct i(nin0cntcftmn nnbccimo. | 

I^ie JKucffeite be« refetcn «latteg ift lccr. 

(3^fbcng bc;ici(4uct. bicfe "Ku^. * Wittenberp* 1511. 4".' Gr t>frn?e(bfelte ben 

rrudfort unb bm, wo bic lebication gcft^ricbcu ift.) 

2. 
*VLRT.|CHI DE HVTTEN | EQVITIS GERMANI. | STICHOLOGIA 
VT I COMPENDipSA | ITA NON IN.|FRVGIFE'.|RA. 

litel in ^lanbeinfafeuucj. (A 6 ^^fl. B u. C je 4) 3'/, ^oijcu obcr 14 m. 4". 

JRWfeitcu bc3 1. u. bti lcbteu m lccr. 

Bl. A ij bcc^iuut IN8ION1 poetak eobamo hesso chri|rtophorv8 heoendorf- 

FimrS I LYP8ICV8. 8. D. 

T>ai cARMKN HBRoicvM | vi.Rici HVTTENi. | fiiUt bic lc^tcu 10»/, 33U. ^'ic dtaub: 
lemmata 6at bicfe.^u^. ui(^t. 

^t. 14«. fc^ricfet: ' . 

tsXoiJ, 
C Lipfiae ex sedibus Valentini Schuman | Anno domini Millefimo 
quin^lgentenmo octauodecimo. 

3. 
Ar.s uerfific&toria Halderichi Hutteni Parifiis. Ex officina Roberti Ste- 
phaiii e regione fcholae decretorum. Anno mdxxvi. viii. Idns 
Octobris. 8^*. (So aw^ Maittaire Annal. 11. p. 681. ^aujer U. i>. ^uttcn 
S. 9.) 

4. 
Pari.siis ap. Robertum Stephanura. 1528. 8". (<5o Burckhard, Vit. Hutt. I. 
p. 72.) 

5. 
De ABTE VERSIFICANDI | cartnen Keroicum ^ per Hulderichum \ Kullenum.\ 



6* IITDEX. y. DE ABTE TBR8IFICANDI. 1510. 

Item I ''OTTIZ, NEMO. | Item \ exegoria in ebrietatem | per Eo^- 
num He/fum, \ ^orimhergm apud loan. Veireium. Anno \ m. d. xxxi. 

16 m. ober 2 ^Bodcn 8". 

SHudf. beg Xitelg lecr. T>am 17 ©eiten Ara uersif. ©. 18. (^pivjramm ibeS 
o. M. B. [Conradns Mutianus RufusJ ad crotvm rvbiabvm.; bann 6% Setten 
NEMo. Unter biefem hbl. eob. hessvs. | de Ebriet^te. iS X^i{ii(6en. Xann 
4 ©eiten in ebbietatem exeoobia | pcr H. Eobanum Hefsum. f(6Ucfeenb tt?ic 
bie frul^eren ©tilcfc mit finis. Oiucff. beg 531. 16. lcer. 

6. 
Ars uerlificatoria Hiilderici Hutteni. Parifiis. Ex officina Roberti Ste- 
phani. u. d. xxxii. ix. Calend. lan. 8^. (<Bt> ^oni^er, .?^utt. <5. 9.) 

7. 
Hnlderici Hutteni , Ars verfificatoria cum commentariis Roberti Vallenfis 
Ruglenfis. Parifiis 1534.* 8". ((So ^^anjer, $>utt. ©. 10.) 

8. 
Ars uerfificatoria. Parifiis 1535. 8*^. (<Bo @eorgi, 33ii4crlericon.) 

9. 
ARS VER-|fificatoria Hul-[derici Hiiteni. | ((^ticnneg ^ucfcrjei^cn.) | 

PARISIIS. f Ex officina Roberti Stephani. | M. D. XXXVI. | 

1 ^Sogen gr. ^. 15 arabifcft pai^inicrtc ©eitcn, ben Hofecn Xert ber ^utt. 8(^rift 

entl^altenb. 

e. 15 f(^tie6t: 

EXCVDEBAT ROB. STEPHANV8 | PABISIIS , AMN. M. D. XXXVI. | III. ID. lAN. 

10. 
COMMEN=|TARIVS IN AR|tem verfificatoria Hulderici | Huteni, cn 
Methodo primas|rum & mediaru fyllabarum. | atq; f^ecierum carminis 
a Rojberto Vallefi Ruglenfi vtcun|quc seditus ad loanne Lamt^jbertum 
Lexoueum CoUegij | Geruafiaci Gymnafiarcham. | parisiis. | Apud 
Prigentium Caluarin | In claufo Brunello, ad infi^|gne Geminaru Cyp- 
paru. I 1 5 3 7. I 

40 mit arab. ^al^len bcicic^nctc 5^U. 8". min. litel in iRanDcinfafeunjj. 

(!Die ^ebtcation ift gccjcbcn Ex aedibus Gemariacis quin:|to Idus lanuarias. Anno 

redemptionis humanse. | 1529. j) 

11. 
VLRICHI DE HVT^ItEN, EQVITIS GERMANI, DE | arte uerfificatoria 
Carmen Heroicum. 

\n 
VLRICHI I HVTTENi EQVITIS | GERMANi OPERA poETicA, ^c. (Francof.) 

1538. 8^ m. S4 U^ Ta.»" f*lie6cnb: 
Synceriter citra pompam, \ zeio uirtutis. \ finis. | Anno m. d. xxxviii. 




,4<''^<a»hMM rmtmriamm. 'iMO.' < 7^ 

f ( tiw X |Hil »Bt StMMtf eiinil.) I uFHia,! 

«•ilifV <iJ>'.«ii( W f .-rii-ji.!.-.- i 







8* INDEX. V. DB ARTE VERSIF. 1510. VI. AD MAXIMILIANVM C^.8. EXHORTATIO. 1511. 

8 «Bogcn fl. 8«. a...h. 

$)icAr8 V. 6. (109)... 124. (111 ijl Dot u. nac^ I10gcjal)lt) iRudt f. bcg lcfetcn ^Bl. : 

BASILEiE, I per loannem Oporinum, | anno m. d. li. 

18. 
Commentarius | In artem vernficatoriam Hulderi-|ci Huteni, Cum 
perbreui accefsione | primarum & mediarum fyliaba-|rum, atque fpe- 
cierum carminis, k f Roberto Vallenfi Rugleufi editus: ( ac denuo ab 
eodem auctus & re-|cognitU8. | Vrwterea adieclum est ad finem compen- 
dium de \ Accentibus Sf jteriodis , fiue claufularum punclis. | (T^rucfci;\.) | 

LVGDVNI, I APVD,THE0B.4LDVM | PAGANVM. | 1560. | 

71 paf\inicrtc ©citcn 8». 

19. 
SELECTA POETICA | qvibvs continbntvr | GE. SABINI PRAE- 

CEPTA III VLRICI de HVTTENj EQVITIS FKANCI | AUS VERSIFI- 
CATORIA I EIVSQVE NEMO|||||| COLLEGIT SVAQVE ADIECIT | CARMINA | 

10. HENR. ACKER. j rvdolstadu, \ svmtv 10. mart. gollneri, | 
Anno mdccxi. (<5d)tT>ars uiib rot{) gcbrurftcr Xitcl.) 

1 SBogcn unt) 120 paginicrtc 6citcn 8". 

©. 35... 62. Ars versificatoria. 

6. 63... 72. Nemo. 

20. 
De arte uerfificandi liber unus carmine heroico*. Lip.si8e , obnc ^ln^cigc bc|i 
Sa^r^. 6. Catal. Bibl. Chrift. II. p. 104. (©o ^?anjcr, .e^utt. 6. 10. a. CY.) 

21. 

jE)ic Ar» verBif. mit bcr !J)cbication : 
Mtinch,Hutt. Opp. L p. 83...96. 

(2Sa« Wunc^ 1. c. p. 82. mit folgcnbcm fagcn n>oUtc, bat cr ol)nc i\Xit\\t\ fclbft 
niilSt bcbat^t: „8) In dcn OpeHbus Pvetwis, welche mit den Schrlften des De- 
cius Ausoniug Burdegalensis Lugd, 1537, ohne Jahrzahl [!], zTisammenfi^edruckt 
worden , stcht die Ars versificaiaria zuletzt." (^im Vl>oncr ^^uscj. bt^ Aiisonius 
x>tn 1537. gicbt cg mcinc^ ^©ij?cnd audj nicfet. 9JJun(b.bat offcnbar bic Jranf-- 
furtcr %\i^. bcr ^utt. Opp. poetica |f. untcn ^)lx. L.J bcjci(^ncn woUcn.) 



Ad Maximilian. exhortatio. VL 1511. 

9^ 



AD DIVVM MAXIMILIANVM CAESA. | Aug. F. P. bello in Ve- 
netos cuntem, Vlrici | Hutteni Equitisj^J-jxhortatio. 

cttt)a 4%" bobcr, 4" brcitcr .^oI.^f<^nitt, bcn Do^?pclablcr mit bcr d?ronc in bcr 

SWittc; in bcn 4 (^rfcu jc 1 2\Jappcn. 

^^aruntcr 3 t^ifli(^cn. 

14 m. 40. (A m. B u. C jc 4 m.), ol^uc ^:^latt^ u. 8citcu.^aMcn. 30 ^cilcn 

auf bcr ooUcn Scite. 



IKDBX. YI. AD MAXIIi. CA-.». £XHOBT. 1511. VII. NKMO (l). 1512? 9' 

S^erberfcitc bce lc^tcn 33rattcg ((^licfet: 

Vienn» PannonisB apud IDeronymu Vietorem, [ui(^t Victorem,] | & 

loanneoi Singrenium. Menfe lanuario , | ANNO. M. D. XII. 

Dic JHurffcitc bcS titclMattc^ bccjiuut ioaciiimvs vadianvs, «..|... Georgio 

Tanftetterll 

©. A 2»>. A 3*. cut^attcn ^BibmuUijdjjcbicfetc ^lbl^aufcrg u. '2?abiau#. 

•^U. 3»».... 10»». bic Exhortatio au bcu l?aifcr. 

•BU. 11... 13«. (C«. bi^ C 3*.) aa^ Heroicum qvod oermani nec virtvtk, | nec 

Ducibus ab Primoribus de^cMieraucrint , | 

^l. 13»». Huttcni, Vienna inj^rcdif^ntis Carmen. 3(uf bcr t)orrcbtcn ©. cubicjcnb; 

baniutcr Ex Contubemio Vadiani, Marii, & Aperbacchi. | Sinceriter citra pom- 

pam. I C^g fbl^t Magni de Eck Carni Decafticon. u. bcr obcnangcgcbcnc ©cilu6. 

ric Dlucffcitc bc^ lc^tcn ^lattce ift lccr. 

CXUc bicfc Sturfc fiub fpatcr umgcarbcitct : ocjl. uutcn 9h. XX.) 

iOHnc ^lu^abc \>en 1514. 4*». tt)irb oft aufgcfiif^rt, crif^icrt icbccft f c^tt^crlici : bic 

ba^ C^.itat nic^t blofe abgcfc^ricbcu babcn, ftu^cn c« auf falfclje ^ronoloc^ifc^c !Por= 

au*f e^unc^cn : eine ^nffll^rung nac^ ^utopfie fenne ic^ nic^t.J 



^9i 



Nemo(I). ' VIL 1512? 

9^. 



^anbfc^riftcn bed crften 'J^emo fenuc iclft ^mi: 

A. 
ber ^JDiunc^ncr $of= unb ©taat^bibliotl^ef Cod. Lat. 10751 = Pal. M. 751. SBon 
ben Drucfen mttuntcr abn^ciclftcub. 

B. 
ber ©tuttgartcr 3?iH. Philos. et Theolojr. ^^r. 11. 4". ©c^cint ^lbfc^rift beg $^ru= 
dti 'Slx, 3. ju fciu. 

1. 
VLRICI HVTTENI NEMO. 

(I^aruntcr 33itb bc« Nemo in eincm Quabrat tjjjn cttt>a 5" ^o\)t, 4" 53reite.) 
lOANNis M. HERBiPOLiTAE i/i perfotta N^mi/if* Hejoaflichon, 
Frons ^ [quod] l(e(a pariitn, caput album, fqualida barba, 

Cur mihi fit qtieris, concipe plura breui, 
Gens malefida fuis, obtrudit crimina nobis 

Omnia , fic damni fum ferus auctor ego. 
Neminis inqi caput, ficuti mala condit AppeUa 
In gallum, peccatis cum fcelus omtie ponit. 

l ^ogen ober 4 33tt. 4". o^ue ©i^natur u. ^lMatt= obcr GcitcuAabteu. 

iKiicff. bci^ litcU bat bie 7 ^iftic^cn: locvs de nemink ex odihska | homkri.| 

l^tnbtmiB ilie CyclopB 9fc, 

Tit folgeubcu 5 8citcn cntrjaUcn bic 48 riftic^eu M fcrftcu) ^Jkmo; fc^liefecnb 

D(;# aufpicibus. 

"51. 4*». AD FABivM zoNARivM | CrifopolUam fludiofilf, ado'\lefcentem | krllet et 

Aofdat feqtniw u. f. tt?. 4 Difiic^en uub Ejcpre/fum Erffordie in edihus \ Htrihi- 

iiie I [StribiliU = IKic^enmeiftCF?! ^^l^urjburgcr Uuit?.=iPibl. 



10* IHDEX. VII. NEMO (l). 1512? 

2. 
^oannb llrnd)lin |ili)0Uni|r» §4- <nnf Udcilf atip trin lingiiariL l|e- 
brat|cf. 0rrcr rt ^atine oirt b0cttrftini comrjbia.cni tt|tttlnf iScenica ftod^mnafmtta 
cnm (dln. fl^nn. | ar0nment0 | 

€ <^0C0fn3 Vtrtct ^utteni carmen • qn0b 1lem0 t|fcrtbitiir • cn niinnllif c^nttnij 
®nnicij <^0nafte^|riefi9 carminib* pnerom inftittttt0nt 0ppib0 qs | tb^neif | 
€ |le C0m0ebtarn otilitate ^0anif | «^urmet. Ilnre. $esaftid)0n. | u. f. U). no^ 
22 ^cilcu auf bn litetffite.) 
22 531. 4". (Z 8 3311. iB 4 5BU. « 6 5311. Hl 4 33U.) 

^ie 9iu(ffeite bti ZiicU beginnt € <9lntonii Snnnictj <^0naftertefb ar||n|me- 
tnm tn l)dc Vend^lin C0mebtd | 

>Ru(ff. be^ le^ten i8 ^latt^ na<ib B 3eilen: € <30cnf be nemine es 0b9ffea| 
^omeri. | ^te 7 ^Tiiftiiibcn; banu fclgt uac^ ber Ueberf<ibttft € Vlrtci ^ntteni 
. 1lem0 bag erfte ber 48 5)ifti<!beu, »el(^e bie folgeubcn 3y, ©eiteu fiilleu, f*Ue6enb 
• € /tnif. ^antac^ € Cinfbrm epiflramma ab /abt|nm <^0narinm tff^r^ftpolti- 
tam ftnbtoftfftmnm | abotefcentem | € <9lrbet et (dl0nibaf (u. f. n>. 4 ^ifticben) 
€ /tnif I 

23U. « 11 big JU 3 (7 2311.) eutbalteu @ebi(%te bcgj luuuiciug; am ©(^luffe 
€ /intf I € Cscnfnm in 0fftcina titeraria inbnftrij | oirt pr0batiip 0|iiftcif 
dl)e0b0rici I be peint <^nn0 bomtni. fiH, \ |l« '^tit. Sest0 1l0n. | (3|irilef. | 
<00n0fce te ipfnm : et ne qnib nimif | 

T^ie 23orbcrf. beg le^teu 231. ift lccr; auf bcr JWiicff. ift ciu J&olgf(^nttt, eiueu 2?i' 
f(^of mit bem ^ummftab uub ciucu Crbcu^geiftli^^en mit ciucm befabutcu Jheuj' 
ftabc barfteUcub. SS^olfcubuttlcr 53iM. 

3. 
Vlrtci gnttcnt Htm^. 

r23ilb be2 9icmo iu ctttja 5" l^ol^cm, 3Vt" brcitem Quabrat, abn)ci(^cub ron bem 
iu 5k. 1., obuc bic bortigeu Um^ebuuj^cu t>ou jcrbro^^cucm @cf(birre u. bjjl., abcr 
mit bcu 2Borten qvis | fecit? | nkmo oor bcr rc(^tcu ^^nnb, uitb bcu 23crfen 
Omia Nemo poteft ( Nemo fapit ola p fc : | Nemo maet remp : | crimine Ncmo| 
caret. | uutcr bem rcc^ten (^lnbogcu. Uutcr bem ^ilbe:) u. ioannis. m. herbi- 
poLiTAE I in perfona Neminis Hcxaftichon. | Frons ^ Iseta paru : caput albti : 
fqualida barba : | Cur mihi fit qucris : concipe plura breui. | I)ic aubcreu bei- 
beu T^iftt(^eu ftebeu auf ber d^itcffcitC; n>cl(^c au(b bic 7 bcx^ locvs dk nemink ex 
ODY88EA I HOMEBi. | cutbSIt. ^ic 48 $)ifti(^eu bcj5 'JJcmo frilleu bie fol^euben 5 
©eiten, f^^Iicfecub Dii». aufpicibus. Tie Ic^te 8cite Isai bic 4 Difli^^eu ad fa- 
BivM zoNARivM | Griropolit& ftudionrr. adolef-lcentem. | uub baruuter: Expref- 
fum Vuittenburgii in sedib. i. g. | anno. m. d. xvi. | Apud Auguftinianos. | 
1 ^o^cu ober 4 5311. 4^ obuc 'Siguatur unb 53ei^ifferuUiV {jbcx i. o. mxb wol 
3obanu ©rfinber^ feiu. i^gl. i)lT, 4.) 

4. 
fllHci $ntteni Vma. 

(23ilb bcg Oicmo faft bic ^ani^c Ouartfcitc ffiUeub, iiber bem ifopfc auf ciuem 
breiten fliegenben 23anbe nb mo; bad i^erbro^^ene ^erate &c. um tbn l^er. 



IHDEX. VII. MBlfO (l). 1512? VIII. VIR BONV8. 1513. 1 1 * 

1 3?ogen obcr 4 'M. 4". obne ©ignatur uub ^Sciifferun^. 1)'\t Jlilcff. bc^ titclbl. 
entb&lt ba^ ^eraftic^on beS m. ioankes. m. hebbipolitab | iu perfona Nemonii) 
[»ic] Hexaftichon. >| unb bic 5 crften bcr 7 ^iflic^cn bc^ locvs de nemine. !Dcr 
3^emo fc^Ucgt mit Diis anfpicibus. auf bcr oorlcfetcu @cite; bie tc|3te hat bag 
• (^i^ramm ad fabivm zonarivm uub fc^liegt EXqurTum Ynittenbergi in officina| 
loannis viriHimontani. Anno | m, d, xviii. | Apnd Collegium Nonu. | 
(l^ic "lJ)Vcn bicfeg griinbergifd^en Drurfeg fmb fleincr al^ bci Jlx, 3.) 

5. 
Burckhardi Vit. Hutt. III. p. 39... 43. 
(«bbrurf au^ 5k. 2.) 

6. 
Jtftinch, Hutt. Opp. I. p. 150... 152. 



Vir bonus. VIII. 1513. 

1. • 

Hlrici l^tttteni tx \ cqnr ftri cMnt (^boUfrntis [sic] tfar|men cmiinrttfftmnm meits 
%0mt|niim obmodnm tncnnbe complr |ctens cdt dttnlns ntr bonns : (bie le^trcn 4 
3eilen fiub rot^ gcbrurft.) j Ge : B : Herbip : ad lectorem | Edidit Huttenus 
lector tibi u. f. n?. 4 rotb ^cbrurftc ©iftid^cn. 

IV2 33ogeu ober 6 53U. 4». ©ignatur Aii Aiii 22 ^cilcu auf bcr ©eitc. 
dtudl beg XitcU: blattgrogcg ^^Bitb bc^ vir bonus. 

3^ag @ebi4t fiiUt bic-ff. 7 ©citcu. ^ndi iu bcffcu bcfonbrcr Ucberfc^rift ftc^t 
teieber Adolefentis iH f(^Iie^t finis $I. 5^: elegiacvm petbi schotti ar- 
QEM|tinenri8 cuius argumentum eft: vtmore | aliorum artificQ fcholares querant| 
& pGcptores & doctrinas | nobiliorc». | 11 T)iflic^eu, bcreu 2 lcfetc auf bcr S3or= 
berf. bcj; le^tcn ^Blattc^ flcl^en; baruuter Impreffum p loanne KnappQ Erphor- 
die I Anno virginei partus Tredecimo | fupra fefquimillefimum | Idibus Au- 
gnhi. I J)aruutcr iu cincm fc^ttjarjcn Ouabrat b<i^ roei^c 3^»<^cn -«HC 
Ol^nc ba^ epigramm unb ba2 Slcgiacum: 

2. 
Opp. poetic. Hutt. 1638. 8^ foll. S...S 4*. Ex hoc libro in sequentes 
transiit carmen: 

3. 
DelitisB poetarum Germanorum . . . Pars III. CoUectore A. F. G. G. [lano 
GruteroJ. Francof. 1612. 12*'. p. 803... 807. 

4. 5. 
[L C. Fifcher] Opuscula selecta et rariora varii argumenti; olim a Mar- 

rchallo iam vero . . . publici iuris denuo facta. Ff. et Lps. 1742. 

4^ p. 94... 100. Idem liber prodierat len» a. 1738. 4**. 

6. 
Mohnike, Hntiens Jugendleben. 1816. 8^ p. clxxv . . . clux. 



12* INDEX. VIII. VIR BO:4VS. 1513. IX. IN PEPEUICORM. EXCLAM. 1514. 

7. 

Manch, Hutt. Opp. I. p. 157... 160. 

tt. 

^eutfc^ in 
SKunc^, ^uttcng 3ugcnbbid)tungcn. ©. 161... 166. 



In Pepericorn. Exclamatio. IX. 1514. 

1. 
In feeleratifsimain loannis Pepericorni vitam Vlrici ab Hutten Equi- 
tis Exclamatio. 

„Die Criijinalaujsc^abc ifl oermutbfit^ biejemc\e, bie 6cr fclgenben flcincn Sclten- 
beit (0 'M. 8^) bcigcfugt mxxbc. 3>iefclbc bat folgenbcn litcl: 
Haptirati ciiinsdAin iudaei loannis Pcpercorni Hallid oppido Map^db^rgenfis 
diocens : ante arecm divi Manritii : in Coemeterio iudeorum lcnto igne afPati. 
£t dum ad carnificinam traheretur : ignitis a carnificc forcipicibu? in ipfo 
• itinere cruciabiliter (fcd mcrito) lancinati atque concerpti hiftoria : cuni per- 
petratorum et confcfforum ab eo fcelemm brevi et vera narratione. 
ULRicui DB HVTTEN fupcr cadcm' rc Rpistolae et cxclamatio heroica." 
(©0 bc.^cicftnet bicfc^ mir big icfct trofe allcg 6u(^cnii nnauffinbbar gebticbcnc Stiicf 
?5anjcr, ^uttcu <B. 25. 

2. 
IN SCELERATISSL|mam IOANXIS PEPERICORNI | uilam , V/r. ab Uuf. 
^q. YiXclamatio. \\\\ . 

Hutteni Opp. poet. 1538. 8". pagg. Q3**...Q5^ 
$)arau:g in 

3. 
Delitie poetarum Gerinanorum. Part. Ul. p. 795... 798. jeboc^ mit 5lu#= 
lagung bcd bort ))oranftel)enben Xctraftic^^ Ad lectorem. 

4. 

Mtineh, Hutt. Opp. IL p. 396... 399. (mit jcncm Xctraflic^on.) 

$)ic ©cftiic^tc bc^ ^fcffcrforn, abcr obnc .^nttcn^ 25ricfc unb @cbi(^t finbcl fi(^ iu 

fl. 
^xt 0rfd)td)t onnb brkantnnfi lt% \ ^ctaufften ^nbcn, i^enannt ^obanncS ^fcffcrtom. 

(T>aruntcr cin fafl btattgrofecr .J^oljfc^nitt, bic 6d>(cifnni^ bciJ "ipf. swr 'Kidjtftatt 
• barflcUcnb.) 
1 33oc|cn obcr 4 m. 4». JKncff. bc? X\UU unb ba« U^\t "&{. finb lecr. 

Tic ftcfc^ic^t t>nb bcfcnntui§ bcj^ jnctaufftcn ^\\\iz\x ^Ut^aHc, \?or fant 3)ienJicn 
Surf^! auff bcn OiM^cnfirdjl^off mit ^liicnfccu ^auj^cn j^cviffcn, fcarnad) i^c= 
bratcn. (1514) 3" ^^ucivt. 2 ^^U. 

?luf bcm litclbtatt ift cin jpo^fcftnitt, bcr biefcn Jubcn am t^fabl i^orftcUt. 

^anjcr, beutftic 9(nn. I. p. 307. Jir. 780. cf. 3)c»f. lUr. t>. ^. 8. *25. 




jl^tiiwi^iiii^n^^ lAtiM AtdABtt MomT. 1514. ii* 




^ ittMl' iidii' llM^ ii- 

it}#.aMi|.fl0tt.a. Lei«. (1621.) , ' 






ALSEBTHI ABOHSPISCOPI 

I, tj iliilw ru ft I tWi|itim% iftiii T>inul(|im< n) 
^F i M.) 

..ellri iMoqpui I lelo idrtiitifl. | 
UM^ Ftlnario. 1 Aimo 

wtyi'iii.^yw i ^iyi^^ a» 

io- 




14'*' INDBX. X. PANEOTRIC. IN ALBERT. 1514. XI. EPI8T0LA ITALIJE. 1516. 

abcntg, ^anen^ mb MaU ^nidreviicit^cn) || FRANCOFrRTI AD MOENrM,\ 
M. D. LXVIL I m. 83b...l06* ben l^uttenMcn <Panegt)rifu8 ol^ne ^utten^ unb Sa^ 
binu^' 33ricfe entl^altenb. 9lm ©<^lu6e: Synceriter citra pompam | zelo virtutis. 
©bcnfo 

Delitise poetanim Germanorum. Part. III. p. 758... 795. (1612.) 

6. 
Mtinch, Hutt. Opp. I. p. 272... 310. famt ^viXXzn^ IBrief (xix CPiterwolf o. ©tein 
(of^ne bcu bc2 ©abinug). 

«•* 

©rut^flWe t>t% $anegt)rifug fmb beytf* uberfe^t in fi. ©(^ubart, ^uttcti. Spj. 1791. 
ober 18f3. 8». ©. 227... 2;«. 

»"iii"«P"i"™t»™"iWi""Wiiiiiii^ 



Episiola Itallse. XI. 1516. 

1. 



EPI I STOLA AD I MAXiMiLi*|anum Cttfarem | Itali^ fictitia. ( Halde^| 

richo I de Hutten equ. Authore. | ^S I 

Xitel in fieifleneinfafeung, 

1 ^Doppelbogen ober 8 m, 4°. giiiicff. beg 3:iterg unb bag tcfete SBtatt teer, ©ig^ 

natur A big A v. 

991. A ii : HVLDSRICHV8 HVTTENV8 | cq. Nicolao Qerbellio . . 1 1 Tres nupcr dies 

perdidi u. f. tt>. ^atuifl: Bononise fecnndo Calendas | Aug^ft. Anno« M. D. XVI. 

5Die 5 folgenben m, entl^alten bie ^pijiel ber italia maximiliano | cabsari. 

na<ib beffcn (c^em 93erfe fiel^t: xiXoa Bononiee. 

(erfurtcr Drucf?) 

2. 
QVAE IN HOC LIBELLO NOVA | HABENTVR | Epla Italii^ ad 
Diuu Maximilianu C«f. | Aug. Viricho Hutteno Equite Gerraano| 
Autore | Rerponfio Maximiliani Aug. Helio Eo^|bano Heflb Au- 
tore I Addita funt Hutteni de cade re Epigrara|mata aliquot nup 
ex vrbe Roma mijQTa: | Supto ex his tempoiv motib9 Argumeto| 
LECTORIBVS | Et quf videtis ante vifa funt nufquam | Et qu^ 
legeti^ ante lecta funt nufquam | Quicuqj perlegetis ifta lectoresl 
Breui libello fcripta qu^ daraus. pallim | Legenda vulgo : perdar. & 
mifere viuam | Si lecta non amabitis : Satis dictum eft | E. H. | 

Xitcl in l^flbfi^er einfafeung. 

16 3311. 40. (A 6 93«., B 4, C 6 m.) SRilcffeiten beS %Mi unb be2 letten «tat^^ 

teg leer. 25 h\i 26 aeitcn auf ber ooUen ©cite. 

^uf ber ^orbcrf. bcd le^ten 931attc^: Matheus Maler Iinprimebat Erphur- 

die I in Doringis Anno. M. D. XVI. | Menfe Nouembri. | unb barunter 

^dferjcit^cn 3J^a(er«. 



IXDKX. XI. BPISTOLA ITALIJB. 1516. •xi.* PROONOSTICON AD LEON. X. P. M. 1516. 15* 

t>i€ Epiftola Italiae unb (^oban^ Refponroria flel^etf aitd) iu ber 

3. 

«Uftgburger ©ammlung mn 2. 3an. 1619. 4". (f. untcn 5Rr. XX. f.) Piij*. . . S*. 

4. 
Hutteni Opp. poetica. Ff. 1538. 8®. p. H T^.-K^^ 

5. 
Delitiae poetar. Germanor. (1612.) III. p. 707... 724. 

6. 
MUnch, Hutt. Opp. II. p. 273... 292. 

((fob. $effen§ Refponforia ift iu feiner ber brei ^fu^^abcn ber Operum Helii 
Eobani Hessi farragines du«e aufgenommen.) 



Prognoft. ad Leon. X. P. M. * XI. * in annum 1516. 

1-.? 
©d^lperlic^ in cincm ©cparatbrudt crfd^icucu. 

1. 
^luggburgcr ©ammlung \>om 2. 3an. 1619. 4^ (f. untcu9ir. XX.) L'»...Lij»». 

2.? 
„(S^ ift auc!^ cincr ©afclcr 5lujggabe bcj? Nemo bcigeirudtt. 2lm 6ul>c ftcl^cn 
folgenbe aJerfe: 

Verte rotas fortuna leves, res vertitur in te 
Scilicet, et iacta est alea, verte rotas." 
8o Miinch, Hutt. Opp. II. p. 266. , ber fcltcn eine^Jotia rit^tig obfcirieb; toie au(^ 
feinc SfJotij iiber 2 ^luij^burger 31u^abeu Dcr (^pigramme Don 1518. unb 1519. 
4». (iu Hutt. Opp. I. p. 164.) falfc^ ift. 3* Dermute, bai mm^ ftatt einer 
9>}<^n}er Ku^. ber Febria eine ©afelcr bcj^ 9?emo augeffil^rt hat; f. 9?r. 5. 

3. 
Aula. 17. Sept. 1518. 4®. f. unteu XVII. 1. 

4. 
Aula. Aug. Vind. a. 1519. 26. aRSrj. 4^ (f. unten XVII. 4.) Frijk...Friijk. 

5. 
Febris. Apud auream Moguntiara. s. a. 8". (f. unten XXI. 6.) m. 6»»... 7»». 

Hutt. Opp. poet. 1538. 8*^. ©U. Dij Diij. 

7. 

Delitiae poetar. Germanor. 1612. 16^. III. p. 662. 663. 



16* IMDEZ. *XI.* PB0GN08T. IN ANN. 1516. XII. PHALARISMUS. 1517. 

8. 
Miinch, Hutt. Opp. 11. p. 267. 268. 

©c^ubart, §uttcn ®. 222... 226. 



Phalarifmus. XII. 1517. 



Dialogus Huldrici Hutteni | Equitis aureati. 

$bf*r. bcv ^(oftcrbibl. (^innebcln, i^anton ©(^ttji)^. 6 m. 4». X^ic §aub ift ber 

buttcufcftcn in i?ic(cn 23ucbftabcn abu(i(^, im ganjcn minbcr fcft uub i^lciifef^nnij^; 

am dianhc aber flcbcn ciusclne Correcturcn, tvclcbc \)on §utteuiJ JP^anb 511 fcin 

f(bciucn. 

B. 

(Sin tjon ^uttcn fclbft burc^gcfcbcneg unb corricjiertcsJ (^rcmptar bcg Oh'. 5 ju bc^cici= 

nenben Drucfea bcfiiu bic 3wi^i<ber 8tabtbib(iotbcf. I^ic Untcrfcbrift bciJ Drucfi* 

bat ber 33f. burcbftricbcn unb bafiir gcfctjt Vlrichi Hiitteni Pha Imicber burcb^ 

ftric^enj Equ: Germ: Phalarirmus Dial: jyictc C5orrcctureu finb nur nidjt nac^- 

abmunggttjiirbigc UmiinbcruUijcn bcr ^ommata in '^Juncte nnb flcincr in grofee 

. ©ucbflabcn. 

1. 

;§#^ PHALARISMVS | dialogvs hvt|tenicvs. | 

:Daruntcr eiu fcboncr ^oljfcbnitt, bic Srmorbung ^aufeng \jon ^utten burc^ ben 

©crjog Ulricb im 5B3*inger 2Balbe uorftcUcnb. (Der ^oljfdjnitt ift berfelbe wjie 

bcr in bcr foc^. ©tccfclbcrcjcr ©amlunc^, abcr obne Umfc^riftcn an bcn 4 ©eiten.) 

m, 4". 

JBorbcrfeitc bcd (etten ^I. fcbticBt: Fijiis phaulrismi uvttbni=|ci cum Priuilegio. 

Menfe Martio AN. M. D. XVll. | 

Otiicffeitc be2 6. SBI.: 4>"IIcn2 93ruftbi(b, barunter mit ipei6aug9cfpartcn ^^uc^ftaben 

im fc^tt^arjen gelbc : • vlbichvs • de hvttkn • kq • oebma • 

:Diefer J)rucf ift in ^Janjer (©utten in Ut. §inf.) nic^t anc^cfiibtt, wol abcr 

2. 
^ PHALA|RISMVS DIAJLOGVS | HVT|TENICVS. | ^ iacta 

EST ALEA [ 

iitel in j^icrlicier Jcificncinfafeung (nic^t bcn ^^oljfcbnitt ipic 'Jlx. 1. cntba(tcnb). 
Uebrigcng mit 'Olx. i., cinige ti^pocjrapbift&e Slbwei^uncicn abgcrccbnct; ganj uber^ 
einflimmenb; ber ©cb(u6 ift b»er fo gcfcfet: 

FiNis PHALARI8MI HVTTENici | Cum Priuilegio. Menfe Martio AN. 

M. D. XVII. I unb iibcr ^utten^ ^^ruflbilb ftcbt : Exoriare aliquis nostris ex 

oilibus ultor. 

3. 

||ll)atartfmtl9 | Jialosti» g^ntUmw. I 

4 m. 4«. Drucf in gotljifcber ©cbrift. 



INDEX. XII. PBALARI8MVS. 1.517. ' 17 

^<^h(§ ber (c^tcn ©cite: /tms |!)l^alartfiiit ^nUentd cnm Jj^tmit^ia. | ^enfe 
iHarttn. 3knno, J8. JD. J^otj. 

4. 
S9b PHALA|R1SMVS DIALO|GVS HVTTE|NICVS. | <^ 

^a^ ©efprac^ bcginnt aiif bcr ^iuctfcite bc^ titct^ unb fcfeUcBt auf ber bci 9. 351. fo: 
J#^ Exoriate aliquis noftris ex oflibus ultor. [ finis phalarisJmi 

HVTTENICI. I lACTA E8T ALEA. 

5. 

Aula. Paris. 1519. 4^. f. untcn Ok. XVII. 5. unb otcn B. 

6. 

|l^atarifinti9'Pta|L0Gvs hvt|tenicvs. | + | iacta est alea. f 

I5anmtcr cin ^icrl. Jg)ol3f(^n., bcr (>. ^nccii an ber ©taffelei, worauf ba^ ^^ili» bcr 

3un<^frau niit bcm ^nbc, ocr 0(fefc ju bc-S (^ancjcUftcn Swfe^n. 

10 m. 8«. 

d^ucffcite bcs litelbl. : vlbichi de iivtten | Equitis Germaiii Phalarifmus | 

Dialogus. I Interloquutorcs. chakon , MER|cvRivsi &c. 

©(^IuB 33orberfeitc bcg 10. "^lattc^: phalarismi | hvttenici | finis. | 4- | 

ANvo. M D. XIX. I !^aruntcr i^icjnette: einc il^rcn auf ber Gtrafte Ucgcnbcn 

2Hann peitf<^cnbe Rrau. 

7. 
|. g. ©tec!e(ber^^cv ©ammhmyj. ®tpt 1519. 4". f. unten 9lr. XXIIII. 

8. 
Meusclieu. Coburgi. a. 1735. 4^ p. 68... 77. (f. unten ^J^r. 69.) 

9. 
Mttnch, Hutt. Opp. II, p. 196... 212. 
^eutfi^: 

H. 

§%t nod^ nolget etn fd)arfe» kinftltd)s ^ebtd^t no etnt Qt^rannt | tinb etiltd^e 
iranfamen, ]innienfd)Itd)e 0efd)td)te, tfrftUd) | burd) ben tfrnneftt tiit l)od)be- 
timptt l)ern Vlrtd^e | vi ^ntten 0ekr0ntie ypeten vn ttrator jm lajtetn feer jir- 
Itd) befd^tbe, barnad) bnrd) | anberei jn bi tent3fd)i mte ftd) H^ \ l)at fd)tdie 
•jte, 4>rad)t, tftne [ jeben Infttg nnnb nfit3-|(td) 3n lefenn. | 

X)aruntcr ber ^olifc^uitt, bic ermorbung ^anfen«5 tjon ^utten, mie ^x, 1. 
8 m. 4«. 

^tucffeite bc^ litcfblattc^: Vorreb tn bas nad^uolflenbe bftd)ttn l)err | Vlrtd)» 
wn ^ntten. 

@. 4. beginnt ba^ @cTvra(ft: l^nberreber «JUernirtus. tfl^aron. S^ran. et c. 
iKiicrfcite bcj^ 8. ^^Blatte^ Wmi: pi^ Befe^net ori leb aU etn ^^rari. 

b. 
^mi), ^uttenfii au^gcrlefenc SBcrfe 2C. 3. i^t. (*crt. 1823. 8^) ©. 205... 220. 

j r- iiii u ■! iii iu Hwu tM I H. 

2 



18* ' INDEX. XIII. DE DONATIONE CON8TANTINI. 1517. 

De donat. Constantini. XIIL 1511 



A. 

V. Hutteni ad Leonem | -X- •"'* Pont. Rho. | de Conftantini | Dona- 

tione. I M. D. XVII. I 

Ms, Spalatin. Vimar, 4". folL 1123... 1134. 

fol. 1124.: M. D. XVII. | Vlriclii Hutteui in li|bellum Laureiitii, contra 

effict|ani et ementitam Conftantis|ni donationem, ad Leonem | -X* ponti- 

ficem maxi^jmum, prffa-jtio. 

©c^cint blo6 ?C6f(^rift toon '>)lx, 1. 

B. 
Donationis, | quai Constantini dicitur priuilegium : | Rartholomeo Pin- 

cerno u. f. w. 

<l3anbf*v. bcr Gtabtbibf. ,^u Iricr 0?r. 1420. 4«. 

Stimmt in i^rcn crftcn fiO 2^11. mit OJr. 1. fo iibcreiU; bafe bic ?(bn>ci(^nnc|cn faft 
nur bcn ©cbrau^ bcr ^bfiirjunoicn unb ortl^o^rap^ifcfec ^lcinigfcitcn bctrcffen; ifl 
aud^ tt)ol nur 5(bf(^rift t>on 

1. 
DE DONATIONE CONSTAN=|tini quid ueri habeat, eruditomm quo^lrundam 
iudicium , ut in uerfa | ])agella uidebis. | 

50 m. 4", u>oi>on ba§ klUc Iccr. s. 1. et a. ,<!)uttcn§ rraefatio an !?co X. (m. 

Biij**. ..^iij** ift baticrt: Ex arce Stockelbcrg, Calen. Deccmh. Anno poft mille- 

nmii & quinp^cuterimfi , dccimo fcptinio, uub bcr ^rucf ifl, UMC xd^ cjlaubc, aw' 

fancjS 151^. in ber fc^offcrfd^cn Cfficin j^u llJainj (^cmad^t. 

!Dic jriucffcitc bc« 5:itc(b[attci^ f)at: 
Hoc in libello hasc continentur. | Donationis, qua» Conftantini dicitur 
priuilegi^lum , Bartholomoo Pincemo de monte ar^jduo ad lulium. II. Pont. 
Max. interprete. | Laurentij Valleufis patritij Romani coutra ip::|fum, 

ut falfo creditu & ementitum priuilegiu j doelamatio, cu Vdalrici Hut- 
teni equitis Ger|mnni ad Loouom. X. Pont. Max. prpfationo. | Nicolaus de 
Cusa Tit\ fancti Petri ad uincula do | donationeConftantini. [ An- 

toninus archiepifcopus Florentinus de oadom re. | 

8*hi6 auf bcr SfJficffcitc bcd 40. ^lMattc^: 
RAPHAEL VOLATERRANVS | in uita Conftantini Magni fic fcribit. | De 
dono Conftantini, aut conceflione apud nuUos ex-jtat autoros, praiterqt 
iu libro decretomm, idqp in antiquis | uoluminibus minime contineri nutor 
eft Antoninus praB^jful Florentinus in Chronicis. | FINI8. 

(T)i)kac\cnfci(, Ulr. t». ^. ^^iiirnb. 1823. 8". ©. 208. fpricfet i>on cintr ton biefcr 
ocrfc^icbcncn 9(ug^abc; er l^attc abcr offcnbar nur cin bcfcctc^ (rrcmplar bcrfclbcn 
t»or fn^.) 

2. 
DONATIOIwi^, qucp Oonftantini dicitur priuiJegium : Barlthohmieo Pi«- 
eerno de monte arduo ad | lulium. II. Font. Max. interprete. \ LAV- 




^^., JV «ft«i<nf j ^^$m^ ni fa^ ereOikm 4r 

i$eimmah:kA YMtki Mmiiefti equHk \ Qtrmani 

#jN^(^^^ \ SlCOlJkys ACumTU. fancti 

^' 4iiimme(UM^ ^ ASrrOlStnvd arckie' 

.p^y f ie eaded re. [ * U. P. P. Hieronifmus Vau- 

*•» f g^;/^»er«t^f»ttf few tW «•• 
ej8^ -i#MiO» di^lM «M TAleiitiiuuB CwrioMm, UHi^r:: 



y^w^^ I 



1« 



2U IND£X. XIII. DK DONAT.CON8TANTINI. 1517. XIIII. EP18T. AD COV. NKVENAR. 1518. 

eo Burckhard. MS. Guelferbyt. fol. 200*. iB^l. Burckh. Vit. Hutt. I. p. 119. 
not. b. uub *-^anjcr, U. i\ S^, ^, 00. 

Qcrbcng !i>ericon bcr bcutf^cu X^i(^tcr VI. 6. (i27. f. ^at Lugd. Bat. 1040. 4«. 
^icfc S^^&re^sal)! fd^cint abcr Drucf' obcr ©(^rcibfc^ler i\i fcin.) 

8. 
Mttnch, Hutt. Opp. II. p. 410... 419. 

U. 

^cutfd^ in 
aRilnc^, §.i^ augcrtcfcnc aEBcrfc. 1822. 8. I. ©. 17...24. 

b. 

„^n Ilerberta Typographical Antiquitics wirb ©. 3*21 bcmcrcfct; bafi bic Decla- 
matio Laur. Vallse de falfo credita et ementita Conftantini donatione mit 
^uttcng 3wcignunf|2f(^rift an 2co X. in ba^ (^nj^lif(^c iibcrfcit, in cincr ©amms 
lung t?on mct^rcm 5buti(^cn ©(J^riftcn ju London by Thomas Godfray, ohnc ^ahx, 
in fl. golio t^crau^cjcfommcn fci)." ^^Janjer, lUr. v. JP^uttcn 8. 98. 

Epist. ad com. Neuenar. XIIII. 3. Apr. 1518. 

1. 

EPISTOLA AD ILLVSTREM VI|RVM HERMANNVM DE NEV| 
VENAR COMrrEM HVTTE|NIANA, QVA CONTRA | CAPNIONIS 
AEMVLOS I CONFIRMATVR. | 

4 feu. 4«, bag lcfctc lccr. s. 1. & a. 

I^er ^ricf bcginnt auf ocr Siilcffcitc bcg iitctbtaUc^ unb f(^Uc6t: 

Moguntise III. nonas Apriles 8yn;|ceriter . citra pompam. { 

{a)Jainjer ^rucf?) 

2. 
EPISTOLA AD ILLVSTREM VIRVM | HERMANNVM DE NEVVENAR | COMI- 
TEM HVTTENIANA | QVA CONTRA CAP=|NIONIS AEMV^|LOS CONFIRi 
MATVR. I 

4 m. 40. iRiicffeite bcg crftcn unb bc^ Je^ten 53(atte& (eer. 

!£)cr ^ricf fdj^ticgt: Mo^ntiae III. No^jnas Apriles Synceriter, citra pompam. 

^cr $)ru(f ifl minbcr f^on unb ric^Ug M Dk. 1. 

3. 
EPISTOLAE TRIVM ILLVSTRI|um uiroiv, ad Hermannum comitem Nuen 
arinm. | Eiufdem refponroria una ad lo. Reuchlinum, & al-| tera ad 
lectorem. | ITEM, LIBELLVS ACCVSATO|toriu8 [sicl fratris lacobi de 

Hochftraten, contra Oculare | fpeculum lo. Reuch. | DIFFAMA- 

TIONES EIVSDEM | . lacobi. | ITEM, DEFENSIO NOVA IO-|annis 

Reuchliu ex urbe RoQia allata, idq^ paucis ab | hlnc diebus. | 

^aruntcr ein ba2 fbln. SBappcn l^attcnbcr SRitter. 

28 m. ober 7 33ogen 4», figniert a...g. 

$)ie ^lu^ffeite besf Xitetbtatteg beginnt mU 9?eu(tlin« S3iief an 9?eucnar. 

4)uttcn0 S3rief c 4b...diij*. 



IXDEX. XIIII. EPIST. AD COM. NEUENAR. 1518. XV. NEMO (ll.) 1518. 21 * 

33orbcrfcitc bcS Icfetcn 33lattc&: ^| Coloniaj apud Ejicharium Ceruicomum, 
An-|no. M. D- XVIII. mcnfe Maio. 

4. 
EPISTOLAE I TRIVM ILLVSTRIVM Vl|rorum, ad Hermannum Comi- 
tem I Nuenarium. | Eiufdem refponforia una ad loannem Reuch- 

H|nura, & altera ad Lectorem. | ITEM, LIBELLVS ACCVSAltorius Fratris 
lacobi de Hochftrat^n. contra | Oculare fpeculum loannis Reuchlin. | 
DIFFAMATIONES EIVSDEM | lacobi. | ITEM , DEFENSIO NOVA 

lOjannis Reuchlin ex urbe Roma allata , ] id^ paucis ab hinc diebus. I 

28 m, obcr 7 !eoi)cn 4", ftgnicrt a...g. 

SRiicffcitc bc* iitclblattce ^^ricf 9lcu(^lin^ an 'Jlcucnar. 

.^uttcn^ iBricf c 4*»...diii*. 

^orbcrfcitc bc^ lc^tcn i^lattc^ fcftlicgt: Ex Borromago Imperiali vrbe. C«- 

farc I Max. semiliano Regnantc. 

5. 
Herm. von der Hardt Hist. liter. reform. Ff. et Lips. I7J7. fol. (f. un= 
, tcn Olx. m.) . 
,?)uttcniJ ^:Bricf: part. II. p. 145... 147. 

6. 
9icuc SSibliot^c! | t)on fcltcncn unb fcl^r fclteucn | Siic^em | &c. | ^erau^ge' 
^cbcn I t>on | '4?crn^rb grieberid^ §ummc(, | 5Rcctor bcr ©tabtfc^utc ju ^llt- 
^orf. |.3tt)citcr Sanb II Slurnbcrc^ ||l 1777. | 8^ 

.?)utten^ 33ricf ifl au^ OJr. 4 abc^cbrucft ©. 165... 171. 

7. 
^agenseil, Hutteni Opp. Tom. I. Lps. 1783. 8®. p. 102... 107. No. xv. 
X^arau^ 

8. 
Mttnch, Hutt. Opp. II. p. 425... 430. 

tu 

I^cutf<5 in 
aSiinc^, §.S auigcrlcfcnc JBcrfe. 1822. 8». I. @. 17... 24. 



Nemo (II.) XV. 1518. 

1. 

btriS . NEMO 

3n brcitcm ^anbc fibcr bcr blattgrofecn linf^ (b. l). nac^ bcr rc(^tcn @citc bc« 
"i^cfAaucrg) ^cfcbrtcn ^igur bc« langbartiv^cn ^J^cmo im ^d^lcp^^mantcl. ^al^c bcr 
rf^tcn ©(^ultcr M ^cmo ftcl)t VL • 

12 3311. ob..3 IBo^cn 4», fiQuicrt A...C. JHucffcitc bc^ Ictjten 3^Iattcg Iccr. 
3ilii(jffeitc bc« litclblattc^ : C. M. R. AD CROTVM RVBIANVM | Epi. de 



22* INDEX. XV. HEMO (ll.) 1518. 

Nemine Hntteniano. | 4 I)ifti(^cn. 

m. Aij- bis A [[o ift vcvbnicft ftatt Bliij»>: VLRICHI DE HVTTEN | 
EQVITIS GERMANI AD CROTVM RV|BIANVM IN NEMINEM 
PRAEFATIO. I 
' SBU. Buj»» bi§ Cij* bic 78 ^iftid^cii bcS "Olmc, Wicftcnb Ovzig ilsyev Ncmo 
dicebat. 

m. Cijb big C 4-: VLRICHVS DE HVTTEN EQ. | lulio rfliigk Eqniti 
Salntem. | fcblicfet: Anguftf Vindolycomm. IX. Kalen. | Septembris. | 
C Impreflum Auguftse in officina | Millerana. | MAXIMI- 

LIANO AVSTRIO Ci^.SARE. 

2. 

OTTES . NEMO 

SBiH) mc ^3k. 1. 

^bcnfaU^ 3 ^ogcn, ficjnicrt a...c. ^tud^ im iibrigen mit Olr. 1 iibcrcinftimmcnb; 
jcbocb ftnbct \\di bicr nic^t bcr (£<^hiB Impreffum Auguftje u. f. n>. , nnb bcr Sa^ 
ifl cin ncucr. 3" lci(btcrcr Untcrf(^cibun() l>on 9ir. 1 flc^cn bicr bic ©eitcuan= 
fangc uou 

No. 1. No. 2. 



blanda aliqua 
prjedicant, fuam 
gatorifi eft, quo ifti 
ctantcr, ac nulla 
quiefitis titulis 
IUe ego fum Nemo , de 
Germani, adhuc 
dixeris, de quo 



pag. 4. aduenicnti 

5. quoties fua ftudia 

V). eft, quo ifti 

7. ter, ao. nuUa . 

- 14. qu^fitis titulis 

- 15. Ille ego fum nemo: de 

- 21. inopia. Ipfe 

- 23. gos aliquot, intcr 

OYTIS:NEMO 

^af^ blattgrof^cS 53i(b bc^ rc(^t^i^cfcbrtcn, unbcmontcltch, gcijcn .'f^ornij^c mit cincm 
^cbcl fid) u^cbrcnbcn ^Jlcmo, bcm cinc (^ule auf bcm ^opfc f\^t. Ta^ VL- fiubct 
fid) bicr uidjt. 

10 m. '4^ fic^nicrt A fO m.} B (4 m.). a^iicffcite bci^ lclUcn ^lattc^ tccr. ^?luf 
bcr JKiicffcitc bo^ iitclblattc^ bag (Jpiv^ramm 5}hitian§; bic fciv^cnbcn ©eitcn bcr 
93ricf an Crotu^; 4'/, 8citen t)a^ @cbi(^t; barauf bcr 53ricf an lH1"Bf/ fc^licfjenb 
Auguftie I Vindelycorum . IX. Kaleu. Septembris. | Impreflnm 

LipHae in officina | Schumanniana. | 

4. 

^OTTIS^ I ^NEMO^ 

Seiftcnciufafniui^; Jcittvart^ 8au(cn u. f. n?.; uutcij 2 ^ngcr, bag frobcnfdjc 35)ap^ 
pcnf(^ilb f)altcnb. 
- 12 m. ob. 3 5:^0iiicn 4". T\c (Seitcn 4... 23 finb pai^inicrt. ©. 2. 9)?ntianzi (^pi^ 
gromm. 6. 3... 13. 5^ricf an (Srotu^. <5. 14... 19. ba^s (5Jcbi(^t. 6. 20. ..2.3. 
bcr 5?ricf an ^^Pfluv^f. Daruntcr: BASILEAE APVD lOANNEM FKO-Ibenivm 
MENSE SEPTEMBKl. | ANNO M. D. XVHI. | 
aiiucffcitc be« le^ten iBlotte» ba^ jirbBcre frobcnf(^c Drncfcriicicfeeu. 



INPBX. XV. NEMO (ll.) 1518. -53* 

5. 

OYTIZ- I NEMO. I 

3>aiuntcr in eincm t)on T^oVpcninicn cinqcfa^tcn Cuabvat t}on ctwa 2" Q^rcitc, l'/," 
^o^c bcr Obcrt^cif cincsi rittcrmafti^ cjcflcibctcn ^nabcn, mittcn an^ cincm ava= 
bcffcnarti^cn Blumcn^wcic^c Ijcran^ijcttjac^fcn, tpclc^c ^l^cr.Ucrung anf bcr iHiicffcitc 
bc^ lc^tcn Slattcg wicbcr^olt ifl. 
12 53U. ob. 3 iBoo|Cn flcin 4«. ficjnicrt A bii^ C. uupacjlnicrt. 

S. 2. <S, ^sic} j0l« H« Ht^ rr0ttttn | BVBIANVM Kna. DE NEJMINE HVTTENIANO | 

Omen [»»«?) adeft u. f. XO. 

@. 3... 13. € Viril^i ^e ijtlttnt | equitis Germani ad Crotum Rubianum in | 

neminem priefatio* 

S. 14...19. : Nemo loquitur, | Quirqnis adcs u. f. U). 

©. 20...23. : Vlrichus de Hutten eq. lulio | PFLVok eqviti salvtem. | 

9(m (^nbc bcr ^. 23.: Bafileae apud loanncm frobenium | menfe Septembri. 

Aiino I M. D. xviii. I 

(?in ^aBlii^cr 5^a(^bru(f uon Oi'r. 4. 

6. • 

OmS . NEMO 

9?ilb cjan^ na^ ^U. 1 unb 2. 

12 m. obcr 3 3?Oi3cn a...c. 

Diucffcitc bc^.litclblattc^ 'Diutiau^ (^Vic^vamm; bic fofgcnbcn 11 Gcitcn bic prae- 

fatio an(^.rotu^; 5V, ® citcn (5)cbi(^t , bann bcr ^ricf au 'l^flucjf fc^UcBcub auf bcr 

5?orbcrfcitc bc? 12. ©tattc^. (^o(umucniibcvf(^riftcn ihmi <5. 3. an linf^ NEMO, 

xtm HVTTKNIANVS. 

?luf bcr ^^orbcrfcitc bcg Ict^tcn ©tattcg ftcl^cn bic 4 ©d^ln^^citcn bcg 53ricf« an 

Wm^^ ^«"'i ^Vt 8i>l^ ticfcr: LOVANII IN | gedibus Theodorici Marti|ni 

Aloftenfis Menjfe octob. Anno | M. D. | XVIII. | « | t^aruntcr 1'/, ^oU 

ticfcr: CVM PRiviLEGib im|periali I 

?(uf bcr iKucffcitc bc^ Ici^ittn ^^lattce ba^ 3«»«^^» ^^^ Drudfcr^, cin ^op^?cI<infcr 



jtt>if(tcn TIIEODO. 
EXCV. 



MAKTIN. 
DEBAT. 

barubcr h ieph afkipa [«>], rcc^t^ Semper fit tibi nixa mens honefto., 
linf^ Sacra haec Aneora non fefellit vnq., baruntcr Sacra Ancora. | 
Ne tempeftatum fis auferat, Ancora facra. | Quo mentem figas, eft 
iacienda tibi | Ev oXvto ctkr^^Eia \ UokkaKia iv oivn Kv^aaiv 

ua vavayet, 

7. 
^OTTIS^ I ^NEMOv I 

ADVD INCLYTAM | BASILEAM. | 

(^infafenng njic Dh. 4. 

14 ^U. 4". <S. 2. (i)iiirffcitc bc§ litcK^) bi^ 20 (JRiicffcitc bc^ i>orIctjtcu 5?Iattc#) 

Vaginicrt iPorbcrfcitc bcl lclUcn mittc^: BASILEAE APVD 10= | FROBE- 

XIVM MENlSE lANVARIO, | ANNO M^ K XIX. 

9lii(ffcitc be^ lct^tcn iMattcg ^rncfcr^cic^cn unc Otr. 4. 



24* INDEX. XV. NEMO (n.) 1518. 

8. 

0TTI2. NEMO. 

3n (Jinfafeung, mldfc untcn ha^ <8ci<ften $ tragt [nja^rfc^einUc^ ^o^. ©e^cr^ 
t)cn ^ai^cnau, nid^t 3cl). 8(^cffcr^ r>en ^JJiaiil:^.) 

12 ^U. 40. 3^u(ffcitc bc^ lcfetcn lccr. (33er(incr fonigl. i8iM.) 

9. 
Norimberg. ap. loa. Petreiuni. 1531. 8". f. obcn V. 5. 

10. 
riutteni Opp. poet. 15;^8. ^^iicffcitc Q 5»». big (^nbc R. 5(u(ft ba^; (Vpigramm S??u- 
tian^ unb bic praef. an C^retu^ ncbft bcm ^ricf an ■i^f(uy)f cnt^altcnb. 

11. 

Norimberg. ap. loh. Petreium 1542. 8". f. cbcn V. 14. 

12. 
0TTI2 NEMO. I VLRICHl DE HVTTEN | EQVITIS GERMANI | 
Facetifnmnm ac Feftiuidunum | carmen de Nemine. | Cum pra;fatione ad 
Crotum I Rubianum. | Uoftoc/iiJ hudouiciui Vf/etz excudehul \ Amto M. 1». XU1[I.{ 

13 ^U. 8". .iSalbbciien, fiiVt. A bi^i C. ^Kiicffcite bc-J tc^tcn ^^lattc^ lccr. Diiicf= 
fcitc bc^ litctij ly^utiane (5-piv^ramm; bcr ^^ricf an (5rctug fiitlt 13 8citcu, ba^S 
®cbi(^t 0, bcr ^Pricf an ^l^ftm^f 4. 

C^in fc^cnir 3lbbrucf t»cn 'JJr. 1. 

13. 
Norimberg. ap. loa. Petreium. 1547. 8^. f. cbcn V. 15. 

14. 
Deliti» poetar. Germanor. 1612. (f. ^Jr. 61. unfcjt) III. p. 708... 803. nur ba? 
®cbi(i)t. 

15. 

LUSUS POETICI I EXCELLENTIUM ALI-|QUOT INGENIORUM, | mirifice 
exhibentes [ Neminem, Nihil, | Aliqiiid, Omnia; | u. f. ro. | CoUectore 
& Editore | Alberto Molnar Ungaro. | hanovl*:, | Typis & sere Tbomje 
Willerii | & loannis Le (^lercq. | MDCXIV. ] 8". 
JRur ba^ (^pigramm, ©. 4, unb ba§ @cbi(^t 8. 5... 10. 

16. 
Amphitheatnim | Dornavii. 1619. fol. (f. untcn Oir. 03.) p. 757. InS, nur ^ut^ 

tcne (5Jcbi(6t. 

17. 
HULDRICI HUTTENI | EQUITIS GEUMANl | SATYRA, I NEMO, I De 
ineptis lui fajculi ftndijs, | & verae eruditionis | contoinptn: | nunc primum 
in lucem retracta. \ (l'ilicnftauj^cl, baumartic^.) | LEYD.K, | Ap6d gerardvm bartiens.I 
Sub figrno Mercurii. | clo lo c xx. 

47 bc;^iffcrtc ©citcn 12". iifctjtc 8eitc lccr. 

Dtiicffcitc bc-5 litclblattcg h^ii mutianifc^c (^viijramm, anfangcnb Omen adest. 



INDEX. XV. MEMO (ll.) 1518. 25* 

5. 5 . . . 28. Ad Croium Rubianum in \ neminem Prtpfatio. 
@. 28...38. gicmo. 

6. 39... 47. iBricf an ^"9^- 5lm (^nbc finis. 

18. 
HULDERICI HUTTENI | EQUITIS GERMANI | SATYRA | NEMO, | De 
ineptis fui facculi ftmlijs, | & verae eruditioiiis | contemptu: | Nunc pri- 
mum in lucem retracta, \ ( Drucfcri^ci<tcn. ) | LEYD^ | Ex officind Jacobi 
Marci. I clo lo xxiii. I 

2« 'M, 12". 47 pac^inicrtc Scitcn. 

.'Kurffcitc bc& litel^ lccr; 6. 3... 28 bic praBf. an (Srotu^; @. 28... 38. ba3 ®c= 

bi*t; e. 30... 47. bcr ^ricf an Wuvif. 

19. 
Nemo et Nihil fcur, M, SchongaftJ, Jense, fumptu Jo. Bielckii. 1694. 8^.* 
r8o fiurckhard, Vit. Hutt. III. p. 4. iiot. k. p. 95. not. 1.) 
20. 
Jo. Henr. Acker, Selecta poetica. Rudolft. 1711. 8". f. obcn V. 19. 

21. 
Herm. v. d. Hardt Hist. literar. reform. 1717. fol. (f. nntcn 5^r. 66) cnthcilt auf 
3 5?orbU. .vt parg I. bic prtvtf, an (5rotu^; ba^ l^uttcnfd^c (S^ic^t unb bcn- 5^ricf 
nn V^fiuof (ni(^t TOitian^ (^pic^ramm). 

22. 23. 
[loa, Christian. FifcherJ Opuscula selecta et rariora varii argumenti. lense 
1738. 4". Ff. et Lps. W42. 4". p. 106... 128. (aUc 4 etiicfc cntl)altcnb). 

24. 

Wagenfeil, Hutt. Opp. I. 1783. 8^ No. xx. bic pra?fatio an (^rotn?, No. xvm. 

bcr 33ricf an ^fluc^f. 

25. 
MUncb, Hutt. Opp. II. p. 302. !Ohitiaug C^ pic\r^i<\m ; p. 306... 315. bic prsef. 

an (^rotug; p. 316.. .320. bcr OJcmo; p. 527. ..530. bcr Sricf an W"9f. 

yii^t ftictbcr cjc^orcn bic bcibcn Scferiftcn oon jc 1 ^^ocjcn 4<»: 
WnftKs Itffenfts reffonbrt | Vemtnt Wttcnbergrnft. | lluauf mc 0cnutt potrr: motcr 
mfi^i nufla | §oc comunc mt^t ^c ^ouc IIOUO0 lyabct. | 

I^aruntcr cin ganj bcbaartcr tK^cilbmcnfc^, cin auf bct (^rbc flcbcnbce ©c^itb mit 

bct 9ic(itcn l^aUcnb. «Scf^licfet inmittcn bcr 33orbcrfcitc bc^ Ic^tcn "i^lattcg: |"tpfioc 

imprcirtt Volfoaniuo /Bonoccn. 1519* 

CjEoiratto Wcmtnto abnerfno | Wnllnm ^tpfcnfem. | Kemo nnUt fno. | (0 3cilcn.)| 
^b ^ectorem. | ($crafli(ion) | @*licfet auf bcr iRiidffcitc bce Itcn 2?Iattc«: 
€ Cipftac cc ^c^buf l^uolfoanot |Bonaccnft9. ^nno 1519. I 

a. 
Tcutf*: 
aRuiK^ in (St^ttcTungen. 3(arau. 1820, 



26 INDEX. XV. NEMO (ll.) 1518. XVI. TRIVMPHVS CAPNI0N18. 1518. 

JE>utten« 3ugcnbbi(^tuu9cn 1838. obcr 1850. 8». ©. 137... 151. bic Sucignung an 
^rotug; (5. 152... 158. bcr 9?icmanb. 

b. 
„t)u 93crbicr fiil^rt in fcincr SBiMiotl^cf cinc 5(rt Ucbcrfctung baoon [oon bcm 
T^cmo] an: Les grands ct merveilleux faits dc Nemo imitez en partie dc8 
vers latins de Vlrich de Hutten et augmentez par P. S. A. Lion. Muce Bon- 
homme. 8«." 

5159CI ®cf<^. bcr fom. fiitcratur. 93b.UL ^kc^n. unb Jpj. 1786. 8«. <B. 169. 



Triumphus Capnionis. XVI. 1518. 

1. 
'^rinpl)ti0 I Jl0f. 1lttrd)liiti | HABES STV|dio8e lector, ioIanwis 

CAPNIOInis viri praertantiinmi Enco|mion. Triumphanti illi ex j deuictis 
ObfcuTLS viris, Id | eft Theologiftis Colo|nion. & Fratribus de | Ordinc 
Priedicato|runi , ab Eleutherio | Byzeno decan|tatum. | 

Sciftcncinfafeun^, untcn (?no|cIfnabcn , bic p<^ "i^ cu»fu "^^^ «incr iBrunncn&ff= 
nunc^ (?) rurflinf^? licc^cnbcn J^nabcn ^crrcn. (ricfclbc C?^infaftunii finbc i^ auf 
t>iclcn an^l&c(nJ(^cn 2)rucfcn, u. a. auc^ bcr 2. ^xi^, bcr Illustrium virorum 
epiftolffi . . . aa loannem Renchlin. HagenosB ex off. Tliomro Anshelmi 1510. 
Maio. 40.^ cimc;cn anbrcn (Sd^riftcn :)icu(^nn^, ©imvbcUuv]^ uub ^ircf^cimcr^.) 
22 m, ob. 5V,NP0iicu 4". fiiinicrt A...K (K (i m.) unb 1 .§ol:,fd)nitt in 9^06 
qucrfolio, bcu trivphvs capniois (unc auf brcitcm 5?anbc in bcr obcrcn IWittc 
M mbti flcht) barftcKcnb. • 

JHiidffcitc bcsi Xitct? H? <B, Aij»>: pbaepatio | ELEVTHERII BYZE|ni in 8e- 
QVENs ENcomloN, TBivMPHANTi cA{pnioni decautatum , ad Principem | ac 
populum Germanornm | pra»fatio. | Ecce vobis TRilumphii Capniois, 
Germani u. f. n>. 3>aun bi^ 6. E 0* bcr Iriumpbcjcfanc^, u^cJ^cni fotgt: 
AVTOB THEOL0018TI8 I Laqucum fumite Theolojfifta;. Vi|ginti^ampliu8 funt in 
infamiam ac [ perniciem veftram 'coniurati bij^ nos viciffim herbam fnme- 
mus., n?omit ba* (Sauj^c fd^U^fU 0. O. u. ;V (^<ift ^ibcr bcr Trucf cin auiJhcl= 
mifcftcr ifl, ^cicjcn aui?cr bcr ritclcuif afeunj audb bic l\\\>m unb bai< 'ii^aRcr^cic^cn 
bc^ '^^apicr^.) JRucffcitc bc)? lctitcn ^lattc^ lccr. 

fDicfcr 3)ru(f ift fcbr fcltcn; f(^on fcit bcm KL^abr^unbcrt nnrb fajt nur ^x.2, 
obcr 3 crn?al)nt uub i^cbrau(l»t. '>(ud) 4>ani;cr (.?»uttcu ©. 5() bcf(^rcibt '3ir. 1.) un= 
rii^ti^, uic^t au« iMutoV^ric. J 

2. 
.^nannn 11rnd)ltn mrt clart|fimt | tfnc0mt0n : Srtumpl^antt ttli rs | PrntcUs tf b- 
fcam otrts : tl> rft | Sl^r^Ugtftts <0l0ntrii. rt </ratn|bu9 br 0rl>tnr yrrbtcat0|rttm 
ab tflrntl)rrt0 |li3r|n0 brcantatnm. 

22 m. obcr 5'/, ^Pocjcn 4«. ficjnicrt A m E (E 6 3311.) s. 1. et a. 

9fiii(ffcitc bc^ litcU bid Aii»» bic prwfatio Ecce vobis. 

©. Aiij« bi^ iSorbcrfcitc bce lc^tcn ^43iattcd bcr Iriumvhc\cfanv\ unb ba^ "Jia^^n^ort 

Laqueum fumite bi^ herbam fnmemtui, U^oruutcr: Maximiliauo Auftrio Roma- 



IHDBX. XVI. TRIVMPHVa CAPNIONIS. 1518. XVII. AVLA DIALOGVB. 1518. 27 

nonim ac 6erma|noniiii Imperatore Inuictifs. R^rum ha|bena8 Moderante. | 
^rtdfcite bed le^tcu iBIatted leet. 

(2Iuc6 bicfer 5)ru(f, ipelc^cr mantic jum Xl&eil grobe $^ru(ffel)ler })ai, n>el(^e iu 
9ir. 1. fi<^ uicfct fiuben, ifi ein aufcl^elmiftfter [njic bie S^erglei^ftuuj^ t)cu loa. Franc. 
Pici de reformandis moribas oratio, Hagenoie, ex «tdibus Thomae Anshelmi.l 
Anno M. D. XX. Menfc Marcio. | 19 \8tt. 4«. , jvclc^c auc^ bie .titcleiufafeung 
tou 9h. 1. l^at, .uigt]. 3apf ^lug^b. 53u«bru(!cn3cf<%. II. ©. 200. 9ir. V. fcjrieb 
it)U irrig bcr ^lug^burgcr Offtcin 2)JiUcr^ .;u.) 

3. 
Hutteni Opp. poet. 1538. 8^'. pagjr. K 4»» big N- cnt^alt 2?orr., ©cbid^t unb 5k<4"= 
»ort; ol)nc ©cncraltitel. 

4. 
DelitifE poetar. Gcrmanor. 1612. III. p. 727... 757. ff. untcn ^x, 61.) ent^It 
nur bag @ebi(it. 

5. 
Vita lo. Reuchlini ... Ii lo. Henrico Majo. Ff. et Spir» , Impensis Chph. 
Clffcn,.. Durlaci a 1687. 8». p. 479... 508. 

3lUc 3.Stu(!c cntbaltcnb. ?Wai battc nur 91r. 2. tjcr fid^ unb biclt "iKr. 1. fur cin 

tjcrf(^icbcnc!jf ®cbi(6t. 

6. 
Herm. v. d. Hardt Hirt. literar. reform. 1717. Fol. II. p. 148. .156. Mc 
3 (Btudt ani Ok. 2. mit bcm (no(i immcr bcbenfli(6cn) i\\\(i^c md^ bcr Xitcl- 
ubcrfd^rift ulrici hutteni opub. 

7. 
Mtinch, Hutt. Opp. II. p. 359... 39). ^ic.^u mdi cin (mt^t <\aurt flctrcucg) Sac? 
fimilc bc^ Silbcg Triumphus Capnionis. 

Aula Dialogus. XVII. 1518. 

A. 

MS. f. untcu 'Jlx, 5. 

1. 
VLRICHI DE HVTTEN | EQVITIS GERMA|NI. AVLA. DI|ALO- 
GVS. I AD LECTOREM. | Res eft noua Lector, res eft iucilda | lu- 
fus perurbanus & facetus : difpelream nifi legiffe volcs. Valc. | CVM 
PRIVILEGIO I IMPERIALI. | 

litcl in breitcr tborfSrmicjcr einfagung, in bcrcn RnfioicflcU bic ^abrc^^^abl mdxviii. 

10 33U. ob. 4 33o<jen 4" fujnicrt A bi^ D. ^llncffcitc bc^ titcl^ unb bc^ Ic^tcn 

55Iattc« lecr. 

^U. Aij* bi* Aiij*: vlrichi de hvtten eq. ad henrichvm | Stromcru Auner- 

bacchnm Medicum. In Aiilam | fuam Pracfatio. | 

M. Aiij* M Diij* ber rialog, fc^Iicftcnb: kinis. | Hynceriter, citra pompam. 

Quod bene vertat. | 



28* INDEX. XVII. AVLA DIALOGV8. 1518. 

3311. r)iij* bi^ 1") 4*: ... ] Pro^ofticon ad anmim. m. p. xvi. ad Leonem. x. | 
Pont. Max. Carmcn Heroicum. | 3)arunter: Quod bcne vertat. | tslon. | ai> 
LECTORKM, LiRRARii. | Expcctare te iubemus lector, ab codem Huttcno elu- 
cubratum | rrja fisd^ria ^yndfiiov f'*<^l» -ideft Ebrietatis laudcm, opurcuhi modi.s| 
omnibus facctum atq^ elefrans, quod propedicm hio eifdem tysjpis excufnm in 
Jncem dabimus. Vale. | In officina excuforia Si^ifmundi Grimm Medici, | 
& Marci VujTfunjif. Anno vir^inei partU8 | m. n. xviii. die vcro. xvij. | Sep- 
tembris. 

r^an^cr , .^uttcn 8. H3 f. bcfdjrcibt bicfcn nic^t fcbr f cUcncn Xrncf umicnau, nicM 
. an^ 5(utcpfic.l 



*) tnft btc librarii eiite huttenfc^c Ebrietalis ladem t^crl^ciBcn. t|l etn iiulgemad^ter ^rrtbum. 

2. 

VLRI*|cni DE IIVTTEN I EQVITIS GERMA5|NI. AVLA. DIAs|L0GV8, | AD 
LECTOREM. | Ros cft noua Lcctor, re8 eft iucunda | lufus perurbann.s 
& facctus: difpcrej|am nifi legilfe voles. Vale. [ CVM PRIVILEGIO | IM- 
PERIALI. I 

litcl in Vciflcncinfafinn<\ ; linf^ fcbmalcrc l*ciftc. 

14 m. cb. aV, i!?Oi^cn, ftAuicrt A (<*> l^U.) bi* C. JKfKffcitc bcg IctUcn ^i^lattc^ 
lccr. SAlicfet md!^ bcm rialcg (ba^ rropnofticon ift nid»t anff^cncmmcn ) mit 
bcr ?(nfunbic\iiH<i ^ft Ebrictatis laus am Oir. l., anf bcr '^^orbcrfcitc bc^ (ctitcn 
iPlattc^: ^ Lipfi» ex icdihus Valontini 8cluiman | Anno domini Mille- 
fimo quinj|gentefimo octauodecimo. | 

fric 9(ni^abc cinci< rrncfc? Lips. 1718. 4". bci \s\^c\, ©cfc^. bcr fcm. l^it. III. 
©. 170. bcrnbt ivcl nnr anf cincm Xrndffcbtcr ftatt 1518.] 

3. 
VLRICHI I de*hvtten, eqvitis | germani, | AVLA | dialogvs. 

AD LECTOREM. I Res cft noua Lector, rcs eft | iucuda, lufus penirba- 

nus, & I facetus, ilifperea nifi legilTe | uoles, Vale. | 
titcl in 3lrabcffcncinfaf?uniV 

32 m, cb. 4 ^^coicn 8«. (faft nnc flcin 4". anefcbcnb), fuviicrt a bi« d unb t>cn 
®. 3 bie 03. am Snfjcrcn C^cJnmncnranbc mit arabifAcn .»iiffcrn v^ij^inicrt. 

(S. 2: lOANNKB FROBKNIVH, THOMAE MOR(» , | RKOIO APVD ANfSLOS CON-|8ILIARIO, 

8. D. 1 LVCIANV8 fairiirnmis fcfiptor u. f. u\ Hafilcn?. | Idib. Noiiemb. m. d.aviii. 

(S. 3.. ..8. «t^wttcni^ prflpfatio an vBtrcmcr. 

©. 0...(\3. bcr rialcji, fcftUcgcnb Aiil.i* fini». | lo. krobknivs, lectori s. | Ex- 

pectare te u. f. W, bic ^tnfiiubii^nni^ bcr Ebr. Iau8, fcftlici^t: Vale. Banica» ex 

officina noftra. Menfo Nonem|bri. m. d. xviii. 

iKiicffcitc bc« lc^tcn ^lattc^ bag; c^rof^crc frcbcnf*c rmcfcnciAcn. 

4*. 

3n cincm ^bf(^r. i^cr:,ci4niffc bcr buttcnf*cn I^rndfc in bcr Wmux .<ScfbibUctbcf fin= 
bct fub a) Aula, Dialogns. Augrnft. Vindelicor., S. Griinm ft Nov. 1518. 4". unb b) 
Aiila, Dialogu». Anjj. VindcHcor., S. Grimm 6. Nov. 1518. 4^ Acced. Carnieu he- 
roicnm in pro^nofticon ad annnm 1516. ad Leon. X. Pont. — Jc^ baltc bcibc 'dlc- 
ti^cn fiir cinc unc^cnauc. 



IXDEX. XVII. AVLA DIALOGVS. 1518. 29* 

4. 

VLBICHI DE HVT^TEN EQVITIS GEBImANI. | AVLA. | DIALOGVS. f AD 
LECTOREy. I Bos eft noua Lcctor, rcs eft iucuda 1 lufus perurbanus & facetus: 
difpere=|*m nifi lcgi/Te uoles. Valc. | CVM PRIVILEGIO | IMPERIALI. | 

litcl in brcitcr ^ciftcneiufa^ttUij. 

24 m. ob. ii ^:8ogcu 40. Tiijnicrt Aa bis Ff. jHiicffcitc m litcte unb ba? lctitc 

»^latt Iccr. 3n!)alt »ic ')ix, 1. 
"tRiirffcitc be» oorU^tcn Jfilattcg: C Denuo imprelTa in officina Sigifmundi Grinl 

me|dici atq^ Marci Vuyrfung Auguftfle.Vins |delicorum. Anuo Salutis. | m.d.xix. 

fepti|mo caP. Aprijles. | 

5. 

XJLRICHI I DE HVTTEN, EQVI|TIS GEKMANI, | AVLA I DIALOGVS, | 

PHALA|RISMVS | hvttenicvs. | dialogvs | febris dialo. hvt- 

ten. I tS* AD LECTOREM. | Rcs eft noua Lector , rcs cft | iucuda, lufus 
perurbanus, & | facetus, difperea nifi legiflc | voles, Vale. 
Xaruntct 1" h^\)ci, 1" brcitc^ ^ciftt^cn mit 2 8<ttD5ncn; bann 
f3" Sub Scuto Bafilienfi venale comperies. [in anbrcn fe'. comperie».] 
iitcl in jicrH(^CT SctftcncwfafeuniV obcn fdjmalce ficift(^cn, untcn cin ar(^itcfto= 
nif(tc*, linf^ cin brcitcrcizi arabcffcnfbrmiijcjS, ivcruntcr cin 8imfon mit bcn X^^- 
reu; rc(ttg 5 ^bpfc in "8c(^§e(!cn. 

<iO 8citen 4». fi^iert A bi^ G (G >81I.) nnb i>on bcr iKiicffcite be^ litcliS (n) 
an mit rom. ^x^txx^ pacjinicrt , jcbo(i fmb man(fte v&ciicnjaf)lcn in untcr|(^iebUd)cn mir 
oorlie^cnbcu ($rr. vcrfcfticbcu feblcrbaft be^ei^^uct, 3. l^ a) xli (ftatt xlih) , lx 
fcJ^U; b) II (flatt xLii), Lix (ftatt lvii), lvi (ftalt lx). S. lix. nntcn € Apud 
inclytam pasbhi. vniuerfitate , opcra Petri Vidoue | calcographiari» artis 
peritidimi. Anno a Chrifto. m. d. xix. | 

2e^tc ©eitc: cttoa 3" l^o^c^, 2y," brcitesf SSierecf, 2 @reife cin 8(6iJb, woranf 
bcT 53aflcr®tab, l^artcnb, untec J»c((^em: CONRAT. RESCH " 
©. II. Srobcn^ ©(^rcibcn an XbomasJ 2)fiorusJ. 
@. III... VI. fiuttcnsi ^Joncbc an ©tromcr. 
@. VII... xli. !Dcr I^ialog, fc^licBcnb C Aulae fiiiis. 

8. xlii. (ii.)...liii. ^^J^alarifmuiS, fdjlicBcnb: C finis pualarismi hvttkkici. 
^. L1111...LIX. Febris [p;v««], f^^licgcnb: C febris dialooi finis. 

(^in ie^t ber 3"t(%cr ©tabtbibliot^cf ^cbbriijcjj (Jvcmplar bicfc!^ ^vucfcg bat ^utten 
cigcnl^anbi^ bur^ftcorri^icrt unb auf bcr *5(t(n6fcite unter ^^^ 33ud)brucferi^ei(ien 
gcfc^ricben ix xov naQnov ro divdQOv \ yivtiaxto, 

6. 

Vlrichi deHutten: | Equitis Germani: | Aula | Dialogus. | Ad lectorem: | 

Res eft noua Lector: res eft iucunda: | lufus perurbanus: et facetus: 

dif-|pereani nifi legille uoles. | Vale. | Bononi^ In fdibus Hieronymi 

de Benedilctis. Anno M. D. XX. Menfe Febr. 

28 m. fUin 80., bic ©eitc gu 28 ^cilen. 

(^o ^bf(J>r. i5criei(^n. bcr HS^iintx ^ofbibl.) 



30'*' IMDfiX. XVII. AVLA DIALOOV8. 1518. 

7. 

Ulrici de Hutten Aula dialogus. lulius Dialogus viri cuiuspiam eruditif- 
fimi, feftiuus fane ac elegans, de lulio II. P. M. Impreflum Mediolani, 
per Zanotum de Caftellione, anno domini, 1521. in 8^. — liber eximise 

raritatis. — 

(©0 Brunet Mamiel du libr. Suppl. {I. (Paris. 1834. 8». 
# au« Bibl. Pinellian. vol. III. p. 7729.) 

Anla, Dialogus. Mediolani, Zanotus da Castelione. 1621. 8^. 

(©0 ^bfc^r. 33craci*nifg bcr 353;icncr Jpofbibl.J 

8. 

AVLA, DIALOGVS [ VLRICHI | DE HVTTEN, EQVI^Itis Germani. | AD 

LECTOREM. | Res eft quafi nouA Lector, res eft | iucunda, lufus penir- 

banus & face-|tus: difpeream, nifi legifle | uoles, Vale. | m \ AR- 

GENTORATI APVD | Theobaldum Montanum, | Anno 1559. | 

32 33«. ob. 4 53ocicn fJ. 8«. jRiidffcitc bc^ Xitclg unb M DorJc^tcn 391attcg, fo= 
wic bai lc^itc 5?(att (ccr. ©(^licfet Aulae Finis. 

9. 
AVLICA VITA, I Et oppofita huic | VITA rRIVATA; |||(||||| ... edita, I 
Ab I HEVRlco PETREO HERDE\fiano, Scholce Francofurienfis ad \ Mcenum Re- 
ctore. I (53crgicrun<^.) | Cvm Privilegio Caesar. | Francofvrii ad Mas- 
num. I Anno m. d. lxxvii. J 

11 unfoliicrtc m, unb 9?oc)cn A big X. 8». 93U. 1...104 wit aralnf^cn 3«Mcu 

foUicrt, unb 4 unfoliicrtc ^K., i>crcn lc^tc? auf bcr SSorbcrfcitc ftat: imprkssvm 

pRAN-|coFVRTi AD MCEXVM , A-|j)ml loanncm Fcyrabendt, ex.pen-|fi8 Sigifniundi 

Fcycr-|abendts. | (rrucfcrjcicftcn.) | Anno m. d. lxxvii. 

33K. l...»^5. Curialiam miserifl? ab Aenea Sylvio Picolomineo ... perfcripta». 

f(ilicBCnb Ex^Pmck, pridic Calcnd. | Fcbr. Anno Salutis, | 1445. | 

^U. 36. ..41. Epiftola Hcnr. Pctrci ad Bcrnh. Hutten. in Franckcnbergk. 

baticrt Bafileie Rauracornni, Anno m. d. lxxv. 

^K. 42... 44. SSibnnim^ in cU\iifd)cm S?crgm. <x\\ @co. ?ubu\ A>uttcn i>on Henr. 

Petreius 

SBK. 45... 47. J^ittcn? prsBfatio m ©tromcr. 

m. 47»»... 73^ Aula. 

^U. 74«: Anno Domini, m. d. xviii. | Lypfiie excndebat «lim Valenti-|nus 

Schuman, Cum pri-|uilegio Impc-|riali. (!Dic ja^hci^cn ^ianbnotcn finbcu fw^ 

abcr in obigcr 5lr. 2. f&mtU* ni(tt.J 

10. 
AVLICA VITA, I Et opponta huic | VITA PRIVATA: |||||| edita, | Ab | 
Henrico Petreo Herdefiano. | (O^cilcn) | Cvm Privilkoio C-fisxRKo. | 15 Fran- 
cofarH ad Ma^man, 78. | 

12-93a. u. 276 foliicrtc u. a unfoliicrtc »11. 8". 

331. 200* untcn: impressvm prancoporti | ad mokn^ti, apvd Iohannem | 

Feyerabendt, Impenfis 8igif-|mundi Fcyerabendt, | 1578. | 

S)er l^vgclj^rlgc 3nl^alt ftimmt mit 9fJr. 9, ift abcr ncucr ®a|j. 



INDEX. XVII. AVLA DIALOOV8. 1518. 31 

11. 

Dialogus Aula. Lipn» 1590. 4^. 

©0 bcr ft^riftf. ^atalocj ber groS^crjoc^I. 33ibr. ju ^Bcimar. 

12. 
In Nomine Jesu! | AuASVERi FritschT I AVLICVS | peccans, \\\\\\ Acceffti { . 
ULRICI DB HUTTEN, | Eqvit. Germ. | dialoqus de aula. | Anle centum 
qvinqvaginia annos \ Editus, \ OSTKRODM, \ Sumtibus BARTHOLDI PURMANNI, | Bi- 
bliopol. I RpdolstadI, | Literin CHRiSTOPHORI FLEISCHERI, \ Anno M. DC. XXXII. | 

4 m, u. ©citcu 1...184. W. 

!5)ic Aula, ol^uc praef. u. f. \x>. , bilbct bic Appendix 6. 120... 184. 

Aula. Lips. 1718. 4**? f. obcn ^r. 2. am (^nbc. 

13. 
Miincb, Hutt. Qpp. III. p. 12... 58. 

p. 12. 13. grobcu^ 53ricf au Iboma^ 9)brug. 

- 14... 17. ^.^orrcbc an Stromcr, uub 

- 18... 53. bcr 5)ia(o9 mit fcbr unc^cuiic\cubcr SBcuutuug bcg ^w^^^^r ^i^- i)h*. 5. 

a. 
Ginc altc ^u ©tragburji erfd&ienene beutfci^e Ucterfc^ung. ? 

b. 
U. Xi, ^uttcng @cf)3racl^ iibcr ba^ §t)fte6cn, au^ bcm 8at. »on S. 91. 
©c^ubart, in *Dcutfd)c 9Wonati^fc^rift. fflraunfc^n?. 1792. 8". ©tucf vfl. @. 
235 ... 271 . [Non vidi.] ^^^^ 

^Scgcu bcl matcricUcu uub Uttcrarbiftorifc^cu 3nf^ntmcul)auflg mit ^uttcnS ^ia^ 

log fmb ^icr bicfc bcibcu 64)riftcu an.^ufii^rcn: 
€ AENEAE SYLVII LIBEL=|LVS AVLICORVM | MISERIAS CO=|PIOSE EX=| 
PONENS. I € LECTOR LEGE EME ET | PROBABIS. | € EX OFFICINA 
LITEIRARIA lOANNIS | SCHOEFFERS | MOOVNTI=|NI .\ \ TxUX iu Sciflcucin^ 

fafeuucj. 22 m, ob. 5% «Boc(Cu 4«. fiiViicrt a...d (b bi^ d jc ^U.) SifKrfciteu 

M litclg unb M (cfetcu ^tattc» tccr. 

39tt. 2. 3. ©tromer^ X^cbicatiou au fciuc ^yrcunbc, baticrt: MogiJs|tiaci VI. CA- 

LEND, IVLIAS. Anno fupra natalem | domiuicum. 1517. | 

Sea. 4... 21« bcg »2{cu. ©l)U>iu« S*rift, bat. Ex Pruch Pridie Caleii. Decembris. 

Anno domini | 14 4 4 inditione 7. | raruutcr ©tromcr^ (Sntft^utbiguuQ tt)cgcu 

uu^cuaucr ^icijifiou bcr ©c^rift. 

231. 21*»; C Excufnm eft hoc Acne^ Sjluii opufculum , Per | loanncm Schoef- 

fer, Typographu fane q ac^lcuratu, Maguntiaci, vbi diuinu inuetum | ftaneis 

typis ezcndendi libros pmo | natnm, Pridie Nonas lulias. Ansjno poft chrifti 

natalem. mdzyii ♦% | $)aruutcr bic bcibcu ft^Bffcrfc^eu ©a^>pcuf(^itb(^cu unb banu 

^meubatioucu, 8 3citcn. 

SBt. 22* € M. Valerij Martialis ad feipfum de beata | vita Epigramma. | 13 

Scrfc, banmter Tiloa avv Ssto xat (lovaaia \ 

Dicfc au(6 iu «Rr. 9. 10. -ab^cbrudftc (5<^rift bc? ?tcucag ®t>tt»iu« ift f(^on friH^ 

oftcrS iu« J)cutf(^c uberfc^t, j. 33. 



32^ INDEX. XVII. AVLA DIA.L. 1518. XVIII. EP. AD PIKCKII. VIT.C HVJi RAT. KKDD. 1518. 

(Snraft Stlntus onii i)Jl:|fen, i)ofUnt(n onli btcncrn | Ut /nrftrn. Vrrtrntfc^t 
bnrd) I ^cxv tHolff ^afcn. [ O^ilb cinci^ jum Xurnicv rcitcnbcu J)tittcr?.) | mdxxix. | 

iBoacn 40. il bi^ /. s. 1. 

(fin *Drucf bicfcr Ucbcrfctjunc^ war f(^on friU)cr (ctwa 1512?) crf(fticncn. 

AVLA, I DIALOGVS I GVLIELMI IN=|fulani Menapij Greuibrugenfis. | 
Quo libello partim refelluntur & deriuantur, par:|tiin attenuantur, cri- 
minationes in aulam Aeneaj | KSyluij & Vlderici Hutteni. | Nunc primum 
in lucem seditus. | (:Drucfcrf(^i(b mU festina lknte.) | Colonise, imprimebat 
Melchior Nouefianus, | An. a Chrifto nato, M. D. XXXIX. | 
8 SBo^cn u. 1 «l. 4". [x^nkxt A...H. 

Epift. ad Pirckheyiner XVIIL d. 25. Oet. a. 1518. 

vitse fuse rat. redd. Q--(ra«ffT>^ 

MS. f. OJr. 1. 

1. 

VLRICHI I DE HVTTEN EQVITIS AD BILL'|baldum Pirckheymer Pa- 

tricium No|rimbergenfem Epiftola vitse | fuae rationem exsjponens. | Ali- 

quid ineft noui lector, iucundi | aliquid. Lege ac Vale. | cvm privile- 

Gio I iMPERiALi. I %\id in !t!ciftcncinfa6um3. 

3J8ogcn 4». ilcjnicrt A...C. JHucffcftcn bcS Xitcl^ unb bc^ lc^jtcn ©lattcS lccr. 
6(^lu6 auf bcr iBorbcrfcitc bc3 (c^tcn 28(aUc3: optime. Auguft^. viij. Cafeo. 
Noucmbr. Anno. m. d. xviii. | t s l o a, | lu officina ^xcuforia Sigifmundi 
Grim Medici, & | Marci Vuyrfung. Auguftae Vindelicoiv. | Auuo. m. d. xviii. 
die vero. vi. | Nouembris. 
(5in bcr jiirc^cr ^tabtbiblipt^cf cjcl^brigc^ Grcmplar bicfcg S^rucfcg ^at am dianbt 
(Sorrccturcn t)on §uttcn^ cicjencr Jg^anb, ujclt^c jum Xl)ci( burc^ ba5 ^cfc^ncibcs 
mcgcr gcUtteu l)aben. 

• 2. 
VLRL|CHI DE UVTTEN EQVl|tis ad Bilibaldu Pirckhey^lmer Patriciii 
Norimberjgenfem Epiftola vita^ | fup rationem ex^jponens. | Aliquid ineft 
novi lector, iucundi | aliquid. Le^e ac Vale. | Cum priuilegio | Imperiali. | 

[cHi DK biiJ ponens. unb bic jwci lc^tcn 3cil*cn finb roth jicbrucft.] Xitcl in 

ficiflcneinfaBung. 18 SU. obcr 4«/, iBocjcn A...D (D Qm,). ^Kiicffcitcn bc^ litcl^ 

unb bc3 (ctjtcn iBlattc^ (ccr. 

8(^(u6 auf ber 93orberfcitc beg (c^tcn S8(attcg: tem optime. Auguft». vill. 

Caleii. Nouembr. Anno | M. D. xVIII. | rfAoc? | Iteru excufa iu offi- 

cina Sigifmundi Grim Medici | & Marci Wyrfung Auguft^ Vindeli- 

co^. I Anno. M. D. XIX. die vero | xxx. Aprilis. 

3. 
Dificursus Epistolares. Ff. 1610. 4". (f. untcn ')lx. 60.) 

^. 14... 38. bie Epiftola qua vit» fuse rationem exponit. 



IlfDBX. XVIII. EPIST. ▲!> PIBCKH. 1518. XIX. AD BELL. C. TVEC. EXHOBT. 1518. 33 * 

4. 

^Bnrckliardi Vit. Hutt. part. I. 1717. 8®. (f. untcn ^f^r. «7.) 

®. 1...60. ^uttcn^ epijlel. 

®, 63... 240. «Burcf^arbg Gommentar baju. 

5. 
Wagenseil, Hutt. Opp. I. 1783. 8®. No. xxiii. p. 145... 173. (f. 'Jlx. 71.) 

6. 
Munch, Hutt. Opp. III. p. 70... 100. 

a. 

Ulric^g »on ^uttcn funf 9icben u. f. h). x>on ©ottlob 9lboI))]^ aBa^ner. 1801. 

8». (f. unten 9h. 75.) 

Der 33rief \ttf)i @. 395... 456. 

b. 
Die ©teHe J. 73. med. hxi S- ^2. a. 51. ^at ©oet^c in ^©al^r^eit unb ^Di^tung' 17. 

^U(^ a. @. anmutig benii^t. 

Ad bell. c. Ture. Exhort. XIX. 1518. 



Tem oon ^utten burc^corri^icrtcn ^cnnjlar, in 9lr. 3. benii^t, l^abc x^ oergebeng naj^^ 
geforf^t: auf ber 3"t(ier ©tobtbibUot^c! ifl cg ni(bt mQf)X aufjufinbcn. 

1. 
VLRICHI I DE HVTTEN EQVITIS GERMANI | ad Principes Germani», 
vt bellum Tur|cis inuehant. Exhortatoria. | Publico Germanis concilio 
apud Anguftam | Vindelycorum. Anno domini. | m. d. xviii. | maxihi- 

LIANO AV8TRIO | IMPERATORE. | CVM PRIVILEGIO IMPERIALI. j 

litel in ficificncinf afeune , tt)ie ^v. XVm. 1. 

5 ^ogen (20 m.) A...E. '4». Sliucffcitc beg (cfeten 53Iattc« Tecr. 

jHiicffcitc bcS ZiitU u. A 2* 33ricf §utten« an ^cutingcr Declamaui his diebus 

u. f. »., batiert Magun^ltia. viij. Calen. lunij. Anno poft. n. ac. d. xviii. 

Eiij* bi^ jur 2Wittc ber folgcnben ©citc ad Germanos fuos Exhortatorium. 

Dormitnm nimio plus eft u. f. tt). 1)ann ber 33ricf an 93annifiiJ, batiert ex 

valetudina:|rio meo Au^ft^. iij. Idns Octobris. ^aruntcr: 

In officina excuforia Sigifmundi Grim Medici, & Marci | Vuyrfung. 

Anguft^. An. M. D. XVIII. 

2. 
5#^ VLBICHI I HVTTENl .AD PRINCI-|P£S GERMANOS VT | BELLVM 
TVKCIS I INFERANT | E XHORT ATO RIA. | >#b | INSVNT quae priori edi- 
tione ex;|emptaerant,uide&adficieri8. f apvd avream mo|gvntiam. | ^^ 

5»/4 «ogcn (46 m.) 8«. ngnicrt A...F (F (5 m.) iKiicTfcitcn bc« litelblattc^ 

u. be^ (e^ten ^imti (cer. 

^U. Aij Aiij ©rief an 'ipcutingcr. 

Aiiij«...Fiiij« bic crganjtc Exhortatio; barauf ba» ad Germands fuos Exhor- 

tatorium. (J^ix 33ricf an ^^Bannifi^ ift njeggelaBen.) 

3 



34^ 



INDEX. XIX.AD BELL.C.TVRC^EXHORT. 1518. XX. AVGSB. 8AML. D. EPIOR. 1518. 



F 5*. 6*. liberis omnibus ac vere Qermanis, geft^riebcn in arce Huttenica. 
5)arimter Errata. \-'' 

^ic ^rcmptaricn bicfcr ^Ciiggabc fc^cincu ju t>crf(^icbcucu S^itert^aljgejo^cn 
ujorbcu su fciu : c^ ftubcu fxdf iu il)ucn f Jciuc 3)ru(focrf(^icbcul)citcu. "^, ^ 

3. 

Hutteni De bello contra Turcas 1536. in 4°. 
(@0 Burckh. Ms. Guelferbyt. fol. 59*.) 

3.* 
Wagenseil , Hutt. Opp. I. (1783.) l)at 9^r. XVI. XXI. bic 53ricfc an «Peutingcr 
u. ©aunifig au« Burckhard III. p. 84... 87., Aualect. ad I. p. Z 4»»., beu 
9?ricf abcr an aUc frcicu uuD wa()rbaft ^cutfc^cn Cum orationem fcripnssem 
nnper &c., 9h. XIX., ui(^t, unc cr au^ S^crwct^fclung augicbt, aug Burckh. II. 
p. 54., uucbcr abbrucfcu tafecu. 

4. 
Miincii, Hutt. Opp. II. p. 470... 522. 525. f. 531... 33. 

A\i bcm 33rief an ^cutiuacr uub bcr SRcbc fiibrt 3Kiiu(b au« ciucm ui(^t me^r . 
au^fiubiQcn, oon $uttcu burc^corrigicrtcu (^rcmpiar bcr 3"i"<ber ©tabtbibliotbcf 
S^ariautcn au; abcr, man ficbt beutli^, n>cbcr ooUflSubid, nocb iibcraU ric^tig. 

^ie f. g. Orationes de decimis , fou^ol bic suasoria aU bic dissiiasoria , finb ni<^t 
oou ^uttcn. 



)Sugdburger @am(ung 
ber Spigramme &c. 



XX. 



1518. 
gebr. 1519. 



M. D. XVIII 



33. 

g. 



Hoc in volumine ha^c continentur. 

VLR > DE HVT 
TEN EQ > 

Ad CaDfarem Maximil. vt bellum in Venetos 

coeptuni profequatur. Exhortatorium. 
Eiufdem ad C»f. Maximil. Epigram. liber I. 
De pifcatura Venetorum Heroicil eiufdem. 
Eiufdem Marcus Heroicum. 
De non degeneri German. ftatu Heroic. eiuf. 
Eodem autore ^d Maximil. Cffif. EpPa Italise. 
Autore Helio Eobano HelTo Maximiliani 

ad Italiam refponforia. 

Item varia Hutteni epigram. & eius apud Ha 

drianii Card. pro Capnione interceflio. 

C lucunda omnibus ineft nouitas, 

lege, & cog^nofces. 

Cum Priuilegio 

Imperiali. 



ISDEX. XX. A.y08BVRaEB 8AMLVNO DEB EPIORAMME &C. 1518. 35^ 

Xitcl in ficiilcncinfafeuhv]. [Oiur mi inncrl^afb bc« Quabratg ftcl^t, gcb&rt jum 
Xitcl bc^ ^udi^, ni(%t m^ bicr auBcrl^alb bcr Jinicn flcl)t.| 
19 .^ogcn 4». fi^nicrt A bijJ T. iKucffcitc bciJ Ic^tcn 93lattc* Iccr. 
»orbcrfcitc M lc^tcn ^lattc^: PRmLEGIVM IM|PERIALE> | € Nc impru- 
denter u. f. W. |||| tibi puta. 1 3^^ ticfcr: Iu officina excuroria loanniii 
Miller | iiii. uoiias lanuarias. Anno | falutifero. M. D. xix. | m \ 
%) 9di(ffcitc bcg Xitclg unb bic folgcnbcn l'/, <5citcn: 33abiang ibricf an Xann- 
flcttcr, nic^t ganj cjcnau auS VI. ^lx, 1. 

Aij* Aiij* ©ricf, b. \). ^uttcnS prsDfatio ad invictiss. priiicipem maxi|milianvm 
Ro. iMPERATo|rem , vt bellum in Venetos ca?ptu | profequatur, Exhortatoriu. | 

PRAEFATIO. I In IOCO AVDACKM R8SR U. f. W. 

Aiij* 5)cfafti(^on ad lectorem. (am ©(^luft C Synceritcr. citra pompam) ubcr 
cincm iboljf^fenittc, bic t^cncjianif(^cn ©cfanbtcn im gclola^cr bcn ftcl)cnbcn 9}2ar. I. 

• fnicling^ anflcl^cnb. 
A 4«...D 4b bic au? bcu 223 'Tif^i^^cu bcr 1. 9Iu^. (VI. 1.) in 389 um^carbci^ 
tctc unb vcrmc^rtc ^ufmal)nunv] gccjcn bic i^cticjiancr. 

B) E...Eij« Xcbication bcr Gpicjrammc an ^. 9Jiar („Erumpit tandem Caefar) 
mit bcn bctjorroortcnbcn ad librum unb de so. 

Eij»'...Nij« bic C*pigrammc **); unb untcr bcnfclbcn (Ij*» . . . Lij»») ba^ Prognofti- 
con ad Leon. X. in ann. 1516.; am @(!)tu6 Dcr Qfptgrammc pinis. u. Oaruntcr 
hai X)ifli(^on lulii II. cpitaphium, untcr rocl(f)cm: Synceriter, citra pompaui. 
Zelo patriae. ©(^&nc ^oIjf(^nittc ftcl)CU iiBcr bcm de aquila (Eij*»), de Cfesare 
et Venctifl (Fiij*), dc Fortuna Venetorum (!!•*), Inscriptio Gallici clypei ad 
aquilam (I** ^uttcn^ ^ortrSt), de Gallo ct Aquila (I 4*»), de foedere Gallorum 
cum Venetis (L«), de lulio II. P. M. orbcm Christinnum in arma concitan- 
iem (Mk). 

^) Nij'*...0* de piscatura Venetonim heroicum, mit 1 $oIi\f(^mtt. 

X>) 0»...Oiij*» Marcus heroicum mit 1 ^oI,^f(ftnitt <B. O*. 

6) Oiij**...Pij** Quod ab illa antiquitus Germanorum claritudine Jlon dege- 
nerauerint nostrates. ileroicum. 183 ^crfc, au^ bcn 140 in VI. ganj umgc- 
arbcitct fl). 

5) Piij»...Qiij»» Epistola Italiae ad Max. Caes. mit 1 $oI;^f(5nitt : bcm ft^cnbcn 
ftaifcr ^ax j^c^cnubcr bic Italia am ©(^rcibpult ft^cnb. 128 X)ifti(^cn, abcr bo(i ' 
jum l^cil Umarbcitung t>on 9ir. XI. 

Qiij*»...S» Cfoban .^cj^cng responsoria. 91. ^. C Finis. Erdfurdiae. ' T^arauf 
foljt (S*») cin ^crafti(^ bc^f. ad poetas sui temporis. 

®) 8*»...Sij*» Pro ara Coritiana qua; est Komac Epigrammata, fiinf '), uub 
Ad Columnen. Komanos epig. 

Sij^ . . . Tij* Ad Crotum Kubianum de statu Komano epigrammata ex urbe 
missa, fc(^3 C^pigr. auf fcin ^icncontrc mit bcn Jranjofcn in ^Utcrbo, cin^ ad 
qnendam episcopum insignem medicum, unb cin^ ad Max. Coes. accepta 
lanrea. 

$) Tij* . . . Tiij'» Ad Card. Hadrianum pro Capnione intcrcessio. 31. Q, pinis. 



«) 33on bcn ^pigrammcn gc^cu 3uliu« II. finb 1, bcu an ^rotu^ flcf^^icftcn 
8, unb bic In tempora lulii Satyra in bc« (SiJUu^ ©cambuS (5urio 

Pafquillorum Tomi duo. mdxliiii. 8». p. 82... 91. (f. untcn 9Jr. 55, I.) 

unb 14 (jcQcn 3uliu3 n. , 8 an C5rotufi? cjcf^^icftc unb jcnc satyra in bc^f. 

autio PASQviLLi ex-|tatici, s. 1. ct a.8«. p. 173. ..186. (f.un^n5fJr.55,?.) 

3* 



36 * INDRX. XX. AV08BVB0EB 8AML. DRB EPIOB. &C. 1518. XXI. FEBBI8 (t.) 1510. 

3Ke^rcre Gpigramme finben ft* au4 in ber Thomie Naogeorgii Regno Pa- 
pift. 1553. 8<>. anjjebSngtcn Sylvula Carm. aliquot &c. p. 74... 86.; unb 
fiinf i?or Suftin ©obicrg (.^J^ronifa ber ihicggl^&nbcl «Diarim. I. gf. 1506. fol. ; 
;^n>ci gcgcn ^ui. II* in loh. Wolfii Lectionum memorabilium tom. II. Lauingse 
1600. fol. p. 87. (f . untcn 9k. 58.) ©crbjt in cin 33u* , ujorin man c^ am tt^enig^ 
jlen fui^en toirb, fo gnt c^ bal^in pa^t, ^at ba^ bobcfa{li(^i{6e (^f^igramm <le 
statu Romano, mit ber Untcrf(^rift ^Homo! fcripfit ulbicus huttbnu8.' ^n= 
gang gcfunbcn: ba^ epigramma. \ Liquit Aventina» arces u. f. U). {lcl)t auf 
bcr JRiicffcitc bc3 Xitclg: taxjk | cancellabije apostolicje | et | taxa sa- 

CBJE POEIUTENTIABIA | APOSTOLICiE. | Dat is , | 8CHATTINOE | VAN DE \ Can- 

cellarie en Penitentie-kamer van den | paus van Romen , 1 1 (!l!to*d X. 
lBap)}Cn) I «' UERTOGEN-BOSCH, \ Bv .Stephanvs du MoNT, Boeckvercooper. 
1664. t 8». 10 S5U. unb Soecn a\..m. 

§) 5luc^ in Freher, iScrr. rer. Gcriffl u. jwar ed. III. Argentor. 1717. fol. 

. tom. II. init. 

y) ^ic Coryciana l^at iu 3 :Bii(^crn (I. Epigrammata, II. Hymui, lU. An- 
nales dies) ^UffiusJ ^alTabiu^ in cincm aud) ti)pograp^if(% fcl^r intcrcffanten 
Ouartbanbe i?on 35 (A big MM fignicrtcn) ^Boflcn l^crausigcgcben. 'Jicx Xitct 
be{ie]^t aug bcm 1 ®ortc cobyciana. 2(. ©. bcr SRiicffcitc bcg Ic^tcn ^lat- 
te^: hnpre/fum Rome apud hudoicum YicentinufH \ K/ Liautitium Ferufinum, 
Menfe hdio \ mdxxiiii. !Der ^^rief (Aij*...Bij*) bcS blossivs palladivs 

BO. I lANO COBYCIO LVCVMBVBGEN | a' LIBELLIS IV8T. V. C. | 8. P. D., O^nC 

Xatum, bic ^auptqueHc unfrcr i?cnntni{^ be^ fiurcmburgcr liebcn2tt>iirbigcn 
©onberlingi^ , bcriifttct, bafe 33Io{riug bic ©cbicftte bcm ^gncr ^cimm tocggcs 
nommcn ^bc, um fic brurfcn ju lagcn. $)ie 5 ]^uttcn{(^en Coryciana (Cer- 
tum eft, Coryciana pios, Propitius quondam,. Quot fe vere nouo, Orbe 
pererrato) {lcl^en auf bcn 2 mittUrcn X=©ISttcrn. 

2. 
Hutt. Opp. poet. 1538. 8". f. untcu ')lv, L. 

3. 
DeliticB poet. Germ. 1612. 16^ III. p. 635... 727. (f. untcnOk.6l.) 

%u^ 9k. 2., icbo(^ mit 3Iu^(aBung ber SBricfc, bc3 Marcus unb cini;clncr QpU 
grammc. 

4. 
Mtinch, Hiitt. Opp. I. p. 116... 138. p. 166... 268. II. p. 267. sq. 273... 292. 
352... 354. 

a. 
3crbcut{(^t ftc^cn bic mci{lcn bicfer ©tudPc (ni(%t (5 8 ^ unb ba? ipro^noflicon) 
in 9Wun(^ ,(}uttcng 3ugenbbi(^tuni|cn. 1838 obcr J850. 8«. Swolj Crvii^rammc 
bat.tc bcr{clbc mit ^orpl>ra{cn in bcr toon i^m bcrau^. 3t{<^r. Aletheia. Haag 
1830. 8«. p. 87... »4. 9Ctcut|(%t crf(^eincn lafecn. 

Febris (I.) XXI. 1519. 



M8. f. >){r. 7. 

1. 



>#^ FEpRIS > ^ I DiALOGvs I hvtte|ni-|cvs. I ^ I 




'4|iiik.,.s^i«wi«. (i.%m9. 



33* 






'»'^*!«?^*ff^**T*^ 







38* INDEZ. XXI. PEBBI8 (l.) 1519. 

7. 

^rifer Slui^g. bcr Aula uub bcjg Phalarifmus. 1519. 4^. f. obcu XVII. 5. 
[§.g (Sovrccturcu iu bcm 3"^^«^ ^r. jur Febri» fiub uucr^cblic^.] 

8. 9. 10. 
3u ben Dialogi Fortuna &c. 1520. 1521* 4®. f. uutcu ^JJr. XXVI. 1...3. 

11. 
FEBRIS, I DIALOGXJS I ULRICI AB HUTTEN. | equitis franci &c.| 
AD LECTORES: | (§cra|li(^ tt)ic ')h, 5.) | benign. schick. | Recusus Am- 
BERGiE, I Per Johannem Schonfeld.J M dc xix. | 

4 ^^ir. ob. 1 «ogeu 4«. Diiicffcttc bcg Xitclg lccr. Xcrt ©. «3... 8, W\t%t: pro- 
rlpio: I FINI8. I 

12. 

Mtinch, Hutt. Opp. III. p. 107... 114. 

a. 

piologna oUt tqn gcfpitc^. ft-\hv\s. gntot. bnrd) brn (Cmnt^|j)tni tinb 
l)04)bcrnmpten | lllri4) ti0m ^nttc in ld|tcin bcfci)2ibcn^ pct^ | bnrci) gnt 
gnnncr | ^n bcntfd) ge|ma4)t. | 

4 m, ot). 1 33ofleu 4». SHfidffcitc bcg Ic|jtcu 33lattc^ Iccr. 

^orbcrfcttc bc^ Ic^ten ^lattc^ untcu: € (Sttmdst ftt fctrpfgk ^ttnt^ IIP0lff9aii§ 

StiiifccL 1519 1 

S)ic SRitdffcitc bc^ Xitelg fiiUt ju Vs bcr 33ricf, tpoiuit ^). M 53iid)Icin n.nbiuct 

€ mem ^mitcpcit tcnrcn nn ^^ttrbtrnmptcn ^rnnrirro non I Siittingcn ^imiit- 

mmt tr* 

^anttttcr fofort: € HinUgnd ol^tr gerprctt^ iini^lcin ^ebcr gendt Ub crnnc|il| 

nnl» Ii0i4bcrnm)itt Dlrii^^ nm ijntte tt. liarinncn I mit cijnnnl^cr rthtn, ttt 

nm ^ttttc nn Ht ftbtt | 

b. 
palogttf QUt exn gefprrd), /ebrit , genant, Inxd) | ttn Crnneften ond l)0d)bc- 
rBmpten V Irtd) | rom <$ntteu m ^attn befd)rtbe , f i)et3o bnrd) gnt gnnner jn | 
teiitfcb gemacbt. | 

4 9311. obcr 1 5?oijcn 4». SRurffcite bc^ Ic^tcn ^BIattc^ Iccr. 

$)ic JRfKffcitc be2 Xitclg ^at juerft bie SS^ibmuuvj ait ©icfinflcn, bann folflt bcr 

5)ial0ij, bcr untcu auf bcr 7. @citc cnbigt, o^nc aUc ®(^Iu6ait3eigc. 

c. 
€| piol0gn0 0ltr cin gc^lfp^cd), /ebit» gmant, dnrd) ben <Srns|ncf1ten DnH Iptd)- 
berfimptcn lHxx^ \ oom ^ntten tn fatetn befd)tt|ben, i)eU0 ^nrd) fein gnte | 
gnnner jn ®cntfd) | gemad^t. | 

8 53U. ob. 1 ©oflcn 8». ilturffcitc bCiS Ic^tcn 93Iattcg Iccr. 

SHildffeitc bc« litei^ bcgtnnt C Hem €xnntttn tcmrcn nnir-li^t^lbcrftmjitcn ;tfmn- 

rirc0 00 Siiliingcn i ^nniitmnn tr. 

3)a3 @bfpr&(ft cnbigt auf bcr iBorbcrfcite bc2 8. 33Iattcg o^ne bcfonbcrc ©i^luSau- 



INDBX. XXI. FEBEIS (l.) 1519. XXII. rUJBF. IN LIVIVM. 1519. 30 ^ 

geigc. 5)ic Dollc @cite tjat 26 ^citcn. (6(^ciut iu 2Jiaiuj bci .3vo ©«^offcr gc^ 

btucft gu fcin.) 

d. 

2)ie Ucberfc^ung ^uttend im ©efprfid^bfld^tein unb bcren SuiJgg. f. untcn Jlx, 
XXVII. 9lug bcrfclbcn l^at ba^ crflc Jicbcr (mit bcn ^rucffc^lcvu) tvicbcr ab- 
brucfcn (agcn 

Wilh. Wackernagel, Proben der deutschen Prosa seit dem Jahrc md. 
Bd. I. Sp. 225... 234. Basel 1841. 8^ mai. 

Pr»f. in Livium. XJQI. 1519. 

1. 

^ T. LIVIVS PA|TAVINVS HISTO|RICVS > DVO- 
BVS I LIBRIS AVCTVS | CVM L> FLORI | EPITOME> 
ET I ANNOTATIS IN | LIBROS VII > BEL|LI MACED>| 

CVM PRIVILBGIO AD | DECENNIVM. ( 

3n bcn nad^ ^injubrucfuncj bc^ Index au^cjccjcbcncn (^rcmvlaticn ifl in bcn Xitcl 
cinc ncucScilc ciuQcfcfet: EPITOME> INDI|CE COPIOSO > ET | 
unb unter bem Xttel fic^t: CVM PRIVILEGIO DECENNII. | 
litcl in rcic^cr (^infaSung. foP. 9(uf bcr ^Sorbcrfcitc beg lcfetcn, bc« Otcn Ss 
59Iatte«: -^ MOGVNTIAE IN AE|DIBVS lOANNIS | SCHEFFEE, MEK| 
8E NOVEBiBRI. | AN. MDXVIU. ^ 

^bert^ (Bibliogr. Lexic. No.* 12085.) ^cfc^retbuncj ift nic^t ganj ric^ti^: ^uttcu^ 
prsfatio l^at gar fcin ^Datum, unb auc^ xn bcn guctft audQegcbcucu (JrcnHJlaricn finb 
©tucfe Don 1519, namcntUc^ M vii. Cal. Mart. an. m.d.xix. batierte 33ortt>ort bcg 
erafmu^ unb (fo n)cnicjftcn« in Qxx. bic ic^ fclbft bcfi^c) bie 14 m. 9lac^ftu(fc(Tt 
6 3311., Vu 8 33II.), bic mit Garbac^g ©c^reibcn, batiert Moguntioe Idibus Martijs. 
M.D.XIX. bcginnen. 2(u(ft untcr bcm oon ^tU aug 9. !Dcc. 1518. crlagcncn ^rucf= 
^>riJ)i(cgium 3Rar. I., ioclc^c^ aUc r>0H mir cingcfc^enca (Jrr. auf bcr 3fiiicffcitc 
bc^ Xitclblattcg ^abcn, ftcfit cinc SBcftfitii^ung bicfcg ^rivilcgg burc^ bcn 'ipfaljgr. 
bei SR^ein ald SReic^^mcar f ur bie 3cit bc^ 3iitcrrcgni : 2)iar. I. abcr roar 12. 3an. 
1519 ^eftorbcn. 

Tai jwcite ^(att bicfer fc^oncn ^(u^gabe cntbStt auf 2 t}oUcn @citcn, bcrcn crftc 
mit fc^r ^fibfcber ficiflcncinfafeung , unten bcm ©appcn bc^ (SarbinaliJ ^lbcrt, gc^ 
iiicrt ifl, bie unbaticrtc 93onebc ^uttcn^: jp^ AD REVEREN|dis8. in chri- 
BTo PATBBM ILLV8TBIB8. | [i(^ bcfi^c ciu C? r. , mclc^cg ILLV8BI88. auc^ ciuc an: 
berc idUn^ unb ©citcnabtl^ciluncj unb in bcr obcrcn (Sinfafeuucj^Iciftc eincn 5;c= 
fect ^at, wc^^olb bcr SBcrlcgcr ba^ SBIatt burc^ cin anbrcd crfcfetcj rRiNciPEM 
▲LBEBTVM BBANDBN|burgen. Cardiualem Archiepircopum MoguntiiT. & Mag- «^ 
de-|bargen. Principem electorem, primatcmqp vlbichi ( Uutteni Equ. in Ti- 
tnm Lioium hiftoricum, libris | auctum duobuB , Prsefatio. 

2. 
3urckhard Vit. Hutt. III. (1723.) p. 107... 113. 

3. 
Livius ed. Drakenborch. L. B. & Amft. 1746. 4«. VII. p. 266. 267. 



40* INDEX. XXII. PBAF. IM LIVIVM. 1.519. XXIII. DK GVAIACO LIB. 1519. 

4. 

Wagenseil, Hutt. Opp. I. (1783.) No. xxvi. p. 182... 185. Ut^xtx ift jucrft 
bag 3>atum Mogunt. Ann. m.d.xix. l^injuaefefet.) 

5. 

Munch, Hutt. 0^»p. III. p. 331... 334. (au^ mgcnfetr.) 

6. 
Livius ex ed. Drakenborch. Stuttg. 1827. 8^. XV. 1. p. 512... 514. 



• 
De Guaiaco lib. XXII I. 1519. 



ii^ Hliiili/ TNi^ 



1. 

VLRICHI DE HVT|TEN EQ. DE GVAIACI MEDICINA | ET 
MORBO GALLICO LIBER | VNVS. | 

'J^anmtci in fafi blattgrofecm ^^o\}i\6in, ba^ 23ap^>cn bcd (5arbinal« 9llbcrt. 44 ^U. 
cb. U ibodcn, fi^nicrt a big l. 4^ 

S3orberfcitc bcsJ lctitcn SPIatte^ fd^licgt: Capitis xv. numerus fallit, qiiera cum 
fequen-ltibus ex prfercripta ferie corrigito. | moovtijs [sic] in aedibvs lOAir- 

MIS I SCHRKFER MEN8K APBILI, | INTBRREGNI VERO QVARTO. | ANNI II.D.X1X. | CuDl 

Priuilegio Cierareo fexennij. | • 

$Rii(ffcitc bcg Icfetcn ^lattc^ §ntten« 53ruftbi(b mit bcm (Bd^iappi^vii unb bcr im 

fi^ttjarjcn ©trcif ttjcig gctagcncn Untcrf(ftrift • vlrichvs-de-hvttbn-bq-oerma^ 

SRilrffeitc bc« ZMi bi« m. 4* §utten^ Prffifatio an ben (Earbinar (.^ibif4)of 2«^ 

bctt ol^nc 'Datum. 

«ir. 4« big P bie 27 (cicjcnttic^ 26, bcnn bic 3al)1 15 ift bei ber jrapitclj&^Iurig ubcr- 

fprungcn) lfa^)itel ber 3lbl^anblung , f(^(ic6enb vlrichi de hvtten bqvi. | libhi 

DB OVAIACO ET MOBJBO OALLICO FINI8 , QVOD | FELIX FAV8TVMQVE 8IT. "^0^ 

@. I*» lijt PAVIjVS RICIV8 | medicv8 vlricho de hvt|tbn eqv. 8alvt£m. | 

Quantum iucundo herternce noctis epulo, u. f. tt>., baticrt Angurt» llir Idus 

Nonembris. 

©. Iij*> liij* ^uttcn^ $Cntn)ort an SRiciug, EPiftolam tua legi, doctifsime Rici, 

baticrt AuguftaB.Idibus Nouembris. | Tn. W. d. m: |$ru(ffcbler ftattM.D.xviii.| 

3>ic bcibcn i?or(cfetcn ©eitcn ent^(tcn 5Bo(fg. Stngftg ©ntfc^u^bigung ttjcgcn bci 

3ncorrcctbcit bcg $)m(feg unb capitvm 8erib8 hviv8 | libri. ♦) 



•) 9((« J^uttcn in ?(ngiJburg an bcr ©(^rift libcr baS ©uajaf arbcitctc, erf(fticu 
bort fo(genbe in ber fingcrcn (Jinricbtung f cl^r fi]^n(i(%e : TRACTATVS | sin- 
ovLARis DOCTI88IMI viRi MARSi^jlij Ficiui do epidimise morbo, ex Italico 
in I Latinum verfus. 

55i(b: cin ihanfer, bem a(ten ^irfl^cimcr* Sbne(nb, auf cincm rcic^cn Gegci, 
binter ibm 2 graucn, i^m jur ®cite bcr ^lrjt, auf ibn jufommcnb cin Tlann 
\n (angcm Xa(ar unb 53ci(eib au^briicfcnbcr StcUun^. $)aruntcr cvm privi- 

LEGIO IMPERIALI. 

30 58((. 4^ fignicrt a...g. %. ^.: Augrufta} VindelicoIV in Sigifmundi Griin 
Me:|dici & Marci Vuyrfung officina cxcuforia | Anno virginei partus. 
M.D.zviii. i fexto Kaleo. Octobres. 



JNOBX. XZIII. DK OVAIACO LIBER. 1510. 4 1 * 

2. 

VLRICHI I DE HVTTEN EQ. DE | GVAIACl MEDICINA | ET MORBO 
«AL5|liC0 LIBER VNVS. j !Daruntcv -iRcWd SBapvm mit bem ^Baflcr ©tab, unb 

C Sub Scuto Barilienfi. | litcl iu iJciflcnciufagung, obcn IxwU ciu \>on eiuem 

^nabcu cjcf^altcncS @*i(b<^en mit cincm IT^oncgramm, rc^t^ cin ucn cincm bar= 

tigen ORanne cic^alteneS mit ber Sal^rc^ja^l 1519. 

40 m. ob. 10 «ogcn, figniert a...k. Mdffcitc bc^ lefetcn IBlatteg leer. 

:Sorberfeite bed le^ten ^latte^ bad ^ap)>en bed conbat. bbsch mt No. XVII. 5. 

a>»...aiy»» $)ebication an ben ^arbinal Witxi, 

aiij*>...k* ber ... db admibanda ovaiaci mdcina [«/c] .. li|bbb ynvs. 

k«...kij« 33rief be« 9iiciug. , 

ky* M. ^ ^uttenS 59ricf, auc^ mit an. m^ d. xix. fc^Iicfecnb. 

kiij« 5(n^ft« <5<%rciben, ol^nc bic UebcrfcJ^rift vvlph. angvstvs lectobi s. 

kiij»» CAPITVM 8EBIE8 Hvivs LiBRi | 'Xu(b ft^licgcub Capitis. XV. mimerus fallit 

U. f. tt>. J)aruntcr Ex typis Petri Vidoue. 

3. 
VLRICHI DE HVT|TEN EQ. DE GVA|IACI MEDICINA | ET MORBO 
GAL-|LICO LIBER | VNVS. | Xitcl in C^infafeung, fcittt?5rt« ©aulcn, cben 

in beren (5a^it&len leo | px., in ber 3Jhtte bicfe^ ?pa^)fteg SSJappcn, unten an 

jeber @eite ein 2Sap<}eu, in bcr SOiiittc cine ©cction^fccne. 

40 !!BU. ober 10 SBogen 49, figniert a...k. gHucffcite M ZiUH unb baS le^te 

•J^latt leer. T)ie 3311. ii bi« xxxix fmb mit rBmif(bcn Siffcru bcjeid^net. 

^I. xxzix^: cabpVs lbctobi. | C Habes Cadide* Lector tractatum u. f. tt). 

(7 3«i^fw), barunter $^ur4>f(ftu6 i>on 2 ^cilen unb: 

C Impreffum Bononise perHieronjTnum de Benedictis | procurante Carpo, Anno 

Virginei Partus. m. d. xxi. | quarta Aprilis, fub felici aufpitio Reuerendiffimi. 

D. Vice I legati. D. Bernardi de Kubeis Epifcopi Tar. Bonoil. foelici|ter ha- 

benas moderantis. | lays deo. 

^U. 1I...IIII* ^uttcng prapfatio. 

iiii*» ... XXXVII» ber de guaiaco liber, f(^Iie6enb tt>ic 9ir. 1. imb 2., aber mit ri(^= 

ti^ ges&^ltcu 26 iJapitcIn. 

xxxvn*»... XXXVIII *» bie ©(breibcn be« JRiciug, »§utten unb ^tngft. 

XXXIX» CAPITVLVM [«V] 8EBIES HVIV8 | LIBBI. | (cbCUfaUg Capp. XXVI.) 

Son biefet 2lu^abc wcife i(^ uur ein mir jugeljoriQed (^temptar nad^juttjcifen. 
^anjcT, .^utten ©. 93... 95 bcf^^rcibt fie m^ eincm bamald in Diiirnberg befinb= 
Ii(^en Grcmplar.) 

4. 

^§: VLRICHI I DE HVT*|tEN EQ. DE GVA=|iACI MEDICINA I ET 
JfORBO I OALLICO | LIBER | VMVS. | ANNO M. D. | XXIIII. | ^ | 

Xitcl in einfafeunfl mit bem f(^5fferf(^n SBa^jpen im untcten I^eile. 

44 3311. obcr 11 53o9en 4». figniett a...l (flatt hiij ftel^t giij). «Riicffcitc be« 

Ic^ten ©latte^ leer. 

3n^It unb minbet fd^onct Drucf mit 9h. 1. ubcrcinftimmcub, aud) iu bcr falf(%en 

I?apitelj5^1ung. $)ie ^l^otbcrfeitc beg Ic^ten ©lattc^ ^at uuten: moovntiab ik 

ABDIBV8 ioAN|ni8 ScliGeffer. Anno m. i^. xxiiii. 



42* INDBX. XXIII. DE GVAIA.CO LIBEB. 1510. 

5. 

^^ VLRI*|CHI DE HVTTEN BQ. | DE GVAIACI MBDIs|ciNA ET JfORBO | 
GALLICO LI'|b£R VNV8. | MOGVNTIAE ANNO | M. D. XXXI. | ^ | ^info: 

6ung bcr 9fir. 4. entfprc^cnb. ^ 

126 x>on 3 an paginicrte ©citcn 8». a^ucrfcitc bcd litclg fccr. 

©. 3. ..10 $)c'bication, 10... 118 bic «b^anblune, 118. ..120 SRiciug' tSricf, 

121... 123 ©uttcnd 23ricf, 123. 124 3(ngft^ <S*rcibcn, 125. 126 Capitum aeries, 

n>o tt)ic im Xcrt bci: ^bl^anblung bic ^apitclj^blung in Orbnung (}cbra(^t i% 

X>aruntcr moovntiab im i-edibvs io^Iannis schoeffeb. anmo | m^ d. ^xxxT. | mit 

bcn f(^bffcrf(^cn 3Bappenf(^iIb(^cn. 

((^inc D^otij Don cincr 1541. 8". bci.©c5offcr in 9)iain§ crfc^icncncn 3lu^abc in 

^urcf^arb^ ^a^icrcn bcrul^t U)oI nur auf cincm ^rucffcl^rcr cinc^ ^ucttonSfataIoc|d.) 

6. 
LIBER DE MOR-|bo gallico, in QVODi-|uerfi celeberrimi in tali ma- 
teria rcris|bentes , medicine continetur | auctores videlicet. | nicolavs 
LEONiCE-|nus Vicentinus, | vlrichvs de HVT-|ten Germanus. | petrvs 
ANDREAS I Mattheolo Sencnfis. | lavrentivs | Phrifius. | ioannis alme-| 
nar Hifpanus. | angelvs BO-|logninus. | ($5rucfcrj.: ^«lican auf bcr Slamme 

^cr @ohnc cntgccjcn, mit bcr Umf^^rift chbemeb vsqveXlicet. nyn-/ qvam de- 

FiciAM.) I Venetijs M D XXXV. 

©ogcn A bii^ Z u. & ol^nc bcn (actt)6bnli(% angcl^SnQtcn) tractat bc2 Nicolai Poll. .. 

de cura Morbi Qallici per Lignum Guoycannm 15^. 

m. Eii...K 8 (47 ©II.) cnt^allcn J&uttcng ©c^rift na^ cincr bcr ^Kainjcr 4«. 

3Iu«g(j. mit bcibc^altcncr falfdbcr ^a^itcIjS^Iung, abcr obne bic 2lnmcrfun<j Capi- 

tifi XV. numerus fallit. ^m @(I^Iu§ bcr Capitum scries : Venetiis pcr loannem 

Patauinum, & yenturi-|num de Ruffinellis. Anno domini | M D XXXV. | $Iuf 

bcr Dfiiicffcitc cin \)on bcm bc^ 3:itclg ocrfi^icbcncg 15ru(fcrjci(^cn. 

(!J)a6 c3 ^rcmplaricn bicfcr ©amlung oon 1532 gcbc, finbc xd^ nur in unju\5ers 

ISfeigcn 23crjci(^niffcn an^cgcbcn.) 

7. 
[Aloysii Luisini] de | MORBO GALLICO | omnia qv/E extant apvd 
OMNES MEDIC08 | cvivBcvNQv» NATIONI8 | &c. &c. TOM. I. Vcnetiis, apud 
lordanum Zilettum, 1566. fol. p. 2d9...267. 

8. 

APHRODISIACUS, | sive | DE LVE VENEREA; | &c. Tom. I. Lug- 

duni Batavor. mdcoxxviii. fol. coU. 275... 310. 

^.g 3lb^. famt bcr praBfatio, abcr obne bic 33ricfc »on 5Hiciu«, ^uttcn u. ^lngfl, 
unb obnc capitnm series. $)ic iJapitcIii&^Iunjj ifi ^icr ri(^tig, bie Ucbcrfi^rtft aber 
fo t>cr&nbert: ULRICHI i>k HUTTEN, Equitis Germani, | db | MORBI GAL- 
LrCI, I cuBATiONE I Per adminiftrationem lioni ouajaci, | libeb umus. 

9. 

Wagenfeil, Hutt, Opp. I. gicbt No. xxv. J&.JS prwfatio unb No. xl. bcHen 
Sricf an 9{iciuiS. 



IlfDBX. XXIII. DE OVAIACO LIBEB. 1519. 43* 

10. 

Hanch, Hutt. Opp. ni. p. 227. sq. bcn Sricf an SRiciu^, p. 242... 327 bic prae- 

fatio imb bic ^lb^anblunj, obuc bcu 5?ricf bc3 SRiciug unb ^(ucjpg ©^rcibcn. 

Ucbcrfe^ungen, 
a) bcutfc^c. 

lllrid)m 0£ iffijit^ ^^^ tentlft^ Hitters non brr mnnlirrbarltd^e arUnei^ 
^ts I l^l^f^jpi#d 0enant, onb, mie man Int /ran^lUofen phtt blattrre l^etlen 
f0l, 311 !iitvi^\km\^ii bem Cl^nrflrftif, Cinbinatie, on €rt3|btfd$0f non /HenU 
etn bii4i lifijlrtfon | Pntd) be t^ot^geierti ^erte ®i)oma | «ISnrner Ux l^etltgr 
gefc^rifft im] kftec tf^len P»ctit |etettts|fi|fet onb oer))0lmetfd)et. | 

^aruntlr ^^^djnitt, cincn ©uaiafDcrWufer, bcffcn 3:if(^c fi* cin Strjt mit jttjci 
^aticntcn nal^cn> barftcUcrfc. 

42 m, obcr 10% SBoijen fiijniert ? (fo au* bcr 1. SBogcu, flatt ^) m #. miitf^ 
fcitc bcd Ic^tcn ^(attc^ (ccr. Sfiilcffcitc bcg Xitel^: €um prtuiUgio | a)i CeForem •*• 
SB(. 2 bcginnt: Von nm orfpruno onn nam^men Oer blattem )ia« erft Captul. | ^ic 
26 (Sat)itcl finb ri*tig ^cgS^It. @(^Iu6 auf bcr SBorberfcitc bcg Icfetcn 33(attcg: 
•rtrndu ono ftii^ii^ oollenoet 0ur4 I jo^^anne ^(tteninoer tn Oer fuprerli^en | ftat 
^tragburo of fant faurent^en ab|ent jn tem ^ar na4) ter oeburtC^^ftt. fil.p on^sis. •'• 
5?orrcbc, 39rief unb i?apitc(t)er5ci(%mf3 ftnben fic^ l^ier ni(^t. 

ULRICI DE HUTTEN | Tractat | 93on ©cnefun^ ber | Venus-Seuc^e | 
Surc^ I bcn ©cbrauc^ Ui \ guajaci | ober | $oc!en=$ol^c«. j 

in 
UEBMANNi BOERHAvii | j | SBcrl^anblung j ber | VENUS-|®cu(i^e | nn\> bercn 
©cnefung. | 9lud bcm Satcinifc^cn . . jj burc^ johannem timmium, | Breroeu- 
fem M. D. unb Practicum. | Srcmcn, ||| ...1737. | 8^ @. 67... 328. 

!Der Uebcrfe^er ftat attc 93ciflil(fc unb bcn ©(^>(u§ bc« ©crfg ^Atqne hsoc habui, 
optlme pater u. f. u?. ttjcggclagcn, bic 26 j^apitcl abcr (bcnn cr battc beii Xcvt 
bcj^ Aphrodi8iacu8 »or \\^) in flcincrc 5lbf(^nittc, bae crfic j. SB. in V., ba^ Ic^tc 
iu XIV afc^ct^cilt.*) 

•) 3n cincr *3ug^^c' ©• 330... 334. njirb iQ,^ ficbcu furj bcf(^ricben uub u. a. 
eq&l^It, bcffcn SBatcr \)aht ,,cinmal)I gcucr anjiinbcn, uub bic Libros clafficos 
feincjS ©ol^ncS binciii tucrfcn" kfecn. t)ann „3n ^^^^ic" warb er [»§)uttcnj, 
n?cil cr attba i>icttci(^t au« unrcincn ©runncn ^ctnmcfcu, mit bcr Venua- 
6eu(^e bcl^afftct.'? 

b) franabfif(^c. 
§flxptt\is\ct i appribatiin liirid) | be ^ntem notable d)enaher ®on|4ant ia me- 
^edne )n lloi^s birt tf naiacnm. flonr circonnentr et | t^ed^affer ia maUHe tn- 
^enemet | apprllee /rancotfe. <^tncoi|9 par | ^ens be metUenr ingement eft Vt\€tt 
et appellee ia malabte U Vajpiei trabntcte et interptetee yar | matftre ^el)an 
C^eraDame l^^^jpocrates eftnb||ant en la facnite | et art be mebrctne. | s. c. j 

iitel in jicrlic^cr Ginfa6ung; ©ccncn bcr ©ntljauvtung bc^ I&ufcr^. 

42 m, ob. 10% S3oc\cn 4«. fi<jnicrt a bi« k (K ^at 6 SBtt.). Obuc ecitcnjal^Ien 

unb (So(umncnilberf(^riftcn. 



44 * IKDEX. XXIIJ. D£ tiVAIACO LIBKK. 1519. 

9tucffcite bcd 42. !6(att€d: C C9 flui^ ie ititre be | Vlrtd) bc l^utc, u ia malaDte te 

naplct I Cra^uut et intcrp^etre [hicJ par matftrc ^c^ll^aii . d)crabamc l^ppocrates cftufeiat 

eit I la facuUe U metetine. | y^ofclTcur et ejcjpofcur M troi« langues. | CcftalTauoir | 

^cb2ieu 0rec ct latiii €t tu rcmctc tieUe | fait par guatacu, nouueaemet imp^ime | a 

paiis pour ^e^an trcppercl lib^aire | et marcl^df ^cmourant a la rue neufue | noftre 

jPame a Ufeionc tc lcfcu ^c frdce | 

^aruutei M dou fliegenbcn ^ngeln getragene ^a)}pen bcr ^curbcnen mit ber 

Jhone. . . •• ''j-v, 

T>U i?a^)itehlbcrf(^rifteu ij. iiij. vi. vii. vii (flatt viii) ig. j. jl. jjtfL^xiiii. s»i. 

soii. unb bie ff. bid sj;titf. finb mtt d^\^ttn bejeii^net; bad 15. 9cop, ift n>ie ^li. 1 

u. f. tt). uberft^rungeti. ttbo^to trsificfme rn i|itele maUftie fe C9iiii|i^|ttf laitetc 

malatie l gt ^ou^iefme d)a)iltre Jlirauoir ft faiiit | efgae^ a ia iiuaiitr' | tu fese te 

iaagc ou bu | corpe. 

3uucrbalb ber eiujclncn ^aVV- be^lnncn i^uttjeifcn bic ciujclucu ^Vd^t niit groBcn 

3uitiafcu, balb obnc bafb mit mcbrsciligcm 3)ur(bf(^u6. 

(3fi iu bcr ^iiui^uer ^ofbibl. M. med. 113. c. Brunet Manuel. Suppl. Paris 

1834. 9*, tom. II. p. 212. bemerft: Cet ouvrage a eu du succ^s, et il en a 

et^ fait plusieurs ^ditious, tontes devenues rarcs. Celli ci eft bien d^crite 

dans Panzer, XI, 403. II y en a une de Paris, Phtl, Le Soir, sans date, 

pet. in - 4. goth. de 42 feuillets , v. 12 fr. 55 c. Andry. Uue autre de Lyon, 

Cl, Nourry dit le Prince, ^galement saus date, pet. in-4. goth. eTt cite'e par 

Duverdier.) 

c) eu^lifi^e. 
De Morjbo Galli|co ' 

Londini in Aedibus | Thomae Bertheleti. | m. d. xxxiii. | cum Privilegio. 
in 12«. 25ier SBU. 'iitel, 33orrebe uub Su^altgauaeicjc. lert auf 79 55«. A...I 
j^u 8, K gu 7 93U. 

The' preface. | The prefacTe of Thomas Payuel cha^jnon of Marten abbey, 
transla-ltonr of this boke. | $)cr 33u(^brucfer b^^tc ibm oor^cfc^lagen „that I 
wolde take fo moche peyne | as to translate into Inglyfrhe the boke that | is 
intitled De medicina guaiaci , et morbo | gallico wryten by that great clerke 
of Al|mayne Vlrich Hntten kuyght , | fhulde , fayd | he , do a verye good dede. 
3u (?ube Oer 33orrebe auf 531. 3: At Marten Abbey. an. | dni 1533. 

(3m British Museum. ^^otig bcsJ ^rof. ^auli.,) 

Ot' The Wood called Guaiacum that healeth the Erenche [fo ^^anscr] 
Pocxes, and alfo helpeth the goute in the feete, the ftonc, the palfey, 
lepree, dropfy, fallunge euyll, and other dyfeafes. Londini in Aedibus 
Thome Bertheletti. M. D. XXXVI. Cum Priuilegio. 8®. 

$)er Ueberfe^er Thomas Paynel, chanon of Marten abbey, fagt iu bcr 3?cr= 
rcbe, ba§ ba^ Original is entitled: De mcdicina guaiaci, et morbo gallico, 
wryten by that great clerke of Almayne Ulrich Hutten Kuyght. 
Dicfc ©elten^cit ... wirb iu Herberfs Typographical Antiquities ©. 428. an= 
gcjcigt. {®o ^anger, ^uttcu @. 97 f.) 

Of the Wood | called Gvaiacvm, ( that healeth | the Frenche | pocxes, | 
and alfo helpeth the goute in the feete, the ftone, the | palfey, lepre, | 
dropfy, I fallyif^e euyll, and osjther dyfeafes •*« | Londiiii. in sedibus 



iSAin.. 1519. 45^ 

^"tefl^ft "O^ priir)ld6gio «d kfiprimen^diim 




46^ INDEX. 'XXIIII. S. G. STECKELBERGEn SAMLVMG. 1519. 

(^) C 4...D 4^: Ad Ludouichum de Hutten Confolatoria. J Omnes qni iftiuc ad 
nos &c. batiert Moguntifle | iii. CaliT. | lulij | Ail. ) m. d. xv. 

5) D.V...D6*: Sricf an 3JJic^acl bc (3cn^^ci)m Studiofe aiunt perquirero te &c. 
baticrt ex arce noftra | Stockelbergk, Calendis | Augnfti. 

@) D O^ : J£)cl5fc^nitt, bic (^morbmig^fccnc S^b^^nng ». ^, barftcnenb, tt?ic No. XII. 
1., akr mit ^|>fa(nn?erfen anf bcn 4 ©citcn. * 

Jpj E...X 2«: ric 5 JKcbcn gc^cn bcn ^cri^og Utric^. Untcr bem felc^fornug cjcfe^s 
ten Sc^hi^ berfclbcn: vlricui nvT^BKNi eqv. okrm: | qvinqve orationvm in | 
wiRTENPKRGENSEM | PINI8. | ^Uif bcr JRucffeitc bc^ ^prattc^ iiber bem ^nift- 
bilbe Jg).S (tt)ic am ©c^Infe x>on No. XXIII. 1.) 4 I^iflic^cn: Denne fortnnam 
miferis n. f. W. 

3) X 3...Y 3: 5Dcr ^^alarifning. [cf. No. XII.] 

B) Y 4...a 3: Ad Petrum de Aufsas pro Phalarifmo ab iUo difcerpto apolo- 
gia. ^C^lU^: APOLOGIAE uvttenicae fimis. 

^) a 4...b 3*: ^ricf an ^bnic^ granj tjon granfreic^: Etfi (quia longe alia eft 

&c. balicrt Ex Kotenburgo ad Duberam | ii. Calen. Martij. 
^) b 3*...b4«: SBricf an fincag bc Cfrcnbcrgf, Quandam dedi aliam longam &c. 

batiert Ex fecundis k Tu-|binga caftris. Raptim ititer tu-|bas, hinnitua, 

tympa-|na & ftrepi-|tum ca-|ftren|fem. | xi. | CaP. 3iaij. 
9J) b 4>»...c«: 53ricf an ?lrnolb bc ©lauberi^ Nudiuftertius Tubingam &c. baticrt 

aptid I Stndgardiam. prid\ Calen | Maij. Anno m.d.xix. * 

O) e^: ^rief an (Si^iUan ^alcnfi^ Hni qualem ducem, quanto &c. baticrt Efliii- 

gse ad umbilicQ Maij. J^Hi^AL^xix. 
$) c 2 . . . c 3* : 'IHief an ^SsO^Si^^^ ^^^ omnia bene habent &c. baticrt apud 

Eflingam ... xii. Caln?^KIS^Anno m.d.xix. 
jQ) AD lrctorkm de se et libko. I Non odiirc Ubrum &c. 8^^ifticben. ^aruntcr 

SYNCERITER PRO CAVSA. 

2. 
Burckhard, Vit. Hutt. 1717. 8«. L 91... 93 (^). 

3. 

Meufchen. (f. nnten No. 09) 1735. 4^ p, 51... 77. ((5, ^, 3.) 

4, 
Wagenfeil, Hutt. Opp. I. 1783. 8". No. IV. == 93; No. V. = '5^; No. VI. = 
(S; No. VII. =^ 5; No. XXIX. = ?; No. XXX. =^3^; No. XX-XII. =3W; No. 
XXXIV. = O; No. XXXV. = % 

5. 
Mtinch, Hutt. Opp. II. p. 12. 31; 15.16.93; 10... 27. (^; 31.. .39. $); 43. ..55. 

(5; 57.. .60. g; 63. ..186. |bic 4 erf^cn JKcbcn | , III. 160. ..174. [bic fiinftcl ^; 

11. 196.. .212. 3. [t>(^t. okn XII. 9.]; III. 176. ..192. ^; 128. ..134. ^; 144... 

146. aW; 136. 137. 9^ 153. 154. O; 156... 158. $; 194. O. 
5)a8 »on §uttcn buv^fcrrigicrtc Grcmvtar ber SMr^cr <stabtbibliot^cf ift nic^t^ mcl^r 

augfinbig ju mac^cn geroefcn, fo baft man nun an bic 93ariantcn bc0 ganj unjus 

vcrlSgidfn Tlnnd^ i?ern>icfcn ift. 

a. 
Urrid^i? t)on ^uttcn fflnf 9icbcn &c. tjon @. 9t. aSagncr. 1801. 8^ 8. 109... 
394. (f. untcn No. 75.) 



INDEX. XXV. DS VNITATE SGGLB8IJE. 1520. 47* 

b. 
JjuttcniS augcrUfcnc 95Bcr!c, \>. aJlund^. ©rittcr Zf^M. ' 1823. 8». (f. unUn 
No. 79) @. .H..-.230. (Dag ^mzlnt na^er ^u bejcidjncn, ip nid^t bcr ^ui)t trert^.) 

XXIIII*. 

S)ic SJcrjcid^nung bcr 3o^. to. §uttcng (?rraorbung betrcffcnben 2lctcn' 
ftiictc unb Sudjilgc gcbcn n>ir *ju bicfen felbfl im erften Sanbe ber 3Ber!c 
^uttcnd. 

De unitate ecclefi». XXV. 1520. 

1. 

DE VNITATE ECJCLESIAE CONSERVANDA, ET SCHl|rpnate, quod 
fuit inter Henrichunf IIII. imp. & 6re-|gorium VII. Pont. Max. cuiufdam 
eitts tem-jporis tbeologi liber, in uetuftifr. Ful-|denn bibliotheca ab Hut- 
te-|no inuentus nuper. | ^#5 | 

6 m, unb 149 paginierte ©citcn 4°. mai. 9itt(!feitc beS XitcW unb bie M Ut^- 

tcn 33(attc« (ccr. 

(&. 140. jTOci 3^i^^n, baruntcr: libri de vnitate ecclesiab, | paceqve cpN- 

8ERVANDA AB | HVTTENO SQVITE OER:|mANO IN BIBLIOTHE^JCA FVLDKNSI NVPER | 

hepbsti fihis. I In. sedibns loannis Scheffer Mog^ntiiu men:|re Martio 

Anno M. D. XX. ] ^p^ | 3>aruntcv bic bcibcn f^5ffcrf(^cn 3Sappcnf(fti(b(^cn. 
SBl. 2*: vLBicHi HVTTENi | EQvi. AD iLLVSTRis. PRiNciPEM | dominum Ferdi- 
nandnm Auftrifle archiducem &c. | in fequontem librum Prsefatio. | Iam ad 
BoxANi ixPE|rij faftigium euecto &c. (V^tcft $(. 6« o()nc Ort unb ^tnm; e^ 
fotgt t>on 33(. 0* bi^ i8(. 6** (8 3ci(fn) ARuvMBNTvif in seqventem librvm. 
e. 1...149. bic (oon 33if(^fof 95>a(tram o. ^Uumburg 1093. ocrfaStc) @(^vift. . 

I?ic ^orrcbc an bcn Chrj^crjog gcvbinanb flc^t au^ iri 

2. 
Burckhardi Vit. Hutt. 11. p. 32... 49. 

3. 
Wagenfeil, Hntt. Opp. I. No. XLV. p. 231... 242. 

4. 
Miinch, Hutt. Opp. UI. p. 545... 556. 

a. 

5)cutfd^ in 9Kilnc3^, $.d auiJcrtefcnc SBcrfc. I. (1822. 8».) @. 25... 41. 

Dic ©(^rift SSatttamg, o^nc ^uttcng 55orvcbe: 

2.* 
[Siman Schard] DE rVRIS-|DICTIONE , avto-|ritate, et pr^emi- 

NEN-|tIA nCPBRIALI &C, I BASILIE^. | ^^m^nbc: BASILEAE, EX OFFICINA \ lo- 

hannis Oporini, Anno Salulis M, D. LXVl, \ Meiife Marlii. \ fol. p. 1...126. 



48^ INDEX. XXV. D£ VNITATE ECCLESIJB. 1520. XXVI. DIALOOI FORTVNA &C. 1520. 

mit bcr Ucbcrfc^rift : cvivsdam eivs temporis t/J£0:\logi, qvem qvidam venebici r£ji. 
cELLENSts e/fe exiftimaniy Liber: ah Hutteno in bi'\bliotheca Fuldenfi in- 
uentus. I 

3.* 

GERMANICa|rVM BERVM SCRIPT0-[bE8 ALIQVOT INSIGNES &C. I TOMVS 

VNVS. 1 1 Ex bibliotheca Marqvardi Preheri. | &c. | francoporti | Apud 
heredes Andre» Wecheli, | m.dc, ] foP. pagg. 153. '..236., mit ber Ucber^ 
f^rift: „De unitate .... Pont. Max. Ouiusdam eius temporis theologi (qui- 
dam Venericum Vercellensem, alii Waltramum Naumburgenfem exifti- 
mant) Liber Apologeticus." (Argumentum libri ex Hutteno repetitum eft.) 

5)ic jnjcitc ^lui^gabc bcr frc^crfc^cn ©ammlung ifl mir nid^t ^ur §anb; in bcr 
brittcn Don B. 6. Struve bcforgtcn Argentorati 1717. fol. flcl^t 

waltrami de vnitate ec-|cle8i^ conser-Ivanda liber. pagg. 233... 326. 

tom. I. . 

4.* 

1 1 APOLOGL€ I PBO D.' N. | IMP. UENRICO IV. | 1 1 ADVERSVS | GBEGORII VII. 

PAP>£ cognomento hildebrandi &c. I impias ac malignas Criminatio- 
nes. I &c. I Siudio atque operd \ melchioris goldasti haiminsfeldii. | 
HANOVi^. I MDCXL | 4®. pagg. 52... 182. 

5.* 
Simonis Schardii SyUoge tractat. de difcrim. pot. imp. Argentor. 1618. 
fol. p. I...64. [nadi M8. Burckhard.] 

In Monument. l>erman. tom. Xll. Sd^ptonim , Berol. a. 1856. pubUcat. p. 148. 
ad Widonis episcopi Ferrariensis ow^eismate Hildebrandi Hbrum Wihnansius 
bditor inter aUa hsec prsefatus est ^operis a Waltrammo episcopo Nuemburg^nsi 
de unitate ccclesioe conscripti, quod [anno 1520.] ante 333 annos Hutteni cura 
typis mandatum cst, nusquam codcx manuscriptus reporiri potuit.** 



Dialogi Fortuna &c. XXVI. 1520. 

1. 

^ HVLDERICHI | hvtteni eq. germ. | dialoqi. (etn>a 3" !)o= 

Ui 2V," brcitc^ Ouabrat, worin einc bicf(cibio|C gortuna mit guUborn auf einer 

^ugcl oor einem diabc, basJ t>on einer an« ben SBolfen reit^enben Unfen 4><»it^ 

gcbrcbt tt)irb; Unfs5 aufnj&rt« ftcl^t Sem (ucxec&ai deivov hi, xal ^vxrj. rc^t» 

obnjSrtg Ilcceiv yaQ iv tpqovovoi ifvnnaxst tvxij.) portvna. ( Febris prima. | 

Febris fecunda | Trias Romana. | lurpicientes. | Cum priuilegio ad 

fbxeunium. | 

72 m. 4». fii^nicrt A...R. (C unb O jc 6 m.) !Die lc^ten Scitcn l)cr ^ogen 

C unb R finb lecr. 

i<orberfeite begf lc^ten ^lattee: moovntiae ex officina libraria [ lo- 

ANNI8 8GHEFFER MBNSE 1 APRILI ANNO M. D. XX. 1 



[. «^(Ma vo«raK& *e. I(M, 



4»* 







;^^^>^ttvKl4ftt A#^ tii-^I^^Bt tntrlte.^t. ex pro- 



i;.. :!;( 



itriml^lfil^te. 







50 INDEX. XXTI. DIALOOI FORTVNA. 1520. XXVII. GESPRACHBUgHLIN. 1521. 

>Jiffctn bejeic^nct, cntf^rcc^cu mcifi gcnau 9?r. 1, nur juiDcitcn biffcricrcn fic um 
einigc ^ciUn, T^cx 33ricf au bcu ©ifc^of »011 ^^ur^burij fcMt: fcinc 8tcUc uimmt 
bcr obbemcrftc bcg ^atuug cin. ^urcft bic ^"cglamnu^ bcr $)ru(ffc!)lcranj£if^c ift 
^'ir. 3. um 1 ^latt f^^wS^tr aU ^h. 1. 'Dic iu .OJr. 1. (ccreu SRurffeitcn finb c* 
an^i Ijicr. 8tatt bc^ HVTTENICVS bcr rcc^ti^fciticjcn Oolumnemlbcrf*riftcn 
iu 9k. 1. flcljt bicr abgefiir^t HVT. 

4. 
Miinck , Hutt. Opp. III. p. 340. 347 .. . 540. 

Der 33rief an Sebast. v. Rotenhan ftcbt aucfe bci Barckliard Vit. Hutt. II. p. 12. 
not. d. uub Wagenfeil, Hutt. Opp. I. No. XI.III. p. 228. 

'l^on bcn Ucbcrfctjuugcn f. No. XXVII. XXVIII. 

g— "^^^fji— ■^^— tj t 



®efvrd(^bu(^Iin.. XXVII. 1 52 1 . 



1. 
4Stfp}Jl4) bn4)ltn | h^tt Vlrid)f non jQattrn. | ftbtx iM (Crft. | /fbrr iM 
^nitt. I Hf aMfcne. o^tx bte | Homtfc^e i^K^falttgkrtt. I pie ^nfd^ameiiten | 

+ I Xitct ciuQcfagt, obcn faft 2" ()obc l'ciftc, ®ott ^atcr mit eiucm ^fcil in bcr 
!ilinfcn, gccjeniiber ^tt ^buic^ ^a\?ib cinc lafcl mit bcn SS^orteu Exaltare qui 
iudi{cas terram , redde | retribut. fuperbis. | , in bcn obercn (Jrfcn jc cin ^ay^- 
pcnf(^i(b<^en; untcn breitcrc Jciftc, '^iapfl unb ^terifci t?on !t!au3fuc(^tai unb JKit^ 
tern mit fianjen burcbflot^cu, iu bcu untcren ^cfcn bic bcibcu anbren auf bcii 
^uttcubilbeni oft oorfommeuben ifi^appcnft^ilb^cn , iiber bcr SiJcifte Odiui eoclk- 
8IAM maiigmtntittm : VxnU iu cincm flbcr 1" breitcu uub boppeU fo bo^cu i*eift- 
4fcn Jutl^cr iu gau^cr Jigur, baruber }Aartitm 'Liuherus,, baruntcr YeritateM 
meditalfitur \ guttur meum.: rctfet^ ebcufo »5^uttcu, bariibcr Vlrichus ab Hutfen.^ 
baruutcr Verrumpendnm eft tan-\dem, jterrumpendn eft. \ *) 
22% SBogcn (90 m.) 4". fiQnicrt tt...9 (tettrc^ 6 55U.). Siiicffcitcn bcl Titcl^ 
unb bcg lcfetcu 33(attCiS (ccr. 

oijy^.aiij*»: UoJrrt 13ln4)« »an [tic] i^utten. | 9rm cblcn ... | .. /runtjrn oon i^tiKin- 
0m *(. t^ nt^a^ ift )Q0 fpric^uiort (|n ac. aHj^ : ecbm yx €bcm|bur0k 1 of dm brp^ 
i\$tn nmtxi jaro abmt, im jar nad) | Ctitifti 0rburt fBi.ittU, m^ rinon)i^eint3i{|ftrn. 
aiij^. a 4«: <3u -^m Ir^rr^igrr na^folombm bu(bltn | Vlrid) oon ^uttrn. | € pie oar- 
brit ift oon ximm oborn, «. ©d)(uft : r3^ ^d) iiabs 0riDQ0t. | Ulridj »on jjuttm. 
Q4k: «Bruftbilb $.g mit l^orbcr uub St^tvcrt uub bcn 4 "^^oi^^^ptn in bcu Wcn; 
barubcr Wlrfi^ oon f uttm. 
b*...r*: )Q0 rrft /rbcr 
c«...f 4^: ^f QnV /rbrr 

0'...t*: ^ir Homifd^r bsrpfaltikrit, t>oran ber ^ricf au .^otcnban, batiert jum ^trdi| 
elbrr0 Qm.siij. tQ0 lire \^oinm%9 jm iar nad) (b?tft 0r'|burt. IBrcccr im rSX' 

*) §t. 3<^nirf« ftcttt M *iKcfu(tat eiucr C(,a\\\ ;\ui>cr(a6iyjcu UutcrfucbuUii bic i^c= 
l^auptung auf, biefc^ ©cfprSc^biidjleiu , oic C^oucitia, bic 9(u:;6ij^ n>ic alln>egen, 
bie Dialogi novi u. a. m. fcicu „^ucrft bci Jpaug ^^\\ \n ^traftburc^" cr = 
f(^icnen'. 3<6 d^ftubc auiJ ^^erv\(ei(buuj^cu }^n toificu , baf? icne ^(briftcn juerft 
bei ^n^belm in Xiibingcu crfd^icucn fiub. 



INDKX. XXVII. OE8PBACHBIICHLIN. 1521. XXVIII. VADI8CVS 8. TBIAS BOMANA. 51 * 

t^...9iiij*': )te ^nfd^anintbf n , mit voivtrt. ©(^Iub: € f^ f^obf (^a^t. 
p5«...9 6*: bcWuJi rrt. C ^^ bab t\i^9 sfagt, ix babt^ Jrt^ort «. Wfieftt 
' t^ M t^ttti* feniast. ^arunler bie ^ilbc^en Sut^eriS unb ^utteniS ti>ie auf oem 
Xitcl, ^ier aber mit ben Ueberft^riften fli. |ut|fr unb Ulr. p»n l^utteni unb fol- 
genben Unterfc^riften 

Warbcit bic rc) i^, 9mb Wari^cit ic^ ftd)t, 

kauf M ncp) an mid). ntcmant mtd) abnd)t, 

l^ott dcb mir )cn lon , ts bit^ , obcr (ang , 

bttb i4t t<ilfd) 0ctbon. gats gcift mid) bc^mag. 

L/i^/a Jjibertas, . 

2. 
Miinch, Hutt. Opp. V. p. 157... 365. 
3Riiim^ ^utteni^ anitxL SSevfe I. p 111...304. (nnertraijlic^e^ ©emift^ \>en Sae^ 

rem, ncuerem unb Un=beutfc^cm.) 
Tic beibcn geber nebfl ber 53orrcbc nn ©icfingcn finbcn fKb (au(^ in ficbercrTCficnber 

©ei^alt) in: 
©cMd^te \)on Ulrid) \>on §uttcn unb einigcn fcinev B«tgcnoffcn. ^eraulg. 

t). «lo^^ ©d^reibev. §cibelb. 1810. 8^ ©. 1...48. 
Xie Ucberff. bc« crftcn gebcr f. oben No. XXI. 
IJer ^abifcuiS ober bie SRftm. Dreifaltiflifeit crforbcrt ^u bcftercr UebcrfK^t fcinc cigcne 

9{ummer. 
Dic ?5orrebe an granj \>on ©icfingcn l^at u. 5(. auc^ 2Bac|cnfei(, lUr. i\ .<Suttcn. .^iirub. 

1823. 80. @. 284... 288. 

Vadifcuss.TriasRomana. XXVIIL 1520. J521. 



$ateinif<^ in No. XXVI. 1... 4. in PafquiUorum | Tomi duo | u. f. xo. | klevthkro- 
poLi I MDXLiiii. I 8». pagg. 192 [jtaU 292]... 270 [ftatt 370] famt bem C^pigramm 
Cernis ut Aufonife lector u. f. tt>,, unb iu ber mir nic^t oprUcc^enben ^u^abe: 

TRIAS ROMANA | Hulderichi | Hutteni eqnitis | Germani et poetae | Laureati : | 
Primnm ante annos LXVI fcriptus, et nunc ftudio et opera M. loannis VcHi 
Einbecae ad S. lacobnm paftoris demio in liiccm editns. M.D.XIIC. '8°. 

25cutf(^ in No. XXVII. 1. 2. unb: 
C^ lllfli0f r oii | nat3U4)'r fltaloguf, ^tti \ Vlrtc^fn tmn ^uttrn, yabtfcnf, 
0drr Vt€ 1l^0s|mtf£^ flaft^faUtgkf^t genant. Purd) yiri'|d)fn Varnbfilfr Itfn 
jinifni , an^ tm \ faiei^n nf nlic^ nrrtf 8tfd)f t. | V nbcrrrbnr r ^i^rniilbns. ^nttr- 
nns. I •etrnckt ai Stra^bnrg bfi» | |laltl)a|far ptik. | M. D. XLIIII. | 

25 m, 4». «Bogcn o...n, aUc 4 »U. JHiicffcitcn beg Xitcfg unb bcg Ui^tcn SBIat- 

tel leer. aHegetmSSig 29 ^eilcn auf ber »oKen ©citc. 

Dic abgcfiirjtcn 2lu^abcn bcr 

Trias Romana ober 9l6mifd)cn Drcifaltigfcit, 

wot>on i<^ nur einen t)on bem bcutftfecn abtt)ei(^cnben latcinifc^cn ^ruct fenne, bcr in 

lOHAN. WOLPII I. C. I LECTIONVM MEMO-|rABILIVM ET RECONDITARVM | 

TOMV8 «KCVMDV8. | &c. Ltutinga* . . , I ... anno ItJOO. ( fol. p. 130. fq. jum ^a^r 

4* 



52* INDEX. XXVIII. VADI8CV8 S. TRIA8 ROMANA. 1520. 

1520. alfo ubcvf(^ricbcn ftcf)t: ,.7'riV/,* Homana, qui Hber Vadifco adfcribitur: do- 

ctis vero | notum est, quis fuerit ille Vadifcus.**, 

ftcUc ic^ tm foti^ciibcn, fo n?cit i(6 fic fcnnc, gufammcu, juuac^ft bic c^ 3^b= 

rc^ja^l crf^icncncn, iocl(^c au(^ fic^crlic^ 9ro6cntl)ci(6 bic 5ltercn finb, bann bic 

mit 3«it)x'c*5a^l vcrfct)cncn. 

1* 
^riae 1l0ltiana. | Wiltu rtiDas nmrs |)aBfn | ^a^ M^ bad)lem ni())t Dnr nber 
trabrn | <^uff ^a^ bu Irrncft, mxt cs 3u l{0m iugrrt |, Vnb ^c. ||| s.p.Q.R.j 
Jirgnntetttnitl. | ^ux^ bing aci)0rn in bifrm baci)lrt4i ann | l^js litr H^omrr 
Dor gnttrr tngrnt ^ann | lli)0m milt bt^ bud)Utn prri^frn | llad) bcm l^c. 1 1 1 | 
^c^ g0t mrrs utt furmar rs brffrr in b' nrlt ftnnb. 

JHiicffcitc M HxXiU: 3>itm. 2)arauf bcr ^lu^^ufl fcfbfi big jur 33orbcrfci^^g 4. 

58lattc3, TOorauf cin bcutf(^cg @cbicftt, i^attiopius iibcrf(l)ricbcn, locl^^cd^^RI ber 

SRiicffcitc o^nc 8(^Iujiau5cigc cnbicjt. 

4 ^^U. 8». 

{^sn^ ^auicr, ^uttcn ©. 120. f. 9lr. 1., bcr bicfc fiir bic Orii^.-^lu^^. l>5lt.) 

2*. 
Wiltn rtmas nrmrs l)abrnn | $^^ bi^ bnci)lrin ntd)t oo: tibrr Ix^ht^ \ cplnf bas 
bn Irrnrft, nii)r rs 3n ^m 3n grrt | ^ub anci) i)rt3anbt latbrr in brr ^atftltdi- 
koit fteet | Von bui|en btngeu m^rt es genonbt | Wit ofenbar niirt mrrbe [«tc] 
oU 3u banbt* 

$)anintcr in uutcn abgcrunbctcm ct^va 2" l^ol^cm ©(^ilb bcr cinfopfic^c 5(bler, 

fcbr rol^cr ^otjf^nitt. 

4 m, 40. aiiucffcite bcg lcfetcn 53lattc« Iccr. 

JHilcffeitc bc« Xitcl^: C ^kroumfntum et llroloous* (8 3?erfe). 
.5BI. 2« : C IjffOfna | l^altfu Hom in uurtfu ['Prep' am 9Inf. bcr ^citc fc^tt, unc mei^ 

ficngl. 8(^tu6 531. 3«. 

531. 3^. 4*. C CaOiptus | C firfp ^ino moU t(l) wfinrclifii Viom \ kt- fc^Iicgt inmit^ 

ten bcr folcjenbcn ©citc : Uom Ker mi^fr ^u bift fibfrs ^tU 

fDicfcn fc^Iccfeten !Drucf l^vilt^^aniict fiir bcn gtvcitcn, ujal^rfc^cinli^ irteub.) 

3* 
Wtltn rtmas nemrs l)abenii | ^a^ bi^ baci)lrt)n ntci)t iiotabrr btabrnn | (^nf 
bas bn Irrnrft, m^t rs 3n Hi^om 311 0(i)'t | yab and) it^unbt lri)brr in brr ^etft- 
Itdirit ftri)rt | Von b}ri)rnn btngrn mtrt rs grnanbt | 1IH)r ofenbar mtrt merben 
al3ttl)anbt. | 

Daruntcr cin burc^ bcn «S^njanj bcg cinfopfic^cn 91blcr8 in fcincr untcrcn grBJe» 

rcn ^SIftc in 2 gelbcr cjetl^ciltcg (^o^cg Cuabrat, Iinf« (na(^ inncn) S P Q R 

rcc^t^ (na(^ bcm Sufecrcn S^lanbc ju) bcr bovvdfovPdC ^lblcr. 

4 33II. 40. Dliicffcitc bcg Ic^tcn ^lattc^ Iccr. 

©c^bncrcr ^rucf, iibrigcn^ im 3"t><^tt unb bcr (5intl)cilun(j nnc 9ir. 2*. 

4*. 
Pnt) bing finM man | tpt W^tm mt)e ^m imi^ittin | Cjcpdftt) on. 1 
Wi)UI)n rtmas nrmrs i)abrn 

^o^ Ixf^ bnc^lnnn ntd)t Mtnbrr brabrn &c. <0 ^cilcn im ©anaen.) 



INOBX. XXVIII. VADISCV8 S. TRIA8 ROMAKA. 1520. 53 * 

I^arunlec bcr ^blcr mic 92r. 3*. 

4 m. 4«. Diucffcitc bc^ lc^tcn «lattc^ lccr. 

^Kucffcttc bc^ Xitcl^: <^f0umrntu rt p:olO0U8. | € Prrp ^ingk 3(90(n ftc. (H ^Scilcn) 

baruntcr nncbcr bcr %blcr, mic auf bcm Xitel. 

^43(. 2': € i&coena. | 9re9 ^alten 1il)om tn wirten, ftc. 

iPt. 3»»: O^cilcn, banu: €nUipiu«. | C prep ^ n^ wol i^ kc fc^Ucfet 331. 4«. X^ar= 

untcr 2 3lveftclbilb(^cu. . , 

5*. 
Sriaa %l)0-|inana« | € Watu ctmas nriDes ^abcn, | So ia^ bi^ |lnd)lrtn ntt 
winbrr trabcn. | ^nff ta^ tac \\\\ S> P> Q> R> | cS^rgttmcntnm. | C ^m 
^tng ie^gfn ii btfcm |litd)ietn an, | Was bic Viiomc: not gnter tngrnt l)an. | 
Pifi pnc^lrm mtl %^9fill prrifrn , 1 1 1 1 1 1 ^&i 0ot mrrf ntt , fnrioar n br|fer 
iii b' vrit ftnb ^ 

8 53U. 8°. JRiirffcitc bc« iitcr? unb ba3 Ici^c ^fatt lccr. 

^^cginnt ^(. 2V' HHet )in0 tialltrn t1l)om inn | n)trden: j^eQlti^umd, kc 

^orbcrfcitc bcd 7. 35(. f^tic^t: lll)om ker mi^er, )u bift libeie ^id. | i|1ltemand ju 

iMd^t^epl. I pod) irt6 nit marlyeQt 

5luf bcr Siiicffcitc bc^ 7. 231. ciuc ^^iHufcri^ruvVC/ ?^cm t^erftcUcub. 

6* 

^rias Vomana. | Qttatentto tnnnbattn. | Her IHeit <Snttttit$. | ». y. e. «. 

|ur4 ^:9 ^ing mirt d^ offenbar | Hom ep^enfd^oDft, ac (10 i^cili^^c 33errcbc. ) 
2 ^ogcn eb. 16 m. 8». a, b. J^iiicffcitc bc« lcfetcu 3?lattcg lccr. 
^ucffcite bc^ titcl^: Pr^ bin^ l)an) mic^ 0rfod)ten on, (12 '4?crfc) ^rriia, «r. bis 
^l. 5>» im 3tt^a(t mit bcn tjer^crge^cubcu ^luegg. iibcrcinf emmcnb , in bcr e^ortu 
oft fc^r abn)ci(^cub, f^licgcnb: Prumb Hom id) trrmitc^ marnrn n^il. X)aun fofert 
*K. 5*»... 8*»: ptr l»o?rr^ | quatrrntonte mun^ani. (23 SBcrfc) | uub bicfcr fclbft: 
||te fad)t an ^ao quaumion. | ^^rr tU0rt l^at ^te melt, (^\. 0*) kc. 
m. 8»»...13>»: allcrl^aub ^iflidjcn, Ictraftit^cu u. f. w. iibcr bcr 2i>clt %xi mit 
Vonet (»U. 8h...9>») uub S?ummartuin t?eu 12 iPcrfeu (^I. 13h). 
m. 14 . . . iO* : Hun volgt rin erempel uon | etnem oatter , fun , vnt jrem efell , tPte | 
fie ... I ... der Welt kein | gfaJlen ... | t^on mod)trn. | ?(u(6 in Dtcimcu, f(^lic6t: 
^iMidif Po:Mn mao ^mft m60 ^an. | Cn^e. 

7*. 
itrioe 1l0mana. | tfermanke. I IHafqniiittf. | I^Kii Dtng l)aitrn llom tn otrs| 
1>rn Src. in 

rafqmllorum | Tomi duo, | mdxliiii. 8^ p, 271... 278. ^cr ^adjtraj^ Caaiopiue 
u. f. n?. ifl l)icr ni<^t aufgcnemmcu. 

8*. 

Volgt rine knrtje | ii^nmmai itt gant^en |{0«|mtf(l)rn ^rtiigkrit , mas jl^tr 
l^ittbei I vnnb flttbenftiick tm flrnn) frt)'|rtt, jriubtrt^rn pnn-lctrn knrtjltc^ ^ nrrfaf- 
frt. I lHrr flrrn frtn brin nnb gcit oolt fpa-jrrn , | Ifnb giridjooi rtgrntitd) rr- 
f«rrtt. I Wu es ^n Vfrn ^et etn geftalt, | pcr finM9'l)te infttg abgemalt. 



54* INDEX. XXVIII. VADI8CV8 8. TRIA8 ROMANA. X\IX. DE 8(;HI8M. EXTING. 1520. 

'M, 8". !Drn)ei3rav>t)if<^c ^[cinicjfcitcn aKjcrct^nct, im Jnl^alt mit 5Jr. 6» flim-- 
mcnb, au(^ fo fc^Ucfecnb (ol^nc baS ^ilb^cn ^om^). 
in 
il)omag mr*mat)r'^ ©Sbft. dind^, m..d. lx. 8«. M. tttj...a7. 

9*. 
^rlw 1l0-|m(ma. | H^Httt ftroas ncmcs Ijabcn, J u. f. n?. S.P.Q.R. | (.t)oMf*n., 
gama mit 2 Xrommctcn.) | M. D. LXIII. ^udffcitc bcif 7. 5?lattcg untcn: ee- 
truiKt 3U /ramkfurt | am JBapn, ^urd^ ^o^ann jrd^ller tm2i ^tlmoit Ijutcr. | 1563. 
8 m, 80., ba« lc^tc Iccr. 

10*. 
Trias Romana. | WtUu nfip ml frrm^ (^rttuna ^abr, | gaf^ Itt^ mtrdi ntd)t 
icf . I II II S. P. Q. R. I Argiimentum. | ^tti^ |ltn0 l)trrtnnf n jetgen an | Wat lic. 
(8 ^ixUn im (^anjcn) | Addita eft M. Vranii epiftola Romanac | Curiae vno- 
yga^prjv continens | m. d. lxxxviii. | ^Xm (^nbc: Sihalcaldiae Michael Schmuck im- 
primebat. 

(^anjcr, ^Mittcn ©. 122. 123. ^^Bcrlincr 53ibUot^cf.) 



* 

De fchifm. exting. XXIX. , 1520. 

<MfWrD«i^ Q-i nMn Si^ 

1. 
DE SCHISMATE | extingvendo, et vere eccle|siastica li- 

BERTATE ADSE|RENDA EPISTOLAE AL1|Q VOT MIRVM IN MOjDVM Ll- 
BERAE, BT I VERITATIS ( STVDIO | STRE|NVAE | (53i« t)icrbcr iu f^icfcr 
Iric^terform gcfc^t.) Vide lector & adficieris. | Huttenus in lucem edit. 

42 m, ob. lOVf Sogcn 40. fignicrt A...K (K 6 33«.) s. 1. & a. JRucfftitcn bc^ 

XitcU unb bc« lcfetcn 93(attcg lecr. 

!;^ie tjoUe <Scite b<^t 24 3eilcn. 

iBU. Aii...A 4^: ^.g 33orr. liberis in | germania omnibvs | baticrt: Caleii. 

lunii. Anno M. D. XX. | Viue libertas. | iacta est alea. j 

B...K 6«: bie 33ricfc ber Unitjcrfitatcn*) &c. ftfeUefecnb: fubiici, copcllantur 

eorum uitia uenerari, &c. | FINIS. 

(Dag fcbr gutc ^^3apier l^at balb eine J&anb, balb cinc ^ronc, balb cinc trompe= 

tcnarUge gigur ali 3Ba6cr5ei(i6cn.) 

•) $)ie Parisiensis , Oxoniensis, Pragensis et RomaniB nniversitatum epistola 
in (^olbafti; Monarchia »S. Koni. Imperii. ioni. I. Hanov. 1711. fol. p. 
229 . . . 232 ifl cttt)ag gan^ i^^crft^icbcnc^. 3>afe OJJunc^ (Hutt. Opp. III. p. 560.) 
r>on bcr buttenfc^cn iBcfanntmac^ung fagt ,,Befindet fich in mehrern Samm- 
lungen'*, ift njol aucfe nur 8ubclci. 

2. 

3Bie ')lt*. 1., abcr nur 32 m. 4P,, bic t)oUc @cite ju 29 ^cilcn. iMu* bcr 'ittnfamj 
iBI. Aii ftimmt gaui mit ')h, l., abcr f(fton bic 6. unb 7, 3cilc I)at in 9Jr. 1. 
quo I femcl, in ^Jlx, 2. quo re|mel. ©(^lufi Von "^lx, 2.: rum uitia ucucrari ^c.j 
FINIS. I (©(^riftt. 33cr3ci(^n. ber ^uttenica ber ©icner fiofbibl.) 



INDEX. XXIX. DE 8CHISM. EXTINO, 1520. XXX. El'I.STOLA Al) LVTHEB. 1520. 55* 

vC^uttciiS Hufc^rift flc()t au(6 in 

Burckhardi Vit. Hutt. II. p. 54... 58. 

4. 
Wagenseil, Ilutt. Opp. I. No. XLVI. p. 243... 246. 

'5. 
Mtinch, Hutt. Opp. III. p. 561... 564. 

a. 

Scutfd) tu anfmc^d i>.d au^crlcf. JBcrte, I. ®. 42... 49. 

Kpiftola ad Luther. XXX. 4. Juni 1520. 

M8. bibl. duc. Gothan. „Chart. JJ. Nd. 20." 4". «U. O^ 10* fcfeciut uur ^lbf^rift 
t>cu y^r. 1. obcr 2. j;u fciu. 

1. 
EPISTOLA VLRI-ICHI DE HVTTEN 1 Equitis, Ad D. Marti- 
num Lu-|therum Theologum. | Vuittembergse. | 

litclciufaguug tric iu bcu S^ittcub. 5luggabcu t^ou ^.iutl^cr de captivit. Babyl., 

bcr Canonici indocti u. f. \\\ 

2 m, 40. SRucffcitc bc^ Icfetcu (ccr. 

iKucffcitc bcg Xitclg: vive libertas. | bic fotj^cubc gcilc ijauj iu C5avital(^cu; bic 

Scitc fc^ticfet adftipula- | 

S<^tu6 SO^iittc bcr foti^cnbcu @citc: Mogunt. raptiin. ii. Nonas | lunii. Auno 

M. I». XX. Melanchthonem faluta ^ Facchuin , | ac bonoB iftic omnes, Iterumq} 

Vale. I zilos. \ 

2. 
EPISTOLA VLRI=|CHI DE HVTTEN | Equitis, Ad D, Martinum Lu.| 
therum Theologum. | 

Xitcl in ficiftcnciufaSung, obcu ubcr ciucr C^utc ciii flicv^cubc* isBanb mit 

• M« •H. .A. .V. [^icfclbc (^infaSuug l&at „Cpn kurt^ form {ttx cyti^tn fcpot 

9. I ^artint futert | *c.''| n^clc^c fc^ticgtr e^rfidit 3U leppti^k/ Had) C^rtft Qcpurt 

€Qufit fvatpl^uribm on) ^ent^fartm inr.] 

2 m. 40. 9ifi(ffcitc bcg tefetcn tccr. 

SHicffcitc bc8 Xitct«: VI VE LIBKRTAS. | V LRICHV8 DE Hutten Eques, 

Martino | bic Scitc f(ftlicfjt adrtipu-.| 

S<^luH 2)iittc bcr fotgeubcu ©citc: Mogfnt. [ rnptim. ij. Nona» lunij Anno 

M. D. XX, Melanchthone | faluta Vale. | teloo | 

3. 
> Lutheri Opp. Witteberg. 1546. fol. tom. II. fol. 49*' ift bcv ^^ticf unl>oIl= 
ftanbi^ abgcbrudft, 

4. 
ttnb barauS aud^ m Melchior. Adami Vita; ICtorum. Heidelb. 1620. 8*. p. 18. 



56 * INDEX. XXX. KPISTOLA AD LVTHKR. 1520. XXXI. CONQVEBTIOKE8. 1520. 

5. 

Burckhar^i Vit. Hutt. II. p. 63...66. 

6. 
Wagenfeil, Hutt. Opp. I. No. xlvii. p. 247. fq. 

7.- 
Munch, Hutt. Opp. III. p. 675. fq. 

8. 
F. C. Kraft, Epiftol» Hutteni &c. 1842. 4". (f. untcn ^^r. 84.) p. 10... 12. 

3)cutf(ftc Ucberfcfeungcn : 

a. 

fiutl^ct^ ©d^tiftcn t)on aBald). t^l. XV. Bpalitn 1944.... 46. 9ir. 490. („(h 
ijt au4 ing ^cutf(ftc iibcrfc^et unb in bic bcutfc^c ©ammluncjcn bcr ©(^riftcn 
?utl^cri gcbra^t morbcn, M in bic ©ittcnb. IX. p. 132. ^Utcnb. H. p. 444. unb 
fici^j. XVII. p. 304." m\6^ cbcnbaf. ep. 113. ^fJr. 490. 

b. 
9GBagcnfci(, Ult. t>. §uttcn nad^ fcincm ficbcn. 9lfivnb. 1823. 8^ ©.265... 267. 

c. 

aRimd^, §.i^ aui^crlcf. aBer!c. I. @. 47...49. ($uttcn3 f*li<^tc«j.etrmnen ijt 
]&icr (Saricatur unb ©(^ujulfi.) 



■UM I W^ II 



Conqueftiones. XXXI. 1520. 



A. 

MS. bcr Conqaestio an bcn ^aifcr in bcn ^Kcimar. Spalatinianis 4". foll. 1105. 
seqq., bcr au ^crjog gricbr. »on ©ac^fcn, bafclbfl foll. 1109* seqq. 

1. 
Hoc in libelio hsec continentur. | VLRICHI | De Huttcn, Equitis 
Gerlmani, ad Carolum Imperatorem, adHuerfus intentata* fibi a Ro- 
roaniftis | vim & iniuriam; cons|queftio. | Eiufdem alia ad Principes 
ac viros Ger=|mani«, de eadem re conqucftio. | Eiufdem ad Alber- 
tum Brandepurgen, & | Friderichum Saxonu Duce, Prinslcipes Ele- 
ctores, ali^«y ad alios | Epiftolp> | lACTA EST ALEA. | 5#^ | 

20SBU. obcr 5 53o9cn 4«, ftgnicrt A...E. ?e^tc« ^tt Iccr. T^k »oHc 6citc Mt 

29 3<ilen obnc bic 6oIumncnubcrf(ferift. 

A*'...Bu*: CAROLO Romanorum, Sl Hifpaniarum regi | Vlrichu» de Hutten 

eques Germanus. S. | E Tfi multa elTe video, qa§ te u. f. U?., f(^licfet: Vale 

Imperator, nobifjq^ diu fuperftes viue. ©ofort: 

Bii*...Biii': Alberto Cardinali ^ Archiepifcopo , | Vlrichus de Hutten Salu- 

tcm. I C Ex aliis cognoui . qnid mandauerit Decimns Leo | f6Iic6t Ex Ebern- 

burgo Idib, Septeb. | Anno. M. D. XX. | Unmittclbar barauf . 

Biii'*«*B4*: Sebaftiano« de Rothenhan, equiti aur. S. | € Hoc j^tonante 



jjllliii waa. cogqTKOTiow. 1520. 




57^ 



taiiUmy toie»! ^ijl %x \ EberAlmrgo, Idib.^eptemb. | 

9i^0i|^ JMertekQ^ BAXiraS 4i^i, i Bleetori, Ylricbas 
%,\\ Um t«a|rai Tideo prinoeps u. f. lo., MUeBt £x 

«Iptedlo %e iWi^ t^ Oomtiii» | PiMpibiu , iiobili- 

i^HiictaB 4 «r^fbmmiB^o», Omtor -a^ Po^ \ laiaroo- 

lliipl;% fv '10. S^6 :. Tolot^ Ik vi- 

yLli!?» ^^^ ^KVM. 1 BT PBOn. 



'2V1C^^ 1 1^ IhlttpB, Eqniitia Oer 
«AMifos iii^iiMilftiMi fibi % Ro- 

KvcmqjiM^^^^^^ ad 

t^ {,|^i||ertdkom Saxbniioi Dacem, Prin 

itis 
•d 




58* INDEX. XXXI. CONQVE8TIONE8. 1520. 

^JUif bci Sfiiicffcitc bcg i>or(cjtcu 5?Iat8 ficl^cu 4 ^eilcu Eirata. ^Huf bcm fclgcu^ 
bcu Icjtcu ^(at, »5>"^^^"!^ ^ilbui^ mit: Disrumpamus viucula eorum &c. 
3fl iu 4. uub iu bcr v^eibccjgcrifdjeu ©ammluug.") 

•4. 
Hoc in libello hsec continentur. | VLRICHI | De Hutten , Equitis 
Germani , | ad ' Carolum Iraperatorem , aduerfus | intentatam fibi a 
Romaniftis | vim & iniuriam, con^lqueftio. | Eiufdem alia ad Princi- 
pes ac viros Germai|ni8e, de eadem re conqueftio. | Eiufdem ad Al- 
bertum Brandepurgen. & | Friderichum Saxonum Ducem , Prin^l 
cipes Electores, alifq^ad alios | Epiftolfs. | iacta est alea. 

24 m^ ob. 6 93ogcu 4°. figuiert a...f. 9lilcrfcitlPbeg Xitctg uub bc^ lc^tcu 33tat= 
tcS leer. 9(u(^ 20 ^citcu o^ue bie (5otumueuubcrf(^rift auf ber t)olku @eite. 
3n^attn)ie 9lr. 1., abcr dirvmpamvs vin*|cvla eorvm, j et pr6*|iiciamv8| 
A NOBis iVGVM j iPSORVM. | /, | flcl^t auf bcr 93orberfeite beg (e^teu ©tatte^. 

5. 
Hoc in libelio hsec continentur ] | VLRICHI 1 1 1 vim & iniuria^ co- 
queftio. I Eiufde alia ad Principes ac viros Germa|| Eiufde ad 
Albertum Brandepurgcri. & | Friderichii Saxonu Ducem, Prin-|||| (^ie 
au^etagcueu ^ciUn finb = beu eutfprc(fteubcu iu 9^r. 4.) 

32 m, ob. 4 gsogcu S^ riguicrt a...d. iJlucffcite bcS Xitet^ uub bic 3 le^teu 

33tStter tccr. 

^ic toottc ©citc l^at 24 ^tiUn au§cr bcr (5otumueuiibcrf(^rift. 

<eU. 2...8: Conq. ad Carolum; 33^.9. 10» au b. (5arbiuat ?(tbcrt; 33It. 10»»...ll»' 

Sebaftiano de Rotenhan; 330. 11»>...21« an Jriebr. t\ ©ac^feu; «W. 21«... 29- 

Omnibus omnis ordinis &c. 9lii(f feitc bc3 29. 33t. : dirvmpamvs | vincvla | 

EORVM, I BT I PR0II-|CIAMVS | A NOBIS IV-|0VM IPSORVM. 

3fl uuforgf&ttiger 5(bbru(f Dou 9Jr. 4., mit nxd^t uucr^ebli(^cu ©rurffcl^tcru unb 
^tu^laguugeu t?ou 5Bortcu. (^JSaujcr^ 5?cf^reibuug ift ui(^t gauj ri(^tig.) 

6. 
„Hoc in libello h«c contineutur. vlrichi de hvtten, Equilis germani^ 
ad Carolum imperatorem, (u. f, u\ bic <©orte o^nc ^tmjabc bcr Bcilenabtl^eiluu^ 
gen tt)ic 9h. 4., aber fo f(^tic6enb) Epiftolae. lacta eft Alea. Tlccq i^^Up^a 
Kvpm, in 8^ folior. 28." 

.^iemit fc^eiut F. G. Freytag (Adparat. litterar. tom. III. Lps. 1755. 8». p. 505.) 
ciue t?ou 9^r. 5. ic»crf^icbcuc Octat^au^^abc ^n bcjeic^ucu, n)cl(^c icbo(^ mebcr 
5?ur(f^arb uub i^auicr noc^ i(^ ju fc^eu bcfommen !)abcu. 

7. 
Burckhard, Vit. Ilutt. II. p. 68... 120. 

8. 
Wagenfeil, Hutt. Opp. I. No. xlviii...lu. p. 249... 283. 

9. 
Miinch, Hutt. Opp. III. p. 583... 616. 



«leii. C01IQ7S8TXOVBB. 1520« 



tf Otdo e^aelfari» G^maanietifl OmCmreiui bello- 
f Giar. inmediato antiqaiiM, dignitas 

^ 4^.iKii£M«/a <^ Ceit^him Imperaiorem 

o|^, ia Ais 
.'VliaaiitM.n. 




60 = 



INDEX. XXXI. COMQVEgTIQNES. 1520. 



xid) t}cn§uttcu. I 2lu^ fciucr Conquestio t}on 1520 | ucu t}crbcutfc^t | t>on | M. 
6. 2t. ^cfd)ccf. I Sau^cu, 1845. | @. ©d^luffcl. | 
3V2 ^So^cn 8^ 

13. cinjcrncv ©tiicfc: 

a* bcr ^lagfcferift an -^tx^t^ S"cbri(^ }^\i 8a(^fcn. 

a , 

€ pU #trtedtfd)t clog lllrid)0 | 00 ^utten an $ert30g /ri)rid)e | 30 
i!^ad)fen : Us t)eiUgen |{0. ] 1lei4)0 Crt^marfd^alA tin | QDbnrfSrften: 
|anbtgra«|nen in ^nringen : tin) | |Uardigranen ^n | /Hetffen. | ^^ 

10 <8U. figuicrt 3^ (4 ©a.) J (6 330.) 4^. JRudPfcitc bcS lim (ccr. 31 3ci(cn 

auf bcr i^oUcn ®ci||Unc bic (5o[umncniibcrf(^rift. 

$(. ^ij^ bcijinnt: ^^ie tlertentfc^t (lag VU|rtd)9 dou ^uttrn an ^ttUo%tn\ 

/rtl»rtd)en pon Sad^frn. | 

5BI. 10»» fc^Iicgt mit bcr Untcrf(^rift rc(fttg: l^ntfnonloer ^tenfr Ulric^ | oon guttfn. 



Vlrtd)0 tl0n ^ntten tiertetltfd)t (lag | <3n ^ertiog /rtbend) jn Sac^fen. 
Peo I)ei)lt0eu 1lomifd)en ] 1letd)9 Crtjmarfd^aidi onnb Cl)urfurftenn, | ^anbgraueit 
tn 98rtn0en, onb | jHSardtaranen 3U ^et)|fen* | 

8 m, obcr 2 gSogcn (5^ J) 4«. JRiicffcitc bcS litclg unb ba« (c^tc «(att (ccr. 

C^nc (5oIumucmibcrf(6riftcn. 36 ^cilcn auf bcr tJoUcn 8citc. 

^(. 2« bcginut: |lie oertefitfd)et clag yirtd)s oon | &c. 

Gd^Iufe 931. l^: C. /. ©. | t^nljfrt^fnijfr ^tfUfr | Viti^ oonn | |$uttfn. 

y. 
HllrU^d tion ^nt^^lten oerteutfd)t clag, an ^ijertioo /rt^erid) 3» Sad)^|fen. |l(9 

I)ai)lt0en Vomtfd^en 1letd)9 Crt3|marf(t)aldi tini tfl)nrf8rften f anb^lgrauen xn €^8rtn- 
^en, trnb | <|)Iar0grauen 3n | ^et|f(n | M. \ ^ 

8 53U. ob. 2 SBoQCU 4^ ricjuicrt a b 

SRiidffcitcu bcg Txkli unb bc^ (c^itcn 53IattcS (ccr. 

36 3ci(cn auf bcr uoUcn ©citc. DJ^nc Co(umncniibcrf(^riftcn. 

5?(. 8* l^at 10 3ci(cn unb bic Untcrf(6rift : 1?n^frtl)fntofr ^tcnfr l»Ui(l) | oon ||utt(n. 

S\ 
Cfinc mit / fafl bur^^mccj glci(^c ^(u^gabc, ju bcrcn Untcrf(^cibuug cinigc 33cr' 
vj^ci^l^ungcn : (6. 3 = atj u. f. n?.) 

/ *' 



lit. 


infilFfn |.u.| 


fiitifftn 1 Co()nc .u.) 


^^ 3- 1 


fil)f t(l) 


fi^ t(l) 


- 23 


0ri)mmi0kl(l) 


0rQmmi0kli(l) 


- 33 


nlmpt 


npmpt 


- 34 


l)ab, fo 


babf, fo 


4 - 23 


flffd)roin5 


f(l)nYin) 


6-18 


ffin^f ^fii 


ffQt f )f nn 


14 - 22 


l)infd)ar 


difuftbot 


15 - 3 


mitt 


mit 


15 ~ 4 


mut6 f ^oti 


mutf. ^att 



IMDEX. XXXI. C0NQVE8TI0NES. 1520. XXXII. BVLLA LEONIS X. 1520. 61* 

©agenfcit, VHx. x>. §uttcn. SRilrnb. 1823. 8«. @. 269... 283. 
b. ber ^la^fdjrift au a\U ©taub bcutf<^er D^ation. 

Cin tflagfc^rift bra g0(l)beruin|ten tin) <Eernucfte Ijcrrn Ijllriclja tid 
l^ntttn I gckrSncten |loctcn m i&taXot an alie ftcnb | |lcntfd)cr nattnn, Vitc 
9nf«rmii4)cr | iDctfe vit goti gcfd)Uitnli, vncrfud)t [ obcr crforbcrt cintgcs rcd)te$. | 
€r mtt etgncm t^rdntfd^e | gciDalt, i^o Um 11o;|mautfte, an lctb, | ccr onb gnt, | 
bcft^mcrt | on benj?|tt0ct | mcr?|be | /« | £in groffcs btngh tft btc marl)ctt, 
onb ) ftardi fibcr alie. ttj. Cffbr^. ttij. 

10 m. ober 2y, ©ogcu 4«. JRucrfeite beg XiteliS uub bag Ic^te 53ratt (eer. 

.^Kil(f feite bed 9. SBIatte^ : ^citmal td) aucb pcrftan^it ^ab i tote | ^as etltd)e mir iu nad)- 

tcilf mcinc bii|cbcr nnH ocfcbrift, bcp ^cn nnurrftcl^igen iibel au^(c0c. unt an^crs «c. 

biS ^||)at bab icb mcincr | not^urfft nacb 3uuor anictgcn ont ncr-lkfin^c ni6lUn. Dlri(b 

»0 gut=[tcn, qut fupra. | '.' | (§iibf(6er $)rucr.) 

W. Wackemagel, Proben der deutschen Prosa seit iem Jahre MD. 
Erster Band. von md. bis mdccxl. Basel. 1841. 8^. mai. 8pa(teu 211... 226. 
giebt eineu 3lbbrurf t?ou a. 

t* ber ^agfc^rift an ^. ^avl V. 
[£ubn). @(^u6art')^] Utri(^ »on ©uttcn. S))^. 1791 eber 1815. 8". 
im ^tu^angc ©. 200... 222. (93gl. obeu ?.. b.) 

Bulla Leonis X. XXXII. • 1520. 

1. 

BVLiLA I Decimi Leonis, contra errores Martiiii | Lutheri, & fequacium. 
TaTttutcr 2eog X. 2Sap^>eu- auf fd^tparjem @ruiib iu ciucm Ouabrat v>on etwa 2'/," 
^o()e, 2" ©reitc; am 9laubc (liufg aufn)5rtg): AftititBulla k dextris eius, in ve- 
ftitu (xtdfti^ ahxoM^O deaurato, circumamicta yarietatibus. ^aruuter: Vide 
lector, oper^precium eft. Adficiesjris. Cognofces qualis paftor j fit Leo. 

5V, SBogeu 4o. a...e (e 6 3311.) ge^teg 53Iatt (eer. 

9{u(!fcitc bcg Xitcli^: Vlrichus de Huttcu Eques, GermauLs omnibus Salutem.j 

Eccc vobis Leonis Dccimi Bullnm &c. ol^ue !Datum; f<^lic6eub Valctc. 

Mj . . . e 4» : bic 93ufle fclbft , bcren grbger gcbrucftcr Xert mit interliucaceu uub 

margiualcu Srortcruugeu (auf bcu lc^teu 9 ©citeu nur mit lctjteren) rei(^li(% w- 

fe^cn ifl. 

6 4*». e 5*: AD LEONEM. | Haec fnpcr Bulla tna habniraus Pontifex Leo, ^c. 

C5»»: DIRVMPAMVS VIN=|CVLA EORVM , | ET PR0a|lICIAMV8 | A N0BI8 | 
IVGVM I IPSORVM. I ,% I 

('JJanjcr ^iclt bicfc Slu^gabe fiir bic jTOcitc, bic folgeubc fur bie crftc.) 

2. 
3Bic 9ir. I., abcr iu bcr gtvcitcu liteljcitc Contra uub uutcr bcmSSBai^l^cn fo : Vide 
lector, opereprecium eft. Adficieris. | Cognofces qualis paftor fit Leo. | 



v/ 



62* INDEX. XXXII. BVLLA LE0NI8 X. 1520. XXXIII \ IN INCEND. LVTH. 1520 

5(uc^ 22 3311. 4«., beren lctjteS Iccr ifl. 

JKiirffcitc bc^ titcl^ : vlbichvs | de Hutten Eques , Gcrmanis | omnibus Salute. | 
©timmt im @anjcu mit 9^r. 1., ift aber mit flciueren iilettcrn gcbrucft unb bat 
auf bcr iBorbcrfcitc bc8 borlc^tcn 53Iatteg: dirvmpamvs vin-|cvla eorvm | 

ET PR0HCI|AMVS I A NOBIS IV-|aVM IPSORVM. 

3. 
Lutheri Opp. Witteberg. 1546. fol. tom. II. foll. 53^.. 66*. 

4. 
Lutheri Opp. tom. I. len» (excud. Chriftianus Rhodius) 1556. fol. fbn. 

CCCCCVII^..CCCCCXX*. 9 

Lutheri Opp. tom. I. lenfle (in off. Donati Richtzenhaini , et Thom» Re- 

barti.) 1564. fol. foll. 474... 468. 
Lutlieri Opp. toin. I. lenflB (typ. & sumt. Tob. Steinmanni.) 1612. fol. 

p. 423... 434. 

5. 
Mttnch, HHtt. Opp. IV. p. 5... 46. 

5)ie SBriefc ofene bic Sullc mit ©loffcn ficl^en aut^ in 
Burckhard, Vit. Hutt. IL p. 140... 145. 

Wagenfeil, Hutt. Opp. I. n. liv. lv. p. 288... 292. 

a. 
Dcutfc^ in Sut^crg ©c^riften t)on aSBalc^. XV. Srtr. 444. ©)>. 1691... 1730. 

^ic 2?orrcbc (xn allc I>cutf(^cn flc^t nnif im ^^ittenbcr^cr Dkunbten Xeil ber ©iic^ct 
... ©. OJiartini Jut^ci. ©cbrucft burt^ ^an« Sufft. 1558.' ©. 133»»...134\ n?o 
bcibemcrft ift ^^'Dicfe 53yUc fte^ct im 7. Xcil fol. 07." 
(Dic jal^Ireit^en ^lug^abcn bcr Iconift^en ©ullc fclbft famt i^ren 5(ugjucjcn getjSrcn 
nic^t l^icrl^cr, unb ^anjcr^ 3w>eifcl, ob J^utten an einer bcutft^cn Ucberfetiung 
5lnt]^eil gcl^abt l)abe, ift ft^ou felbfl cine gruublofc ^Scrmutung.) 

In incendium Luther. XXXIII ^. 1520. 



1. 
IN INCENDIVM LVTHERIANVM | EXCLAMATIO VLRICHI | HVTTENI | 
EQVI |TI8. I ANNO DOMINI i M. D. XXI. 

2 m. ober Vt S^ogcn 4°. 

Dliilcffeitc bc^ ^^itel^: in incendivm lvtherianvm | exclamatio vl: hvt-|tk3«i 
« EQVi; I 25 SBerfc, im v. 6. pr^cibufq^ v. 7. nunqnam v. 17. adorat 
v. 20, chlamide, & rqnallentib. 

8. 3. l>at 28 SPerfc Scribarum big Inrontes im 8. iurtilTime im 17. ne- 
ganti. im 19. contemnnnt 
<B, 4. hat 11 SBerfC; barunter lacta eft alea. v. 6, mcrit^e v. 8. Apella 

2. 

litcl, Snl^att unb (Jinric^tun^ ^^n^ tvie 5Rr. 1.; aucfc ?:v>j)cn uub '^^a})icr; 9Jcr- 
fc^icbcnl^citcn i)on 9ir. 1.: 




fi^ 



r waatK tm imcumnrru vrtnMm. }S20. 



63' 



4^il4lj^1tt4l€d^^ ExcUnuUio Vlricbi Hutteni | E^tis. 

S^ 1^^ '%.iK^lm^te« T. 17. negrnti r. lOr coatemnQnt 
'"'£^^1^^^ ▼. 8.^AppeU« - 

i "^ loeitigef e(€g<mter at^. 



.*T» 



s--' *- i^^sii 



3. 



( (Siiisa^ UiAem re 

[ Ctfmi^ eleganB t doetajnV ii^ SteNrm 

ktia^ I«<i?) . I C^iQieliillfmea decem 







liHfteiic. ; mfi<!« 



QOn. 
Ti^^ ll^^areUioiiBi, Ol 




64* INDEX. XXXIH". KIN KLAO ^. D. LVT. BRAND ZV MENTZ. 1520. 

4: 

Liitheri Opp. Witteberg. 1546. fol. tom. II. foll. 193^ 194*. 

5. 
Munch, Hutt. Opp. IV. (1824.) p. 57. 58. 



Giu «tag fi. b. ?ut. 
2iranb ju ^Jicnt. 



XXXIIP. 



1. 



1520. 



(Eqn lllag fibrr | itn |*utcrif(^m | p:anbt 3» ^et^ | burc^ b^^ IN-|ri4> 
ti0nnguttcn. | 

%\Ul in StSttcrarabcffeucinfaguu^ mit cincm ^ngcl untcn. 

4 «U. 40. SHucffcltc bc^ XiteU unb ba« le^tc 33Iatt Icer. 

<3itj* ^l&tf nun ad) ^ot )a Kommm 311 , | (35 ^erfc, cbcn fo t>icle jcbc bcr beibcn 

folgenbcn ©citcn. ^ 

^ttj^ 26 ^crfc, baiuntcr: ^^ ^abs geva^t. | Dlrt^ oonn | Suttfn. 

2. 
C6in klag ftbrr bcn ^uterifdjen | flraiilit 311 <iUrnt3 bnrd) | l^tu Iflrti^ wn | ^niUn. 

5(ut^ 4 ©U. 4". u. f. U). unc 9^r. 1., uur finb bic ficttcrn. unb mituntcr bic Or- 
tt)ocjra^jI)ie Dcrfd^icbcn: l^ier 5ftcr^ a flatt e in Dipl^t^ongcn, roic ain, n>arbait, 
vuMlli^iait u. bgl. ^er wii^tigfte Untcrf(^ieb abcr ifi, bafe ©. ^ij»» ber i<er8 60 
'Wm tu arfaati tft 0ant3 oprkcrf, au^ctagcn ift, ba()cr biefc @. nur 34 3cilen \)CLt. 

3. 

5:itcl cjanj n)ie 9^r. 2. 5(u* 4 59U. 4°. u. f. w.; aber fel)r sal^lrcic^c ort^ogra^)]^ifcic 
^lbmci^ungcn, j. 53. faft imincr bci)n u. bgl. mit i), i?or ft. ocr, unb ber ^er^ 
60 ift in ^x. 3. an fcinem Drtc, fo: 5Ba3 bu gfagt ^afl, Ift ^ann^ t>o}fert. 



2. 



3. 



5. ^fj- 3. 3. 


n^tman^t fagcn )ar t 


npmannM fagrn ^ar? 


8. 


warl)att 


ttiarbeQt 


9. 


Pein ^aiiig 


Pcon ^tQltg . 


11. 


otonem munnMy 


cognem munnW? 


13. 


Wtn niorl 


^cpn ipont 


25. 


onbiaid^ait otrfe^t 


onbitttd)r9t oorfrd)!. 


30. 


kriegt man witttv rrbtrkatt. 


kri0t man wxitttt rrbrrkrQt. 


35. 


gaiftlt^att vna^i ' 


0r9rtltd)r9t ooUacbt. 


^iij* 3. 28. 


m<^v¥tt 


fd^mrp^Ut 


29. 


oolluft 


mollu^ 


^iij»» 3. 15. 


9in Hctnrt 


Pon tr^nrt 


24. 


/anoar . 


l^owav 


25. 


Parni er Un tt^un 


Pan rr Hen grrcbtm 



2 m. 4«. ol^ne bcfonbren ^litel. 
@. 1.: C)|n klag pbrr ben l^utrrifci^rii | ^unM jn <itlrnt3 bnrdt) i^tvi 



l^lri^ 








mmm' ■»»• *e. IBM. xkxiiu. ctM r. tokm. 65-^ 









■^0^. 



« iBHMffltfn M l:itfIS itttir M Wtn iKattil fefr. 












/^rf/^^-^i^a,:,;?^,^^ 



^m^^f^^&^^-x 






^^ 



66 ^ INDEX. XXXIIII. CLAO VND VORMANVNG. 1520. 

26 m, ob. 6V, 53o9cn 4«. ftgnicrt d...f (f 6 ©tt.). 

dtiicffcitc bciSXite(d $.iS ^ntftbilb im ^an^e unb bcm cbcnfo abgct^ciftcn dirvmp. &o. 
oij*: \€^ niolt gnn (^6cft t4i) fiirif clag | &c. 32 93crfc, miifi 3^1)1 burc^gSncjii^ 
Quf cincr ©citc flcl^t, o()nc (^ohimncniibcrfi^riftcn, abcr mit l^aufigcn 3nbalt3angabcn 
am Sufecrcn unb tt}cit fcUcncrn (Sitatcn \>on 53ibcIftcUcn am inncrcn SRanbe. $5ic 
Ictjtc @citc l^at 10 33crfc, ot^nc bcfonbcrc ©t^hifeanjcigc. (®t^5ner, i^ t)ennute 
f(^'6ffcrf*cr $)ru(f.j 

2. 

Clag VV^ UOr^lmanung %e%i im &bn\mafx^tn vncl^rifteliit^cm ^tmait bfs I 
flapftc» 30 Vom , mt Ut pn0fift|lt(^rn grtfltit^en. Jlnrd) i^rrtn Vl$|ru^rii mh 
^ttttrn, llortrn, onb tf ratnr Ux ^antu \ tf i)rtftrnl)^rit , onb 3nao)an brm Vattn- 
tanl^ Crttt|f(^rr Hatton 3« nnt3 onb 0nt', Van vrgrn | grmrtnrr brfc^vrrKtts, 
onb anc^ frt*|nrr rtgrnr n0ttnrf t/ ^n rrtmrs | mrifr brfc^rtbrn. | ^acta rft alra. | 
^d) i)abs grmagt. | «^ ^ -S^ | 

26 m. ob. 6% ©ogcn 4o. fignicrt a...f (f 6 33«.). 9liicffeitc Oc^ ^iteU unb ba^ 
le^tc SBIatt (ccr. $)ic ©citc ^at 33 3cilcn; feine 6ohimnenilberfciriften. ' 
^ic ^iiicffeitc bc3 25. SBIatte2 ^at 27 «Berfe, baruntcr ^ |B € H. | ^irumpamttf 
nincula co2um , rt patfijciamus | a nobU tU0um tpfosum. 

3. ^ 

litcl \>on 9h. 2. nur abn>ci<^cnb in bcn ©ilbcn ober SBorten maniig onct^riftU^ oa 
IJuttm ^ioun €ciit' unb ber ^bt]^ei(un() bcr 8ten unb ff. S^tUn: Von mrgm tr-l' 
mrinrr btf^^rmii^, wtt auc^ frincr et0C'|ncn noniurft, fn rcimms wcifc bc|f4^3ibm. 
^octa cft alca. ^cb I babt ocmagt. | (^a^ ^latt i^n?if4en bcn ^anb^en n>ie 9h. 2.) 
%udi ©ogcn a...f (f 6 m.) 4». Dtucffcitc bc^ iitcU unb bag te^te 93Iatt leer. 
X)ic jicmlic^ gal^Ircit^en tlbtocii^ungcn t)on ^x, 2. bctreffcn mcift nnr bie Ort^os 
grapbic, n>ic glcit^ bic crfic 3cilc bc8 ©cbidbt^ in ^v. 3. ti6r#t, in ^lr. 2. >6rft 
l)ai'y icboc^ fommcn aut^ anbcrc \>t>x, j. ©. @. b 3- *^- ^«t 9ir. 2. I^nd on mo^ 
an f9cb Koufcn gut| 9^r. 3. Hn) mo^ an fpcb 9ct3 Koufm gut, 
^cr (Scblu6 auf bcr 9*{iicffcitc bc^ 25. ^lattc^, bic mit bcm ^anblcmma Crmanung 
3um Kricg. bcginnt, toSbi^cnb ^lr. 2 bic let^trcn 2 $Bortc nicbt l^at, ift tpie in 9?r. 2., 
nur bafe 9lx, 3. coauy l&at. 

4. 

§Vhtvib\ge ab(0ntrafa|ctar bt^ gant^rn ^apfttl^nmb^. | Snmiit einrr 
tr0|tit4eti trmnnttna nn h\t \ frrtrni ftardim l^ribrn Srntfc^rr Itfltt0n, bas fir 
b0(i) rtn|mai ^as oattcrian^t non ^tcfcm bcUtfcbcn l^unM gar cr:ctten, | llurt^mctitg onn) 
tr0ftliib 3uicfcn. | /Banrs ^nttrnt. | Jct^unt von nmm ougiongm. | 

©rofecr ^oljfcftn. : !Dcr ^apft mit bcr brcifac^cn ^onc unb bem brcifrcujigcn 4>ir- 
tcnftabc auf fcinem ^tUix ftiirjcub t?or bcm au^ bcn SBoIfcn i^m crf^einenben 
(5Wfiu3', bcr fein Stvtni mit ber fiinfcn trfic^t. (^crfetbc |>oIjfi^n., nnr mit ben 
^orten jtottic/m3 | Iicrf0l0cft | )u mi^. | in bcm ^xi untcr bcm ^ilbc (ibrifti, fin^ 
bet Ttc^ audi in bem cammcrlanbcrfd^en S)ru(fc yractica Ut Vfafm. kc. 24 8U. 
4«. s. 1. & a. , mclcbcr aut^ in ficttcrn, ^apkx u. f. ro. mit bcr Slbcontrafactur 
ilbcrcinftimmt, unb nac^ 1535 crfcibicnen ift. ^Sgl. ®oebcfe, ©cngcnbac^ <B. 610.) 
24 m. ober 6 «ogcn ^.../. ©cibliefet «uf bcr SJiicffcitc be3 t)orIc^tcn «Iat1c«: 
3cb t^abs 0cniaot| ^a^ tft mcin rcim. | M l^obs gcoagt. | ^arunter ein i^ol^fc^nitt. 




'^^101^^ teia ^ TOftii^liy»». im. 



m^ 



ilMttiii^ «>r^ l^ m,^ ^ }iifir i»htAe; ' 

i^iiiiafriii"#ti iiiili-i 44 fllntrfiitilia ■•' ^'ii*ii *ii "T'"iirii rii 1 1 






^^Mt*^ 




■•I^'y^^!3p?*, 



^"^^mi^iit!^, 



kcv HtlMiiMMifn 



















68* INDKX. XXXIIII. CLAG V. VORMANVNO. 1520. 

©. 3: «lagTcb HVTTENI, | «n | «flc $o^c mh «Wicbcrc ©tSnbtc XcutHf*er 9?a= 

tion. 3^^ n?o(t gcrn (borfft ic^) fiitjrcn kia^ \ u. f. tt?. 

©. 47 fc^tiegt na* 20 SBcrfen: 34f ^abg genjaQt. | 6^7^!^^. 

(Dcr Xitel 3tufftt}ccfer &c. ft^eint folgcnbcr 1623 in 4». anf 6 ^:8ogen s. 1., aber 

mal^rft^cinlid) au3 bcrfelben Officin, tt)ic J^.S ®cbi(^t, erf(^ienenen ^(^rift ent= 

lel^nt ju f cin : 

^Jluffroccfcr bcr 1cutf(ftcn vom (Bc^taff | j^rer bife baf)ero cic&abtcn ®i(^er^eit, | j£)asj 

iji, I 5i:a$ aUe ^tjauijclif^fee | t}nnb Icutfc^e 8t5nbc, wegcn bcB, in bcr | (5^r 

^filtjif^^cn ©ad^cn ju ^BriiffcI ctli(ft 3Wo=|nat lan^, tractirten 9lnftanb« unb gricH 

bcn^t^anblung; ||| ...in fleiffige obrer-|vautz ne^mcn foltcn. | &c. 

6. 

• 

Jllogre^ I^Httf^lnti an afkt ^o^r ont | nidrt fuvitt teutfd^rr | Hation. | in 

X]^omag«ir(^mat)r« „5)ag 33abflif(^e 5Rei(fc. 1500. 8o. 53«. t7b...D8»» f(fefic6enb: 
M t^ttb^ geiDa0t. 

7. 
aReincr^ (f. unjen ^x. 73.) bat 8. 419... 459 bic 3(u«gabc iWv. 3. ni(^t ot)nc Sjitt; 
fiirli(^fcitcn abbrucfen laScn, ^at abcr, ttjag f(^(immer ift, nic^t bemerft, bafe 
feincm ©rcmplar bie ^lSttcr bit bifl fcl^ttcn, ba()cr in fcinem 9(bbru(fc ©. 420 
jtt>if(^en ber 3. unb 4. 3cile \>on unten nic^t tvcnigcr a(* 132 «Berfe ttjeggeblic- 
ben ftnb. 

8. 

3luftt?c(fcr bcr bcutfd&cn Station. in ©d^rcifccr^ @cbid)te \>on Ulr. t>on ^utten. 
$blb. 1810. 8. ®. 5J...97. (3fl nac^ «Wr. 5. jurcc^tgcbeutfcftt.) 5)arau« ttjie^ 
bcrl^olt 

9. 

O. 8. 93. aBoIff, enctjclopSMe ber beutfd^en 9lationa^8itteratur, 2pi, 1839. 
4**. IV. p. 200,.. 210. 

10. 

aWiind^, $.g augcrtcfcnc 9Bcrfc I. @. 305. ..352. (3fl ^a^^brucf ber f(^reibcrf(<>en 
9lpprcticrung, nur mit SScgtagung bcr na(^ ^.S Xob cin0ef(^oBenen unb SBieber- 
einfe^ung bcr umgcarbeitctcn 33crfe.) ^ie litct a((cr ^«'^'^fjunberte fmb l^ier fo 
geb&uft: ^ag unb 3Scrmanung gegen bcn iibcrmSgigcn @etva(t be« ?Jabfie« ju 
9flom, ober fiebenbige 5(bcontrafaftur beg ganjcn ^abfit^umg, unb «uftoedfer ber 
teutf(^en 9tation. 

11. 

Miincb, Hutt. Opp. V. p. 59... 101. 

J^icr ifi 2Reiner2 5(bbrucf jum ©ninbe (jc^cgt; abcr fiatt cinfac^ bag grobe Serfe= 
^en ber 3(u«(a6un9 gn^eicr 33(&tter nac^jubcgel^en , ift eg burci bcn Unftnn gefrdnt, 
bag bic audgetagenen 132 ^crfc in eine 92ote gefe^t ftnb, mit biefer griinbli(i( fal^ 
f(^cn ©orbcmcrfung „Dic fpStere ?(uj^gabe, untcr bem5:ite(: „5(ufertt)edfcr ber teuts 
f(^cn O^ation" ent^SIt cinigc 3?I&tter mcl^r, bic tt>ir l^ier jur 93orforge ebenfattiJ 
gcbcn." 

anbreu $anb ()ic(te, abf(^rcibt) annc^men, aU bie n^enigen ^emplariett bti 
?(ufftt)e(fcr?, tt>c((^e ic^ mit bcm oben bcfc^ricbencn mcinigen ju yjcrgleic^enlSe-' 
legenl^eit l)atte, ganj mit bemfclben iibercinftimmeu. 



IVDEX. XXXV. AXZKiaB, WIK BICH D. PAPSTR GEQ. D. KAISEK GEHALTEN. 1520. 6!) * 

«ttgciflc, n)ic fid) bic ^^5d»)ftc XXXV. 1 520. 

gcgcn bic ftaifcr ftcl^attcn. %-nsff^ 

j|cn 1illri4>0 | mi ^nttm | onjitg | We aUoirgrn ftd) bte Hoinltfdt^eit |lt- 
fi^, A' pjpft I ac0en ben teSlfdjen <«a9^'.|eren 0ei)aiten Ijaben, nf Hj | kSrtjft ,^ 
9|€^2amdieK onb | |$iftf)ien ge^agen, ^. ma'|teftat fSrinbnngen. | r9- ^d) 
I)ab9 0e»a0t. | 

litcl in einfagun^, Unf^ unb rc(^tgi ^&umc, in bevcu ^wcigeu uacftc bSiliijc 

©at!)r=®rcifc, Slmorcttcu obcu, uutcu 2BapVcnft^i(b mit bcm bo^?pcl(5pfigcn 2(blcv, 

oon bveitem »aub umflattcvt, Ky^sxxKi toic auf bcv SJiudffcitc bc3 tjovlc^tcu 93Iattcg ber 

(Soncilia (No. XL.) [Xilbinecn bci 51n26clm? cf. No. XXVII. 1.1 

8 33a. obev 2 33ogcn 4«. figuicvt a b. JRurffcitc bcg Icfetcu ^^lattcg Iccv. ^lc voUc 

6cite ^at 31 3eilcn uub (5oIumucuubcvf*vift. Scmmata am auScrcu SRaubc. 

9iu(ffcite bcj Xitel^: Wc 9te ^&pft aaoea miftcr uub untcr bicfcr (^olumucniibcv' 

f^rtft fofovt C jft (al0 ciner oon 9m ocp^cn fadt) ttr «c. 

@4(ufi auf bcv ^ovbevfeitc bcd le^tcn Slattc^ : ffimrcni jncn nartjit t^ctfcn on9 ratcn. 

2. 
^att) tt)ic 9lv. 1., nuv h^i^ untcv bcm 6(^Iu6 uo(% bvci ^rucffcF^Icr auacsciat fiub: 
^m a in )er ftct^cn coium tn 9cr .itij. 59I. Ipg. | bcpmit^b t\t ^aibfcn. | ^n Dcr fclbcn «c. v" 

3. 
^m <Sliutf9flttn0r mte allmegen ft^ bie Homt^lfd^en 9tfd)0f ober |lapft grgcn 
^em tteits|f(^en ^a^fern 0el|alten l^abtn, bnrc^ | l^ern Vlrtd^en non <^ntten anf | 
W» kirticft, av^ Crontdien | nri ^tftonen %ti^%txi^ \ ^ai). iHate. fiir | anbnngen. | 
l!3>anintcv ein 3?lumcufdjnovfcl.) 

8 33II. ob. 2 «Bo()cn (^ » 4«. i)di(ffcitc bc^ Xitcl^ uub Hi U^k ^glatt Iccr. 

36 3etlcn pr. ©citc. 5fcinc (SoIumucnfibcrf(^viftcn, abcv JRanblcmmata. S(^Iu6 

)©(. 7>» obne tt)citcre 2(njcigc tt)ic 9iv. 1. 

4. • 
^in cSn3(9gnng : loie olinegen ] ftd) bie Vimtfd^en ptfc^off ober fepft | ^e- 
%tm ^i ttentfi^en ^o^fern gel^alten | l^abenn Imrd) t^erfVirtt^en wn \ l^ntten anf 
• bo hnrticfti an^ | Cr^nidien tinnb ^ftoiien | 0e300en ^aijfer . ^a. | fnr an- 
hirageii I •:• 1 

^(^ 8 m. ob. 2 «Boi^cn (51 ?) 4'». Diiicffcitc bci litcl^ uub ba5 lctjtc ^^latt 
lecr, unb ol^uc (5oIumucuubcvf(ibciftcn, cibcr mit ^anblemmatcu; au(^ 36 S^^ilt^n 
auf ber wUcn @eite, abcr f(^6ncrer 5)rucf k\U 9h. 3. 
@4(u6: mcr foli man fp ftocrcni i^ncn )ar3U ^elfcn vitct catcn. | /inia. 

5. 

§lrmi4>tui^t ain onjoiginng | loie oliD^ge fic^^ie 1i0mif(^|en pif(^0|f 0^tr 
Hifft I gegm^mSefitfc^ekai^lferngel^aUen l)oben. | ^nr(^l)emVlri(^ii| 
M $iittm anf bo0 | kirt^efl onfj €r0'|nid\tl tin I)ift0:ie | ge300m ^ • <AIt. | 
fii}nbrfn«|0m. 

8 m. ob. 2 «09cn (a tf) 4«. aiiicffcite bc« (cfctcu :eiattc3 lccr. ^Hcijl 36 >Jci^ 



70 * INDEX. XXXV. ANZKIGK, WIS RICU D. PAPSTB GEG. D. KAI8ER GEIIALTEN. 1520. 

(cu auf bfer <3., mituntci M, 35. Ol^nc ^olunmcuubcvfc^r., abcv mit Scmmatciu 
<S4(u6 auf bcv 5[Jovbcvfcitc bcg lctitcn 59Iattcg, lOtc^cilc: ^mn pncn ^artjii ^jdffn 
wtt rottKn 2c. 

$i( noitrn^lgt oin on^eigung tVic | alvrac ftdt^ bie Vimtfd^en ptfi^ ^bct 
prpft 0r|0eit ben Sentft^e ^otfern gel^alte l^ahen . bntc^ | l^ern Vlrii^en n^n ^nt-^ 
ten anff bos kitrU«|eft an^ tfrontdun onb ^iftonen ge^lffnen . ^otferiid)» /llate- 
ftot. I C0OfSr3nbrtngen.C0O 

6 m, ob. ly, SBogcn 4^ (3(ij big ;Xiiij Rnnicvt.) 36 3cifcn auf bcr ©citc, fcinc 
C^olumncnubcrf^viftcn, abcv SRaublcmmata. 

d^iiicffcitc bcg ^itcrs bcginut: §St (ais r^ncr *c. [%\ix bic Suitialc ifi 9iaum gcla^ 
^ci^i.] ®((Iu6*auf bcv ^ovbcrfcitc bcS 6. ^lattcS untcu: mel^rr fol md fp fucton 
pncn )iar 3U ^ellfcn nii rot^cn ic OQ^ 

1. 

Ilnrtjer au93U0 mt bod^jlic^ bie ^epfle gegtn ben peul^fc^^^n ^Reipfetn jt- 
mals 0rl)anlieU, bas btUic^i oud) nut | nmb bet gemoni^ett mtUen, ketn jRepfer etm«| 
%im flopft mel|r nertramen folt, | ^x moUe benn gern betrogen fetn. | ^WC&i 
$err yirt4)en tl0n$ut'|ten ettmau ^tifamen brad)t. | 

^aruntcr bcr 5faifcv iu gan^cv t^tguv mit ^vouc, [Rcii^dapfcl uub ©c^ivcvt; au 
fcincn linfcn guft Icl^nt fic^ ha^ 2Baj)pcnf(^iIb mit bcm boppclf&pftgcn 5(blcr. 
12 m, ob. 3 53oc|cn (31... «) 4«. JRilcffcitcn bcg titcU uub M Ic^tcu ©lattcS 
Iccr. 29 3ctlcn auf t)oUcr 6citc. ^cinc Cfolumncuiibcrft^riftcn , abcr SRaublcm^ 
mata. @(^Iu6 931. 12«: i^rlMfrn tmli rat^rn. | «nttr. 

8. 
|lttrt3er aU^JUg^ Ulie b6f'|ltd) ^ie Jepfte jcaen Hen Jleubfc^e <jSeifetn | 
^emaU 0el)anlielt, bos btUid), and) nut vmb | ber jeiponliett mtUen, ketn ^etfer 
etntgcm | |labft mel|} nertramcn folt , Cr mol«|le bonn gern bettogen fetn. | 
Purd) ^er^ Vlric^ vm ^utten et^|aiann infamen gebradit | (^cm ^atfcr mit 
cincm ihirfiirflcn unb ctlic^cn SRittcvn jicl^t bcr ¥a^)fi mit 2 ^avbinSIcn unb 1 ^if«^of cnl* 
(jcgcn.) I ^.p.JTlp. | [««ac^HirschMillenar.IV. 9iv.890. (gtvaftbuvcj, 5KcnbcI8«ibcl.] , 

10 ^^tl. ob. 2'/, ©ogcu 40. a...(K: («2 5311.) 26 Scilcn auf bcv ecitc. (54Iu6 

931. 10»» : rotl^rn. | «nHr. 

9. 

^iti treme fParnung^ | Wie bie bclbft oUuiegen uiiber bie €eut|fd)en 

<jSei)fer geiocfit, onf bos ktirtieft anfi oUen tfi^roHnidim arjogm . |fi . |U . fur^u- 
brinarn. I ^anro $uttrnj. | (9tem , Jlas bte (^etfer aUmegen gcmalt, Jlie pqp ft | 
anf imn^ ab sufrtjm, (irl^abt, ^rugmi^ oug brr 9&p(it Cb^onicOi i l^io oir faM^ Mu^ 
brtru0 l^onifacij tij . auff ^ir 9&pft Kummrn , | big Quff ^oamtrm . rit . drr bat rrft M 
lirpfrr oar onbrr-llrudit 1 onnb )rn IHn^frr rpW rri^t orfpuKt. | Hnnb 3um Mittrn , mcrbm 
Hrr y&prt fotjund mtt l»rr Irrr | C^^ift} orrolid^m. [orrgld^m mit bavuntcr tief^nbem 
t in mau^cu (Sjcmplavicu.] | (^ilb : ^txij\c9 \ 7. im fo|cramrnt | orrarbm | ) | 3p}^ 
mxx IHasimtlanj | Vnn tft ber papft aud) 3« etnem bo^mici)t an mtr | mortm, 



IKUBX. XXZV. ANZEIOE, WIB 81CH D. rAPSTK GKO. D. KAIBER OKHALTEN. 1520. 71 * 

m nof fttim, m« kein9apft, (o langt^ gcUbt, jc trciD | vKt glaubcn flct^aUtn bot, l)0|f, 
^ 6ott wtMi bcr fpl tcr Utft fctn. 

20 530. ob. 5 Sogcn (^...«) 4". 31 3cilcn auf bcr tJoKcn @citc. «cinc ©o^ 

Ittmnenftberff^riftcn. 

a^udffeite bc3 5;itelblattc«: ^olsfi^nitt: ^aifcrin auf bcm 3:^rou, oor il^r flcl^cnb 

cin ^apfl (?) mit cinfa^cr ^onc unb 2<jcfreujtcm ^irtenfiab. 4 ficiflcn um^cr. 

2Lli: Voit^. I Sf^ (als cincr wn bcn mrtfcn fa0rt) &c. biS: angejrp^t | tDcttien. | Cnb 

^cr Vmnt. (^olgfcibn'- ^ruftbilb bcg 5fatfcrg, mit i?ronc, ©ccptcr unb 9lci(^8apfcl 

im ^alafl flc^cnb.) 

:3Iti}*...Ctj«: Wc nit J^pft ailiDco | mibcr nU JBIcutfciKn licp-lfcr ^cocgt. | (Daruntcr 2 

^un^abbilbungcn bed Imp. Ottho. A unb feincS ^atcr^.) | Wtr ^cbcn on ^cpfcr €>t- 

tcn ^n Crftc I ft^Iicgt: l^clfen onb rotf^cn. Pa^ | beif Hc^fcr. |9. ^cfu^ Cl^riftusi . 1 1 1 .. 

)ann cr bot ont all | crUft .t.. Cinuitl^ ij. i. Jo . tj. | 

Cij*.. .C 4^: Pttf ^it kc9fcr allocgcn aniialt, Die | p&pft auf Dnn) ab yu fct^en (Kbabt, | 

,^0kmi^ aug ticr p&pft | €t^ianica. | (E$C )ic Kaifcr Cbsiftcn mostc fat^cn «r. bi^: totc 

tof mot no(bt j&famcn rinaklin. | 

C4i»...(S4b: Dcrglcu^ung ocr lldpft fat^ung | ocgcnbcr lccr Cb^iftj ^cfu. | (63 ^(rtifcl. 

^lui:) ^a )cr Ccufcl gant^ , mtf gar. | CnM feig bfi^lint. 

fDafe ^ilnc^ (9fir. 12.) a\ii bic bcibcu Ic^trcii ©tiicfc al3 buttcnif* ummiin(btf 

iinb aufnal^m, bic Originalgcflalt fiir Slbfiirjuncj unb (^cerpt Ijiclt, n?ar ba^ bcr 

gansen 3lrt be^ aWanneg cntfpre(^cubflc.] 

10. 
^tnjei^ung n>ic alln^egcn &c. in. 
iJolitif^c SReici^d^^anbel &c. Slug ber Sibl. §crrn 5«etd^ior ©olbafl^. gfurt. 
1614. fol. p. 429... 433. 

(Svm ®runbe lie^t biefcm 5(bbrurf 9lr. 1.; bic in D^ir. 2 angcfii^rtcn ^rucffcblcr 
finb unt>crbe6ert.) 

11. 
Stitnc^, §.3 aui^erlefenc ©erfc. II. @. 1...23. (^ic bcibcn crflcn ©tiicfc oon 
^r. 9. umgeteutfc^t.) 

12. 

Hutt. Opp. V. p. 111 ... 148. (Me 3 ©tiicfc oon 9flr. 9. SBcjI. obcn 9k. 9. a. e.) 

a. 
3nd ^ateinifc^e ilbcrfc^t iu 
•Toh. Wolfii Lection. memorab. et reconditar. (f. uutcu '}lt. 58.) Tom. II. 
1600. fol. p. 91... 95. .Jndicium, quomodo vnoquo% lempore Ponlifices 
Eom. I erga Germanicos Impp. fefc ge/ferinty per D. Vlricum ab Hut- 
ten ex hiftorijs 4^*\ Ckronicis excerptum, Caef Maieftati exhibendum.\ 

Felix quem faciunt aliena pericula cautum, inquit poeta inulto 

plus & facto et verbis adiuuandi ftrenu^ funt. Ad hoc Cief. Maie- 
ftati adinmento fit lefus Chriftu.s, redemtor, mediator ho-|minum, be- 
nedictUB in fe«tila. Amen. (Dic Ucbcrfc^unc) ifl alfo uac^ 9^r. 0. ^cmacbt.) 
^ierau^ tn 

b. 
lieonharti Hutteri Actio in Gretser. Witteb. 1613. 4^. pagg. 90... 106. 



72* IKDEX. XXXVI. l>IALOOI NOVI. 1521. XXXVII. INVfcCTIViE. 1521. 

Dialogi novi. XXXVL 1521. 



1. 

DIALOGI I HVTTENici [ noui, perquam \ fefiiuL \ bvlla, uel Btdli' 
cida, \ MONiTOR primus. \ monitor fecundus. \ pr^dones. | (^ar= 
untcr bag SBilb^en ©uttcng, unc auf bcm 5:itcl u. am enbc »on No. XXV. 1. mit 
bcr UmWrift vlr. ab/hvtt. gbrm.\libert./propvgnat.\) | 

lACTA EST ALEA. 

38 m. ob. 9% «ogcn 4». A...I (I 6 M.). i»cfetc« SBt. lccr. m 3...36. (bic 
ia\)\ 32 fcl^It, ftatt 33 ftcl)t 37, ftatt 34 ftcfet 27) llilbincj. bci ^Cng^cIm? cf. 
No. XXV. 1.1 mt (Solumncnubcrfcftiiftcn. 

SHucffcitC bcg 3:itclg: illvstbibs. Frincipi . . .loanni Paiatino | Rhem, ...|.. Salu- 
tem. I N Yper cwn aperuiffes te miki &c. bat. Ea? Ebemburgo Idib. lanuarii, 1521. 

$11. 2* ... 9* : BVLLA , VEL BVLLICIDA. | ViologuS HVTTENICV8. 

^U. 0^...14*: MONITOB PBIMVS DIALOGVS | HVTTEMICVS. InterlO. \ &C. 

$n. 14^... 19^: MONiTOB 8ECVNDV8 DIALOOVS | HVTTENICV8. Interloquutores. I 
53a. 20«...37»>: pbaedonbs, Dialogus hvtte5|nicvs. &c. ©(^lug: Vale. M. | E/ 
uos ua\lete. \ F. Yale amtcifsime; | .,. | 

2. 

Mtinch, Hutt. Opp. IV. p. 67... 230. 

2)cn 53ricf an b. ^faljgrafcn 3o^ann Ijabcn aiiii^ Bnrckh. II. 159. unb Wagenfeil I. No. 
Lviii. p. 299. fq. ttjicbcrl)0lt. 

Invecti vse. XXXVII. 1521. 



A. 

5)a^ ton J£)uttcn fclbft burc^corriijicrtc drcm^jlar bcr Snocctiocn (Miinch II. p. 7.), 

loorau^ Munch IV. p. 239... 288. Sariantcn anfiil^rt, ifl bcr 3flr4cr @tabtbiblio= 

tfecf ocrfommcn. 

B. 

MS. Spalatin. Vimar. 4\ foll. 363«...393>» cntl^. 2(bf4rift bcr 3ntJCCtiocn gcgcn Carac- 
cioli nnb bic ^arbinSIc, ©ift^bfc u. f. ttj. unb bcg ©cnbfc^rcibcn^ an St. StavX. 

1. 
5#^ VLRICHI I AB HVTTEN EQ. [ GERMANI | In Hieronymum 
Aleandrum, & Mari«|nam Caracciolum Oratores Leonis. X. asjpud Vor- 
macia Inuectiuse fingulse. | In Cardinales , Epifcjopos , & Sacerdotcs, I 
Lutberum Vormacise oppuganteis [«vj Inue«|ctiua. | Ad Carolum Im- 
peratorem pro Luthe»|ro exhortatoria. | 

Xitcl in ficificncinfagund, uutcn ^lumcnarabcffcn tjon ^\\dim gctragcn unb cincr 
ajiaffc in bcr TlxtU, linf^ Sw^^^ifl^itabcffcn, obcn unb rc^t^ gif^s luib 33afcn= 
©(^nbrfcl; xtd^ii ftcl^t in 2 85ulcnfii6cn, inncrl^alb bcr 2cific, BSIMI obcn ABhfl : 
-^28 m. ob. 7 ©ogcn 4«. fi^nicrt A...G. SRilcffcitc bcg Xitcl* Iccr. 27 bi« 29 
3cilcn auf bcr 8citc. Ol^nc Golumncnrubrifcn. 

Aij*...B^: VLBicHvs hvttbrvs | hibbomtmo alban:|dbo obatobi bo. I iv nQut' 
Ihv, I Nsquaqaam hac ego omnem | in te &c. 



INDEX. XXXVII. invectiva:, 1521. 73* 

B**...C^: Vlrichus ab Hutten Eq. Marino Caraccio|lo Oratori Romano iv 

nQdtjHV I Non ego illis credidi qnide Majrine Caracciole , &c. 

C^ . . . F>» : Vlrichus ab Hutten Eques CardTalib*), lilpiircopis, Abbatibus, . . 1 1 1 . . re- 

fipifcere. | 8i per machinatione ifta ueftram, ^c. 

F* . . . Giiij*» : imp. Cefari Carolo innictifs . atq^ optimo | Vlrichus ab Hutten. 

8. I Si hoc effet decretum tibi Imperator, Stc. f(^(iegt: efs|foeminati8 parere 

no8 permittas. ] Tijiog. 

2. 

<&utteiid 9ro6c8 ©rujlbUt^ mit bcm tranj auf bcm »?)aupt, t>n ditdfttn aiu ©c^tvcrt; 

an ben ©cfcn bie 4 ©appcn. ^aruntcr vbrte. 2(uf bcr 3^ucffcitc bcr Xitcl: 

HVLDE|RICHI AB I HVTTEN \ EQ. GERM. | In Hieronymum Alean- 
dru, & Marinum Caraccio^jlum , LEONIS decimi, P. M. Oratores in Ger^l 
mania, Inuectin^ lingul^. | In Cardinales, Epifcopos, & Saccrdotes, 
Lutherum | Vuormaci^ in concilio Germani» impugnantcs, | Inuectiua. | 
Ad CAROLVM Imperatorcm , pro Luthero , | & veritatis ac libertatis caufsa 
exhortatio. | lacta eft alea. 

32 33U. ob. 8 ^ogcn 4". fujnicrt a...h. 27 .3eUcn auf bcr @citc unb ($ohimucn= 
iiberfiftrift. 

aij*...b^: vlb. hvttenvs hiebo2Iymo | Aleandro, Acc. 
b*»...c*: VLBICHVS AB HVTTEN EQv. | Marino Caracciolo &c. 
c*...f : VLBicBVS AB HVTTEN EQVE8 , cAEi>is|na1ibus , Abbatibus, A:c. 
f*...g4«: Imp. Cserari caeolo inuictifs. atq^ opti=|mo. Ylr. ab Hutten. S. | Bi 
Hoc effet decretnm tibi Acc. 

g4^...h*: Vlbicrvs ab hvttbn Eq. Albrochto | Brandeburgenfi Archiepo, 
Cardinali. &c . Sal. | Si , qvoo nuUa in hunc diem Slc, baticrt ex Ebernburgo. 
viij. I Caln Aprileis. Anno | m. d. xxi. | 

h*...hij^: VLBICHV8 ab hvtten eq. cabo;|1o v. Romanorum Imperatori Sa- 
lutem. I Si volvntatb peccaflTem in te &c. baticrt Ex Ebemslburgo, vi. idus 
Aprileis. Anno m. o. xxi. 

hij^...h4*: vlbichvs ab hvtten Eq. Bilibaldo | Firckheymero Senatori No- 
rinbergen. S. | Avdibbam a CaBfarianis &c. baticrt ex Ebemb. cal. Maias. | 
^aruntcr 20 3cilcn ebbata. 

^itdfcttc bciJ Icttcn SBIattciJ: invectivae | hvtt. | /, | In Hieron: Aleandrum. | 
In Marin : Caracciolum. | In Lutheromaftygas Sacerdotes. | epistolae. | Ad 
Carolom cies. ii. | Ad Alberthtun Card. Mog. i. | Ad Bilihaldum Pyrck. i. 
[@tra6butl9 bci 3. ©(^ott? burc^ ©crbcl bcforgt?! 

!©ad Karl Ooedeke Grundr. zur Gesch. der Deutsch. Dichtung (1857. 8".) 
©. 212. 9lr. 89. i^tt)lf(^cn toorjlcl^enbcr Stu^vjabc nnb bcr nntcr a al^balb auf- 
^uftil^renbcn Ueberfc^ung anfubrt: 

Epigrammata aliquot Wormatienfia. Witteb. 1541. 8<*. 
ge^5rt nHt bal^in: bicfc, mir in bcm fcglci* ju bejci^ncubcn ^tbbrucfc t)or= 
liegenben (^pigrammc finb oon SKcIanc^tbon, (^afmu^ (Sbncx u. %., gcbcn 
^utten unb beffen @4rtftcn nic^tg an, nocb an* bcu 35>ormfer 9tci(^;?ta(^ tjon 
1621. @. De colloquio Wormatiensi &c. ex MSC. Ebneriano facta et 
clab. per lo. Paullum Roederum. Norimb. 1744. 4«. p. 162. fqq. 

3. 
Latheri Opp. Viteberg. 1546. fol. toin. II. 



74* INDEX. XXXVII. INVECTIV-rE. 1521. 

93U. 183*»: Epift. ad Pirckh. ^Andieram a CaBrarianis. 

184-: ©ludf bcr 3nt)cct. gcgen SWcanbcr (SS 24—27). 

184»»... 185*: 3nt)ect. gcgcn* Caracc. flvogcntl^ciJg. 

185*»...189»»: 3Mc (jcgcn bic ©ciftlic^cn ju SSormS, faft ^aui. 

1801*... 193«: Epirt. ad Carol. Imp. „8i hoc efset decretum ^c. 

(•Dic iibricjcn 5tui^abcn bcr lat. ®*riften fiutl^crg, mir jcia nic^t jur ^anb, cnt^a(= 

tcn ttja^rft^cinliii^ bicfc ©tiicfc ni(^t.) 

4. 

loh. Wolfii Lection. memorabilium &c. tom. II. 1600. fol. (f. untcn 3lx. 
58.) cntlHHlt (jum 3a^r 1517!) p. 81... 87. bic 3n^«t. gcfjcn bic ^arbinalc, 53i= 
f(65fc Ace. unb p. 90. tin 8tu(f bcr gcgcn Caraccioli. 

5. 
Leonh. Hutteri Action. &c. 1613. 4^ (f. untcn «Kr. 62.) p. 71...90. bic 3n\jcct. 
gcgcn bie ©ciftli^en hu SBormiS. (%ui 9lr. 4.) 

6. 
5Ruv Slugjugc (jicbt Burckhard, Vit. Hutt. IL p. 188. sqq. 

?.• 
Wagcnfeil, Hutt. Opp. L No. LXIV. p. 311.. 313. Ep. adPirckh. „Au- 
dieram a C»farianis &c. No. LXVII. p. 318... 327. Ep. ad Carol. V. 
„Si hoc esset decretum tibi &c. 

8.. 
Miinch, Hutt. Opp. IV. p. 239... 288. «qI. obcn B. 

!Deutft^c Ucbcrfc^uncjcn. 
a. • 
(Ein frtlb brictlt f0 tiUic^ tiiHli ^vAttvi an \ ^atfrrl^c ^atrftat grtl^an, pebft- 
Itc^e botfc^aft | betrrfrnbe, oaft luftta an irfrn | €tii ^nbrrrr frntbnrnr, fo Ut 
0b0rmrU O0n ^ntm, an rtnr | Haml^affttgen bnracr tjn llnrrnbrrd 0rf(^rt:|brn, 
Jloctor ^arttnnf ^tttliers abfd)tli | von^Wcms brtrrffenlir , tn mrld)rr | ID0I t3n 
mrrdirn , bi) 0t0|frn | araltfl f0 ^ Homtfd^e \ fnrgriDrnt Ijabrn l|9r | tn knrtj 
brertffrn | ^ 

4 5311. obcr 1 SBogen gr. 4". ol^nc ©icjnatur. Diiirffcitc beS Ictjtcu 53lattcd Iccr. 

35 3eilen auf ber ^JoUen @eitc. Ol&ne ®5lumncniibcrf(^riftcu. !Dic gorm ifl nur 

um 8 izikn f^ioi^x aU brcit. s. ]. & a. [^al^rft^ciulit^ glcic^ na^ bcm (^rfcbci: 

ncn bcr Originalien iibcrfe^t.] 

^udfeitc bc^ ^itcl^: |}ul]»erl(b non Sutten c^nn . ^utf^cr . Cdclman . cntpeut | ^ilwatt 

ytrdupmcrf l^nrgcr nnb bcs llatf . <3n Vucrcn-lbcrgc , l^cpncnn fpcni bcuor. 2c | € mtr 

tft oo^komcn mtc bao . f ut^cr ncft 0cfo:)icrt *c. fc^Iicgt iBI. 2^ untcn : du^ Cbcrbur0li: 

^m I Jar C^iaufcnt fnnfbuit^rrt al: I 34 bf^bo gcmaot 

$1. 3«: Snitxtd) non ^ntten tjn Carolo | Homtfibcn baifcr ttn namcn }um funf| 

tcn^ fcincn 0ru0 t^u nor : | € Wtn i^ mit millc mi^cr M^i ® ber Kaifcr 0cfunM0ct l^cti j 

ftc. f^Iicgt unten auf @. 7. : ^uo Cbcr|bur0 Jm lar tbaufcnt funfbuntcrt nnn u^ : 

b. 
Sut^crg ©amtUc^c ©c^riftcn »on SSSatc^. XV. (^jalfc 1745. 4».) cnt^altcn, oon 



JMJliiiiiilfcti: linfe fcfWyi»r mftdlt. . • 

(««Utf. «wHiKft (itcMt cincm 6tiLr* 








")■;' 







76 INDBX. XXXVIIil. BESPON8. AD HKS81 KXHORT. 1521. XL. rONCILIA. 1521. 

Refponf. ad Hcfsi XXX VIIII. 1521. 

exhortatorium. ^ «-irwriNi^ 

1. 
HOC IN LIBELLO HAEC [ CONTINENTVR | Helii Eobani Hefli, ad 
Hulderichtim Hutte-|num, vt Chriftiansc Veritatis caudam, | & Lutheri 
iniuriam, armis con-|tra Romaniftas profequa-|tur, Exhortatorium. | Hul- 
derichi Hutteni ad Helium Eoba-|num Heffum pro eadem re | refponfo- 
rium. I Elegiaco carmine. '{ Lege , placebunt. 

6 m. ob. V/t ^eecu 4». fignicrt Aii bid Aiiii. Oiurffcitc bc^ lc^^tcn 331. lccr. 14 
f)i|li4cu auf bcr )}oUcn 8citc. O^nc ($olumncnubcrf(^riftcn. 
S^ucffcitc bcS Zxkl^: Ad Huldcrichum Huttenum Equitem fortifs. |.H. Eobani 
Hetn exhortatorium. | Adfere nnnc fortiflimc Eques , &c. fiftlicgt auf ®. Aiii*. 
Aiij*»...5Wittc-A 6«: Hulderichi Huttcni, ad prfeccdens Helii ( Eobani Hefli 
carmcn, Eefponrorium. | Edita foUicito per te &c. fc^Ucgt ol^nc aHc bcfonbcrc 
^nbbcicic^nung: Hsec poftq^ femel eft alea iacta mihi. 

(^obang oftcr^ (auc^ in bcn Opp. farragin. H. Hal. 1539. foll. IIO^ fqq., Ff. 

1549., Ff. 1564. p. 847. fqq.) (jcbrurftc (Slcijic crfc^icn gucrfl in foI(jcnbcr Slu^abc 

oon 3 99ogcn 4"., tt)ot)on bic 6(^lctflabtcr SBibliotl^ef ba^ t>om ^\. an 23catu3 9i^C5 

nanud gcf^idtc (^rcmplar bcft^t: 
$abt0 i)ic §tCt0l. I IN EVANGELICI D0CT0RI8 | Martini Lutkeri Laudem 
DefenHonemq) | Elegias IIIL | Ad lodocum lonam Northufanum cu eo- 
dcm a C8es|rare redeuntem. Elegiam. I. | Ad Vdalricum Huttenum Equi- 
tem Germanu ac Po5|eta nobiliflrimu De caufa Lutheriana. Elegiam. I | In 
Hieronymu Emferum Lutiieromaftiga couiciatojjremlnucctiuam. | Elegiam. 
I. ! Helio Eobano Heffo Authore. | AD ZOILVM. | Vt fit fsBpe furor 
patientia leefa , quod aiunt , | Sic aliquis certe eft inter vtrumq) modus | 
Hic nondum furor eft, nec adhuc patientia, veru | Si perges modus hic 
Zoile nullus erit. | Confcia mens recti famsB men-ldacia ridet. | -f | Ite 
parate viam fratibus. | + | 

^. ($. C KaPHVaDI^ IICPaiMK:|BAT MA.THEV8 MALBB | MKHSK MAIO. ▲HHO | 
M.D.XXI. 

2. 

Burckhard-v Vit. Hutt. IH. p. 186... 198. 

3. 
Mtinch, Hutt. Opp. IV. p. 309... 317. 

GonciUa. XL. 1521. 



tfondlia mir man iU IjaUm | f0l. Vnb oan oerU^linns ^t^fiitd^n Ul^enpfrmibl 
en. ,3nt3it0 liamtt , htx flapft, Carlitn&len, vn aller | Cnrttfanen Itflt, mfp^nni. 
oii l^anliel biO of btfj }tii. \ Crmanmig feai tin QCbrt bci) | bem re4|ten alfen 



INDKX. XL. CONCILIA. 1521. XLI. EIN NEV LIKD. 1521. 77* 

C^ttftltd^ni glanbrn bleibcn, | onnb ftd^ A krinrr nrnirrnng br»rgrn laf|frn faU, | 
^nrd^ ^rr: Cnnrat iartlin in .76. artiikrl orrnaffit. | i^ Wlt mtffrn tn rtm 
ku0ff( (&c. 7 !I)tfli<6en) I tf0nrtlinni. C0nrilinni. | C0nrilinni. | 4c | 

28 33U. ob. 7 33o9en 4". fijjiiiert a...0 JRiicffcite bc? le^tcn 93iotte8 tccr. 31 ^^ci^ 

len Quf bet t)oUeu ^eite uub C^otumneuiibcrfc^rift. (liibiu^. bei 2(ugt)c(m? cf. 

XXV. 1.] 

^Hficrfeite be^ ^iteld: € Hlrid) Dtfin Suttmi rntbrfit allrn ibHftU4rr | frrptirit lirbbn* 

brrmi allrt (|ut«. [ Srit l^ar id) mid) omb br3rii0;un0| oii &c. «rbmn 311 €brrn- 

bur0 of Un \ ia% Halrrij im jar fii' 9» kA- \ * \ 

$tt. aij*. ..rtij^: Conrilia mir man tir l^altmn | foL &c. 

r 4': fm fkrm^m mt rrmurftm ber^m Jol|on | ^ibottm u. Hittrr &c. 0rbr 311 1llit'| 

trnbur0 am -k- ta0 /rbmarij. ^nno h. ssj. | Cuirr ftrm^krit efitmili^rr | Cunrat 3&rt- 

lini 0mannt { yiaQnbacbrri HirarQ | 3U 9ambrr0. 

r4^...0tij«: €rmanun0. .j |... ^4 I (irr2 C^rat 3&rtltn tn Issoj- artidvrl orruofT^t- 

(C5o(umueniiberf(bTifteu, (iufd J(|rfu« rci^td Cdsiftus.) , 

0ilj'»: ^utteuS ©ilbc^fcu n?ic iu x\v. 1. xxxvi. l., olmc UmfArift, aber iu ber^ 

felben (*iufaftuu<^ wie ber Titel T>cn xxxv. 1. Dariiber bic ^erfc: ^o rrpO) rf 

rnbt ^pn »0 0ott »6l| | tir fa^ id| jm 0&nt3itd| bepmftrli i ^cb bAbf 0rnia0t on qU 

on0f6l. 

4«: ^rufibilb bed jungen 9, ^arl V. mit bicfcu ^erfen bariiber: ® Carlri #rp- 

ttv Ubrfani | 0rrtf feu feir facb ^iim rrftm aUi | ^ott miirtf mit feir on ^mrpfrl (lan. 

2. 

Die 7 Diflic^cn beS ZxUU unb ^utten^ 93ombc ju bcu (^oucilla fic^cu in Miinch, 
Hutt. Opp. V. p. 366. 372. 

fein neu fiicb. XLI. 152K 

1. 

T<x Dnicf t>on 1521, tooraud 9Jr. 3. gcmacSt tt>orbeu, ifi in ber 2Biener ^^ofbibllotl^ef 
nic^t me^r auSfinbig ju mac^eu gen^efen. 

2. 

(^iu cffeuee ^iatt iu Rotio, 2 (gpalteu, abc^cfe^te 53erfe, 10 auf bie @tto^)l^e, abwec^s 
felnb eingerficft. 3fi iu ber fou. jBibJ. ju 93criiu. ©arauiS ift ebiert "^x. 6. 

3. 
<^in nrm fit^ lyrrr Vlrtd^f .oon |9nttrn. | ^d^ lyabs grmagt mit ftnnrn ftr. 
Sc^Iug: faft ^nttrn nit orrbrrbrn. | 0r(rn(kt i^m ^ar xxi. | iu 

iy. D. (Srfiterd ©ragur VII. 2. (ober ©raflur unb ^cmtobe. IV. 2.) gcifj. 
1802. 8». @. 95...97. 
Dag fiieb ifl mit ben beiben (t)on ihinj fibffel) auf ^^utten (jebic^teten 

gi^ itUx §ut au^ /rancKrn &c. (7 sel^nicilii^e <5tro)>]^en.) 

9Uicb oon fluttrn feof eui bl&t &c. 
^erau^gegeben (ebenbaf. @. 08... 105) t>on ©ottlieb Seou. 

4. 
ffllilnc^, $.1? audcrlcfcnc aScrfc II. @. 259 . . .261. C$»ttcu^ l»icb aUein au^ <>ir. 3. 
umgeteutf^t.) 



78* INDKX. XLI. EIM NEV LIED. 1521. XLI. * NEV KARST1IAN8. 1522? 

5. 

MUnch, Hutt. Opp. V. p. 375... 377. (3Bic 9h. 4.) (Jbenfo bic bcibcn ^icbcr 
i?unj ?5ffc(2 ibid. I. p. cxiii...cxix. 

6, 

^a^ beutfc^e ftirc^enlieb Don SRartin Sutl^er bid auf 92icolaud jpennan unb 
^lmbrofiud ©laurer. 9Son Dr. SR. (g. % aBacfemagel. ©tuttg. 1841. 4^ 
©• 675. f, 9lr. 799. (^.^ fiicb, na* 9h. 2.) 

7. 

9Ute l^od^' unb nieberbeutfc^e SJolKlieber mit Slbl^anblung nnb anmerfungcn 
'^erau^igegebeu \)on gubivig Ul^lanb. erfl. ®b. jn?eite 9l6t^. ©tuttg. u.. 
Xfib. 1845, 8". @. 917... 919. 9tr. 350. ($.« fiicb nacft 9ir. 3. 6. rcccnpcrt.) 

•■ 8. 
(Sin ^unbert 35eutfc^e §iftorifdfye SJolfMieber. ©efammelt unb in urfunblid^en 
Xerteu cI)ronoloijif(^ georbuet, l^erau^g. t)on gr. 2eonarb t>ou ©oltau. ^miU 
%n^. itip^i^, 1845. 8**. ($)ic bcibcn lilicbcr „%di cblcr i)ul" nub ,,*i<lvi(b \>ou 
^uttcu bag cbcl Wut") @. 257... 264. 9lr. 44. 44'. 

9lcu «arft^ang. XLL* 1522? 

1. 

(if^tfpud) bi(d)lm nrnni | |l«rftl|aiif. | <^n brm ^rfrr. | € €in nrfiiBrr <^arft- 
l|an> km ii) ^tx \ Vol flnttrr mannnd, rr4|trr Irr. | «iHtt tfblrn bin ti^ Vf^- 
bf n rtn> | ^U mos U) mri^ , hc fd^mri^fl icl) krtns. | Vnb miirb mit ^rnbrn flrfff- 
frn 3n | €in anbrr andf frtn brftrs tl|n. 

28 33tt. obcr^7 93ogcn 4«. fignicrt 51... e. SRflrffcitc bcg Xitclg unb bcg lc^ten 
^lattcS lccr. 32 ^dUn auf bcr t?oUen ©citc. Dftuc <5olumncnflbcrf(^riftcn, abcr 
mit SRaublcmmatcu. ^&f bcfifec mc^rcrc fic^ bur* flcinc ^rucfabwci^uuacu \>on 
einanbcr untcrfc^cibcnbc (^rcmplarien btcfc^ 9{cufarftl^aud. 
^ij* : erfpud^ btcc^lin nt&w \ #arfttiaRf. | pirlPntrrrr^r. | jlarft^nf nnt/ranti nrni ^t- 
cKinem. | € jlarft. et&^ rfid) gftt jucKrr /ranti. /. fdik [al. yaniK] ^ir | fftt &c. fc^Ucgt 
«ij^ : /. «rUtt ^i4 0Ott lifbcr fru|nifr Harftl^anf . | !£)aruntcr : € §U tvM fidi m#arfi- 
^anfi oii oolnm ^rmad) l^^lfie artidvrlf fo juncKrr [al. junArr] ^rlfaic^, 1U9trr| 
$rint3i nnt #arfttianf, mit fampt irrm | an^ang, l^art oitb orft3u ^altrn fr|fcl)mo2rn t^abm. | 
^icfc 30 3(rtifcl fotgcn nun auf bcn 3 Icttcn ©citen. — @ic fmb auc^ ibinter 
ciucr fiir iftrc 3cit flanj crtraglic^cn SBio* unb SBibliograp^ic $uttcn« abgebrucft 
uub commcntiert aU t>on ^uttcn t>crfa6t uutcr bcr Ucbcrfc^rift 
„$)c« grSncfifc^cn imb 8ll^cinif(^cn 3tbctg ©uubni^ t^ibcr bcn $a^?fl uub ^^faffen 
2(nno 1520." in 
^^u^crlcfcuc 3lnmcrfun<jcn iib. aUcr^anb roic^tigc aWatcricn unb ©c^friftcn. gfurt 1705. 
80. III. p. 122... 106. 

I$)a6 ber 9lcufarftl^au2 l^uttcufcftc ©cbaufcn uub gormcn cut^altc, ifl gcn)if3, mir 
abcr ulcit Mofi bcr uucrmiiblid^cn, abcr crmiibcubcn ^xM- unb patriftifd>en €k= 
Ul)rtl)cit wcgcn c^cr ba? Oc^cutt^cil ba\>ou, bafe i^u .t>uttcu vcrfoSt Hht, mt 



INDKX. XLI.* HEV KARSTHANS. 1522? XLII. BEKLAOYNO DBR FRBI8TBTTE. 1522. 79* 

offgcmein, unb au* in iencn ^tnmerhin^cn angcnommcn \mxi>, icbo* au^ unju^ 
rci^cnbcn ©runbcn. 9Cu(^ ©c^abc (9ir. 4.) bcjtijcifclt ^.g 9lutorf(Saft. | 

2. 3. 

9Rfln*, §.« au^erlefene ©erfe U. ©. 83..*145. 

•Mttnch, Hutt. Opp. V. p. 455... 5 13. 

^cibc 3)rudc unforgfaitig unb ol^nc 6practf=@inn unb ^^crflafib vjcmobclt. ^ic lU) 
«rtifcl fmb (nnju^cfflgt; „bo(^ glaubcn ^JicIc, baft bicfcv ^nf)a\\c\ von cincm 9(u^ 
bcrn fal^ ^uttcnj ^in-iugcfiidt roorbcn fci)." 

4. 
Satiren uud Pafquille aus der Reformationszeit. Heran.sg. v. Ofkar Schndtv 
Haimover 1856. 8". II. S. 1...44. mit Anmerkk. S. 277. .288. 



©ef laaung bev grciftcttc. XLIL 1 522. 

lciUagungr Vn /uiflrtU brntrd^rr natio | 

Jler 1lrm0 l)iitt lias 0ctid)t grmad^t 

Jlas mand^rr jm rr^tmrnt ntt lad)t 
Cr fri^ llintgfc flifd^of /nrft alirr tfmf 

|lrii allrn btr angru^tilirtt Irnf t nai) 

Darnntcr i&.U grofic^ ©ruflbilb mit ^anj unb bcr 9lc*tcn am @(^tvcrt; abcr nuv 

in bcn 2 untcrcn (Srfcn ^^appcnf^ilbc. 

4 ^fl. ob. 1 ©ogcn 40. fignicrt atj atij 38 3cilcn auf bcr ©citc. O^nc Qielum- 

ncnftberf^riftcn unb 9tanbanmcrff. 3« «n bcr rcc^tcn ©citc bc^ Zcxttl^, woriu 

nur 8 jragcjciii^cn unb cin ^unct aU ©*cibcjci*cn t)orfommcn, ift cinc 1 flav 

fcn 3oU brcitc ficiflc mit attcrl^anb grotcffcn Sigurcn unb ©^uBrfcln. 

diiicffcitc m ZxiiU: lormanundr an bic frcicn onnb rrid)|rtrt brutfd^rr nation | ^r 

fnmimm flrt nun (^abt in ad)t | |lro grmrtnrn ^utfd^n Ikc. 

m, 41» untcn l^at md^ bcm lc^tcn ^crd bc^ ©cbic^ti» ,iPan ^ allrin ^rr l^rlfrr 

bift ^mm'^ bcn (ccrcn diavim cincr ^iiU, banli: 

prp mm wtxn auf )i frric /radvr lot 

$in i4 aUr^n auttrn Clnriftrn grfant 
(3n bcm (5r. bcr f&nicjl. ^ibl. ju 33crUn bcrt tj. aWcufcbaift (?) ootbcmcrft: ^Udf 
cincm 2^crgTci(^ mit *93om Jaficn C?in nu^ric^ ©crmou k. von 55rubcv ^xiuvid) 
^ctcba<^. i*rf. aRic^. 53u(^ffircr 1523. 4». foUtc man mcincn, bafe bicfc axidi ciuc 
erfurtcr «n«gabc.) 

2. 

9o2«annn0 an bk ^ frrirn nnb rrid) | S^trttr trntf|d)rr natimt | 

Xitcl in Sciflcncinfagung, an bcn ^citcn jc 4 j^iubcrbilb^cn <)an}cr ^xQwx mit 
^Mcmcn, obcn t)on 2 ^ngcln c)cf)>rcitctcd Zudf mit bcm ^opfc bcd Q^nt(>auvtctcu, 
nntcn X^iere aU ^ricgcr im grlbta^^cr, cinc ^anonc tn bcr ^Rittc (cin ^ilb^cn, 
bad man fiir cinc g^cUUuftration bc3 19. S^^rb. ))crfct)cn fbnntc). 
tt m. ob. lV,«o<5cn 4». fignicrt ^ij bid ^n |»ic flatt ^im. '28 Scitcu auf bcv 



80^ INDRX. XLII. BEKLAG. D. FREISTRTTK.1522. XLIIt. RRMAN. AN WORICS. 1522. 

@cite auftet ber U^itn, bie mir 8 l^at. Ol^ne (Jolumneuuberftftrr. unb Diaubanuicrff . ; 

mit einer ^trabeffenleijte je an ber linfen @eite be^ 5:ertce unb ciucr ctwa bcv^veti 

fo breiten t>on 1" unter bcmfelben; aber am 6*tuBe ift cinc folAc u^aijerecitc 

fieifte ui(^t. 

9flucffeitc bc^ litct^: € jr frommrn ^&tt nun t^obt tn ad)t | 9n $mtintn trutf^Kn &e. 

^(att 6« f(^(ie6t : jPan ^u alUin ^rr l^rlfrr bift. | ^iHCIl. | 

T!icfe bcibeu ^rucfc (1. 2.) fiub principes, infofern fcincr auo bcm anberu cut^ 

uommcn ifl : fie fcfeeincu au? bit»crfen 3lbf(^riftcu ocg @cbictt§ cntnommcn T^n fcin. 

3. 

ajlcincr^ gcbcn^bcfc^r. bcrfi^mtcr aRSnncr. 3iir. 1797. 8". III. @. 460... 467. 
(9Ja(^ «Rr. 1. gcmobctt.) 

4. 5. 

ajlund), §.« au^crl. aScrfc. II. @. 217... 225. 

Milnch, Hutt. Opp. V. p. 383... 390. 
(^adi 9Jr. 3. njcitcr gemobcll.) 

ermauutifl au SBorrng. XLIII. 1522. 

1. 
Cilt brmfitige (rma^lnnng an cin srmninr ftatt | Vifmb^ pon yiridi | 90n 
Dnttrn in^lgrfcl^rtrbrn. | 

Xitel in jierli(^er SeifleneinfaSung, oben unb unten je 2 ©ignetten mit 2(ernbte- 

fcenen. 

6 m. ob. i% ©ogcn 4«. flgnicrt 5^tj JlUj. SRflcffate be« le^ten ©lattcg lecr. 33 

3eilen auf ber )>oUen ©eite. Ol^ne @olumnenfiberf(^riftcn unb 9{anblemmata. 

9iii(!feite bed XitclS: p€m erfomm &c. ®(^(u^ auf bcr ^^orberfeitc beS 6. ^tat^ 

tc^: Patum fanMftoft ^ontag na^ \ Jarobi. ^nno. iH.p.ssij. | 

2. 

iitel tt)ie 9ir. 1., aufeer bafe in ber 4. 3eile flebt yH-l 

9(u(^ im iibrigcn ftimmt biefcr in berf etben [33afe(crV 6tra6bur^cr?J Officin gc: 
ma(^te ^rudf mit 9^r. 1., I^at iebo(^ oiele ©att)erf(^icbcn()citcn, toc((^c bctt>eifen, 
ba6 er cin uon biefcm tjerf^iebener ifl, j. 93. 

1. 2. 



ftot .... frpne .... b^fi^ 

frtbcn tmnt 

9ann ou^ o^faitrn gan 



@. 2. 3. 3. ftatt .... frinr .... bm 

— 3-5. frirten tmb 

@. il. 3« 1* 9aii au^ o^raitf e^nnr 

3. 

Cin brmfiligr trmanimg an \ rin grmrinr ftat V^mi^ pon I yirii^ m 

l^nttrn | 3n0rfd^rtbrn. 

Xitel in ^infagung tt)ie iWr. 1. 2. 

3lu(^ g3a. 40. SRucffeite beS lctjten (ccr. 34 3eiicn auf bcr t^ottcn ©eite. 9Sei(^t 
im DrudP oon beiben t^origen viel me^r ab, aU biefe unter etnanber/ namentlifb 
au(^ in ben idim' unb ©eitenabt^cilungen, ^33. beginnen (bicXitelfeite mitgejSbtt) 



IIDEX. XLIII. ERHiHVKa AN WOBlfS. 1522. XLIIII. EHTSCHYLDiaVNO. 1522? Sl^ 





9ir. 1. 2. 




yix. 3. 


©. 3. 


tDtn^tn lalfen. 




tpiirt effd)^ fo lon^ jr 


4. 


rd)on alfo b<9 




ob fd)on alfo bei) 


5. 


Ofra4)tu0 ober Me 




auf tl^un. Dn^ 


6. 


9arumb oernlei^t 




fpe ono oerbeiffen. 


7. 


fpjedjfn Uttj. ]Pu 




^3 er (loie Job fa0t) 


8. 


0. Btr (loben 




betueine, on^ and'n 


9. 


ben ma0| (9^r. 2. moo.) 




Das jnf nid)is 


10. 


umb tpolten toir 




ont epfen tDiberfltan. 


11. 


5U bet^aUen 




3U pfanM. Un 


. e«iu6 


[f. okn.] 

A 




Patu|fanbtftatt&c.[tt?icl.2.J 


Miinch, Hutt. Opp. V. p. 395... 406. 


(umgcmobelt.) 


* 

entfci^utbigung. XLIIIL 1 




1. 







1522? 



CnMfd)filbignng Klrid^a van \ ^nttm Wijlbet rtltd^cr onniarl)aftt0fs | an^- 
flebrn, oon i)m, als folt rr lotlirr | allc 0ci)ftltd)ctt vnb f2irftfr|fd)aft fctn, mttt 
crklas|run0 rtltd^rr fftnrr \ 0ffd)nftcn. | 

!Daruntcr cin ctwa 1" l)o^c^, 3" brcite^ ©tfirf cincr ^lrabcf f cnteiftc ; bcv gauac Zi- 

tcl in l?cipcucinfa6ung. 

16 m. ob. 4 «o^cn 4«. ^t^Ui 53(att Iccr. W\t «Ranbrcnimatcn. 

'Dicfc (CriginalO^tu^gabe l)at fc^Snercn uub bcgcrcu ^Drucf aU bic \)ou beu <ap5= 

tcrcn aUcin beriicf|i(^tigtc, burc^ ^lu^lafeuugcn unb Scrbcrbun^cu entflcUtc 9h-. 2. 

^t. 15^ fc^Hegt: ^as toill id) on onberla^ bitten on) be^eren. Jvmen. 

2. 
CnnMfd)uUi'|gnng Iflridja | van §ntUn \ IS^brr rtltd)fr oniDar^|l)aftt0fr 
ttB^gfbfn, 000 I i)m, als folt rr lotbfr altf | 0fi)ftltd)ftt onb pnf^|rtrrfd)aft ffin, 
mtt I frlilarn0 ftltd)^|fr fftnrr 0f'|fd)2tftfn. | 

litcl in 2eiflencinfa6un9, tvoriu obeu iu aufcjcrincjcftcm Sanbc 1520 

14 m, ob. 3»/f 53o9cn 4». figuicrt a...f (c 6 33U.). Ol^nc 9taublcmmata. 

fie^te (35tc) Seilc auf ^431. 14»> : id) on onterlog bitten on beoeren. ,?lmen. 

3. 
Burckhard, Vit. Htitt. III. p. 206... 260. (au0 ^JJr. 2.) 

4. 
aRcincrd gcbcnj^befc^r. bevil^mter aWdnner. III. p. 468... 498. (cbeufaUi^ aug 
mx. 2.) 

5. 
aWitnd^, ^.^ au^crl. SBcrfc II. ©. 225... 259. (t^crmuUic^ uac^ 9lv. 3. augcvicft^ 
itt «cginnt „(S8 ifl ncu" flatt „m ifl nit ncu") 

6. 
Mtinch, Hutt. Opp. V. p. 41 5... 448. („(S^ ift nit ueu") 

« . 

6 



82^ INDEX. XLY. KXPOSTVLATIO CVM EBA8MO. 1523. 

Expoftulatio cum Erafmo. XLV. 1 523. 

J. 

VlricHI AB I UVTTEN | cum | ERASMO Uoterodamo , Presbjtero, 

TlieologO, I EXPOSTVLATIO. 

^Daruntcr ciu 3WcbaitIou \)ou f(^tt>a(i^ 2" ^urc^mc^er, mit bcr Umf(^rift m. lvthkr: 
p. melan: ber inncre ^cig t)ou ctuja 1" T^urtftmcftcr ift f(^tt)arj f(^rafjtcrt, fo ba6 
bic ^ovfc uur bur(S ctwag li(^tcrc ©c^rafficruug l&crauStrctcu; liufg < V rcdjtg V > 
!Daruutcr 2 ctlpa 2y/' grofec 2KcbaiUou^ mit bcu ^opfcu bc3 erasmvs • ROTERd- 

DAMVS: UUb VLRICHVS • AB HVTTEN EQ • : 

36 SBU. ob. 9 Soijeu (a...i) 4». SRucffcitc bcg ^itclg uub ba8 Ictitc «Blatt Iccr. 
9iii(ffcitc bc2 35tcu ^lattc^: .5>uttcu3 grogcg 93ruftbilb mit bcm 5?rauj uub bcr 
9f{c(fttcu am ©(^u^crt, bcu 4 ^iSaVpcuf(^iIbcu iu bcu Cfcfcu, baruutcr iacta kst 

ALKA. 

27 ^eitcu uub ^olumucuiibcrfd^rift auf bcr 8citc. 

(^JSauscrg 93cf(^rciluug, U. t). ^uttcn @. 171 f. ftimmt mit vorflcl^cuber uberein, 
uur bag jcucr bc3 33ilbcj^ auf ^I. SS"» fciuc (^runlbnuu^ tl^ut. 3(i l^abc cinige 
^ut^ub eKmpIarieu bed gar uid^t fcltcu \?orfommcubcu X^rucfcS iu ^Subcu (jcs 
\)aU, aber fcing oI}UC bag 23ilb. Ucbritjcng mcrft ^anjer au: „^i ift biefc^ ol^ne 
3tt)eifcl iHC Dricjinal=5tu^i3vibc. ^aft biefelbc aug bcr ^^rcftc bcg ^ol). ©(^ott ju 
StraSburcj im3uuiug obcr ^uliu^ 1523 crf(^icneu fc^, ijt eiuc au?cjcma(^te ©a^^e. 
<5(^ott foU fic brcDmat gcbrucft ^abcn." ^^c^l 5ir. 2. 3. mm(tf (Hutt. Opp. IV. 
p. 329) ma(^t flugg aug ber obcn bcfcftricbcnen, u>cl(^c au(^ er gefc^en, cine r^on 
bcr \)on ?.^injcr bcf(^riebcncn \?crf(^icocuc. C.^5 ift mbQlic^, abcr untoa^rf(^einIi(^, 
ba6 3Knn(S I)icr ctwa^ ri^^tigc^ l^at.) 

2. 
VLRICHI AB HVTTEN | Cum Erafmo Hoicrodamo, pref-\hytero, theo- 
logo, \ EXPOSTVLATIO | A priore deprauatione \ uindicata iam. \ OTHO- 
N18 BRVNFELSII | Pro Ytricho Uutteno defuncto, ad \ ErafmiRoter .Bpon- 
giam, \ RESPONSIO. | 

!5)arunter baS 3)^cbaiUon ^uttenS, unc auf bcm Xitcnir. 1.; abcr ol^ue Umfd^rift. 

08 5BII. ob. 8V, ©ocjcu 80. ficjnicrt »...i (i 4 g3U.). 9iiicffcitc bcg T\UU leer. 

SHucffcitc bc^ lefetcu ^lattcd: »% | Kgo fum dominvs redemptor tuus, \\\\\ rum 

fuorum complcm, Efaid'. i^liiij. [ (C^rafuuig' 55ilb U>ic auf bcm Xitcl V»OU ^JJr. 1., 

abcr au^ ol)nc Umf(^rift.) | ^tultus faclus efl omnis homo d fdentia, lere. j. | 

Yerbum autc Domini manet in a^temum. \ *^* \ 

2)ie criien 67 ©citcu (bic 2 bcg 'litelblattc^ nic^t mit^ncjablt) flimmcn mit unbc= 

trS(^tIi(^en 9lu3nat)men in il^rcn 9(nf5uc|cu mit 5k. 1. iibcrciu. %m^ Ijicr b^t bie 

\>oUc <5citc 27 3cilcu uub ^olumncnubcrfc^rift. 

eiij'»: erasmo rot. otho | brvnpel. s. d. | Y(anam nohis proftituifti &c. 

eiiij*: othonis brvnfel|8ii, ad ea quw funt ex prima Erafmi \ ad Zwinglium \ 

RESPONSio. I er. (^uid excogitari potuit u. f. U). 

ciiij*» fq.: othonis bb. ad ea | qiue funt ex fecunda Erafmi ad \ heclorem u. f. tt>. 

e v«...hv*': othonis brvnfelsii | ad ea quaf funt exErafmi f^pongia. \ respon- 

sio. I ER. Tantum enim Hpongia u. f. \v, 

h0*...i4*: ERASMo roterodamo |||| brvnfel|siv8 | s.d. |» | Hucdnetius 

u. f. to.; fc^Iicfet puram & iHwfam feruemus. vale. | Daruutcr 8 ^eilen sRmA- 

ATA [»ic]. 



INDSX. XLY. SXPOSTVLATIO CVM ERASMO. 1523. XLV ^. SPONOIA EBASMI. 1523. 83* 

3. 

VLRICHI AB HVTTEN | Cum Erafmo Hoierodamo, prefbyte^\ro, iheo- 
logo, I EXPOSTVLATIO | A priore deprauaiione \ uindtcata iam, | OTHO- 
NIS BRVNIi^ELSII | Pro V/nW<o Uutteno uita defuncto, ad Erafmi | Ro- 
lerod, Spongiam RESPON|SIO, ab autore denuo \ recognita. | 

Xitcl ol^nc aUc SScrjicnmg uiib auf bcr JRiicffcitc Ho6 ba^ 9)kbaiUou bcg (5rafmu3 
(u?ic lit. 9Jr. 1.) oljnc altc ©(^rift. Ucbri^cn^ flimmt bicfc 5(u§{jabc, abgcfcf^cn 
bai>on, ba6 bic erraata \\\&ii toicbcrt}olt aui^cgcbcn, a(>cr m6^ im Icrtc fafl allc 
unt?crbc6crt gcHicbcn fmb, mit ^JJr. 2. iibcrcin; jcbo^ ifl bic ©iguatur Im^ ju 'J3o= 
i^cn g iucl. mit arab. 3ifft*vn, h uub i abcr m6:i mit romifc^cn gcfc^t, j. 'iB. a 
2 bi^ a 5, abcr hij big hv. 

4. 
Mtinch, Hutt. Opp. IV. p. 343... 394. 491... 494. 497... 549. 

fl. 

^ ®r l!llrid)d tlOtlll | ^nttic mtt i£rafmo i^cn Hotcrliam | T^nt\Ux pnli tl)(o- 

ligo i)ali^|lun0, allermrtft btc ^n^|tl)ertfd)e fad) be^|tre|frnb. | JM. P. d^d^ttj. 

litcl in breitcr ^trabeffcncinfafiuncj, worin obcn SDJonogramm D Z C [?] 

34 m, ob. 8% «ogcn 4». fignicrt ^ big J (g 2 33U.).* gfjftcffcitc bc^ ^itctg unb 

bag (cfetc 93(att (ccr. 3^1 bi§ 36 geiten auf bcr ©cite. 0()nc (5o(umucniibcrf(^r. 

unb ^Kanbtcmmata. 

53ci3innt ,^ij«: ,3ci^ urrfcljc mid). iu l^oft | enilid) Derftonie, &c. ft^ticfet ^ 3»»: oticr| 

ftoM ^ot. 

[5)ic hcucrcn Ucberfctjuncjcn f. nntcn XLkV u. XLV».] 

Ir. 

9Rimd)/§.« au^crlef. SBcrfe II. ©. 262... 345. fgicbt bie Ucbcrf. \?on ©tol^, 
we((^c, ba Sto(.^, mz ^icfcr, au(^ ben ©d^u>amm bc^ (^rafmug &c. ubcrfctit l^at, 
nac^ bicfcm untcr XLV. XLV».auf3cfii(;rt iji.) 



Spongia Erafmi. XLV^. 1523. 

1. 

SpONGIA ERASMI kT)'\uerfus afpergines liutteni. | 'T^arunter fic^t Srobcn^ r(ci= 

ne^ $)rucferjci(^eu (ein Don 2 anS 5So(fcn rci(^cnbcn ^Snbcn gcl^altcucr (Btaiy, um 

n)c((^en 2 gefrontc ©(^(angcn fic^ \t»iubcn, unb auf »t>c((icm obcn sujifd^en bcn 

©(^(aitQcn^au^tcrn cin 53ogc( ptit.) 

Sorberfcitc bc^ 60. ^(attc^: basileae per io. fro-|uenivm, an. m. d. | xxiii. 

MEN8E 8E-|pTEMBRi. S^iiirffcite bc^f. 23(attcg grobcnS <jr56crcg 5Drucfcrjci(^cn, mit 

lOAN. PEOB. an ben ©eiten. 

60 53«. ober 7V, S3o<icu 8«. Pgniert a...h (h 4 23U.). 

a'Z: SBA8MV8..|..zvviNaLio III Qyoniam isthuc primum hinc atlatu eft \ u. f. Xo. 

b 3 [flatt fl ^y,..h 3**: PVRaATio..|.,AD EXPosTVLATio-lnem Ylrici Hutteni. \ 

Nv«c tncilfim audi, fi uacat, -rhetorem \ Ijacomcum u. f. ti), ^(^(ug : pvboationis 

AD n-\po8tulationem llutteni , per D. Brafmum \ Hoterod Mus. ^ 

6* 



84^ INPEX. XLV^. SPONaiA SRASlfl. 1523. 

2. 

SPON*|gIA ERASMI I ADVERSVS ] ASPERQI|nES I HVTTENI. | mk \ 

%\tt{ \n xicrli(^cr (JinfaSung, fcitipSrtg jc cinc @Su(c mit baran f^>iclcnbcm (Sn- 

gcl, cincm,^afcn im SwfeSCjlcU, obcn in ^Btumcn auglaufcnbc Jl^icrmcnfc^cn, un^ 

tcn arctitcftoniftft gcjicrtc ficiftc mit cincm flcincn SKcbaidon in bcr aJlitte. 

59 33U. 8°.* ^ag 60. 93latt fcljlt iu mcincm C^r. (wic au* in bcm von ^anjcr, 

^uttcn ©. 177 a. Q. bcfd^ricbcucn, tvclt^cr bicfc 9(u^g., voit bcr 33ricf an 3^i"9Ji 

bcttjcift, ju fpSt anfc^t); cg cnt^Slt o^nc 3wcifct bic ^ln^abc Bafileae per lo. 

Frobenium unb ba^ ^ai)X (1523?) unb ctioa dwdi bcn SDionat (Septemb.?) bc« 

$)rudfc2. eiguatur a b cB {d2 D 3 rf 4 rf5) E (Eij u. f. tt?.) F G H (H 

V« 53o9cn). 

a2: ERASMVS ROT. ERVOinssiMO vlJricho zvvinglio apvd I inclyta HelHetioru 

ciuitate Thur\r€giii cocionatori s. d. | Qvoniam iftuc primum u, f. tl). 

©. 59 (Hiij*>) ft^licfet: C Furgationis ad Expoftuiationem liuttem\.\ per D. Kraf- 

mum Hoterod, finis. 

3. 

SPONGIA ERASJMI ADVERSVS | ASPERGIJNES | HVTTENI. | 

Xitcl in jicrti^cr ©infa6uno. 56 m. ^. 

Dlurffcitc bc^ ZiiiU bi« <B. 1. bcg brittcn ^lattc^ bcr ©ricf an S^ingli. 

531. 3"»: PVRQATio ERASMi ROTE-|rodami , ad expoftnlationein Vlrici | Hatteni.| 

^l. ^O'^: FINIS. AN. M. D. XXIII. 

i^ladi ^JSanjcr, J£)uttcn ©. 175 f.) 

4. 

Spongia Erafmi aduerrus afpergine.s Hutteni. ?(. (5.: Bafileoi per lo. 
FrQbenium An. m. d. xxiii. Menfe Octobri. 8". 

(8o Panzer Ann. typogr. VI. p. 238. No. 480, '$)egff. U. \>. ^uttcn @. 175., 
au^ bcffcn ungcmigcnbcr ^tngabc ni(^t ju crfcl^cn ip, ob bcr ^ricf an^WjingU, »ic 
in bcu crflcn Slui^gabcn, obcr bcr a\\ bcn iJcfcr, wic in bcn f^>vitcrcn, bcr Spon- 
gia vorau^^cl^c.) 

5. 

SPONGIA.ERASMl AD\Eli'\fus afpergines Huttem. 
^aruntcr ba^ flcinc frobcnfcftc '©rucfcrjcic^cn, unc Dh*. 1. 
9(u(^ 7Vs ^^ogcn a...k tt)ic ^^r. 1. unb and^ mit bcm groBcrcn 3fi<^«u auf bcr 
8fiiicrfcitc bcd lc^tcn 53tattcg; abcr crft auf beffcn ^^orbcrfcitc fd^Iicfet bic ©d^rift, 
unb barunter flc^t: dasileak per io. fbobe-|nivm, an. m. d. xxiii. 
©tatt bc« SBricfg an Stmngli (9^r. 1. m. a 2) flel)t abcr I^icr «2-... «3»» bcr 
candido lectori s. d. | H\tteni deceffux gratiw nonnihit u. f. XO. unb crjt // 4 
bcginut bic pvrgatio erasmi botkro|dami, ad expostvla-|/ioii6>ir V/rict Hutteni.\ 
(3u bcr folgcnbcn 3nitialc N ift bcr ^opf bcr lollia pavlina c^s. imp. vxor.) 

G. 
SPONGIA I ERASMI ADVER8VS | afpergines Hulteni. \ ^ l^litel oljnc 
tt?citcrc SJcrjicrung. ^ 

56 aa. obcr 7 SBocjtn (A...O) 8». mit arabif(^cn Sal^Icn foliicrt, abcr na^ 551. 
46. falfc^. 

9lilcf f citc bt^ ^itclj^ : krasmvs ROTEBO'|<iaiiiM« candido \ lecfori | s. d. | A vttbni 
deceffus u. f. Uk 



INDEX. XLY*. SPONGIA. ERA8MI. 1523. XLV^, 8CHRIPTEN DAOEGEN. 85 

@*Ue§t 551. 66 [fott fcin 56J pvrgatioiiis ..||||| pinis. | 
(5robcnf(^cr ^DrucT.) 

7. 
Spongia Erafmi adverfus afpergines Hutteni 
BalileaB apud lo. Frobenium Anno 

M. D. XXIIII. 8". 
(8o ^aiijer Anii. typogr. VI. p. 245. No. 543. u. ^utteu ©. 177., au^ Catal. 
BoloDg. Crev. III. b, p. 131., audi, tt)ic ^x. 4., ol^nc 5(n(jabc, ob bcr SBrief an 
Stoingli obcr bcr an bcn ficfcr iu bcr ^luggabc cntl^altcn fci, tt?cr(]bc^ lettrc l^ier 
jebo^ ju pcrmuten ifl.) 

8. 
~Erarmi Opp. [edid. Beatus Rhenanus]. Bani. Froben. 1540. fol. tom. IX. 
p. 1339... 1373. 

9. 
Erafmi Opp. [ed. Clericus]. Lugd. Bat. 1703. fqq. fol. tom. X. ? 

10. • 
Miinch, Hutt. Opp. IV. p. 403... 494. 

XLV. u. XLVB. 

a. 
Ulric^ t>cn ^utten [ gegen | iDefibcriu^ (Sragmug , \ unb | !j^criberiug ©raSmud | 
gegcn | Ulridfy \>on iputtcn. | 3^^^ ®treitfrf)riftcn 1 1 1 ?tu^ bem £ateinifc()cn ubcr- 
fc^t, I mit ben nSt^igen [?J l^ijtorifc^cn Slotijcn tjcrfcl^en | unb bcurt^cilt | \)on | 
Dr. 3o^Jhn 3afob ©tols, | Suracr ju ^uxxd), \\\ 9larau 1813. || 8». 282 
Scitcn u. 1 931. 

K 
3)cr ©trcit | jujifd^cn Ulxid) t?on §uttcn | unb | GraMu^ t?on 9iottcrbam;| 
Scitrag jur E^ara!tcrifli(UIri(^g \>on jputtcn unb | fcincr litcrarif(|cn Scitflc- 
noffcn. I 9lui8 | Originalurf unbcn [?J unb Sricfcu | ind !©cutfd^c iibcrfc^t | unb | 
mit litcrarif(^2]^iftorifd^cn93cmcrfun9cn^crau3gcy]cbcu | touGarlSicfcr, | ^far? 
rer in 4>crffelb. SWainj 1823. || B*>. 10 m. u. 330 ©citcn. (^Sci^Iincjcrt.l 

XLVC. 
1. 

Othonis Bninnfelsii pro Ulricho Hutteno ad Erafmum Rot. responsio f. 
No. XLV, 2. 3. 4. 

2. 
*) rVDICIjVM ERASMI ALBERI, | de Spofigia Erafmi Hoterod. \ adeog^, 
quaienus ilH com^ueniat cum M. LV^Itheri doc\ctrina. \ EPISTOLA ERA8Ml| 
Hoierod. ad Fabrum Con^\ftantien. Yicarium. \ EPI8T0LA M; LVTHE5[ri ad 



86* ' INDEX. XLV^. XLVI. FLOBE8 EX 8ALV8T, ET CVBTIO. 

amicu pijfsima, d^ fU'\cata l^rafmi Spongia: \ dec; Chrifii nego\cio fyn- 

cerius \ tractCido. \ 

Xitel iii Seiflciicinfagung. 

8 m. ob. 1 Sooen 8«. SRMfcitc bcg 8. SBlattc2 Iccr. 

9fiucffcitc beg Xitcl^: ivdicivm albebi. [ifl Sohimncnfibcrfc^rift] | svo tueodobi- 

CHO, coNCio|«a^orf Vhrancophordiano Jiraf, klberus \\\\ HEmiito ad te Spongimn 

@. 12 : bevebendo domino , ioAN=|ni Yabro . . . 1 1 1 salvtem , uir amantifsime, 

u. f. tv. bat. Balilaeje Kar. DeceDib. Anno m. d. xxiii. | (ol)nc Untcrfc^rift.) 

@. 14: mabtinvb lvthebvs. | n. amico. s. d. | Gbatia Sl pax in domino. Tu 

U. f. ttj. 

@4Iu6 ©. 15: Xuittenbergw pri'\ma Octob, m. d. | xxiii. 

b) J#^ IVDICIVM I ERASMI ALBEllI, de SPONGIA | Era/ini Roterod. 
adeoq;, quatenus illi com^ueniat cum M. LVTHERI | doctrina. \ EPISTOLA 
ERASMI ROTERO. | ad Fabrum Gonft, Yicarium. | EPISTOLA M. LVTUERI 
AD ( amicum pijfsima, de fucata Ilrafmi \ Spongia : deq; CURISTI ne\gocio 
fyncerius iractado, 

Xitel ol^nc SBcrsicrung. 

5lu(^. 8 m, ob. 1 53o^cn 8°. SHiicffcitc bcg 8. ^Hattc^ lccr. 

^liidfcitc bc^ 'XitelS (©. 2.): ivdicivm aluebi | svo theodobicho, concio-|na- 

tobi PHBANcopuoB=ldiano ..||| Remitto ad te u. f. a\ 

S. 12: bevebendo domino, ioAN=|m Yabro u. f. \x>,, untcrft^ricbcn (<5. 13) 

Yrafmus Ro/. uere tuus, 

(5. 14: MABTINV8 LVTHEBVS. N. | AMICO. 8. D. | U. f. X^, ©(^licSt (©. 15): Yutt- 

ten\bergaf prima Octob, Anno, m. d. xxiii. (Dcn !l)rucf l^alte i(^ ffu »^a(jcnaucr, 
aug ©ejjcr^ Officin.) 

c) Miinch, Hutt. Opp. IV. p. 555... 563. 

3. 

a> Henrici ab Eppendorf ad D. Erasmi Roterodami libellum , cui titiilus, 
Adversus mendacium et obtrectationem utilis admonitio, iusta querela. 
Haganoa;' ex officina loan. Secerii, anno m d xxx. Menfe Februario. 8®. 
lic^t niir nur \)or in 

b) CIIRlSTOniORI SAXI | DB | HENRICO EPPENDORPIO | COMMENTARIVS. | 
(10 3cilcn) I LIPSIAE II A. AERAE DIONYSIANAE CI.) lOCC XXXXV. 4^ 



Flores ex Saluft. et Curtio. XLVI. 

1. 

C-^^SALVSTII I ET Q. CVRTII FLOUES, j feiccti pcr Hulderichum ffui- 
tenum \ cquitem , ciufdemq; fchoUjs \ non indocits illuftrati, \ Q#^ "^^ \ 
ABGENTOUATI j ANNO M. D. XXVllf «l 

53o<jcu A...N S'». miidffcitcn bcg Xitclg uub bcg rctten «lattc^ tccr, 104 foUicrtc 

aiattcr. 

A 2: SP£CTATXS|sii£0 yibo d. iouamki maio | Selcftadienfi, Bokemica> ac 



K2IPEX. XLVr. PLORES EX SALV8T. ET CVBTIO. XLVII. FL08CVLI EX 8ALV8T. 



87* 



yngariciB \ Maicftaium Secreiaiio» domino \ Sc amico fuo incomparabili \ lohannes 

Herua'\ffius S- | In legendis Mftoricis etfi ni\hil ociofum u. f. \Q,, bat. ArgentO'\ 

raii Atmo 1528. 

A 3: EX C. CRISPI | 8Alv8tii cA.i\tiHnaria, \ Studere fe. | Qvf ftudent fefe prw- 

ftare u. f. tt). 

5BI. 15: EX c. cRispi sALVSTii DE | bello lugurthino. | GrafsarL \ Qui ubl ad glo- 

riam uirtutis uia gra/fatur &c. | Defluere. \ Vbi per focordiam u. f. U>. 

331. 33: EX oratiome lepidi | ad Pop. ex Satuftij hifto. \ Intcstubitis. \ u. f. U.\ 

Sl. 34: EX OBATIONE PHILIPPI 8ALV8T. | Noxa' cffe. \ U. f. U?. 

^l. 41«...I04«: EX QVINTI | cvrtii libro tertio plores. | Circumiectus , pro 
circumiacens. \ ©(^(ug : Longinqua cognatio fupra. \ pinis. 

2. 
C CRISPI I SALVSTII HISTOBICI CLA|BlS8l.\n , IN CATILINAM | Alq; 
^ugurlham opufcuia, per lIuhieri'\chHm Hutienum IStquitem, atq; Fhiiip\pum 
^Meianchthonem Schoiijs ut \ breuifsimis , ita doclifsi^\mis iiluflrata. \ Indicem 
w^liquarum orationum , pagelia ' | reperies fequenii. \ llagenote per loan. Sec. 
^n. M. D. XXIX, I 

Xitcl \n Sciflcura^mcu, uutcu ©c^crS iu ciu I ocrfcfttuugcucg S. 

8 unfoliicrtc unb 211 foliicrtc unb 1 lccrcg 3311. 8". 

m. 170»». ..211»»: C. SALVSTII I FL0RB8, u. f. to. ^ic Flores auiS Curtius 

fmb ()icr naturlic^ uic^t aufgcnommcu. 

[cf. lodic. edd. t?or bcr 33ipoutiucr ?(u^(jal?c bc3 ©alluftiu^. Argentor. 1807. 
8". p. XLVI. fq. au^ Panzer Ann. typ. VII. p. 104.] 

3. ..5. 

t)ic Flores axii Curtius foUiin auc^ in folijcubcu, mir uic^t tjorlicgcnbcn ^lu^ijabcu 
ftcl^cn : 

3) Florus. Colon. 1538. 8". 

4) — Colon. pcr loa. Gy mnicuin. 1642. 8^. 

5) — Basil. per Henric. Pctr. 1545. meii«e Martio. 

i ■ ' u IP iJ ' U ' t 

Flofculi ex Saluft. XLVII. ? 

1. 

T)icfcg t>on bcr ^ljrafcufamlung No. xlvi. ju uutcrfc^cibcubc alpl)abctif(^c SBortrcgi^ 
j^cr au ©alluft licgt mir nur in bicfcr ?Iu^cjabc vor, bic i* bal)cr gcgcn bic 
^ronol. Orbnung i?oranftcIIc : 

C. CRISPI I SALVSTII I HISTORI^, I De coniuratione L. Catilina5.| 
u. f. U). I VNA CVM I HenricI GlareaNI annotatiO'\nibus: Et ||| uvldrici 
HVTTENi flofculis. \ B^rum ac verborum Indice || BASILE-fi, | per Seba- 
8TIANVM I HenRICPETRI. | 21. (5.: BASILE.E, I PER SeBASTIANVM | Hbn- 

RicPETBi. I Anno | clo lo xc. 

1 ©OQcn u. 502 pa^jg. ©citcn, 1 Sogcn (li 4«...Kk 3»») FLOSCVLI, AB | Hvld- 
RICO HvtE5|no (vt pvtatvr) I collecti, In l SalttstiJ historijs. \ Orationum 
%pp€ndice. \ Fragmentis historiarum. \ Alphabetico ordine ro-|dacti. 1 1 1 1 1 bann 



88* 



iniBX. XLYU^ WU}90Yhl BZ 4A&T1T« 



fkefe floBcali beginnen Abdicare maglfbmta nsik 
)iBiii Mtftitf (Ki^ 3») ttiM» 14 «pnettii (Amjkm^ 
^He Settem u. 3tUeil|al^(en ni^t at^ttee6tn:ioii^| 
•■ ■'■'^' ' ■■ ' '^ ■ l.v/1. ^^W 

^tfePben ilomdi fM eft ttw( ou^, M^e |||f tn 
lmikfett«tf8doHn>^^ 

1590. OPiurb. ap*' Sint<m^ OdS&ima. tf* Jl. 

IMi** BamI^ ap. Herrag* a^, ; , / 

1596; Faris. ap. Sinioii. Coliii»ttm. tf^: 

im^ B«Ba. per Hetiricpe«pi« ff. 



^w 









ARMINiyS I Dii^Ji •- **" 

84 ei.. obtt a ««geft (A...C) 4». 

AQ...(Aa».): iirvAVTOlli^jiifiii^ 

XMTv. I ]iitertoqpnltoM$ 'Jim^iim^ 

tuif bt|[ et^en 6» ^^^ 
''lltciflkiMgtiii 941/wbt* / 
0BKft ftiliialt iMMMiBclt 









js^i^ife^ 



'«.'• 'vjk?9w- 



■"Vim-f^feli* 



i>^:^^ 









tisSife 



IlfDEX. XLVIII. ARMINIVS. 1520. 89 * 

jpopulis Germaniffi, libellus. | ADIECTA EST BRE^Iuis interpretatio 
^ppella^ltionum partium | Germani». [ Vitebergfie excudebat Iofe?|phus 
lClug. I 1551. 18«. 

$)ic ^a. 2... 16 eutl^aUcn' ba^ cobanWc @cbid^t unb $iittcn2 $)la(og. 
SRiidfcitc bc3 Ictitcn ^lottc^ cinc 53(umcn in bcn ^anbcn l^altcnbc ©ircnc. 

4. 

Oermania C. Taciti. Vocabula regionum enarrata (ded. a Mel. Dav. 

TJngnad , Baroni in Sonnek). Harminius Vlr. Hutteni. Dialogus lulius. 

recens edita -a ^iel fanchlhonej. Viteb. 1567. 8*^. 10 pl. 

(<Bo ©trobcr,.9J2ifccaanccn. 6tc @aml. ^urnb. 1782. 8«. 9^r. 482. bcr Biblio- 
theca Melanchthoniana. SBgt. Burckhardi Vit. Hutt. II. p. 318.) 

5. 

Ulrici Hutteni, I Eqvitis Germani I ARlVnNIVS, | dialogus 

POSTHUMUS, C0NTIi|NEN8 RES ARMINII IN QER-|mANIA GESTAS : | PrO 

Schola Jtzehoenfi correctior denuo \ editus \ Studio & sumptibus | M. HAR- 
DEHI BVLlCHll \ ScholcB ejusdem Eectoris. \ («Bigncttc.) | LUBECiE , | Ty- 
pis JOU^SNIS WOLFFI. \ Auuo | M.DC.XXIIIL 

8 m. ob.' 2 iBo^cn 40. t?(. G. Finis. | (©r^gcrc Q^igncttc.) Dfliicffcitc bc2 XitcI3 

unb bc^ Icfetcn «(attcig Iccr. 

.^cgcn^ ®coi(^t ifl nicftt auf^cnommcn. 

6. 7. 
(Sim. Schard) Hiftoricum opus, in quatuor tomos divifum: quorum, To- 
mus I, Germaniae antiquao illuftrationem continet &c. Basilesc. (1574.) 
fol. I. p. 425... 432, 

»t^cfecn3 ®cbi(ftt unb ^uttcn^ 2)ialov3. 

3lu(^ in 
Schardius redivivus op. Hieron. Thomsc Auguftani obcr Germanicarum 
reram tomi quatuor Simonis Schardii. Giessae. 1673. fol. I. p. 214... 218. 

©. au(^ untcn a. 

8. 
JoHANNis HENRici | ^agclgan^, P. P. I DE PRISCA | GERMANO-|rum 
^TATE I DI88ERTATIO, | (0 ^^cilcu) | Cui accesfit Ulrici Hutteni, E-|quitis 
IVanconis, Arminius, five de | praeftantia militari Dialo-lgus. | — | Co- 
burgi \ Typis Ducalibus exfcripta per Joh. For-lckelium Anno ^K. DC. XXXV. \ 

' 16". O^nc ^cftcng @cbi(^t. 

©. 93. ULRICI HUTTENI | Equitis Gcrmani j AUMINIUS, | f^ve Diaiogus. 
(*»>] I Interlocutores : u. f. W. 6(^Iicfet 6. 124: Merc. Sequere. \ finis. 

9. # 

B. Jo. MlCH. DlLLHERRI, | Acad. Jen. El. Hift. ac. Poef. P. P. | DE | 
HI8TORIA I PRISCiE GERMANIyE | commentatio posthuma, ||| ad- 

lUKCTA E8T | B. JO. HEMR. HAGELOAN8II |1 DE | PRISCA GERMANORUM .«TATE | 



90^ INDEX. XLYllI. ARMIMIV8. 1529. XLVIIII. EPIGR. IN HON. BRRTTJE. L. OPP. P. 

DISSERTATIO; | CUI ACCES81T | ULRICI HUTTENI, | Eqv. Franc. I ARMI- 
NIU8. I CDvucfcrjcic^cn: Sama mit 5^^)"«" wnt> Xrompctc, auf cincr ^ugcl) | fRjIN- 

COFVRTl St LIPSIAS | Apild PHIL. WILHELMUM STOCKIUM. | Ao. 1718. 

8». (S. 180: ULRICI HUTTENI | Equitis Germani | arminius | five Dialogns. | 
u. f. tt?. ©(^(icfet @. 166 [flott 196|. 3(u4 o^nc Goban^ ®cbi(^t. 

10. 
^fla* 9k. 7. abcjcbrucft iu a untcu. 

11. 

Munch, Hutt. Opp. IV. p. 591... 606. §c6cu3 Ocbi^t L p. ci...ciii, 
• a. 

Ulric^g t)on ^uttcu | 9lrminiu«, '^ettmann, | ein 2)ialoo, I unb I ©corcj 
'SpalatinuS || ^crrmann, j Satcinifd) uub Xcutfc^ | ^craujSfjcjjebcn | tjon | 
gricbric^ 5^*6l)Ud). | (2)lcbaincu bc^ abminiub cbebuscobum dux.) | 3DBien 1815, 1 1 1 
8. 179@citen. 

<5. 10... 57. ^.g !Dia(o9 ol^nc ^cgcnS ©cbi^t. !Dag 2atcinif(Sc auS 5^r. 7. 

b. 
aRfmd^, §.« au^erlefcue 933evre. m. @, 449... 470. 

5l^cn aWuu(^ *fclbfl iibcrtragcu^ ol^nc ^cgcng ®cbi(^t. 



■la^ 



Epigr. in honorem Brettse. XXiVIIII. ? 

T!Ci% bcm fc^^gjcili^cn, mal^rfdjci nU(^ tvai^rcnb bc« f(bn>ab. RcIbjugS 1519 cntflanbcncH 
EpigTamma in houorem Brctta;, Melanchthonis patrio), cinc ci^cnc ^J^ummcr ^e^ 
toibmct tt>irb, (jcf^^icf^t, \ml cg t>on ^Burcfbarb, aRcincr^, 'i^anjcr, ^lxmd^ u. f. \v. 
ganj iibcrfc^cn worbcu ift. 3<S Wii^c cS iu cincm M8. bcg 10. ^ci\}x\), unb gc^rudft 
ifl ed iu 
ITINEKARIUM GERMANIiE | NOV-ANTIQUiE. | Icutfc^Cg ] 9lc^§6U(^ bUtd^ ( 

§oc^ tjnbSlibcvIcutfc^lanb | &c. &c. | 2)urc^ | martinum zeillerum. | ©trags 
iurg, I 3ctncr^ ©rbcn. | anno m. dc. xxxii. | fol. @. 541. 
uub in 

IOAOHIMI CAMERARII I DE VITA II MELANCUTHONIS | NARRATIO. | RECEN- 
8VIT II III OE. TUEODOR. STROBELIVS ||i| UALAE || MDCCLXXVII. | 8^ p. I. 

not. b. 

.Hutteni Opp. poet. L. 1538 gcbr. 



% 1. 

VLRICHI I HVTTENI EQVITIS | germani opera poetica, ex | di- 
uerfis illius monumentis in j unum collocta; quorum | elenchum fe- 
quens | pagina ha-|bet. | ad lectorem. | Qtit legis, atq; oculis hauris /t- 



.V.'i«r 



if HTralvi oPBmA POBT. 1538. 



9r 



«*. 



4||il^|(.|^^ vl^ I FeUege^ 4r his kmgas fattere qwere nHh 

i^lP^ j| #^ ^^fffP^^ V^P^^Tcire, wdMi, \ QurHe haras libeai 




h n 



$e^9^, £etM fblM kec. «MreUe bti t>or(e<»ten: fi- 



flriMbl Hulleiii. 

^ /lhdiorUloriiiiii| ul belsj 
liyiWl^puitiir» ' 



fi7».«.E8>. 



E 8*...0 7«. 

G7»...Hlk. 

Hlk...H4«. 

H4*...H7^ 

I»p. H7*...I4-. 

:Aipr«dila|lm,Att:r|toreHeUoEob.H6ffo.I 4«...K2K 

Ii^eroeilrio. K2^...K4* 

K4k...NK 

mmiii^lie^ V ir R...ii|^^8». 

^^;^i v'w:v. • , , ' .... 95S..B8*. 




92 INDEX. 51. 52. 53. COLLECTIONES EPI8TOLARVM. 

51. 

ILLVSTRIVM I VIRORVM EPISTO|LiE, HEBRAICiE, GRiE|C^ ET LA- 
TIN^, AD 1 loannem Reuchlin Phorcenfem ( virum noftra setato doctif- 
fimum I diuerfis tempoilbus miflsB, quijbus iam pridem additus eft | BI- 
BER SECVNDVS | nunqukm antea editus. [ Keuchliniftarum exercitum pa-| 
gina inuenies mox fequenti. 

Xitcl m (finfafeung tt)ic yix. XVI. 1. 

5Bogcn.a...z (23) unb A...F (E u. F jc 2 m.) 4«. Dfiiicffcitc bcg lcfet^n 33Iat.- 

tcS Iccr. 

93orbcrfcitc bc^ lcfetcn 33lattc§: Hagenoae cx Officina Thom» Ansbelmi. 

Anno Incar|nationi8 Verbi M. D. XIX. Menfe Maio. 

5(nbcrc 3(u?gabcn bicfcr ©ricfc gcl^cn unfcrc ©amlung m(y an. 

52. 

/. 
^ EPISTOLAE I ^ ALIQVOT ► dsi \ ervditorvm,| 

nunqt antehac excufse, multis nominibus di«|gn8B qu» legantur a bonis 
omnibus, quo | magis liqueat, quanta fit infi^lgnis cuiufdam fycop.han|t8B 
virulcntia. | *♦* | ;5#b | 

14V, SBogcn (A...0, = 6 3311.) 4». s. L & a. Mcffcitcn bc« Xitcl^ unb bti 
(c^tcn ©Iattc3 Iccr. 28 3cilcn auf bcr i^ptlcn <Scitc. SDl^nc (!>oIumncnubcrf(^rif= 
tcn. $)icfc crflc ^lu^gabc cnt^SIt allc fiir unfrc ©amlun^ in 33c^^(it fommcn^ 
bcn iBricfc, abcr mc^rcrc anberc in bic foKjcnbc minbcr fc^bn gcbrucftc aufgcnoms 
mcncn liic^t. ^ 

2. 
EPISTO*|lae ALIQVOT ERVDl|torura uiromm, ex qui-|bus perfpicuum 
qua-|ta fit Eduardi Lei virulentia. | ♦ | basileae ex aedi-|bv8 ioaknis 
fro-|benii.an.m.d.xx. 1*1 

Xitcl in Ginfagung. %m Gnbc basileab.. || mense avgvsto. ] 

^Bogcn d...y. 4". (3(^ ftabc noc^ fcin (^rcmplar gcfcl^cn, tt)orin A2 bi^ D obcr 

bic ©eitcn 3... 10 cnt^altcn n>ar.) 33 ^cilcn unb (Solumncniibcrfc^rift auf bcr 

©citc. 

53. 

J. 

EPISTOLAE I D. ERASMI R()TER0DA|mi ad diuerfos, & aliquot 
alio-|rum ad illu, per amicos erujditos, ex ingentibus fa-|fciculis fcheda- 
rum I coUect». | (!5)rucfcrxci(^cn.) | BASILEAE APVD 10. | FROBENIVM AN. | 
M. D. XXI. Pridie | Cal. Septembris. 

Xitcl in brcitcr (Jinfa^nnij: obcn p^t Humanitas in cincm 33u(^c Icfcnb in eincm 
JRoUnjacjcn, tt)cl(^cn Verg. unb liomer. brucfcn/ TuL unb Demostenes siel^en; 



■ % '.M ■i--'-1'rT. 



8. XFXSTOIJB OStXD. SSAiHX. 



93^ 



Nfim 




iiriMNW '41^ » tn fol. 068 »aHf4 ^giniette @atni itnb 1 eiatt, auf 
ttHi^ ktJfm^ fttihtn^dft IDnttfeqei^m {te^t 

) 9£8, BRASMI BOllffiODAMI, PEE AV- 

jiiSdOOKirrM, BT ABIECTIS | ininxiiierliB no- 

^ki^. I (ptt gtele i»ott gefltnteit S^tangen umtounbene 

$ii/|%i4MNi^^ f BASILElAE £X OFFICINA FROBEKIAKA | 

tM^b^t.QcUen in fol. 6. 1010 a. (S.: BASniEAB 
YtSOBJpnEni ETlIOANXrat HESnrAGIVM £T 



v^ MFI8T0I;A1IVM ITLOBIDAByM 

i^^i^mm itituiip^iim^^^^ \ BAv 

^^JlJ^Plt^ MENBE «BJ^rafBBI I AN. 

<^^i Mif bit Stft^eUe M tetten m^m baS 

-.. -/ - • .' .. . ^^^^j^^^ iiMi.jiM»o 




94 * INDEX. 53. EPISTOLiE DE8ID. EBA8MI. 54. FA8CIC. RER. RXrET. 

!Dcr bic crafmifc^c SBricffammlung cnt()altcnbc ©anb l^at mit bcg erafmuS ©ilb 18 
3311. SSorPiicfc unb 2146 evaltcn unb 18 m. Index. foR 

5. 

DESIDERn ERASMI | ROTERODAMl \ EPISTOLAE I PLVRIBVS\ 
QVAM CCCCXXV, AB ERASMO, | avt ad | ERASMVM SCRIPTIS AVCTIORES, | 
ORDINE TEMPORVM NVNC PRIMVM DISPOSITAE, | MVLTO QVAM VM- 
QVAM ANTEA EMENDATIORES; | Et praeftantiura aliquot virorum, ad quos 
fcriptae funt, ima-[ginibus ornatae. \ accesservnt accvratiores indices \ 
PAR8 PRIOR. [nnb POSTERIOR.] (Xitclbbilb in l^oU. ©cfc^macf, bcffcn JRabmcn 
cinc ©^langc, bcn ©cftnjang im 3Wanlc, Hlbct.) | LVGDVNI BATAVORVM, ( CurA 
& impenfis PETRl VANDER Aa, MDCCVI. || (Xitcl rot^ n. ft^warj.) fol». 

Pars I l^at (ol^nc bic 3?ilbcr) 14 ^ll. SSorftiicfc unb 1104 ©^?altcn, II. I>at 2 m. 

SJorprfc, bic (Spaltcn 1105... 1944 unb 90 m. Index. 

(Dicfc, bcn brittcn 33anb bcr Don le Clerc bcforijtcn ?ln^^abc bcr Opp. Erarmi 

bilbcnbc ©amlun^ Icipct n>cbcr in (^ronologifc^cr nocft in fritifc^cr iBcjicl&ung tt>a5 

bcr Xitcl i?crfpri<i^t.) 

54. 

/. 

^ FASCICVLVS I RERVM EXPETENDARVM AC | fugiendarum. In 
quo primii continentur Con-|ciliuin Bafilienfe: non illud, quod in ma-|gno 
Concilio^ volumine vul-|go circumfertur , scd quod | Aeneas Syluius (qui | 
poftea Pius. 11. | eft appel-|latus) | & eidem Concilio praifens interfuit,) | 
fideliter, & eleganter | confcripfit. \ C Infunt prseterea huic operi' 

nobilidimo, fummorum aliquot | virorum epiftolae, libelli , tractatus, & 
opufcula, numero (ni faljlar) LXVI. in quibus & admiranda qua^dam 
& obftupenda ] inuenies ...|| Lege Indicem fubfequentem! | Efais 
quinto |||||| Anno, M. D. XXXV. [ 

Xitcl in rcic^cr ©inral^mnni^. foR SBo^cn A...SS. 4 unb ccxlii foliicrtc 5311. 

!Dic ©(^lugcvnflcl bc3 Ortvimis Gratius an bcn IDcfcr ift baticrt : Coloniie ex ajdi- 

bus noftris. Anno k natali | Chriftiano M. D. XXXV. | qnnrto Idns Martias. 

(3u bcm !J:itcI I}at bcg ^laccntiiurg Geo. Valla de expetendis et fngiendis re- 

bus Opus. Venet. 1501. aU 23orbiIb gcbicnt.) 

2. 
FASCICULUS I RERUM | Expetendarum & Fugiendarum, | Prout 
ab I Orthuino Qratio Presbytero J)aventrienfi \ Editus cft coloni^, 
A. D. M D XXXV. Illl UNA cuM | APPENDICE fivc TOMO U. | Scriptorum 
Vcterum 1 1 1 1 1 1 1 OperA & ftudio edwardi brown , Parochi Sundrigias \ 
\\\ agro Cantiano. |||||| londini, | Impenfis Riciiardi Chiswell ad in- 
figne Rofce Coronatce in | Ccemeterio S. Pattli, MDCXC. | 

foP. 2 voll. [T)k in tom. II. ncu Ijingucjcfommcncn ©tiicfc gcbcn nnfrc ©am= 

lung niit on.l 



IXDEX. 55. PABQVILLOB. TOMI II. 56. IIESSI EPIST. FAMIL. 57. LVTHKRI EPP. 95 * 

55. 

i. 

Pafquillorum | Tomi duo. | Qupnnn priino uerfibus ac rhytli-|mis, 
altero foluta oratione coiifcri-|pta quamplurima continentur, ad | exliila- 
randum, confirmanduq) hoc | perturbatifsimo remm fiatu pij le-|ctoris ani- 
roum , apprime | conducentia. | Eorum cafdtogum proxima | a Prcefatione 
pagel-^a reperies. | blevtheropoli | mdxliiii. | 

8 m, u. 537 ©citcn S». 

(X^icfc vou Ccelius Secundus Curio .cbicrtc, in Stvaftbnvg (V) obcv iBafcI (?) 

flcbrucftc ©amlnng gUt ol^nc ®vnnb fiiv fcl^v fcUcn.) 

"^Oi^w ^t^jhxi bcgfclbcn (^bitov 

2. 

PASQVILLI EX-|tatici, sev nvper e' I coelo reuerfi, de rebus partim 

fnpe-|ri8, partim inter Lomines in Cliriftia|na religione paflim liodie con- 

trouerjfis, cum Marphorio colloquiura, | multa pietato, elegantia, ac fe-| 

ftiultate refertum. |- Ne pigeat hceCy amice Lectory cognofcerCy p/M-|rt- 

mttm 4" oblectationis ^ utilitafiSj fiqui-\(lem ueritatis ffudiofus es, cilra | fu- 

eum allafura, 

210 ©citcn S». 8. 1. & a. 

j ii— l U i 111 li 11 1 U U '■ "i 



56. 

1. 
HELn EOBANI | hessi, poetae excellentiss. et | Amicorum 

ipfins, Epiftolariun familiarium Libri XII. | Iw his non modo Yita illius, 
fed Sf aliarum rerum defcriptiones put-\cherr. fcitug^ dignifs. continentur. 1 
Ad Lectorem. | (7 cJonamMft^c SBcvfc) | (^ijcnotp^^ X^vurf cvjcicftcn : bcv vnnbc 5l(tqv 
mit gtammc bavanf.) | Marpurgi, Heflbrum. | Cbriftianus Egenolphus excu- 
debat. | ©. 2119 (33ovbcvfcitc bc^ tc^tcn 59rattcg) marpvrgi, Apud Chriftianum 
KgcnoU|phum Iladamarium, Anno 1543. | Menfo Martio. | 

8 3311. u. 290 ^^aginicvtc 8citcn foio. ()8on 3ol). ^xad^ (Draconites) ol^nc bic no- 

tigc ©ovgfalt fccfov0t; abcv noc^ nic^t buvc^ bcfecvc^ cvfc^t.) 

2. 
"^Me t>ier \>t>n 3«>^' C^amcravin^ (^amcvmciflcv) untcv 4 tjcvfc^icbcncn XitcTn (Norimb. 
1553. Lips. 1557. 1561. 1568.) in 8«. I^cvanggcgcbcncn ©amlnnjjcn \>on SBvlcfen 
n. f. ». (^ofcan^ finb bci bcn bctvcffcnbcn ©tncfcn nnfrcv 6amlnncj ancjcfnljvt. 

57. 

1. 

EPISTOLARVM | REVERENDI PATRIS | Domini D. Martini Lu- 

theri, Tomus primus, | continens fcripta viri Dei, ab anno mil'|lefimo 



96* INDKX. 57. LVTHKBI BPP. 58. WOLPII LBCTI0NB8. 

quingentefimo feptimo, | vfque ad annum vice-lfimum fecun5|dum ( A< 
lOHANNE AVRlHfabro, aulfle Vinarienfis coni|cionatore collectus. | ANNO 
M<i)<LVI< I mENAE< | Excudebat Chriftianus | Rhodius. | 
10 unbcjiffcrtc \mi) 367 mit aro^^cn inljUn hr^ti^mic i8t(. 4«. 

SfiCVNDVS TOMVS | s^istolarvm reverendi [ patris 

DOMINI DOCTORIS tfARTJigl j LVTHERI, CONTINENS 8CRIPTA8 AB | auno 

MilleHmo quingentefimo vigefimo fecun|do, vfq^ in annum vigefimum | 
octauum . | A lOANNE AVRIFABRO | collectvs. | (2 ^i^^avpcnf^ilbc.) | EIS- 
LEBII I EXCVDEBAT ANDKEAS PETRI, I ANNO M. D. Lxv. 

6 unbcjiffcrtc unb 396 arabif* bcjiffcrtc m, 4o. 

2. 

collectio nova I EPISTOLARVM | MARTINI LVTIIERI | (lo 
3cilcn) l 10. ITRANCISCI BVDDEI, | TiiEOL. D. ET p. p. o. [ (©ncftbriicfcrjct: 
dfcn bcg ^Baifcnl^anfei^.) \ halae magdebvrgicae, \ tvpis et impensis or- 

PHANOTROPnil, I M DCC XVII. 

16 m., 335 ecitcn nnb 4 m. 4«. 

3. 

^. aJiartiu 8ut()cr^ | biaii^cr [ uugcbrucfte 33riefe. | Grftcr 23aub, | twclc^cr 
Sricfc au!§ bcm ^citraumc t)ou 1541 bi^ 1546, ||| in fi4 faffct. | aui^ ^anb= 
fc^riftcn auf bcr cffcutlicfccn ©tabtbibliot^cf ju y;)amburg | mitj^ct^cilct | t>on | 
35. ©ottfricb ©(^uljc, | ^(^rofcjfor unb crftcm 33ibUetl)efaring, || Scipjig, | iu bcr 
SSBc^gaubfci^cn Sud^l^aubluug , | 1780. | 8". 

3^^^)ter 93anb, | tt)c(d)cr (atciuifc^ ^Bricfc unb Urfuubcn aud bcm 

3eit5|raumc t>on 1512 bid J535 uub cinigc bcutfc^c | Sricfc unb Slac^ric^tcn 
in fic^ faffct. | &c. | 1781. 8". 

3)rittcr uub lcjtcr Sanb, | ivclc^cr | Sricfc au3 bcm B^itraumc t>on 

1536 bid J540; cinc 9iac^(cfc t}ou ungcbrucftcn SJricfcn; SJricfc, o^nc | ^c^ 
ftimmun*d bcrBeit, tocnn fic gcfd^ricbcu toorbcu , unb |||.. Dic^iftcr iibcr allc I 
brc^ Saubc iu fid) faffct. | &e. | I78I. 8^ 

4. 

Dr. aWartin 3iut^cr3 | 93riefc, | eenbfc^rcibcu unb Scbcufcn, | t>otIftam 
^ big I au^ bcu tjcrfc^icbcncn Slu^vjabcn fcincr ^Bcrfc imb ©ricj^, 1 1 gcfammctt, 
fritifc^ unb ^iftorifd) bcarbcitct | tjon | Dr. aBit^c(m aKartiu l*cbcrcd)t bc fficttc. I 
(6 St^cilc 80.) I ©crlin, | bci @. 9tcimcr. | 1825. (bid J856.) " ^^'cr 6. Ibci! ifi 
\)on I Dr. theol. ^iJ^un ifart ©cibcmann, | ^^farrcr ju CifAbcrf bci lirc^ben. | bcr= 
au^gcbcn. ' 

58. 
lOHAN. woLFii i.c. | LECTIONVM MEMO-|rabilivm et becon- 
DITAKVM I TOMvs SECVNDVB. ] (16 ^cilcnj | LauingflB fumtibus Auto- 



IMDBX. 59. ..62. PIRCKHEIM. OPP. DI8CVRS. EPI8T. DELITI^ POET. HVTTER. 97* 

ris imprefsit Leonhardus Rheinmicbel | Typogr.* Palatinus, anno 1600. | 

fol». 

litcl mit ^eqieruncjen, a>el(^c bcn grofteu Xl^cit ber Seitc einncbmcn. 9(u(^ 
Francof. 1671. II. foR 



59. 

V. ILLVSTRIS I BILIBALDI | PIRCKHEIMERT, | CONSILIARII | 
QVONDAM ( DD.MAXIMILIANII.ET | CAR0LIV.1MPP.AVGG. | Equitis 
Aurati , 8enatoris & Patricij Norim-|bergen[is | OPERA | &c. 14 ^cilcn | 

... digefta | a | MELCHIORE GOLDASTO HAIMINSFELDIO. | (irU(fCVJCi(^Cn) | 

FRAfiCOFORri, I Exeudebat loh. Bringems , impenfis lacobi Fifcheri. | 
M.DC.X. i foF. 

11 33fl. 406 ^yaginieitc 8citcn unb cinc ^lbbilbung beg biirerf (^cn Xriumvl^tpaijen^ 

'iDiarimilian» I. ^cr litcl ift jum Xf>cil rotl) ^cbrucft. (6tatt digefta muftc 

coiigefta ftcl)cn.) 

X^iefc immcr nc(^ unentbebrli(^c, abcr cjrilnbli(6 f(^lc(^tc (Bamlung ifi Francof. 

1665. mit cincm neucn litclblattc vcrfeljcn UHnbcu. 

i i i M i CPT u u u t 

60. 
DISCVRSVS EPISTO-|lares poLiTico.|TiiEOLoaici | le statv 

REIPVBLIC^ I ChrifUanw degeneruntis : \ Tum | de reformandis mori- 
Bvs I ^ Abu/ibus Ecclefice, \ Cum Chriftianillimi Galliarum Regis Fran- 
CI8CI I. I & Cardinalis Sadoleti Epiftolis. ( Omnia ex variis Bibliothecis 
collccta, •..fllll (^rucferj.) | francopvrti | Apud Egenolphum Emmeliunv.\ 
mTuc."^ I 4 ^U. unb ©citcn 1...214 [jlcljt lllj uub ciu rccrciS 33Iatt. 4«. 
(6. 12... 38. 33ricf 15ir(fr).^3 an ^uttcu u. .§).§ m ^Urcfr^cimcr.) 

61. 
DELITI-iE I POETARVM GER-|manorvm hvivs sv-|pERioRi8(iVE 

-fivi I illuftrium | pars ///. | Collectore \ A. F. G. G. [i. e. lano Grutoro, 

qui fuit Antverpianus , filius Gualtheri GruteriJ | ^rucfcrjci(ftcn | franco- 

PVRTI I E.rcudebat Nicoiaus I/offmannus, fumptibus \ lacobxFifcheri. | m. DC. XII. | 16®. 

(©nitcr I)attc No. l. in bic ^rucfcrci cjcgcbcn mit ^Cnnjcifung, Oic 53ricfc njcgjus 

laBCU. — S)ie'x^eirc 1, 2, 4. ..6 cntr^alten nic^ti^ ^Mittcnfc^cg.) 

62. 

Leonhabti Hutteri I Doctoris Theologi | ACTIO IN JACO-|BrM 
GRETSERUM; | Monachum Efavvitam: | de imperatorum RE\gum, ac Prin- 
cipum Chriftianorum in \ fedem Apoftatico-Romanam \ mtmificentia. \ Pro 
NicoLAO de Clemangis, Do-|ctore Parifienfi: & Theologis | Lutheranis. || 



98* INDEX. 03... 60. DORNAV. MVTIANI EPP. MONVM PIET. V. D. HARDT. 

wiTTEBERGM, \ Ex Officina Johan. Gormanni, | Anno M, DC. XIII. \ (Ii= 
tcl in einfagum^.) 18 m. unb 107 ©citcn 4«. 

63. 

Amphitheatrum | sapienti^ socratic^ joco-SERiiE, .| hocbst. | KN- 
COMIA ET I COMMENTAMA | AVTORVM, QVA VETERVM, | QVA 
RECENTIORVM PROPE OMNI-|vM QVIBVS RE8 , AVT PRO VILIBVS VVLGO | 
aut damnofis habitse , ftyli patrocinio vindicantur , exornantur : | oprs . . | 
I . . in I Dvos TOMOS ( I . . congeftura tributumque , | ^ | caspare dorna- 
vio PHiLOS. ET MEDico. | (5Sc(ibcU 55rurfcrjci(ibcn.) || nANOVi^, [ Typis- We- 
chelianis, Impenfis Danielis ac Dauidis | Aubriorum, & Clementis Schlei- 
chii. I M. DC. XIX. I fol. 

6 m. 854 uub 305 pacjinicrtc ©citcn. 

3u bicfcr jc^t tt)icbcr fcf^r cjcfuc^tcn ©amrung ift 1070. ciu ncucr Xitct cjcbrucft 
tDOtibcn. * «==i*«— =■«—■««_«_, 

64. 

WILHELMI ERNE8TI TENTZELII | historiographi saxonici | SVPPLE- 
MKNTVM I HISTORIAE GOTHANAE | PRIMVM | CONRADI MVTIANI 
RVFI I CANONICI QVONDAM GOTIIANI | AC INTER PRIM08 | LITTERA- 
RVM RESTAVRATORES | celeberrimi | EPISTOLAS PLERVNQVE INE- 
DITAS I CARMINA ET ELOGIA | COMPLECTENS. | lENAE \ SvMTV lOANNIS 
BIELCKII BlBLIOPOLAE. I 1701. I 

14 93a. uub 272 ©citcn uub 

RELIQVIAE I EPISTOLARVM MVTIANI | Elogiis mixtfe. \ 110 ©citcn 4». 

(5Dicfc Slugsiigc aug bcr icfet in bcr 93ibf. granff. a. ^O^. auf&ctr>a]^rtcn ^bf(^r. 

ttjiirbcn uoc^ braut^barcr fcin, ttjcnn fic nic^t mcift m.^ ba§ jur ©cflimmung^ bcr 

3citcn crforbcrlic^c ttJcglicgcnO 

65/ 

[Ludovici Chriftiani Mieg] mOnumenta | pietatis & literaria | VIRO- 

RUM I IN RE PUBLICA & LITERARIA [ ILLUSTRIUM^ SELECTA. | &C. Fran- 

cofurti ad Mcenum , \\ Anno mdcci. | 4^ 

(©icrl^cr gcl&Srcn part. II. pagg. 3... 17, 40... 48, UM^tigc, obcr Icibcr fc^r 
W^^i cbicrtc 53ricfc cntl^altcnb, bic jcbocl) jum c^rofecn X^cil auS ^anbf(^riftU= 
(!^cn Qucllcn i>ou mir cjcbcBcrt u^^crbcn fonntcu.) 

A U SBOMBB ^ U ■ii'i 

66. 
HISTORIA I LITERARIA | REFORMATIONIS | IN | HONOREM JV- 
BILiEI I ANNO MDCCXVII. | CONSTAN | QVINQVE PARTIBVS. \ (26 3ei= 




^iiifiY^ u >f«9anL 67.68. bvsokhabd. kapp. 



99* 



Itm) t MIIIA AJUUi PJATlil MAMySCBIFTAf | CVM INTRODYCTIONIByS | HER- 



«i 



ij ..t^t '^ 



^^ 



et 



BQgplSI j «V MW nfasn^ yi&iBys | PRAS$TAiiTi88iKi | VLRI- 

CjP^Bii^^^ PATB. NORIMB. | 

il^jili^ RATIOIHEUIET TEMPORVM IN 

1j^^0^^ I COfrmTlONEM I LYCVLENTBtf DESCRIP. 

'iirjn'\ cqjimENTARiyM\ ^Yo] nAUYBjms 
%[ BxPoiryMTyB , syisiBCiT | lACO- 

HIIiDByBOH.. P. P. I PMdSTJTlWOlFMSFT' 

ifttirTAo. i JU^M. JuiM. TTPjs pMmoim. 
^f pSie^^ HTrTENIIff FA. 

Ili^^f^3%jl7 PA^ cyi I CQM- 

jy^SI^ '^yAB nyM^yAM abtba »i- 

>^ippJil»Mpi^ po^ 




100* INDEX. 60... 72. MKVSCHEN. HEVMANN. WAGENSEIL. SCHVBART. 

69. 

VITAE I SUMMORUIVI I DIGNITATE ET ERVDITIONE \ VTRORUM | 
EX I RARISSIMIS MONUMENTIS | LITERATO ORBI | RESTITUTAE | CURA | 
JOHANNIS GERHARDI MeUSCHENII, |||||| COBVRGl, \ Apud JO. GEOR- 

oiUM STEiNMARCKiuM. | A. MDCCxxxv. | jlitel f(^tt?arj uub rot^ gebrucft. 
40. ©. 51... 77. ]^uttenf4e ©tucfc cntftaltenb. 

70. 
DOCVMENTA | LITERAEIA | varii argvmenti | in lvcem pro- 

LATA I CVRA | lOHANNIS HEVMANNI [ IVR. PR0FE8S. IN ACADEMIA | ALTOR- 
FINA. I ALTORFII | APVD LAVR. SCHVPFEL. ACAD. BIBL^ | CloIoCCLVIII. | 8®. 

6 93H. 116 ©citcn Commentatio isagogic». 341 ©citcn Epiftolae unb 11 <5ci= 
tcn Index. 

(^inc fiir bic ©cfc^icfttc ^uttcnS unb fcincr 3cit iibcrau^ crgicbigc ©amlung t?on 
©ricfcn an SQSilibalb ^irf^cimcr.) 

71. 

VLRICI DE HVTTEN | OPERA. | TOMVS I. | epistolas herois 

ET CLARISSIMORVM | QVORVNDAM VIRORVM AD EVM SCRIPTAS, | ORDINE 
CHRONOLOGICO [immo CHA0TIC6\ C0LLECTA8 , | COMPLECTENS. | EDIDIT | 
CHRISTIAN. IACOB'. VSTAGENSEIL. 1 lACTA EST ALEA! | LIPSLAE, I SVMTI- 
BVS WEYGANDIANIS. | BfDCCLXXXIII. | 336 ©citCU 8". 

(©rifticrtc nicftt ^Runc^g ^luggabc, fo njvHrc bicfc n>agcnfcilf^c SBricffammlung bcr 
mif^ratl^cnPc SBcrfu* cincr @amluncj ber SSerfe J£)utten§.) 



72. 

Ulttd) bOU «^Uttcn. | — Ingenil sui vires pro gloria ac libertate pa- 
triae adver-|rus maloruin conatus, proque defendendo Luthero f conver- 
tit. I pRiscHLiN. I %^ l^ab^ gctvaat. | ^eipgig, | bei J^riebrid^ ©ott^olb Saco- 
bSer, 1791. | 

obcr mit ncucm 5:itclblattc : 
Sebcn unb 6^ara!ter | Ulri^g t>ou ^uttcu | bur(^ | Subn?ig ©d^ubart. | 
BtDeite untjerSnberte Slu^gabe. | Seipjicj, in ber ^^cobdcrfd^en Sud^^anblung. | 
1817. 

8«. m\\ bcm ©ilbc ^.g t>on A. W. Kiifner. <Dcr iKubang ©. 209. ..238 cnt* 

l^SIt Ucbcrfc^uugcn ciuii^cr I)uttcnf(i^cn ©tiicfc. 




(i^l^mier aRSntter | (Uti» | ben 3eitett | bet [ mu 

|akfi|^^ I t>on I e. a%inetS | Slini^t ®to|britt<m« 

"''%entli^m I Sd^ter ber 98eIt)oei«^eit in Sittnuien. | 

. Be^ OteH, ^%ner, P|tt nnb ^nqpagnie. n^. \ ^. 

ol^Vtti^ iintrit] S^ei^nifiS bcc gebnierten S^riften 4>.fl 

^ W*ai* etn^er 6taA.) 







74. 




Jlft BVnSllTAI) I BICHABDyM CBOCyM NVNC 
^Am^A^m 3<?0m flW[iVj8ro^ (BJeilen)] 

jpiSttliii iUfb'l'feei%#IMt* ' •'■'•'■' 

irit- 'iliHnil'ifHttii. IStUl 




102* INDEX. 77... 79. MOHNIKE. MITNCH. WAGENSEIL. 

unb (andi mit Iatcinif(^cm litcl) 
ULRICH HUTTENS | KLAGEN | GEGEN | WEDEG LOETZ | UND | 
DESSEN SOHN HENNING | l^rEl bXjCIIER. \ aus | EINER IIOCHST SELTENEN 
DRIICK8CHR1FT || HERAUSGEGEBEN , UBER8ETZT UND ERLAUTERT | VON | 
GOTTL. CHRLST. FRIEDR. MOHNIKE, | rASTOR AN DER ST. JACOBI KmeHE 
ZU STRALSUND {|{ NEB8T EINER EINLEITUNO UND EINIGEN ANDERN JUGEND- | 
GEDICHTEN DES RITTERS. | GREIFSVVALD. (&C. tvic obcu). 

8". min. clxxxviii ©eitcn, 7 23U. unb 568 6cilcn unb 4 5?IL 



78. 
ULRICHI AB HUTTEN | equitis germani | OPERA | qu^ 

EXTANT I OMNIA. | COLLEGIT .EDIDIT VARII8QUE ANNOTATIONIBUS | ILLU- 
8THAVIT I ERNESTUS JOSEPHUS HERMAN. MiJNCH | iN schola arqoviensi 

PUBLICA PROFK880R. | TOMVS PRJMVS. \ \\. f. W. 

^u^ mit bcutfcftcm %\id: • 
Des I teutsclien Kitters | Ulrich von Hutten | siimintliclie Werke. | 
Gesammelt , und mit den erforderliclien Einleitungen , | Anmerkungen und 
Zusatzen herausgegeben | von | ... Miinch, | Profcssor an der Kantons- 
schule zu Aarau. 

1. Theil: Berlin | im Verlag von J. G. Eeimer || 1821. 

2. — — — — — — 1822. 

3. — — — — — — 1823. 

4. — Leipzig | bei F. L. Herbig. 1 1 1824. 

5. — — — — 1825. 
3u bicfcr imcjlaublid^ fc^Icc^tcn 5(ugcjabc paficnb' famcn bann 

EPiSTOLAE I OBSCURORUM VIRORUM | aliaqve | aevi de- 

ciMi 8EXTI monumenta rauissisia. | Die I Briefe der Finsterlinge | an | 
Magister Ortuinus von Deventer, | ncbst | andem sehr seltenen Boitra- 
gen zur Litteratur- | Sitten- und Kirchengeschichte des sechzehntcn | 
Jahrhunderts. | Herausgegeben und erlautert | durch | Dr. Ernst Munch. J 
Leipzig, 1827. | j. c. hinrichssche buchhandluno. | g^. 

79. 

2)c3 tcutfc^cn SRittcrig | Ulric^ Don '^utten I aiigcrtcfenc aScrfc. | llcbcr^ 
fc^t unb l^craui^ac^^cbcn | von | ©rnfl aRuud^. 1 1 1 1 Scij^jig | bci ©corg SRcimcr. | 
1822. 1823. in8". 

erftcr %\}t\{. I [mit bcm 3Kotto] ein grogc^ ©ing bic SBa^r^cit, ftar! 
iibcr attc^. | ^aulu^. 



INDBX. 80... 83. WAGEN8KIL. ZVINULII OPP. KPP. SELKCT.B. MllNCn. 103* 

i^tDcitcr Zi^M. I ^d) l^abS ^c^M^^t, luug ^ian obcr brccf^cn. 

Xrittcr X^cil. | Tcr S^a^ in j^rofecn ©cclcn ift ftarf unc bic Jicbc. 



80. 
Ulric^ Don '^uttcn | nac^ | fcincm Scbcn, fcincm ^araftcr | unt) | fcincn 
©cforiftcn I cjcf^ilbcrt | von | 6. ^. 2Bagcnfci(, | ^oniijli* baiernf(^cm M «Rc^ 
jVeTun9#ratt)C ju «Mmi^burg. | lacta est alea. | W\t ^uttcng SBilbnifi. | Slurnbcrg, | 
bci gricbricJ) Gampc, | 1823. 

XXXII, 204 ecitcn imb l 531. 8°. (3n bcu ^SPcDlagcn* buttcnfc^c «!3ricfc.) 

81. ^- ' 

HULDRICl ZUINGLII [ OPERa" | completa editio prima| 

CUKANTIBUS | MBLCHIORE SCHULERO KT 10. SCHULTHESSIO | VOLUMEN 
SEPTIMUM [imb OCTAVUm] EPISTOLARUM I A ZUINGLIO AD ZUINGLIUM- 
QUE SCRIPTARUM | PARS PRIMA [uub SECUNDA] | TURICI APUD FRIDE- 
RicuM SCHULTHESSIUM | 1830 [uub 1842] 8«. mni. 

i ■ii u i"i' 



82. 
VIRORUM DOCTORUM | EPISTOLAE SEIJECTAE | ad | bi- 

LIB. PIRCHHEYMERUM, JOACH. | CAMERARIUM, car. clusium et I JU- 
LIUM EPISCOP. IIERBIP. | datak | kx | AUTOGRAPHIS NUNC PRIMUM EDI- 
DIT I ET ILLUSTRAVIT | THEOD. FRID. FREYTAGIUS I PHIL. D. ROSSOR. 

IMPER. a consil. I LIPSIAE, I sumptibus b. g. teubneri et f. claudii. I 

MDCCCXXXI. 

xvi unb m eeitcn 8». 

83. 

Ulvic^ t)OU i&uttcn^S | 3u9enb-J)i(i()tung:cn, | t>iba!tifd)=bionrap]^ifd)en | uub| 
fat^rifd^-cpigrammatifd^cn ^nmtiS. | ^nm | (S^rfienmal tjottftanbig iibcrfc(jt unb 
erlSutert l^crauiS^^egebeu | oon | 6rnft 9Jiund). | ©tuttgart. | 35crtag Don aSeife 
un]) ©toppani. | 1838. 

cber mit neucm Xitclbtatte unb \?ermebrt mit einem SBIattc, tt)orauf gu lefen ifl 

*!Der teutf^en Sfiation.' 
Ulrid^ (u. f. to. tt)ie oben). 3tt)cite au3(iabc. | ®c^tt?5b. ^aO, | SScrlag bcr ^. %. 
fyidptV\6)tn Sud^l^anblung. | 1850. 

8®. XXIV unb 400 ©citen. 



104* INDEX. 84. 85. KRAFT. ZEITSCHR. V, D. HIST. THEOL. 

84. 
AD I PUBLICAM EXPLORATIONEM |||| ioannei hamburgen- 

SLS llllllll INVITAT I FRIDERICUS CAROLUS KRAFT, \\ insunt: j 1. EPI- 
STOLAE ULRICI HUTTENI, ERASMI ROTEROD., EOBANI HESSI [,] CA- 
SELII, HUG. I GROTH, ANNOTATIONE INSTRUCTAE. [ 2. ANNALES lOAN- 
NEI &c. II HAMBURGI J842. || 4^ 
(ein ©c^ulprogramm.) 

85. 

3eitf^tift I fur bic I ]^iftorifrf)C Jl^coloflic. 1 1| || 5>crau^c^cgcbcn | i>on | Dr. 

theol. e^riftian SBil^cIm JRicbncr | in aBittcnbcrg. | i^al^vgang 1847. [j ileij^^ig : j 

% 91. 5Broc!^aug. 1 1847.' j 8^ 

((^nt^altcnb ©. 337... 344. ^gurjf «ricfc lUric^g t>on ^uttcn fncbft 2 anbcru* 
^tiicfcn]. '^Qi^ bcr Urfc^rift im ^tabtarc^ii) ju Gtrafeburg milcjcthciU x^on !i?ub= 
tmcj ^c^nccgang, 3lbvocat, ^(rc^it>ar unb jivcitcm Stabtbibliot^cfav in ^trafeburcj.") 

5)crfclbcn ^citfci^rifi Sat^rijanij 1855. | (got^a, | gricbr. 9lnbr. ^^crt^Ci^. | 

1855. I 8^ 

(CmtbvHIt ©. 617... 632 brcijc^n 33ricfc ^uttcnS, „^ac^ bcn Originalicu" fabcr 
nic^t for^faitig gcnucj] ,,3um crftcn ^DJal" [No. x. jimi .^^tpcilcn 93ial] „^crau^c= 
gcbcn vou limot^. 3i.nib. 9ibr)ric^, ^-^farrcr ju 8t. 23il]^clm in 6tra6burcj.J 



9t a d[) t r a g. 

<5citc 38* ift uaci) bcr uutcr a aufgcfur^rtcu Ucbcrfe^jung bci^ ©cfprac^^ '/fbris' 
bic DoiL^^iuiicr (Ulr. i>. .S)uttcu. 1798. 8». ©. 105. f.) fo bcfc^ricbcuc ^(u^gabc aujufctcn: 

PiaUgao o^htx \ ein ^efpted). /tbrt0. 0e|nant. Purd) lien £tn^| 
neften m l)0d)brrumpten yirid) vm ^nt^jten in ^atein (efd)riben, peti bnrd^ 
dnt 0nn|ner 3n bentfd) 0emad)t. [ 

^Darunter fiebt ein Jg^olifc^nitt, ber eincn ?(voflcI ober anbcren .^cirigen abbilbct. 

SBoran ftcfet auf ber SRiicffeitc bc3 .^iitclblatg bc^ DfJittcrS furic 3"ci9nwng^fc^^rift 

au Jrans \?on ©icfingen, mit bcr Ucbcrfcbrift : Pem (ffrnucftfn tfwrfn m bod)bf- 

rumptfn /rfnctfca [fe 43an)erj oori IKtdvin^fn ^auptman :c. ^ntbfut Vixx^ oo |$uttt 

3U $tcckflbfr0 tfr iun0frf ffi^nfn frfutltc^fn gruft luUi tDtUtgcn Ptfuft. 8ic ift ba^ 

tirt: Patum tjum I$t6()vflbfr0k auf ^fn frftfn tl^ag tc0 IBfrt^fn . pm . par fH. ttttt. 

mnti £t£. Unmittclbar barauf f&iujt an: Pialogus o^cr 0ffprfcb bucblftn /fbris 

0fnannt, m frnufftf ont l^ocbbcrumptfn Dlrtcbe oon ^uttfu it. ^artnnfn mtt f|m- 

an^fr rftfn , l^fr oom $uttfn m tae /fbf r. 

9(m enbe auf bcr crften Scitc bcg 4. «Blatg flebt blo^: ^mcn. 

2)icfe 3(u^gabc ift in 4». uub befiubct fic% iu bcr (Sbnerifdb^w 3?ibUot]^ef. 




^U: 



* 


«'Q^ tj/ M 


^vVjrr^- 


.^.rs-, •.-■■;.':. ~ 


•r. ■ , 


■.'^ 


■ ^% 


■;r^. .:■■ 




V.. . --,;.,--■ 


*••.-." ' 


X : - V • 


^&L 





. ' ' 




■v-- 












Vlricus ab 


. 


Hutten 




>x ** 


/\ ^ y 

/ X «C"' »> / 

i/ -Xny 

/0 '^ \ / 






\<? 


I — ~ 


/ 
/^ 


ANNO 1488 
MENSE Aprilj 


Si 1. '^tX 




C ?J 1 17 


DIE 21 
HORA 9 






^X 


MINVT: 30 
PM. G. M 


/ 




•\ 


POLVS 49 


/ .V"^ 44. 




/ 


V / 






/ 


V / \^ 




/ ^ 


> \ /^ \ 

\ / \ 




/ ^ 


•\/ 



Biblioth. reg. Monach. Cod. lat. 10667 = Pal. M. 667. pag. 46. 




,«i/:1v 



^^^^ iiM»«mros gloria irates, 
rogo«* 
i|jrUiil: 

iflla^Y&rest)^ 













4 I. IN KOBANVM HESSVM ELEOIA. A. 1506. 

24 Maiiat ab ingenio copia viva luo: 

Quicquid aves scriptis yenturos scire nepotes, 

Hoc potes ornatis excoluisse modis. 
Quae natura dedit, studiosae conseris arti, 
28 Nec maculant versus barbara verba tuos. 5 

Talis erat Phrygios qui condidit urbe penates, 

£t male Sarmatica Naso sepultus humo, 
Cuius et ornavit Nemesis laudata libellos, 
32 Quique dedit varium BilbiUtanus opus. 

Tahs adhuc iuvenis cmn sis primisque sub annis, 10 

Veiilura est facto gloria quanta viro. 
Vive memor nostri, qui te delegimus unum, 
36 Sitque comes scriptis semper ApoUo tuis. 

EOBANI 
GRATIAHVM ACTIO EXTEMPORALIS, 15 

Ergo vale longum superis, Huitene, secundis. 

Caiholicus menti spiret ApoUo iuce. 
Pergis ahhinc, tua ie expectat Francfordia vatem : 
4 Dimidium nosiri ie fugiente fugit: 
Aemuie Nasoni, viridi signande corona, «0 

Ei titulo muitis nobiiiorey Vaie! 

. Post inscriptionem in ipsa prima libri (Indicis n. I.) pagina leguntur hi Crati 
Rubiani (loliannis la^ger, Domheimensis), tum nondum his nominibi^s appellati, versus: 
loauiics Dornheim Venatorius 

Ad Lectorcm 25 

Pallas erat qaondam maltis vcnerabilis oris 
Quoq; ftetit «tantum non locus vnus erat 
Inclyta Csecropiis precio pollebat Athenis 

Ac Rhodon incoluit Phojbc coniofe tuam 
Vrbis Alcxandri veneranda palacia ciues ' 30 

Pro Sophia doctas conftituere domos 
Tempore nunc etiam nou eft Ingloria noftro 

Et tehet innumeros Diua diferta locos 
Thurignse geutis caput eft Erphordia teftis 

Quae valeat veteres aequiparare Scholas 3V 

Htec nitidis lector canitur tibi verfibus Heffi 
Qui puer eft annis Canninis arte fenex 

Eobanus cum Lipsias mense lunio a. 1514. Hcroidas Christianas ederet, iam 
paullo maiora de Hutteno suo, puto ad Querelarum II. eleg. 10. *Ad poetas Ger- 



*• exoluiffe i. (reieci exsolvisse) •^ i. e. VergiHuB '** Ovidius, •' . IHbuUMt. 
" Martialis. '• Venturo i. ** qraciakvm i. 



II. DB HVTTENI BACCALAVBEATV. A. 1506. 5 

mno$* respiciens, in elegia qua Posteritati se commendat, cecinit distichis 
71...73. fes: 

Quos tulerit nostro Germania tempore vates, 

Ex multis aliquot dicere forte rogas: 
Quisquis es, Hutteni, lector, percurre libellos, 

Quemque suo reddit nomine. quemque loco. 
Inspice, Po^eritas, Hutteni carmina vatis, i 

Hunc recto poleris dicere iure tuum, 



• 

•'BANCOFVBTI AD VIADB. 11, A. 1506. 



^^ , DE HVTTENI BACCALAVREATV 

^xam adhuc qui vitam eius scripserunt I. C. Becmannum ubi poterant testem 
*^€Dn adcitaverint, primum ex huius libro cui inscribitur Notitia universitatis 
^^Tancofurtan8e*et qui prodiit Ff.adViadr. a. 1707. fol. non nullos locos exhibebimus, 
^^inde aliorum a Burckhardo iam prolata testimonia addemus. Becmannns ita- 
^ne dicti libri cap. VI. quod professores universitatis recenset, p. 67. haec: 

IV. SERIES PROFESSORYM PHILOSOPHI^. 

De Facultate Philosophica adhuc scmcl repetendum, quod de Professoribus 

priorum Facullalum annotatum fuit, difficilem csse Professorum primi temporis et 

Doctorum eoque Magistrorum Facultatis distinctionem. Id tamen constat, Pri- 

^^ muni Professorem in hac Facultale pariter ac Universitatc fuisse Publicum Vi- 

f^ilantium, Axungiae & Arbillae cognomine alias quoque notum, ipso statim in- 

ilio A. MDVI. Professorem Eloquentiae conslitutum . . . Cjeterum primum Decanum 

Facultatis indicantibus Actis Facultatis, et ex his Caminaeo in Orat. Seculari 

legimus fuisse ex Natione Marchica lohannem Lindholtz, illum postea quoque 

^s luris Doctorem creatum, & sextum Universitatis Rectorem, Pastorcm quoque 

Clivitatis post obitum Molitoris, qui et durante Decanalus Officio celcbrem islum 

Ulr. Huttenuin Equitem Francum Baccalaureum & Wolfg. Redorfenim Canoui- 

cuni Fiirstenwaldensem & I. Pontificii Doctorem Magistrum croavit. Secundus 

fuit M. Pelrus Meier ex Natione Franconica S. Th. Baccalaureus , relL 

^^ tum cap. VII. quo *Vit8B Professorum Francofurtanorum' describuntur, p. 235. sq. ; 

lOHANNES LINDHOLZ. 

. . . De Parentibus eius nihil certi; At Patriam fuisse Monachobergam, Lipsiae- 
qiie primo variis Scriptis inclaruisse, ac postea huc se conlulisse conslat. Qui- 
hus circiimtanstiis primum Facultalis suaj Decanalum oblinucrit, verbis Actorum 
''^'^ Facultalis hic subiicicndum duximus, qu» talia sunt: Amio Domini Millefimo, 
Quingentefimo fexto die vigefima teriia Menfis Aprilis ante Univerfitaiis 
Intronifationem facta Convocaiione omnium Magiftrorum dicte Univerfitatis 
apud keverendifsimum Dominum, Dominum Theodericum de Bulo Lubucen- 
fis Ecclefie Prefutem ac eiusdem Univerfitatis Confervatorem dignifsimum 



* roges ed. 1539. ^ Publicum] sic editum est. 



6 II. DK HVTTEMI BACCAULVBEATV. A. JSi06. 

^ Conradum Wimpmam de Buchen Sacre Theologie Profefsorem Achad^ie 
quoque antedicte Principem ac Primum Rectorem bene meritum kteierasque 
Dominos, quorum mandato ac Commisfione fuh falute Confcientie dicte 
Univerfitatis Magiftri ad Domum Fratrum Calendarum pro Primi Decani 
Etectione profecti habito mature ConfUio ac detiberatione pro tali Electione & 
Canonice ac rite elegerunt Magiftrum loannem Lindholz de Moncheperg, ' 
^ Utriusque luris Baccalaureum : Quem fic electum cjc Canonice prommgatum 
maonma folennitate dictis Dominis in prefentia plusquam duceniorum Sup- 
pofitorum in Curia Domini Gratiofi aftantium confirmandum prtfentarunt : 
Cui ut tunc confirmato condeputati funt viginti ex quatuor Nationibus pro^o 
Confilio Facuttatis Magiftri ...... At Lindholzius durante hoc officio stto 

Xni. Baccalaurcos , inter quos Ulricus ah Ilutten quartum locum obtinuit, et 
XII. Magistros creavit , inter quos primo loco stetit Wolffgangus Redorffer Cano- 
nicus Filrstenwaldensis et Viatici Lubucensis Auctor .... Poslea 1. U. Licenli- 

atus, ac mox Doctor creatus, eoque titulo sexlum Universitatis Rectoratum a t& 
Die Galli A. MBIX. ad D. Georgi A. MBX. sustinuit, denato quoque Mattj^o No-<» 
litore Pastor Ecclesiae S. Mari» constitutus: Locum lamen in Facultate Philosophica 
retinuit. inter Examinatores Candidalorum Magisterii adhuc A. XXXIV. coUocatus, 
& A. MDXXXV. circa Feslum Pentecosles oJ)iit 

Haec a recentioribus omnibus preetermissa sufficiunt ad corrigenda tum ?0 
qu8B de Hutteno gradnm academicum accipiente dubitationes ab aliis prolatie 
sunt, tum quae alii de magisterii honore ab Hutteno suscepto tradiderunt, ut 
Melch. Adamns Vit. ICtor. p. 14. ed. Haidelberg. 1620. 8., testimonio usus Her- 
manui Kirchneri, cui alios etiam Burckhardus in Vit. Hutt. III. p. 22. sq. addidit 
hoc modo: 25 

Huttenum . . . primo a fundata Academia Francofurtana aiino primimi in Phi- 
iosophia dignitatis gradum accepisse. complures litteris prodidenuit. (Prodidit id 
praeler alios M. Guolphg. lustus [Jobst~\, Francophordianus, in Descriptione omnium 

Academiar. Ff. ad Viadr. a. 1554. 8*^. II 4** Cyriacus Spangeuhergius etiam 

(Adelspiegel II. p. 140**. [cf. p. 46. sq.] adfirmal , doctrina excellcntissimum Hutle- ao 
num a. 1506. Francofurti a. V. primum in Philosophia gradum accepisse, quum 
annos tantum hahueritXVIll. Alterutrum sectitus videturllerm.Kirchnerus: utpote 
qui in (^ratione, quam de lUustrissimae Familia? Ducihus el Principibus, de Comi- 
4ibus, Baronibus, Nobilibus, inAcademiis, superiorihus saeculis, Magistris ac Do- 
cloribus promotis, Marpurgi a. 1606. hahuit p. m. 91. Vol. II. Orat. adseverat, Ulr. 35 
Huttenum inter eos, qui omnium primi primum promotionis Actum in rec^.nie 
Academia Francofurtensi celebrarint, honorem Magisterii suscepisse, Equitemque 
postea auratum factum, lauream poeticam a Maximiliano Imp. impetrasse. Error 
itaque est in Tab. clxvii. Geneal. Op. Humbracht: ubi Huttenus XVI. tetalis suae 
anno Magistri Philosoph. iusignibus decoratus dicitur. Nam si anno 1488. natus est, 40 



* CalendeV' s. Calands-Bruder, * lu inscriptioiie Interpretationis in Biunmam 
naturalium domini Alberti magni, qusB in foL impressa est per ,,Conradum Banm- 
garthen de Rotenberga. Fraucophordie cis Odera. Anno . .' . Millefimo quingen- 
tefimoctauo. quarto ydus Aprilis etc.** (cf. Panzeri Annal. VII. 55. 7.) nomen est 
^Magistri loannis Lyntholcz de Moncheberck\ ^ Snppositi sive Supposita di- 
cebantur scholares sive studiosi in potestatc certi alicuius ordinis, Facultatis 
vocabant, constituti. Ssepenumoro etiam Epistolse obsc. vir. mentionem eorum 
faciunt. 



II. DE HVTTEMI BACCALAVREATV. A. 1506. -7 

ut est, sequitur, ut sexlo insequcnlis s%culi anno XVIII habucrit annos. Coloniae 
eum prius, quam Francofurtum abierit, gradum Phil. accepisse, nusquam saltem 
legf'. 

Hattenam inter alamnos Beholae Francofurtan«B fuisse ipsi huio urbi aniver- 
sitatic|ae lilterarum vel poetse sequentis temporis laudi adscribunt^.ut Sabinus et 
Schofserus Ai de fonte incrustante, Steinbrunnen vocant, quasi de quadam hippo- 
crena verba faciunt. 

Elegiarum itaque iib. III. el. 13. ^ad ill. principem loachimum U. Marchionem 
Brande^k^gensem de instaurato ^ymnasio Francofordiano'*, inter mira de situ op- 

pidi p^gpt 

GEORGIVS SABINVS. 

25 Nec liquidi dcsunt fontes qui munnurc rauco 
Per iuga frondenti consita vite fluunt. 
Actus ab umbrosa per acernos valle canales 

Fons ruit ac dulces eiaculatur aquas : 
Inde quod erumpens pulchre fluat unda, vocavit 
30 Gallirrhoe fontem nomine Nympha suo. 

Nec minus hausta sacros hflec efficit unda poetas 

• Quam vcl Gorgonei fons celebratus equi ; 
Hanc Eobanus aquam bibit Hessus, et acer eodem 

Dicitur Huttenus fonte levasse sitim. 
35 Fontibus adde lacus 

(Totam elegiam repetiit etiam Beckmannus in Jlurtjr l^t\&^x. 
Pn ^itcn gm. »tat /f. a. b. e. 1706. fol. p. 26. sq.) 

• CHRISTIANVS SCHOSSERVS [lOANNIS F.] 

In Xyloen Francofurtanum 
quem vulgo fontem poetarum nominant. 

Fons, Claria recinendc lyra mihi carmine, salve, 

Unde fenmt patrem saepe bibisse meum: 
Tu Musis es grata quies et vatibus aura, 
4 Nectare quos recreas quosque sapore foves. 

Saepius hic Celtes viridique Huttenus in umbra 

insignem plectro personuere lyrara. 
Haslobium taceam qui victus munere somni 
8 Te prope procubuit, te relevante sitim? 

Tu leni dulces inducis murmure somnos 

Et praebes studiis otia grata meis. 
utinam nunquam te, fons foecunde, carerem, 
12 utinam doctis saepe rigerer aquis. 

Sis felix, Xyloe, sempcr Musisque sacratus, 
Ut Clarios foveas erudiasque viros. 

(Ex Beckmanu. 1. c. p. 32. sq.) 



*• Oorgonici Beckm. *® otio Becm. 



8 III. HVTTENVS ALBO VNlV. LIP8. INSCR. A. 1507. IIII. AD TREBELIVM ELEGIA. A. 1508? 



m. 



8EMESTEI HIIIERN. A. 1507. 



[HVTTENI NOBIEN ALBO VNIVERSITATIS LBPSIENSIS INSCRIPTVM.] 

Matricula 8. Album litterarum uiiiversitatis Lipsiensis-inter eorupi nomina qui 
per semestre hibernum s. brumale anni MDVII. inscripti (intitulati s. immatricu> 
lati) 8unt, cum rectoris munere fungeretur Ludowicus Sartoris Gorlitzensis ing. 5 
art. M. th. B. form. [cf. Ahhandlungen d. k, sdchs, Geseilsch. d, Wften, vol. UI. Lpz, 
1857. ^, max. pag. 594], continet hsec : ^^ . 

Domi9 Johanes Erticampianus pfeflbr Rethorice artis et poeia laureai9 j ^. 
[Primum inter eos qui *de natione Mirnenfium* erant, hsec inscriptio 
locum optinet.] lo 

Vlricus Hutten9 de buchen i g{, 

[Tricensimus is est ex lix stadiosis qui tum 'de nacione Bauarornm* 
inscripti sunt.] 
Summam decem grofisornm non nisi a ditioribus nobilioribusve pro inmatri- 
culatione eo tempore solvi solitam fuisse docent commentarii citt. p. 577. 15 



IIII. . A. 150S? 



VLRICVS HVTTENVS ^ 

IIERMANNO TREBELIO NOTUNO 

POETAE hAVREATO. 

Accipe ab Uutteno blandam, Noliane, salutem 20 

Deque peregrinis carmina missa locis. 
Tu, fali melioris, agis foelicius sevum, 
4 In promptu est studiis vita quieta tuis. . 

Dat tibi conspicuos agilis Fortuna paratus, 

Sumis adornatos absque labore cibos. 2s 

Tu Veneris dotes lascivsique gaudia carpis: 
% Nam fovet amplexos foemina pulchra tuos. 

Dumque ego quaerendis cogor spem ponere rebus, 

lltere fortun^B commoditate tua;. 
Nos incertus amor multo discrimine turbat; 30 

12 Tu capis in proprio gaudia plena thoro. • 



TTII. Ind. bibliogr. n^. 111^. 

^® Poet§ L. iii^. De Trcbelio infra ssepius dicendum erit. Cf. p, 16. *• foeli- 
tiu8 •* fortuna ^ adoratos " fauet 



IIII. AD TREBKLIVM ELBOIA. A. 1508? V. HVTTKMVS ALBO VNIV.ORTPH.INSCR. A. 1&09. 9 

Maesta peregrinas adeunt mea carmina terras; 
Tu facis in patriis carmina blanda locis. 
' Adde qiiod impastus servilia carmina canto; 

16 Tu saturo placidos excipis ore modqs. 

I, superos donis et grata voce saluta; 
€ni nent fatales fila seiunda dese. 



OBTPHISWALDI. «g. V. ^STATB A. \bil^, 

[HVTTEWJhpN ALBO VNIVERSITATIS GRYPfflSWALDfeNSIS msCRIPlWtfj 



..Heinmib ApjEow , Profcssor des Rechts , der vom May bis zura Oclober des 
Jahrs funfzehnhundert und neun das^iiectorat [d^ Greifswalder Universit3t] ver- 
waltetc ^ , schrieb dcm wandcrnden Dichter unter 4ie EaM;der studirenden JUnglinge 
eixt; umsonst , weil cr aller Habe beraubt war . iiin|lti|jlit auch aus Rticksicht auf 
scincn Dicht^ruf ' ; von den im Sommerhalbenjahr ESiii^eichneten ist Ulrich von 
Hutten der vicrte vom Ende^." 

*) „Der Anfangstag des Afljijini^rhfclb enj ahrs war der 3'* May (dies inventionis 
cmcis) und des WinterhidH|HB der 18^« October (dies 8. Lucsb)/* 

•) „Die Worte der InHSql^^sind: Ulricus Huttenus poeta clericus Herhipolen- 
sig gratis iniitulaitis gitia spolUUks omnibus bonis (|U. 113. b). £in grosser Fingerzeig 
stebt am Rande. Bei spoliatus ist iibrigens an keine wirkliche Beranbuug zu 
denken. Ueber das Wort clericus sehe man Seite L." [wo Mohnike meint, Hut- 
ten habe sich in seiner drangsalvollen Lage, um desto eber sich Unterstutzung 
m verschaffen, hier und dort fiir einen Geistlichen ausgegeben]; ,,vielleichki|t 
9 aber nicht mit Herbipolensis zu verbinden, und letzteres soll nur die Dio^pe 
bedeuten, in welcher Hutten geboren war, wiewohl man in diesem Falle wohl 
den gewobnlichon Beisatz: dioec. erwart^ sollte. Uebrigens wird Hutten auch 
auf dem Titel dcr Englischen Uebers. ^pv Schrift de Guai. Med. et Morb. Gall.: 
Ihat great clerke of Almayne genannt. . . . ** [Clericos etiam scholares, sive laici sive 
sacris initiati fuissent, pariter ut Anglice clerks dici solitos fnisse, miror Straus- 
sinm quoque I. p. 21'. fugisse. Koscgartenns nomen clerici recte interpretatus est. 
i)e iis qui Huttenum sacris in monasterio Fuldensi initiatum fnisse mentiti sunt, 
ipse videndus est in EndtpchiJtldigung Wyder ettichdr vnwarhafftiges aufsgeben cap. 
* Wie jn die Curtifanen vnd yre anhdnger gern fchelten wolten*.] 

') jyHeinrich Bukow hat niemahls, wie fast alle andere Rectoren gethan haben, 
dcn Tag der Inscription beigefiigt. Weil Hutten der. vierte vom Ende ist, so fiel 
seine Ankunft.wohl in die Mitte der letzten HUIfte des genannten Rectorats." 



[V. Mohnike (ludic. bibliogr. n®. 77.) p. cxiv. sq. Cf. Kosegarten, Gesch. der Univers, 
Gfswald, 1857. 4». I. p. 165. 

'' Mefta ** excipis] t*. e, sponte tibi obveniunt. 



10 VI. AD B09T0CHIKNSEB EP. D. 15. IVLII A.'l§10. CVM TETBA8TICHIS. 

B08T0CHII. VI. 15. IVLI I^IO. 

id? SEDECIMVmOS GYMNASIl ROSTOCHIENSIS 
:jj^'' VLRICI HVTTENI EPISTOLA 

'^<i^'- CVM TipTRASTICHIS IN 8INOVLOS. 

Nihil a me scribi hac tempestatc, nihil pene dici debet, viri omatisSirai, ^ 
sine vestri honoris prsefatione. . Cum enim hieme praeterita in spoliatorem 
Lossiiun incidissem, nudusque ad vos diverterem , et hompitl^ wm susce- 

§.2.ptus, 6t habitus.lib^raliter. Scripsi itaque iis diebus, qi^wjjjiJpl^to 
litteras professus sum, Elegias quasdam ad diversos 'de!?t^iJljfmJ^ Quas 
ubi in ordinem congesseram atque edendas putavi, vpbis,fiuniii|laure volui. lo 
Quid enim nieo carmini ainplius, qui^|i|||onoriricum magfs accidere posset, 

$.3.quam tantorum virorum praescriptio? Atque eo magis solatio hoc mihi esse 
debet, quo ea res aemulum^iiieQin, qui perpetuo quodam ^o iiijine iiiravit, 
inflammabit, magisque ac magis ad invidendum excitabit. EJ^' hiehercule 
nuUam maioris uitionem facio quam eam fla^jn imicos nostros conscientia 15 

§.4.malorum suorum pungi macerarique iiiitd|^Hnin)us. '^Accipite ergo hos 
Querelarum libros (sic eniin inscribere tM^^HKtque ita accipite, iit si 
ingenium non omnino probetis^^ causam s^^HHpam, quae pmnium vestro 

$.5.iudicio optima iampridem censa est, defendatis. Adiunxi Tetrasticha quae- 
dam in singulos, exiguum pro tanta vestra bcnevolentia munus, ut scUicet^o 
intelligeret spoliator meus et si quis item nasutus accesserit, tani me bonos 
■pbre quam vituperare malos. Valete et Iluttenum vestrum legite at^|||p 
raemini. Ex ofHcina mea litteraria Rostochii IdiKus iuUi. 

tetKI^ichon 
[1] AD^GERHARDVM PHRILLVM Theol. doct. 25 

Quicquid inest Miisis, quicquid dedit Attic^ Pallas, 

Quodque j)utes Clarias psallero posse fides, 

Naturas rerum et magnorum archana deorum, 

Cuncta simul docta meiite Pherilliis habet. 



VI. 1 ... 3 = Indicis nO. IIII. 

* paene 2.3. ' De Lossiis {Lotz, Lotze)', Wedego, burgimagistro et filio 
eius Henningo, iuris doctore et professore, Gryphiswaldensibus satis constiit ez 
Mohnikii libro (p. cxv. sqq. et 358 . . . 362), quocum cf. Kosegartcn, Gesck. der Unio, 
Gfsw. 1857. 40. I. p. 165. sq. 168. » literas 3. » ma^i^ /. mage 2. « folaUi S. 
" Emulum 1. *» iuditio J. «» Tetraftic» 3. " etsi quis 2. »* Phrill.] = 
Frilden, Vrilden, Vrelle, IVryldeny a. 1495. rector Gryphiswaldensis, moritur inter 
a. 1517. et 1520: Cf. Mohnike p. 362. «« Quidquid 2. 3. et sic statim post. «» arcana 2. 3. 



^ri. AD aOSTOCBimNSBB EP. D. 10. IVLII A. I&IO. GVM T8TRA8TICHI8. ] 1 

. [i] AD NICOLAVM LEONEM Decret. doct. 
Vasta tibi mens esl, et nomina magna Leonis: 
Credendiun est homines vivere posse feras. 
Nec rairum est, iquia te vulgus 'L^o docte' salutat, 
5 Exuperas homines, vincit ut ilie feras. 

[3] AD lOANNEM BARCHMAN Legum doct. «. 

Quanlus es et quantsB dignus mc iudice laudis, 

Das ipse ex facie tu documenta tua: 
Seepe elenim ex gestu firma; constantia mentis 
10 Visa est: haec gravitas te docet esse giravem. 

[4] AD IBERVM GROT Decr. cloct. 
Turba senuni raemor est et Rostochiana iuventus, 

Qua sit iudicium laude fideque tuum: 
Rector Palladiae fueras praesesque.paiajstrae, H(r 

15 Nec quisquam est isto pressus ab imperio. 

[6] AD PETRVM BOEGEN Decr. doct. 
Cum leges, cum iura 8ci|j|^^^m, Peti*e, tot artes, 

Summaque caiionici sit ^i cura fori, 
Cum tibi divitiae, cum sint siiie crimine mores, 
20 Miror in iis cur nii mente superbus agas. 

[6] AD ENRICVM MVLERT luriscon. 
Ut caperes Latiae cultumque decusque Minervae, 

. Post patriae studium Gallica regna petis: 
Nemo est caHidior, nemo esl te doctior uno, 
25 Seu <|uid in hoc doceas munere, seu quid agas. 



' Leoncm] = Lonre s. Lowe s. Louwe, Stettiiiensis, a. 1482. studiosits Rostochien- 
sis, a. 1493... 1503. iuris professor Gryphiswaldensis, tum saepe rector Rostochien- 
ais usqiii ad a. 1536. Cf. Mohnike p. 363... 365. Kosegarten Gesck. der Univ. 
Greifsw. 1857. 4». L p. 139. sq. 145. 150. 159. 168. * Exsuperas 2. 3. « Berckmann 
B. Bergmann, Rostochiensis , Latine loannes Montanus, iuris prof. Rostoch. ab a. 
1489. nsqae post a. 1514. Mohnike p.365.8q. ^ Ipse das 1. sed in MSS. emendd. ab2 
ei a me adkHritis Das ipse habetur. ^ Sepe I. *' Grot, sub cuiiis rectoratn 
Hattenns Rostochium venerat. Post a. 1513. nullam viri mentionem exquirere 
potoit Mokn&e (p. cxxiii. 366). " iuditium /. " paleftrae: 1.3. " Pet. 
Boifge 8. Bogen, Dithmarsensis, professor, iudex loci ordinarius et pastor in sede 
8. lacobi Rostochiensi , a. 1542. rector univ. Rostoch. vita fiuictus est. Moknike 
p. 366. sq. •* Henr. Muieri s. Muierth, Suollis Frisi» occid. natus Rostochio re- 
licto Stettini Bog^lao X. a consiliis factus, deinde exeuute a. 1513. Gryphiswal- 
dom md legeddom in utroquo iure vocatus ibique a. 1514. 1516. 1520. rector 
factuB est; mortaiis s. 1520. Cf. Mohnike p.367.sq. Kosegarten p.l68.8q. 



12 VI. AD B08TOCHIEN8ES EP. D. 15. IVLII A. 1510. CVU TETBA8TICHI8. 

[7] AD BERTHOLDVM MOLLEK Theol. 
Da veniam, lector, si quid laudare necesse est: 

Molitor ingenio, Molitor arte valet; 
Atque adeo est illi doctse facundia linguae, 

Ut credas hominem ducere posse deos. s 

[8] AD ENRICVM CBVSELMAN Ph. 
Tu quoque, Rostochiae non infima fama palaestrae; 

Huc ades in nostrum, docte magister, opus: 
Te iuvat in placido Sophiae fervescere ludo: 

Diversa efll.aliis, haec tihi vita placeU lo 

[9] AD lOACHIMVM NIGEMAN Ph. 
Ex merito conflatus amor spesque excita lucro 
Saepe aliquem laudes fecit inire novas: 
^ Non igitur quia multa mihi, loachime, dedisti, 
•^ Accipis has laudes; sed quia vir bonus es. is 

[10] EBERHABDO DICMAN Ph. 
Vir honus est iustoque nitens Eberhardus honore; 

Vir bonus est, nec se ill^cat ille tamen. 
Hunc prohat in laeto facilis clementia vultu: 

Mirum est posse graves vivere laeta senes. 20 

[tl] AD ECBEBTHVM HABLEM ho8piteiii Ph. 
lU queat Ecberthus castis 'incumbcre Musis, 

Virgineum nunquam polluit ille decus. 
Huic prohitas vcra est, huic contulit omnia virtus, 

Nec negat Aonias pagina sacra deas. 2s 

[n] AD HENBICVM HOLTZMAN Ph. 
Sis mclior Sophiae interpres meliorve sacerdos 
Dum duhito, nondum est res hene nota mihi. 



* Moller] = MoUer s. Muller^ Hamhurgensis , Bostochii pcr ann<% 15(^.. 
1530. theologiam docuit, uhi rector fuit cum moreretur. Mohnike p. 368. • Hen- 
ricum Kr. 3. Cruscmannus a. 1510. rector Bostochiensis fuit. nomen eius in 
scholarum indice ab a. 1520. non memorari adnotavit Mohnike p. 368. sq. ^ pa- 
lefirae 1,3, ^^ hec 1. ^^ De hoc Nigemanno nisi quod Vismariensis familias 
fuit, nihil investigavit Mohnike p. 369. *' Sepe i. foecit 1. ** Dikmannus 
Bostochii primum philos. prof., a. 1478. iTcentiatus iuris canonici, a. 1516. 1526. 
rector universitatis. Mohnike p. 360. sq. *® fe fe /. sed alterum se inductum ett 61 
MSS.2, ^^ loetoi. '^ Ecbertum 3. Ecbertus de Harlem (^vir doctus et pro- 
bus" Epp. obsc. virr. II. 24.) Hollandus, facultatis artinm collegiatus et a. 1517.rector 
nniv. Bostoch. , de Hutteno optimo meritus. Nomen eius in actis BoBtochiensibos 
post a. 1539. non legi memorat Mohnike p. 371. " Ecbertus 3, • ■• Hobunan J. 
De hoc viro nihil nisi quod ex ipsius Hutteni libro discitnr, novimus. , 



VI. AD B08TOCH1EM8S9 XP. !>. 16. IVLII ▲. 15J0. CYM TETBA8TICHI8. ] 3 

Si quid ainicitia^iaucum coogesseris istuc, 
Non equidem^^iMkir, sed mage notus ens. 
[13] AQfpAieTElC tOBERINGK. 
Maxiid^orator, causaru& inakimus actor, 
r^ B^ffitdcquid Sophiae cst, hoc Loberingus habet: 

" Seu poscas ,|irtBen seu quicquani lege solutum, 
Omniil^^^|l%liiio perficit ille stilo. 

[14] iOANNI SONNEPERGK Franco. 
Adde decus nostris, Prancorum terra, triumphis, 
]() Adde virum Musis ingenioque bonum. 

lUe fovet sacros, ilie ambit honore poetas: 
Non mirum est va^em vatis amore trahi. 

=^^ [15] AD lODOCVM STAGHEN Ph. 

Ppne odium Lossii, pone omnes, Musa, dolores: 
i^ Vir Ubi Jaudandus iingua aiiimoque veiiit: 

Uuic quoaMB virtus, quoniam facundia praesto est, 
Rite fHPnre deus, rite loquique dedit. 

[16] lACOBO TREMPEN Th. 
Fro te agitant homines cum Musis bella puellae: 
20 Forma homines, Musas permovet ingenium. 

luncta venustati membrorum gratia mentis 

Ouantum homines, tantum ducit amore deos. 

*AD EGREaiVM VIRVM 

CHILIANVM REVTERVM ' 

25 V. IVRIS DOCTOREH ET MVSARUM STVDI08IS8. 

V. IIVTTENVS. ' 

Pignus amicitiie tecum, Chiliane, futurn 
Mittitur a nobis Lossius iste tibi. 



* amlciciae 1. ^ Etiam LoberingiuB cx hoc 80I0 Hatteniano carmine no- 
bi8 nptuj est. ^ quidquid 2.3, ^ quidquam 2,3. ^ ftjlo 3, ^ Sonnep.] 
„alia8 helyor^o" adscr. est ad marg. MS.2, loa. Sumenberch, Sonnenbergensis Her- 
bipolitanoa, Coloniie promotns, a. 1504 ... 1515. prseses regentise unicomis Rosto- 
chii, a. 1516. Gryphiswaldiam petiit, ubi decanus facultatis artium factus eodem 
anno peste correptus exspiravit. Kosegarten p. 169. sq. cf. Moknike p. 371. sqq. 
*' Stagen 3. lustus Stagen, Schauenburgensis, Rostochii philos. prof. cum Ec- 
berio Harlemensi regenti» portsB cceli prsepositus fuit; rectoratum gessit a. 1520. 
et 1526. paullo post mortuus est. Mohnike p. 373. sq. ^^ prefto /. ^^ De Alberto 
Trempen, theologise mag^tro, qui a. 1510. regentise Adlershurg dictfle prsefuit, 
Hujttennm h. 1. dicere coniectavit Mohnike p. 374. ^ Amicici^ MS. 

*) Hanc inscriptionem cum epigrammate ad KUianum Reuterum 1. V, D. ipsa 



f 4 ^* ^^ B08TOCRUH8S8 KP. D. I&. ITLII A. l&IO. CVM TBTBABTICHKfc 

Qui tibj si placuit, hostem placnisse 
«. Nemo Hiagis durus quam ftiit ille 




Hutteni manus^scripsit in Querelarum archetypum exemplum (df, Iiidi0..flPU|^ IV. 1.^, 
quod Londinenses in Museo Britannico adservant» KiUaaus Refftei^Jrjtnmi^yiicber- 
gw fdeme a. 1505. in aibum aoademite sic inscriptus est „Mll^mti'lkuier de MeUer- 
stat arcium magister Coloniensis*\ (Forstemann lib. mox tavi^ p, \%.) ibidejmque mor- 
tuus est exeunie a. 1516. sive ineunte a. 1517. In AUi6^ ajfi* Vitebergensis ex au- 
togr. edito a C. E. Foerstemanno (Lips. 1841. 49.) p. ^'-%4iiitt.* ,,Sub Magniiico 
'Magistratn ven. v. loannis DeltzBch Feltkirchen^» ...-aamo etc. sexto decimo in 
festo Lucee electi .... Item duo Doctores per non ooiitagiosas egritiidines eo- 
c[em tempore mortui, ^quorum alter vtriusque luris doctor nomine Kilianas Reutems 
frangke , Alius vero mediciuarum ordinarius loannes Schwab nomine**, (et p. 49. 
ibid. lohannes Swab filius Capitauei inLeuchtenbergkDioc.Numburgen.'*), qui anno 
1514. inde a 3.Maii per semestre tempus rectoratum academiseVitebergensis gesse- 
rat, ut relatum est eiusd. Albi p. 50. Eiusdem puto Keuteri, „pie defuncti do- 
ctoris Reuther**, memoriam conservat Lutheri ad Spalatinum ep. d. 3» Apr."*lft7. 
data, quam novissime repetiit de Wette (Luthers Briefe I. p. 53). ^Mteri c«r- 
men extat iu hoc libro : ibto%%\\ ^ibuti Paripini | Ifo^ ^VSV^* ilurra-|ti : 9tl- 
uula in (^lbio^tm illlurtratam. | Constat 28 foliis in 4^.V i|0K|(«4^ 
arma duobus scutulis depicta legitur: Jmp2(ffum fiift} MflMMfV^u^ I l^iuiinu 
lant^bcrd IJcrbipolttanu: | Qui liber cum lnfrequcutissimli9 .Hl, ^fiijd «;state anni 
MDVT. compositum carmen Renteri repetisse iuvabit: 

€ yanrdtricil €l)iliani rf|uifii0 in rer0m|m(nbatdnl ^toi%\i ^ibuti portr lau-| 
rrnti : qui pttmus fuis carminibus «^lbtolrim illurt^auit. 
CaUtope a^ pMnrip^.l 

yarcua rura lacu8 fituas tt floica tcmpr 

^^ colit ^ilio)t8 lotit porta mnr 

^ntra fcras }:^om9 obcrrtma gcrmina furro 

Jnfita qu( ftcriU roatrc p2oU tumcni 

Gramina purpurci fpaciofaiu tudcra oimpi 

S\{\o ottm rofas ombstfcriiiu ncmus 

^ti' bibit irri0uu (^u fc biffubtrit) ^lbtm 

^ritia qui btft^o 0ur0itc rura lauant 

|0 fu*0{t too pbcbi ratiiantie ab antro"^ 

®t caput i^toijf labilc rontiit aquis 

^cmplaiu marmo2(i0 ftubio rclata roloffif 

^uc bccu0 crimiu lauDi^ tt oxtxs ^abcnt 

C^dana ttfpartbufq} mclo0 rcfonantta canni^ 

Carminc qnc altcrno pmom fcffa lcuant 

9n)i0ctum oultuo ptcta fub tmajine oiuiit 

|liui0.ct tn frulpto robo^c nttc 'Otx 

(Beufi0 cot cubitum (alamu0 tomiut ^pclti^ 

Vcc tua pmrttcUo \^ot opuo arma tcrcnt 

^ta tibi ((cinit biutna ^in^rua ^tbutt 

9um p}(mit ^Ibt0(na0 p(ftt0 amftra iu(0 

Cui faccr inflrra ptccinrtt tcmpom taui^ 

IRarmtitanuo bab(n0 r(0ia fccptra nKWU 

(^lbio^tm p2tmu0 Otnnatuo luticr^ nnrfu 
*) antto 1. 



VII. lOAIIHI BT ▲LBXUrDBO DE 08THEN EP. D. Sl. DBO. A. 1510. 1 5 

4^S^XiUu4 nostri studiosi, est illud amici, 
*-^« Ut, me quod contra saeviat, iliud ames? 
Tu tamen hunc studiosus ama: quis credere possit, 
Quis placet Huttenus, ouinibus iile placet? 



EX WITTBMBVROO. 



Vn. 31. DEC. 1510. 



lOANNI ET ALEXANDRO DE OSTilEN 

BX EQVESTRI FAMILIA ADOLESCENTIBVS STVDIOSISSIMIS 
SALVTEM D. 

VLRICVS HVTTENVS. 

10 Ego nunquam in vobLs optimi iuvenes, neque generis antiquitatem ad-c.i. 

miratus sum, qua estis satis pra^stantes, neque divicias, quibus estis floren- 
tilisimi; sed, quod rarissime in nostro ordiiie contiiigit, iii boiias artes stu- 
dium incredibile, et iiigenia ad boc supra moduin acTia. Quod cum mibis.?. 
iampridem in vobi^Cynspectum esset, et ego iucundissima vestra consuetu- 

15 dine istuc in>'itarertmlui aliquo interea vos bonore prosequi, quoad liceret 
vobis per vosipsos claris iieri. (fuod ego proculdubio futurum ccfiseo: nam 
vos profecto ex hoc albo ^tis, id est eorum nuinero qui sibi famam et 
decus nominis apud posteritatem comparare possiiiit. Undc eos longe sua^.s. 
fallet opinio , qui vos conteniptui liabent propterea quod ine meiqiie similes 

30 studiosissinie sectamini: dmn eniiii se ad altiora, ut ipsi aiunt, studia coii- 
ferunt, ea negligunt sine quibus esse studiosi miiiiine possunL Sed venen- 
tur illi per mare, piscentur per aerem, volent sine pennis, V03, ut decretum 
est, iis litteris operam date, sine quibus nihil percipi potest, ut tandem, 
iii iure civili et pojitlficio (eo nauique tenditis) edocli, vobis einoluineuto et 



VIL 1 = Indicis bibl. n". V. L 2 = Burckhard. I. p. 74. sq. 3 = Wagenseil. 
no. m. p. 59. sq. 4 = Hutt. Munch. L p. 83. 



fitnia : trmpla : nrmue : parrua : rura : iatut 
^larmata u |lrt)t^in()3 raiiitt aaramiTt^ rt M^ 
^tt tua tcmpla frrrnt : annua nota puct3 
€x%c Uctnt mrritum largifftma munrra mti 
Clui ronii ))tv00 rarmina tiocta pc^c 
Bxtat etiam ciusdem Reuteri comoedia, quani non vidif tamen a Goedekio 
(Grundr. der Oeseh. d, D, DicM. p, 133.) parum recte sic indicari puto: Chilianus, 
eques Millerstatinns, comcedia Dorothee passioncm depingens. Liptzk. Wolfg. 
Monacens. 1507. 14 bll. 4». 

' ama. (quis credere poff[i7)) MS. * Cuis MS. 

^ Ad loannem et Alexandrum , adolescentes studiosissimos Epistola. 4. 

^ £x qneftri i. " divitias ^«yr/. « contigit J.-/. " quum 2. jf. -#. *> studioai 
esse J. 4, ^ nan<0 1. 



16 VII.IOANNI KT ALEXANDRO DE 08THEN EP. D. 31. DEC. ▲. 1510. 

$.4. patriae alque amicis honori esse possitis. Hoc autem carmeiv^jb|^|ici}iii, 
rapiim, ut volebatis, a me compositum, eo animo accipite, ^f^^sff illud 
ofifero, et muneris pai*vitatem donantis benevolentia rependite. neqiie per 
aetatem erubui hgec ad vos scribere : estis namque tam novi lectores (luam 

5.6. ego poeta. Valete et TrebeUum Notianiim vestrum optimum praeceplorem 5 
amate, meque vel dihgite. Ex Wittemburgo pridie Kalendas lanuarii Novo 
uieunte amio post miiiesinMun et qiiingentesimum undecimo. 

In ipso titulo q. v. principis Artis versificatorioe exempli [cf. Ind. bibliogr. n. 
y. 1.] praimittitar sequens dodecastichon: 

PHILIPPV8 ENGELBRECHTVS lo 

HVTTENI CONIVRATVS AD LECTOREM. ^ 

NobJhs Eoo pelitur smaragdus ab orbc, 

El magno exiguus veuditur aere lapis ; 
Exilis Phario reperitur in aiquore gemina, 
4 Et precium modico corpore grande facil: 15 



I ; ' patri^i. honore 3.4. ' paruitate, /. hec-^. ^ TrebeUbmi-#. HermannumTre- 

beliam s.Trebellium Notianum [i. e. Surwint=Suderwind,Sttmid,aecundnmMohm- 
kium Sausewind,] Isennacensem, qui Querelas Hutteni carmine suo pr«emi8so lecto- 
ribos commendavit, Huttenus Querel. II. el. 10. v.31. snum Osthenorumqne priece- 
ptorem in univ. Viadrina fnisse ostcndit. De quo 1. 1. Maderus (Scriptor. insignium &c. 
Helmst. 1660. 4®. num. LXXIX.) „Hermannus Trebeaus, natione Thuringfus, patria 
Isenachensis, ius civile in Francophordi^na universitate publico stipendio docens 
et enarrflAs, ICtus omnium celeberrimus, nec non Rhetor luculcntissimus atqae 
poeta laureatus. Scripsit et edidit plura carmine ac soluta oratione, e quibos 
subiecta duntaxat vidi: Epigrammatum et carminufti libb. II. [cf. Ind. bibliog^, 
n®. III\] Encomium hcroicum D. Annse. lib. I. Maxima Divorum genetrix venerabiii» 
Anna, Pyram Marchiticam dc perfidia ludseorum BerHni crematorum. lib. I. Ta- 
multuaria et varia ad divcrsos. Claret adhuc Francophordiano in Gjmnasio, con- 
tinuo nova cudens, quibus nomen suum posteris memorandum rclinquit. An. 1514.** 
Inter alia quse mihi ad manns sunt Trebelii scripta memoro a Madero novissimo 
loco indicatum libellum 8 foliorum in 4^., inscriptum §txmdni ^rebflij H^ttant | 
Pottat laureati att piuum joa^tmum l&arrt | Homant Jmprrtj Jf^mipi eitctoii i fiiav- 
d)t0|ncm ^ianlicnburDrnrci ^^' ^t ali0< Stxoas Car|mina ^xanxopifoioit nup tumultuantcr 
Mucta. I 1508. I In fine legitur: € ^ranfcrtptum t^pts /rancopi^o^bi | ^crac pcr mc 
Jloanncm jamcr | .1509. | In his carminibus unum ^b rcucrcndiff. ^bcaborum )c 3^u- 
lou yonttftcc fubuftanu <(pmnaftj ^ranropf^o^litant CanccUarium titantfftmu**, altemm 
„fCttclmolpbo U iapitt i gcncrc i tioctrtna claro €quttum()3 fplcntt^ifTimo*' dicatiim le- 
gitur. Non nulla alia deuTrebelio disputat JfoAniXre p. 474 . . . 377. ^ Wittenborgo J. •/, 
'^ Phillppus Engelbrecht, a patria Engentinns cognominatns , in Albo acade- 
mi8B Witte^jergensis sub eodem cum Martino Luthero rectoratu, Nicolai Viridi- 
montani [GrUnberg] , qui a dic S. Lucse a. 1508. usque ad d. Philippi et lacobi 
a. 1509. scholasticam prsefecturam gessit, ita inscriptus est ,,Philippus engel- 
brecht de enghe**. Cf. Forstemann. Alb. acad. Viteberg. p, 28. Infra ideln poeta 
non incelebris et inter Fribnrgenses doctor, Zasii amicns, ssepius nobis occurret. 
*' ere 4. 



yill. CBOTI BTBXAHI AD HVTTEMTM EP. D. 3. FKBR. 1511. 17 

Sic liher Hutteni , (\\\vo prctiosior auro» 

Archetypis laudom veudicat iste uovis, 
Qui tibi dat lirevihus tornalos edere versus 
s Et struere ad dulceni csirinina docla (^helyni. 

Quare age fac haheas operoso hunc Marle libeMuin 

luque sinus condas inleriora tui. 

Nam si niagna licet parvis coniponere relius, 

12 Nou miuur Atlahcis est liber hic opihus. 

Diis auspicibus. 



[rVXP^] VIII. 3. FEBR. IM1. 

EriSTOLA 
CRO TJ R V B I ANJ 

AD 
5 k\ HFTTEyyM, 

S. P. J). Piura qtiatis in epistola, respondebo per ordinem. JHimosA. 
scire vis quo in ie animo sim, qualis sim amicitia? Cultor. cJarior esse 
, tiin debet atnor meus quam vei de me duhites: crescii cum a*tate mecum 
fides, constantia, integritas, ohservantia erga bonos, erga maios cotitem" 

10 ptus: amavi te antea ; iam vero auxi amicitiam charitate, veneratione reii* 
gioneque sincerce mentis, et JJuttenum meum sane haVeo inter fidos ami- 
cos loco primo aut certe proximo. Concessit hoc mihi natura parenSy ut 
favoris et benevoientice principes in me dotes esse cognoscam, quas in hunc 
usque diem taJi integritate expressi, ut tieminem pfenituerit usum se fuisse 

1» mea famiiiaritate. Amicos non Jmbuisse semper inhonestum putavi; ressisse 
vero benevoientia et charitate, et turpe et indecorum duxi. Deinde quam- 
vis me natura faciiem ciementemque effinxerit, voiui tamen in amicitia 
paranda parcus existerej in parata vero et prompfus et constans. Jnde est§.2 
{namper hoc ad aiteram partem epistoiee tuoe venio\ ut, postquam in hanc 

tosaiitudinem secesserim, ad veteres Pliagos Geiidosque monteis, ni/ni omi- 
serim quod ad rem tuam pertinere arbitrarer: voiui vox mea tibi deser-^ 
viret el amicitia nostra tibi esset propugnacuio. Scepe cum patre, sa*pe 



Vni. 1 = Monomm. piet. [Indicis bibliogr. n». 05.] II. p. 3 ... 7. 2 = WagenBeil. 

Hutt. Opp. (Ind. n». 71.] p. 51... 56. 3 = Mohnike [Ind. n». 77.] p. clvi... clxii. 

cf. p. XLii. not. **** 4 = Munch. H. Opp. [Ind. n». 78.] I. p. 100... 105. 

* chelim i. 

' CBOTVB BYBIA1IY8 AD TLRICHVK HVTTBNVK. 2. SP. CB. BVBIAMI AD VLB. H. 3. Ro- 

biani i. " voloit 2. ^ Phagos t. e. Buctufniam. Gelidos montes i. e. liolienberg, 
aaltua Tharingici. 

Htttsxi Off. vol. I. 2 



13 YIII. CBOTI BVBIANI AD HVTTENYM EP. D. 3. FEBB. 1511. 

cum nigricantibus consodalibm Jionorifice dfi te ^m loquutus; frequenier ad- 
didi stimulum, frequenter preces. Incidit aliquando sermo, ut vestem veiie mu- 

5. 3. iasse credidisses aut incussisse minas mate audientilms. Scripsi eadem ad te 
binis verbosissimis iiteris^ imo comrfientariis : unas commisi patri anno supe- 
riorCy cum nesciremus piane., quibus oris terrarum iactarere, nisi quod quo- s 
dam rumore monebamur te vivere in urbeBrunonis spoiiatum; aiteras tradidi 
nuper mense decembri loanni Aqtiiiio {ita voco profugum adoiescentem e fa- 
miiia Weigerorum): scivi eodem tempore sub quo ccelo versarere, docius 
primo a Madora, adoiescente cum bciio tum bene instituio^ deinde tectione tui 
Lossii dono mihi missi a Mutiano ilio potytmtme. In eo commentario diligen- \% 
ter perscripsi quce lioc anno de re tua didici. sed quia neutras recepisti, 
veiiem occidione occidisse: non enim omnes scire, debent quw tibi amico 

§'^communico. Aquiiius apud Francorum vadum sedet: disccssit eo consiiio, 
ut ie bonas artes audiret prwcipieniem : spes vagum fefeiiii nuncio for- 
tuito. repete ab errabundo iiteras enabundas. Ego interim cantalH) tibi is 

§.^.eandem cantiienam; sed summa sequar. Patei^ tuus Uiisseo ingenio pric- 
ditus caiiidior est quam ut piene inieiiigatur. quoties mecum ioquutus esi, 
frequenter autem ioquutus est^ semf^er ridicuie de te interrogavit , damna- 
vit et te studiumque tuum voce adeo conie?nptibHi , ut vix habereris unius 
assis: mira audires, si iiceret extra epistoiam exspatiari: itie vero quam- 20 
quam iudit sordidata tua existimatione , niiiiiominus tamen iaude tua mi- 
rum in modum pascitur, quam nunquam satis audit; cwtera occuiit vir 
prudens, animum titiiiantem cx luis prwconiis non occuiit: manifestat iiiud 
crebra de te repetitio. porro caHeris canentibus receptui novum ipse exordiiur 
postiiminio : qum res mihi certo indicio fuit aiiter de te dicere, aiiter sen- 55 

§'^'tire. propterea omnia de te pienoore commemoro: ridet iiie, viiipendit: 
hem habeo tc^ caiiide! scio quid sentis: salisfacis tuo circumspecto ser- 



* nigric. consoclalibus] vctcris abbaiisD Fuldanse, e qua Iluttenus olim effuge- 
rat, incolis Bencdictinis qui ni^jris vestibus utuntur. • ut vcsteni vclle mu- 
tasse, crcdidisses, aut incussissc niinas malo audientibus. 1.2.4. Locus male aa- 
nus neque stc emendandits est\ ttt 3 dedit: scrmo, tc incussissc minas male audien- 
tibus, ut vestcm velle mutasse creditus esses". Sensmn Jiunc esse puto: Incidit ali- 
quando sermo, at, mctu miuarum male audientibus incussanim commotus, vestiB 
mutationem pati vclle non nunquam visus csscs, postea vcro deposito illo metu 
investiri recusasses. Nonnihil excidissc videtur. Sed de Hutteno puero non mirarer 
si legeretur ut vestem [qua scholares Benedictini utehantur] ense nnitasse credidis- 
ses atque incussissc &c. nam pariler ad ensvm aique ad calanmm Hutleni dcTtera scm- 
per parata fuU. ® urbo Bruu.] lirunsvici. *" Lossii t. e. Querelarum conira Ia^s- 
sios lihri. *" Muliano /. " Francofurti ad Viadrum. ^^ Spcs vag^um fefellit. 
Nuncio fortuito rcpete 1. 2. et simititcr 3. 4. *® Ulysseo 3. ^^ ridiculo /. ^ II- 
leu qq ludit [sive dicit malis] scriptum fuisse sianpsi. Illo (Ille 2. 3. 4.) quemque vi- 
cit (vincit 2. 3. 4.) sord. tua existimatione. Nihilominus edd. ^ iudicio i. 2. 
•' Locum „Hem vix extollere.** ita Ins lineoUs ,, *' distin.rit 3. 



VIIL CBOTI BVBIAHI AD HVTTBMTM BP. D. 8. FBBB. 1511. 19 

mone detonsis patrihus, mreturando affirmas gnaium iuum per ie rever- 
surumm cuculium, nm audienie renuncias paiernum animum: sic sedaniur 
caivi: iu interim remoiiora, hoc esi nova moliris ei gmium vis exioilere. 
Umc vera suni, Utrice Butiene: vtUi carere geniior iuus omni suspicione, 
5 quod mehercie facii ; iia exuit omnem sm suspicionem , ut motiachi cre- 
dant nihii ipsum a^que exspectare ac tuum reditum. non omnino faliun^ 
tur, 'quia hvec molitur; mens iamen, ui audisii, subest aiia, si proposiium 
consiiium male successerii, Anno superiori ad poculum seroiinum mihi eij^- 
dtwbus reiiquis assessoribus {nam'cwteri abierant) se toium sine nube ape- 

xoruii: tria verba dixit tibi memoranda: diis in fidem vocaiis iuravit sese. 
cenium floretiis nomismatum velle metxari priusquam mcenia Vuidana 
eairei equo, ne iot annos hoc in monasierio hic conirivisses. deinde cwpit 
de reiigionCy sibi videri, ait, verisimiie, ne unquam bonus ccenobita eva- 
deres. teriio memoravit aiiquem esse in Jtaiia vestnc familiw causis fo- 

tsrensibus mirabiiiier nobiiiiatum; siredires appiicaresque te iurisprudeniiw, 

omissis iuis nugis, memoraio causidico se vclie ie miiiere: melius in foro 

/ieres rabuia forensiSy profuiurus genii Huiiorum, quam monachus per- 

versus, maie audiiurus patribus pr(esidibus. Ha^c iunc. quod iam vero§'9. 

.aiiier scribai, mandet, clamei^ vociferetur, non mirum: causam recensui. 

30 £rgo iiiis duabus meis epistolis deperdiiis diligenter iibi suadebam reditum, 
non ad consortium Galiorum [nam quicquid eiusmodi esi, nihii dico), sed 
quod inirospiceres consiiium paietnum secreiius. Monui eodem, si iibi su- 
specia forei pax pairis^ consederes apud fidos atnicos ei propinquos, unde 
horiareris hominem te adesse , quicquid veilei ttiatidarei; deinde displicetite 

2&iibi conditione, posse iibi paiere totutn ttmndum. Nunc idem videiur opii-^.^. 
mum factum, ad quod te hortor, monco, inviio: crede mihi tuis rebus 
soiiiciio, tion ie capiet postiiiudo; sin auicm imprudens nostrum cotisiiium 
videiur^ fac quod iibei, scribiio quod Pomponium Lwium ad patriam re- 
vocaium a Rpma rescripsisse soiitum accepimus, siquidctn non probatis 

jo suorum voiuniaiem sic respondii „F0AfP0NiFS LjEtvs vropihqvis et ahicis 
SALVTEM. Quod petitis, fieri tion potesi. Valeie^': vox meherclc a magno 
animo profecia, tibi iuveni similis siudii tioti spertietida. De ttiotia- §. io. 
chis autem quod ttwmoretn, supervacaneutn puio, pra'seriim quatido ha- 
beas binas iiieras mc itiicrpreie exaraias. uuum illiid ieneio, omnes te 



^ (reuito 3. " centnm filiios n. /. ccntnm filios n. 2. 3. 4. filios defendi poRxe 
putat male semwt 4. Germanice f/utCenus pnter di,verit ,,Ich wollt, bei Gott, eh* ich 
wicder aus Fuld ansreito, 100 (lulden Ochl drum (Tchen, daB der Ulrich nicht 
so manch Jahr hier in diesom Kloster zug^ebracht hiltte.'* ** mcrcari prius, 
qnam 2. 3. 4. " Faldana 3. « cepit /. 2. 3, «' Huttenorum 3. 4. [^ed no- 
men modo Hut, modo Hutten prnferebatur.] '' mandat /. *> Gallorum, t. e. 
tacerdotum matrtM deorum spadonum. '* oisdem 3. 4. (pro eodem) ^' «pemanda 
de i. 

2* 



20 VIII. CBOTI RVBIAMI AD HVTTENVM EP. D. 3. FBB&. 15t1. 

amaniy omnes tibi plurimum tribuunt, omnes in-te magnam spem ponum^ 
prwcipue archimandritce , quorum clemenliam iihi pro nufnine colendam 
contendit pater, quoties nares subducit ei cutem non relinquit suo loco. 

§.u,Quod vero nihil eeris iradiderini Zonario, quem quidam non satis perite 
Cinxium nominavit, debes tu suspicari: vereniur circumspecii patres, nei 
iiludantur; aiunt, ubi iu fidem servaveris, optime de tuo studio literarum 

§'^^*velie consulere. Profitebar me de momchis decretnsse supersedere; non 
parui: propositum vicii verbositas mihi tecum peculiariier communis, ergo 
igiiur cesso causamque ioiam Zonarii inierpretaiioni reiinquo, paro statim 

§,n.transitum ad aiiam qucestionem. Est mihi ui voio: quwris tu fiis verbis, lo 
conveniens est iisdem respondeam, quo salisfiat verbo Catonis ^Par pari re- 
fero*; vei tu quoque fac simile. sed iranseai iocus, palam loquar: est mihi 
ut volo: nam volo illud quod fortuna, sive aliquod fatum est, offert: se- 
ctmda et adversa discrimino, iila a diis peto, ista quantum possum provi- 
deniia vito; quicquid vero parum feiiciter evenit, quia facia infecta fieriih 
nequeuni, iuxta prospera pono, ei fortunce osiendo medium digitum^ ut 
nuper in gravi casu, quo vita atque fatalis hora iuxia erant. audi a Zo- 

§.\A.nario foriunas hominum. Cceierum si de toia serie mei siaius fieri vis 
certior, pande aures ei summa duntaxai intromitie. nolui malam messem 
facere et beneficio mereri graiitudinem , quamobrem discessi ab iiiustribus to 
discipulis impeirata dimissione nolenie voienie patre ei redii ad Erphur- 
dium in consoriium hominum similiiudine siudiorum parium: quod genus 
vivendi ego arciissimum socieiate iucundissimum pro cuiusque eetate duco, 

§.\b.ei Marcus putat. Verum cum ibi omnia discordiarum plena, discedente 
piebe a pairibus cottidieque nova molienie, non tutum videbatur versari inier 25 
enses atque pro calamo ferrum iraciare, proinde semesiri spaiio ccepi 
cogitare quo consilio subriperem me iurbuientissima Charibde, prcesertim 

§. 16. iam se inciinante coiiegio hominum liieraiorum. lia mecum cogiianti red- 
duntuf iiierce a Vuldanis; advoio media hyeme; advenienti, proponuntur 
conditiones muiice; dispiicuerunt omnes: ergo rediissem in Jhiringiam, nisijo 



* A(l Fabium Zonarium Chrysopolitara (Gurtler von Ingolstadt) epigramma post 
Huttcni priorem Neminem legitur. Vide p. 27. * quidem /. 2. * Verendura i. 2. 
• amet /. 2. {pro aiunt) » mihi t. p. communis 1. e. mihi in iitieris qd te dandis 
maxime consueta. ^ i. e. totmn causam Zonarius tibi interpretelur. *' iisdem. Re- 
spondeam, I. eisdem respondeam, 3. eisdem. Respondeam, 2. 4. ^ ing^atitndi- 
nem 3, 4. sed gratitudinein Crotus pro sola graliartm dictione posuerit. ^* immis- 
sione 1. *^ patre Fredii ad £uphandium /. patre Fredii ad Frphurdinm 2. patre, 
et redii ad Erphordium 3. patre redii ad Erphurdium 4, ^ ego omis. 3. •* L^- 
cus etMarcns &c. fortasse corruptus nec a me satis sanus factus est. Et Marcus putat 
Imus in in ibi 1. putat. Vidimus inibi 2. 3. 4. Marcus] puto Cic. in Lwlio. ^ quo- 
tidieque 2. 3. 4. moliente. Non ..... tractare. Proinde s. s. /. 2. 3. 4. •• cepi 
1.2. ^ e turb. 3. ex turb. 4. " Charybde 3. » Fuhlanis 3. » hieme 3. 




9. Ik wmkL %uu 



»9 




iUum per 1e fwmr-- 
^ mtlm^ moHHt eitmiumvk, &MHm!€. 

fipJHIpni wciii fliiiifjno /iotffioi 
4Mi jpmiifttfi ii i^jOti iwi niiJMij|§.7. 

ll^ffl|BMMriCr.'MG COMffWl|0l. OlflfflW €Wp9i 

ini; iMfiialMt^^J^iitr .<»ni0M!0 €t^ 







22 VIII. PBTB. ▲PBBBACHI AD VADIAN. EP. D. 5. OCT. 1511. X. YU>IAHI AD TANHSTBTT. 

xibiis irretitum moratur? fortc quod ncmiucm hahes cui tuas ad me des, niliil scriUis. 
Iioc lubenlius crcdidcrini; gravalissinic cnin#iiiducor, ut de meis sinistri quidpiam 
suspicer; debcraus cnim (|uos scnicl in aniicorum album rcccpimus, maxiflopere la- 
borarc, ne corum nomina unquam indncanlur. Sed iam rogo quid isthic agitur? 
qui valct Cuspinianus, qui Marius, qui Conlimitius nostri? ArWtror bene valerc ct * 
quoniam ita spcro ct dis lu)ni curne sunt; rogo tamen significes mihi cum hoc ahs 
quo has ac^pisti , quando domuitionem ciipcssct : homo est propter canos , sacer- 
dotium, presbytcri nomcn vcncrabilis: addo Cuspiniani necessitudinem. cius salutandi 
r^ussa isthuc proficiscitur. comitarc horaincm , ut si fortc diu nou visus amicus 
Cuspiniano viro amplissimo mcmoria cxcidcrit , tuo duclu mcaquc commendationc to 
acceptabilior vcnial. Mulianus mcus ct Spalalinus cX lluttcnus si huius niincii co- 
'piam habuisscnt, salutasscnt siii amantissinnim Vadianum, ut quoniam amic<irum 
aniina iina cssct, cor])ora lanlum divcrsa, salutarc lc racis vcrbis iiisscriint, ca la- 
mcn condilionc ul, nisi rcsalutcs, apostata dicaris, iiycrarios refcrarc. Spcro mcain 
lliiariam Ausoniam visiiruin. Ila opcrain iit inca isthic ritc pcraganliir, vcl IMcni ^^ 
vcl diligcnham in rcbus tuis a inc nunquam spcrabis. Valc . Erphiinlii. Raptini iiij. 
non* Octob. ann. xj. Ajicrbachus lims. 

VIENN^ rANNONIiK. X. ' l^- lAN. I.M?. 

roAcruMvs vADrA^vs 

DOCTISSIMO MATHEMATICiE ET PIIILOHOPIIIiK CVLTOKI 20 

liKOHClO TANNSTETTEH COLLIMITIO 

8TVI>II VIENNEN8IS VICECANCKLLAniO 
S. 1). 

Vcnil siipcrioriliiis mciisibus ad mc Mariuiiiqiic cl Apcrbarclniin illiim criidilum. 
diim agcrcmiis contnbcrnio, Ulriciis lliillcnus |iocla tain, iit ipsc q.iiidcin vidcrc?^ 



X. liidic. lublio^r. n". VI. ct XX. 1. A. 

^ saccrdotTini npogr. " Animani iiiiHni c.hh»' : apofjr. ^^ menni ... vih.] nic 
ad hilarra Aiifonia viruruni apoyr. Cf. Anson. Parcntal. (». ,, ..niore virum medici» 
artibiiH cxporicnH.** 

*" UKLVKTVH cok|ta kt ohator LAvhKATvs adtl.if. ^ nocT rVl.ToRl 

om. B. " TANNKTKTTKR otn. Jt. (itMJrpriiis Tanstettcr Collimitius ( von Hain ) 
AA. LL. M. ct Mcd. 1)., phyHicii.s ct mathcmaticiiH anhc C.th. , acadcmia* Vin- 
doli. antronom. prof. " Matlicinatico & | Mcdico Snliitcm Dicit jdnr. H. " Ma- 
riuml Tuto dc Au^iiKtino Mario locpii Vadininim, qncm m. Maio a. 1520. e Fribur|fo 
Wirciburpuin commijjrantcm, 'concionatorcm ibi prn>Htiturunr Stibaro commcndat 
Krasmus (Kpp. L. \\. col. I IIH). num. KMO.) ct Conrado cpiKcop». ]fcrbi))oIcn8i etiAin 
commendavcrat (nurschcri Spicilcp.-XVin. Auto«,'raphoruni. Lpn. 1703. 4**. p.iy.), 
qui ma^nis laudibuH homincm cxtollit in cp. d. 0. Mai. a. 1530. ad Kra«mnm data 
(Burschcr. 1. c); tum ipse Krasmus ad Marium Hcripsit (KraHmi Kpp. L. H. col. 
129L n. 1110.). Mcmoratur idcm AuprustinuH MariuH, 'cpiondam ccclcsiastcs BaHi- 
lcflB' ab eod. Krasmo cp. ad Cliolcrum (col. 1420. n. 1210.) a. 1531. daU. Ex St»- 
ckendorffio (Hist. Luth. If. p. 171. 108. 203. cd. 11)02.) didici cundcm Marium inter 
compositores Confutationis AupfUHtanfc confcssioniH ct pro fratre Campcprii habi- 
tunj fuisHo. In cpistolis Aporbachi Vadianique dc codcm hoc Mario sn^pius scri- 
bitar. Cf. supra num VIIII. *^ Apcrbacch.] Fetrcius Kbcrbach Erfurtensis. Cf. 
supra nUYn. VIIIl. " Apobachu B. Apobachum 3. «*. Vlrichus B, 3. 4, 5. 



X. lOACHIMI YADIAHI AD OBOBG. TANN8TETTER. EP. D. 17, lAN» 1512. 23 

videor, iDgenii fcBCUiiditatc nobilis, quam maiorum claritudino ac insigni prosapia 
famigcratus; qui ea fere ratione nos ct accessit, et a nobis acccptus est, (}ua con- 
stantiae et rortitudinis exemplar Ulyxcs ille, dum 'terris iactatus et alto Vi superum' 
j)0st ingentem iilam Alcinoi Phieacum rcgis humanilatem palriam pctens ad eos 
s venit , quibuscum pristinae quietis sibi voluptas accessit. Cum cnim vcl prima noctc §. ?. 
qua lares uostros ingressus est, pelentibus nobis ordine narrassct, quam peregri- 
natio sua ^xperiendi gratia instituta a;ruranis refcrla fucrit, quamque inGcrmanico 
etiam oc«ano quod attigit, Scyllicam rabicm expcrlus ad proxima littora in Cyclo- 
puiu manus inciderit, quos primiun (mirum) amicos habuiss^ aiebat, dcin vero ur- 

lOgt^nte fato cum iter alio instiluisset , furorc corrcplos pra;lcr vitam omnia sibi" 
eripuisse, quam ct ipsam pctitam cssc cicalriccs quas nobis, dum iretiir cubilum, 
ostendil, satis atlestantur. dcinde qucmadmodum circum ca loca a Calypsu quadam$.3. 
exceplus, fotus ct curalus suuima cum diligcnlia fucrit. rursus vero, Mcrcurio SU05.4. 
ita instigantc, |)er saltuosa Bohemi% pannosus ct naufragio squallcns in Moraviam 

14 illaiu fcrlilitalc (iorcyraj (erc parem ut casu vciicril, ibiquc ad Stauislauui Tursoncm 
episeopum Oioimicenscm, studiosorum ct Miisas colonlium Alcinoum libcralissimiim, 
tknluctus fucrit, non quidcin aNaiisicaa, qiiae ilhc niilla erat, scd ab Echcnco hcroc, 
lioc est Augustino Moravo, qui summa crudilione'ct prudcntia vir IluUeuo appulso, 
tum ingeniuiu novit, ex officio cst patrocinatus, qiiemadmodum Echcucus apud llo- 

30 iiierum in Odiss. 7. Ulyssem pcrcgrinum iu Alciuoi auro gcmmisquc luccsccntcm 
aulam induxit, minimc passus ad focuin cuin in cincrc ullimum scdorc. cui cpiscopo $.5.- 
qiiaiu grata fucril Hiittcni pra^scntia, ccrluin faciebant et alacris sonipcs, qucm ci 
dono dcdit, ct largum admodum vialicuni, quo ad nos usquc pervcuit ; tiiui anniilus 
ex auro ct insigni gcmma, ab Aiiguslino pra^posilo donatiis, qiicm suiuuia ulrius- 

25 qiie laudo ct comiuendationc crcbro digito girabat. Cum, in([uani. hcec ot alia mc-$.6. 
moria vcrsarct, manum iii siuuin inserous r^irmcu deprompsit, soliitis iiiscriptum 
s(*licdiilis, ct Censclc, inquit, viri Iioni, quo in loco habcnda sit ea opcra, quam 
diobus proximis, nondum plane mihi ob itincris aTuinnas coustaiis, in inviclissimi 
Cii»saris nostri momoriain cx rcbiis a so institutis insumpsi. Qiiod cuui vcliicatim §.7. 

30 carporomus (crant cniin. ut Sibyllina olim , folia (lis|K»rsa), placuil oiuuibus inven- 
tum, dalaqiic cst illico 0|)cra cuis cxscrihoiidi ct liholli formiihi couipingondi: quoiuS.8. 
nupor, diiui in patriam abiil Mariiis, rursuui visuui dcprchcudi visiis(|uo ost rclc- 
gonti luihi lucc ct imiltoruin lcctionc dignus; ct siibindc apudHicronyuium nostrum 



* rfttionc, & accessit nos, & acccptus a nohis ost, B. 3. 4. 5. ^ lHysscs H. 

3. 4. ' qiium (pro dum) 4. 5. Vorp^il. Aeu. 1, 3. sq. ^ poterct 4. 5. ad nos 
/?. 3. 4. * quietis vohiptas sihi accessit. //. 3. 4, Quum 3. 4. 5. et sic semper. 
"* enunnis B. ^ quem 4. 5. Scill^am B. Cyclopuni, vhU LosKtornm. ® dcinde 
/y. 3. 4. 5. " cripuissc sihi B. 3. 4. ** Dein A. >« circa B. 3. 4. 5. quo- 
dam 3. 4. 5. Echertum Harlenmm de quo vide supra p. 12. h. l. sipni/icare potest 
etiam Calypso quaedam. " Kursum B. 3. 4. 5. '< Hoemia! H. 3. 4. 5. ** sqnalens 

4. 5. *^ Corcyrc A. ** Tursonem non hahet A. Stanislaus I. quadraji^ensimus 
secnndns episcopus Olomucensis, sub quo postea Pauhis Speratns rcformatorum 
doctrinam in Moraviam sparffit, f a. 1540. '^ Alcynoum B. *^ De canonico 
Olomucensi Augustino plura qua* dicam, non habeo. adpulso, vt animum' novit, 
B. 3. 4, 5. *^ in Odyssea Vlyssem B. 3. 4. 5. « quem illi B. 3. 4. " Proposito^. 
» gyrahat. 3, 4. 5. »« deprofit/i. ^ &, censetc 3. " inquiens B. 3. 4. 5. quo 
loco B, 3. 4, •* nodti | plane mihi om. B. 3. 4. 5. pessime. ^^ cmmnas B. ^ Sy- 
billina B. •* & {pro est) 3, »1 excribendi B. " abit B. 3. « ruraus 3. 4. 5, 



24 X. VADIANI AD TANN8TETTER. EP. D. 12. lAN. 1512. CVM ENC0MII8. 

a€ Singreniuin chalcograplios eius invulgandi opera susccpta. qui typis suis exactis- 

S. 9. simis rei litteraria* his annis non nihil visi sunt profuisse. qui et hunc cre4o libel- 

lum emunctissimum edent. tuo vero nomine insignitum, (ieorgi vicecancellarie, qui 

et Huttenum nostrum, dum aderat, multa humauitate et singulari henevolentia , ut 

$.10. decebat, prosequeharis. et divi Maximiliani Augusti victrices aquilas iinimuroque in- ^ 

victum et in eruditos omnes iucredihilem benignitatem decantari et. iit merito fit, 

conmiendari gratissimum tihi semper fuerit, quemadmodum est et mihi et csetcris 

S.1I. honis, qni iustam causam eTiterno favori anteponunt. Vale et in animo cogita quid 

Germanis de llutteno sperare liceat, qui haec et alia nondum vicesimum egressus 

annum meditetur. Viennae Paunoniae pridie Eidus lanuarias. Anno M.D.XII. t<> 



[viNDOBONiE.] [1.] ' A. 1512. 

lOANNES ABHAVSER, 

Saecula per doctos quondam coluisse Poetas 

Pulchrum erat, ut legeret fortia facta nepos. 
Scilicct hoc tellus Graium Latiumque superbum 
4 Discitur, et clarus carmine durat honos. 

Quid ni fata volent rebus his affore testes, 

Quis bello vel quis pace verendus ades? v 

Militat ccce tibi Phoebus, tibi docta Camenae 
8 Carmina proponunt, pr%mia magna ducum; 

Eccc tuas celeri complexus carmine laudes 

Iluttenus, qui vix bis duo lustra videt: 
Maiora his sperarc licet quo gesta uepotes 
12 Mirentur, Caesar Maxmiliane, tua. 

Ergo pium vatem scrves, Augusle, pcrenni 
Victurum versu, quo tua sceptra canit. 

[2.] 

VADIAN\\S GERMANVS. 

Gesta virum quondam, non victaqne signa rccondit 

Solus amor vestri sub fera bella soli : 
Gcrmanos elenim nomen quaesisse per arma' 
4 Mos erat, et saevo ponere iu hoste decus; 



[ 1 et2.] 1) Indic. b i bl. n. VI. (pag. 9*. vers 6.) 2) = Hutt. Munch. I. p. xcvn. sqq. 

* Syngreminm B, 3. 4. 5. Calcographos A, B. 3. Vide Indic. hihliogr. p .9*. 
vers. 2.3. ' literari^ B. qui om. 4.5. ^ & Imperatoris Maximiliani (om. An- 
gusti) B. 3. 4. 5. • 0^8 A. ' fuit 4. 5. ® et tecum cogita B. 3. 4. 5. » vige- 
simnm B. uondum vicesimiim. Errare Vadianum et Ahhauserum v. 10. constai. 
^^ Viennae et qtup sequuntur, om. 3. ^^ Ponnonie II. Idus B. *® Anno diii B. 

" De Abhansero nihil novi. " Maximiliane 2. — * sera 2, 



• «siKMraraiB^ ap. Dk m,<juauiM. 



j^i^m^i0^ 






ittM^fratopia 
i;4^]itiwMMiitt i«Ciii» pMHT rf^eiENi 

^irtf fMii^ li««niHnle«i 

inlcMiiiaM^^ li^ 

ocw^ p»iii»r:iilM Mtt^ 
.qiMs liQi^^ dmii iretiir eabituiii. 
eiraniMloci aCalyiMO qUadaiDf.s. 
fiiett:^ mrsiia vero, Mereiirio siiof.4. 
il mfeigio sfsaUetis in MaranuB 
imm^mrik^^^ TarsoB«B 

iiiiiiniin IflMMriluMiaBiini. 
•ed drMwMiiiiroi, > 
m Htttleiio appvlso. 
a^Ho- 
\0tiH,^^ hieeseiDtem ' 

6ii^fa8COpOf.5.- 

lis, ^pm ei 

infli illBBtiis 

mm itrtiis» 

.Ji«eilalipiii-i.«. 

tM^ ^ia^ptum 






te kvietiiniiiri 
oim vdfieatOB 1.7. 






::^?ief3^ 






26 ^* BPISTOLA HVTTENI AD PHACHVM. D. 21. AVQ. 1512. 



XlV 21. AVO. 1 512. 



EPISTOLA HVTTENI, AD PHAd|tt| 

iche, w e 



$.1. Noii scribo nunc breves ad te litf^as, Phaclie, w eam causam, quod 

itidem breves abs te expfctem, scd quia illi qui alTerunt, grj|ari se putant, 
si raaiuscul». extiterint. Verum tu mibi copiose de rebus omnibus scHbito, 5 
quas ad me pertinere arbitraberis ; etiam quod ad Trebellium cominuiiem 
$.?. amicum spectabit. Adhuc Vulcanum a;muior« verum a^pando miserabilius 
quam nuper: nescio an fortuna; hoc imtiua quam temeritati meai adscribam, 
quod mihi in tenera aetate nuUis malis subeundis peperci; gratulnr tainen 
inihi, quod bonas hteras sequendo ea .qua; minime quicrebam invenerim. 10 
$.3. Sed tu quid agis? ducis an duceris? id est ex tot puellis Saxonibus uiiain 
tibi matriiiionio (quod nuper aliqui susurrabfint) conscribis, an c^iput radis, 
ut digniis fias cffilestis boni ruminando ? an hoc (fuod tu respondere sole- 
$.4. bas, Phachus manes? Llbet paulum de mc scribere, in umbilico meiisis 
Aprilis Papiam Insubrorum urbem intravi, ibi iit ex instituto legibus operain 15 
darem. Qiiarlo niense postquam intraverain, a Gallorum inilitibus, cpii ar- 
niati iirbem adversus Heivetios teiiebant, tres dies iiitegros, (piancpiam etiam 
febre laborans, in angustissimo recessu domus obsessus sum, certusque 
mori hoc mihi epitaphium feci et scriptum apposiii: 
§.5. , Qiii niisere natus miserabile transiit anuin, 20 

Sa;pe mahiin terra, s<epe(pie passus acpia, 
Ific iacet Iluttenus: Galli nil tale mercnti 

liisontem gladiis eripuere aiiimani. 
Si fiiit ex fato, ut tolos inale viverel annos, 

Optatuni est, qiiod tani corruit ille cito. 25 

Ipse suas cohiit per mille pericula Miisas, 
Et quanti potuit. carminis aut(»r erat. 
§.6. Paulo post hccc rapta ab Helvetiis urbe tanqiiam yui rastra (jalloriim seqiii 
sohtus essein, ipse quocpie captiis sum, spoliatiis et miserabiliter hiiic iiide 
pertractus, donec tandem, amissis quil)usd;im bonis et pecuniis, liberatiis. 90 
f.7. Igitur hiiic solvens deserta urbe onme geiius turbis occupat^i, sangiiine, fanie 
et pestilentia infecta, Bononiam mense lulio petii. Bononiam iuquani illud 



XI. 1 =: Monum. (Indic. bihl. n". 05.) p.9. 10. 2 = Waprenseil. (ibiil. n. 71.) n». 11. 
p. 57. 58. 3 = Hutt. Munch. (ihid. n". 78.) I. p. 144. sq. 

' Hutteri 1, Huttenns ad l^hnchum. 2. Balthasar Fabricius, Facha s. Vacha 
(ad Werram) oriundus. * Treb.] Herraannum Trebellium Notianum sivc Isenacen- 
Bcm, de quo vide eupra p. 10. ' Vulcanum aemulor 1. e. clnudus sum, ** con- 
scribas 1. *» Ludit ambiguis verbis Fachus et vagus, i. e. cafiebs. ** ibi cum 1, 
" potui /. 



XII. lOAHMIS M. DB NBMIlfE ET BVTTBNI AD ZONARIVM OABMINA: 15}2? 27 

pulrherrimuiii doctissimorum virorum conventiculum : ubi tuas literas ^x- 
specto ; sed non qualcs scrihis ad gregarios aniicos tribus aut quatuor ver- 
Wis absolvens. Vale et le cura; me nunc medicus. Vale iterum. XII. Cal. *••• 
Septemb. Bononia; breviter ex more et familiariter. 
> M Ulricus Huttenus 






xn. 






lOANNIS M. HERBJPOLITAi: 

IN PERSONA NEMINIS UJCX ASTld^N. 

Frons (juod Iwta parum , caput album , squalida harba 
10 6'Mr mihi sit^ quwris: concipe jdura brevi: 

Gens matefida suis Mrudit rrimina nobis 

Omnia, sic damni sum ferus auctor cgo , 
Neminis inquc caputy veluti mata condit ApjH^tla 

In galtum, i>eccans cum scelus omnc ponit. 

i& Al) FABIVM ZONARIVM CimVSOPOLITAM 

HTVDI08ISSIMVM AD0LK8CENTBM. 

Ardct ot Aonias sequitnr Zonarius luidas, 
lainque bonis operani ponit in iiigeiiiis: 
' ^ieino est iinpi^rior, neino est studiosior illo, 
20 l>um consors sacri nililur esse rliori. 

Pone inetum, iuveiiis, ncc t(» labor ifle fatiget, 

Forte aliqui<l palriic laiidis it inde tiias 
Et |)ot<»s obscuros raiiia illiislrare parentes, 
Kt tibi venturo teiiipore noiiien erit. 



XII. Iiidio. bihliojrr. ii.VII. — Hcxa»ticlion loAiiniii M. iii VII. 2. noii lojritur. 

< (1511.) ad(i.2, (1512.) (M.3. [eakMeinersin p.2I.] ^ iruttorus. /. 

^ Hic WircilmrjjpcnsisHuttoni ainicus quis fucrit, iion novi. *° qucris/. ^^ y^. 
lutij sicuti i. " Apona .?. 4. ^* jarallum] Ad quondain ludatorum raorem ncscio 
queni hic adludi opinor. ponit] luit 3. 4. MS. 

^^•Hunc InpolHtaciicn.Hoin Fahium Zonariuni (fiiirtlcr), non incolobrom postca 
niodiciim, supi^ p.20.iam logimuH ac sjrpius infra logemus. ^^ Crisopolftam edd. 
et MS. «' Aonidas 2. « patric 1...3. MS. tuc 2. 



m 



26 



XLr 



wrtsmnAMA 







f.i. Vm scraKi wml^ 
itiiem jbreyes aM( te 

qiu» ad me 
§.?. ainiciiiii qieetabit 
qaani miper: n^aeiii-W 
quod inihi in tenm^ieft^ 

1.3. Sed ttt qoid 

tiU flialiriiiionto (4 

ut dignns flas cod( 
§.#. baa, Plipicbns^ 

Aprffia Papiam 

darem. Qnartp 

mati orbem adveiw» 

febre laborana» ist 
'inori boc mBii 







'iHkiMiisim^^^ 



f.5^ 



i«. 



iiiae 
«t 
fmA Imc 



P. f . ^UJP^^W. j^B^^^V ,; 












Xim. CBOTI BVBIAlil AD lOANNEM BEVCHLIN EP. D. 26. lAN. (l&M?) 29 

|uorum nieuilacia, velmt nolinl» lamlem aliquaudo notanle vulgo in extrema parte 

li^rescunt. Sed vellem, duni immortaies hoc lihi concessisseut, ut viros Lonos ^*^ 

ignovisises, improbos vero neque aguovisses nequ^ agnitus fuisses^ab ipsis, siculi a 

kilc precari solebat Apollonius ilie Tyaneus: profccto non impegissent te in lem- 

>estatem adeo turbulentaiu nugatores sopliistse, generatio prava, pecus exarmatum. 

^l fortassis per singularcm providoutiam superum coepta lis est: desidiam igna- 

riamque illi odio liabent; sicuti parentes iil>eros suos per iudustriam, lai)orem, 

ngilias ad gioriam, ita iili quos amant variis pcricuiis temptaminibusque , quo virtus 

roaior enitescat , exerceut . ni Giccronem Clodius egisset in exilium , diem reditus 

puldicrrimum honestissimumque non {^buisset. Prospera in plebcm ac viiia ingenia ^* ^* 

leveuiunt, at calamitates terroresque excellentes auimos quierunt. Magnus semper 

fuisti et habitus es; postquam parricidas candid% famae tua* iiidice virtute supu- 

rabis, tecum ipse ccrlabis cum gloria. Unde fortitudo tua cognosceretur, nisi for- 

luna dederit facullatcm exiubeudae virtutis? Erit hoc quasi acts aetatis praemium, 

ut partae tot annis giorioi monumentum laudMI^ stepiteruum accedat. nec vereor, 

quod quasi efloetis viribus pugnse minus suffldasjilhus ad debililandgg .coii|tus mul- 

torum; videmus seuem Eutellum strenuum ilhletam apud Mlr^^ i^fpognovi 

^enerosum .animum luum. alacrem pugna;, ex epi^oia lua Mutiano rnfssa, quam 

Tursus iile visendam ad me trans lot arduos monles legavit, ut liaberet teslem par- 

ticipem concepti gaudii; vidi iulegrilatem luam, Capnion; vidi et mtatpretaudo 

«am ipsam multis thcologistis, Aruobanlistis, Thomislis, Scotistis, Ob^istis, Ca- 

uonistis, stomachum movi, quod eo iibeutius feci , quo .citius ad vomitum cum satcl- 

lite suo Pepericorno perducantur. Scribuut quidem illi, accill iiominc. in te. quid ^-^- 

tum? caduca , subventanea momentaneaque scribunt. tua durabunt donec literis oc- 

cupabuntur studiosi lectores. Non hic adulor auribus tuis, a quo vitio valde alienus 

sum: iudieium peritissimorum , non nieum, attigi. At dicet aliquis 'Capnion solusne 

contra plures, quum nc Hercuies quidem contra duosV* Iluic respondeo 'Uiimici 

Gapniouis exarmati sunl; sonitu, non verbere terrent, ut vespae evulsis^actileis'. 

quibus si adimeretur ne superstitiosas anus atque delirum vulgus nugis suis eludereut 

tcontraque recle sentientes concitarent, non ampiius quam leo pulicem eos formi- 

darem; verum, si diis piacet, scrii>anl, commeutentur, iuvehautur, proposilionilms 

propositiones suas accumiileul, dummodo sciant lardie ac languidu! pecudes doclis 

se praebere materiam rideudi. Tu quoque si volueris, libi uon deerunt in respou- §.6. 

dendo auxiliatores: iiabcs.doctissimum virum Mutiauum; hai)es totum Muliani or- 

idinem; suut in eo phiiosophi, poetae, oratorcs, tlicologi, omues tibi dcdili, omucs 

pro te certare parati. Eobanum Ilessum caelesle ingenium beat, scribit carmen 

summa foelicitate; vidisli credo eius iudicrum bucoiicou, in quo osteudit ille quid 

possit, si velit. in Ilulteng uieo exultat ardor et subtilitas; uno impetu conficiet 

aridum Ortvinum . non altiuel plura promittere . manda et iuiie; quando voles, 

ipnesto erimus. Ipse in hoc collegio uon iiabeo arma Mincrvae, copiarum lamen S.7, 

tribunum me profiteor: stant in corpore adhuc vires integra3 ad algoris aeslus, in- 

edi» patienliam; exercuit me foriuua; ubi opus erit, mooles vailesque luo nomine 

superabo. ne se in hoc jactet soius Pcpericornus tuus, impius trausfuga, ore, vullu, 

totius denique corporis haJ>itu foedissimus, ut recte impuram auimam diguum Iiospi- 

s tium habitare dixeris. Altero aiihinc auno multa dc tc cum eo locutus sum, ut, 

quod obscceno corpore*Iateret, loquentis sormo mihi indicarct: non recipit epistola, 

»•*• Cf.Philo8trat.vit.Apoll.I.3l. » quos uirtusvi. " Maron.] Aeneid. V.437.8qq. 
" epUt. tuaMut.m.J d.22.Aug.a. 1513.8cripta. Cf.Strauss. I. p.26I. *> tuus? fort, 
Iad»a8. 



30 XIIII. dBOTI AD RBVCHLIN. XV. BVD. ▲OBICOLf AD VADIAN. XVI. B. HBS8I AD BVMD. 

$.8. alioqui scriberem: dcdit literas Amobardistae, quibus ille tibi lapides e via toUere 
prsecipit; alteras tuas quas tu ad cundeni Arnoldum dedcras, requirendas docuit Mo- 
guntiae a chordigeris palribus, cum querain pr%recto nudipcde in iurgium desccndi. 
(pLOil efTutiret te iurisperitnm falccm iniiisse in messem theologorum , quodque im- 
pietati daret reUgiqliem nostram abs te scctam vocatam. quaerenti mihi nil pnjeler ^ 

$.9. hanc futilem obieid<>fl^m respondere poluit oUiviosus agaso circumforaneus. Sic se 
habent, eo dementiae pervenerc occwcati Torii, ut nullibi residere cxisliment theo- 
logiam, augusUssimam dominam , quam in suis obsolctis ccetibus, quam adeo in- 
> htmeste -:plerumqae tractant, ut putes pudicam matronam rapuisse in copnobium 
meretricum. Eas literas post domuitionem vatiis amicis misi voluique per epistolam ^^ 
tuam mihi Xavor^ ixmciliare; sed impedimento fuerc tanta itincris (listantia ot 
nunciorufli rarital J^ in solitudine : nunc primum se nobis obtulit occasio , qua libi 
haec extemp^Ni4Ni*eirundimus, quae legas velim sinc iudicio, ac cgi-cgiam nostram 
cte te voluntatem |ie'' contemnas. diis tibique thure sacrificavcro , si mc in album 

§. 10. tHiirum legeris. Hartmannus iitfir^lMisuUorum nobilissimus atque nobilium iuris- 1& 
Bsultissimus, vir clarus e f?ft|[^jgprggraviorum de Kirchbcrg. tibi pluriraum 
Vafe^^salvc. Vll. KalcndA^ruarias. 



_1_^- - 'XV. ? 

RVDOLPIIVS AGRICOLA RIIETVS VADIANO. 

. .;^. P. S. De carminibus lluttcni non est quod tc angas. Lectiones tum publica;20 
ium.ffiHvatae feccrimt, ut dilatum sit. Placet mihi lluttenus, qui a facie Lipsiis niihi ' 
4bis fuit. Legam publice. 



lei^c 



^ cOd.SangolI. mihi commanicavit Straussins. Putaverim epistolam quie loco 
di^que non expressis extat, scriptam esse postquam e Cracovia Vindobonam sive 
ipie venerat Agricola sive libros ibi publicaro coeporat, anno 1513. Scripta huiusss 
innioris sive Wasserburgensis (Hydroburgii) , non Frisii (senioris) sed Rhn^ti , Ru- 
dolphi Agricolie indicata sunt ap. Adolung. in contin. JGchor. I. p. 335. et pleuins 
in lanocianis I. p. 6...14. 



XVT. D. 20. MART. A. 1514. 



EOBANVS IIESSVS VADIANO. 30 

Ex L^-psi 13. Kal. April. 1514. 
. . . Dici non potcst quaittum me dclectaverit quod lua cl Apcrbacchi diligentia 
Hutteni nostri carnien ad D. Maximilianum (iapsarcm emci*serit. utroque pollioe 



XVI. Mecum commnnicavit Strmisnus ex cod. Sangdllen si (tom. I. n^. 32.). 

• Arnoldum] de Tungaris. ' Torii] sic A, An Thnrii, nt referamur ad Arist. po- 
iit.v.Z.? an ^otJ^ot, OQfirjtixoiy qui cum assultu impetunt? Possis occsecatorii (qvaxt 
'Blendner*). fortaxse quis dc Oermimico ThoTen coyitaverit, ut in epistotis obsc. vir. de 
gilvis crinibus, blavio ccelo et similibus tegimus; sed vereor ut Crotus ita in epistota ad 
Reuchlinum dissimulmit , ct leyerim Theologi. ** contemnesyl. 



XVI. BOB. KB^SI AD VADIAB. XVII. XVIII. MTTIANI AD HBNB. VRBAM VM BPP. D. 1514. 3 1 

Uuflavi stmluim luum , quum in llultcno cxornando bonas horas iani;|»ri01 cMoca- 
veris. multo lamen gratius hoc . . cral , quod vidchani tc cum dudllM^ii^bc^ique 
amantissimis iuvenihus pulchcrrimam ncccssitudinciii cunstituissc'MK|Ki* ntrum- 
que in italiaiu ahiissc , imo sccessissc audiu ; dc Apcrl)accho quidcm ^Ms sum. 



lo 



r» [qothjE.] XVTI. [?ivn. a. i5i4.] 

[CONRADVS MVTIANVS] 
HI^RICO VRBANO. 

Si valcs, bcnc csl. XI. Cal. Quintiles reddidit roihi iiteras (uas pucr higarius 

|dcnas su;ivitatis ct summi amuris crga me tui ? ; 

Valcat cr{?(» compcndium vcl pocius dispcndium Trutrettcri, vcl si omninu car- 

minc dclcclantur, daho Triiiinphum Capuiunis ah Accio Ncohio concinnatum in Co- 
lonicnses thcolugistas, qucm suphistflR appunant uperi suu tam pulchcllu : veruin hac 
legc du, iit in nianu maiicipio sit tuo: uain si Thcohardis cxhihcrcs, damni multum 
faccrcs, et tu ctd^imus tcs(is, quam iniqiiis aurihus .aoci|»^rcnt. IIuc scripsi bcne 
cbrius. sic suIeflKarc valctiidincm. Dic quantum d^diftios pru psallcriu. itcm mitte 
Damasi^cniim : danu pro utruquc pi'ccium. itcm Valhe novOm tcstamcntum. dc vitta 
pnHriusissiina tuiim limalulum ct politum iudicium hahcrc vulu ; nisi sit IIH aut quin- 
qiie aurcunim, nun placchit. Valc ct ha»c huni cunsulc. 



XVII. Ex Conradi Mutinni Rufi ciiist. ccciii. MS. cod. Francof. 4^ 



•^O froTHiK.] XVIII, D. 30. IVN. A. 1514. 

SACROSANCTO VRBANO ' 

MAGISTKO EGREGIO AMICO ET COLENDO ET FIDO 

M. RVFVS. 

Initio tihi ut dchco saliitcm dico. tc cuim salviim ct honcstiim cssc scmpcr 
25 vului. Kgo si qii:ei'is <pii<l lcgam, confero Davidis hyuiiius Vi vcrhis propc singulis, 

neihiiu vcrsuum scntcntiulis immuror Triuin|)hinn Ncuhii et c|»is(u- 

lam ad Agricolaiii restitue . si illum ahalicnavcris, niittc hanc, pro qiia liahco aliain. 

£»o inisi ad nundinas Ncoburgias aurcos quinquc» ut muniisculum suppurtcdir. Ilic 

desino tc culparc. niiiiis r(»rlassc siim luurosiis, nc dicain cunliiiucliosus aniicis. 

3oSalis te incrcpui, nunc sit quics. scd piHnilcl, pudcl, pigct mc scripsissc ad (c ct 



XVIII. Ex eiusdcm Mutiani ep. ccclxxiiii. eodcmquc MS. cod. Ff. Cf. Conr. Mu- 
tiani Rufi Epistolar. aW.E.Tcntzclio Icnaj a. 1701. editar. p. 180. sq. 

'•* Aperbachnm et Iluttonum. Qua' in cod. Sanj^all. scqnitur Apcrbaehi epi- 
stola (n'^. 33.) data cst Kom. xv. die April. mdxiv. 
* d. 21. lunii. ** AccioJ sive Attio svrtptum sit. 



32 XVIIL XYIUI. MVTIAMI AD HENR. VBBANVM EPP. D. 1514. XX. EX BBPHVBD. VARIL. 

niissists hi^ eadem de re Publium. serra luum aerarium; nuncsciocui servias: servis 
enini*pi|S:ailiae: -ego hoc dic dedissem tibi X aureos si lionori meo*. aflUisses : ideo 
magis JreleBdpni, quia optiiue seiisi et brevi satisfacere volui. Sed pax sit el quies 
et tranquillifaiis : ego utar vetere instituto meo, tu sis paterfamilias tuo more; no- 
vam tibi pcram destinabo» tua sonlebat. Vale. pridie Cal. lulias MDXIIII. & 



[oOTHiE.] XVIIII. D. 8. AVQ. A. 1514. 

SACROSANCTI8 V1RI8 VRBANO ET EOBANO 
INGENIO ET DOCTKINA P||||^TANTIBVS ^ 

M. RVFVS. 

S. Nescio an PiM comes concitacioris anlentiorisque spiritus in scribendis lo 
hymnis fuerit; sane patSt eruditissime scriptos, ceterum adeo obscuros esse, ut nisi 
luculentis enarrationibus illuminarenlur, ducerem ego vel Cimmeriis tenebris vel 
Mercurii uocte obscuriores . at lessei hymnographi pietas plena iuvcnilis anloris 

meridiana luce clarior cst Salve et tu, divinissime poeta, 

Eobane Hesse Ostendit tibi solcrtissimuspater Urbanus, praecipuus is 

observator eleganciae LatiiUB Triumphum Neobii , id est Busdiii , cui adhaeret 
Hutteni Epigramma extein^orale. fac pervideas. Capnionem, Virum undecunque 
doctissimum, laudato. si inventus isthic fuerit tabellarius, curabis ut sciamus, et 
tota cohors amicorum salutcm dicct. Valete. £x tranquillo. Cyriaci nataliciu festo 
DDDXIHI. 20 

XVim. Ex eiusdeni Mutiani cp. ccclxxxvii. eodemque cod.Ff. Cf. Mutianl 
Epp. a Tentzelio editar. p. 184. 



[ERPHVRDIiE.] XX. [a. 1511.] 

ERPHVRDIANVS ANTIQVITATVM .VARILOQVVS 

{AB A. 438. VSQVE AD A. 1517.) 25 

AD ANy^M 1514. 

Quinta sequenti cepere Casparum hospitem zum Torney hora meridiei, 
ob id quod cum literis certis versus Moguntiam a decano et capitulo Moguntino 

et Ulrico de Huten hwreditariis sede vacante , ut aiebant , depreca- 

loriaSy et ad hoc dedit D. D. lohannes Sommeringk X, fl, pro sumtibus et An-zo 

dreas conduxit hinc equum, qui dum Moguntiam venitj datw sunt ei 

responsiones , quas ad curiam Rever. Erfurt dicebatur detulisse^ nec contenta 



XX. Exscripsimus hos locos, quamvis ex parte corruptos et obscuros, ex I. B. Men- 

ckenii Scriptorib. rer. Germ. tom. II. (Lips. 1728. fol.) p. 525. 529. 532., quoniam nos 

docent Hnttenum iam per sestatem a. 1514. iu ministerio archiepiscopi Mogimtini 

fuisse Erphnrdifcque iudiciis poenalibus interfuisse. 

*® comes] Mirandulffi. ^^ Morcurii] In apographo mhi transmisso est illnrii. Cf. 
Plautinam Amphitruonem. lessei] i.e.David, filii Isai s.Iesse. ^^ isthic] Erfurditt. 
" po9t d.l7.Febr. 



XX. BEPBVBDIAirVS ANTIQQ. VARILOQ. AD A. 1514. XXI. EPP. HVTT. DE PFBFFBRKOBN. 33 

in eis unquatn ad oures consulatus Erfurt devenisse. Qui sie deprehensus et in- 
ierrogatuSy quid Moguntice egissety dixit: se in causa sui et Pra^lati fuisse, 

Quam responsionem Doctor. Wendelinus dieebatur affirmasse 

Sexto post Exaudi Georgius ffallis ductus de car- 

6 ceribus ad slubam hospitis prcetorii : ibidem in prwsentia Moguntinensis tunc 
Erfurt existentium Christiani de Hunsteyn militis , Udalrici de Hotten , €Uque 

certorum de consulatu ac tutoribus interrogatus super casu illo anno 

1511. regiminis suij ut summus Decurio sedebat, iussisse ac mandasse fer- 
tur: Omnes in Curia Domini Reverendissimi eo tempore existentes in ore gladii 

10 inlerimere. Item Dominorum ambarum Ecclesiarum effringere , spoliare atque 
destruere sub fucato colore, videlicet ipsorum velle braxatoria et caldaria ever- 
tere. Nam ad aures cotisulatus deveniebat, quod nonnulli sacerdotes habentes 
hr{uvatoria propria aliis indifferenter pro pretio braxarent. Potuit nihilominus 
*aliquid huiusce rei esse. Quod Consulatus noluil habere , quod vergeret in pras- 

15 iudicium reipublicw. At ille respondens nedum per ipsum , sed per omnes Con- 
sules et Proconsules ante et ab ipso regente conclusum et ratificatum esse. Ob 
id interrogatus desuper Doct. Wend. negalive respondit. Similiter et alH om- 
nes , qui cum ipso Georgio et ante ipsum sedcrunt in Consulatu. Ex his liquido 
paiety quod in huiusmodi prwmaximis pwnis et tormentis aliquis confitetur 

^ quod nunquam est vel fuit verum. 

Eo tempore Dux Wurtenbergensis per suos ignobiles e patria usque Her- 
bipoHm propter novas exactiones, quas populo suo imposuit, pulsus esl, qui 
tandem auxilio Imperatoris et nobilium restitutus est. Secta contra eum der 
arme Cunz dicebatur, 

25 Quarta altera Arnolphi Georgius Busehbach ex Hallis in sententia 

post decimam horam fuit perductus e carceribus libere ad iudicium interim 
prtetorii in foro piscium , aique per Nicolaum Mansiet procuratorem pcenarum 
impetituSj qui usque in horam tertiam stetit, se iuens, qui dum vinciri non po- 
tuit, reductus est ad carceres. Dum autem irei, audilum est a muliis, quod 

zomissus de Moguntia Ulrich de Hotten fremens ac furibundus dixerit: Oportet 
te sententia mori, et si haberes longiludinem turris. Et sequenti die iterum de- 

ductus hora nona stetitque usque ad medium iudicem , qui tandem 

lictori adiudicatus, qui ipsum ex civitate duxit atque decapitavit: qui mox se- 
quenti de licentia iudicH et consulatus ad leprosorium ibidem sepultus est. 



35 



XXI. 



Hic lociiB essct, si nancisci potuissem , earnm epistolarum, qnarum mentionem in- 
iecit tom inscriptio parvi libri quam iu Indice librorum Hnttonicorum IX. 1. exhi- 
biiimiis, tnm seqnens ex loa. Henr. Maii Vita lo. Reuchlini. Diirlaci a. 1687. &*. ed. 
p. 253. sq. transcriptns locus, cum quo cf. Burckhard. I. p. 176. 

4». . . ludaso usi sunt, sacris Christianorum solenni ritu initiati. Fuit is 
loannes Pfefferkornius , homo perditus et ingeniose nequam, qui non satis 

^ 8.po8t £x.] i,e.d,2.Itm,a,1514. ^ Hoilen, Huiten, /luten promiscue nsus est 
scriba, ciiias bi commentarii diurni esse videntur. ^^ Dominorum]? itn dormito- 
rinm? '* Dies paallo ante ii&dicatus est tM. lun. 

^ Maius in errorem , qui statim post Halensem cnidelitatom pervulgatam noh 
HvTTxm Opp. vol. I. 3 



34 XXI. DS BPIBT0LI8 DB PFEFFBBKOBMIO. XXII. HVTTBIII AD B. DB STBUI BP. D. Ulft. 

habuil quod populofres suos decepissety nisi ei Christianos fraude faUaciis- 
que conveniret Eisi vero non mereiur isie homundOy ut prolixam de eo nar- 
rationem instituamuSy c^m nihil laude sed viiuperio poiius dignum, gesserit^ 
tameny quia socii etiam ipsius cognosci quodammodo possunt ex socio^ pauca 
quasdam narrare animus esi de celebri imposiore. Commodum enim accidity ^ 
ut quofdam Vlrici Huiteni episioloi de Pfefferkornio ad Adolphum Robo- 
reum Coloniensem ei Eytelwolfum de Lapide, una cum capitibus cHminumy 
quorum convictus fuit, et exclamatione eiusdem Mutteni in flagiiiosissimam lu- 
dan vitam , ad manus meas ex Nicol. Gerbelii Bibliotheca venerint; unde quas 
huc spectare videbuntur desumsi. Utque brevissime scelera tantum , ob qum in- to 
famis et A. supra mitlesimum quingentesimum decimo quinto Halas Saxonum 
supplicio affectus fuii Pfefferkomius. . . . Idem Huttenus in literis ad Adot- 
phum Roboreum significat alium hunc fuisse Pepericomium ab eo , qui Colo- 
nio! ageret , ac paucissimos scivisse duos extitisse Pepericornos ludceos tinctoSy 
obque eam rem exisiimasse Capniomastiga supplicio esse affectum. Quod sit& 
verum est (nihit enim audeo definire, cum aiia me desiituant indicia satis ceria) 
dociissimi quique viri in gravi errore versaii hactenus fuerunt. Interim Pfef- 
ferkornius Capniomastix nihilo fere melior cive suo fuity quoniam tantum nefas 
contra innocentissimum Reuchlinum ausus fuit. Neque magis excusandi iUi 
suniy qui suppetias ApelUe iulerunty eiusdemque sceleris partidpes sese red-ns 
didere; quod Colonienses Theologos fecisse constat .... 



? XXn. [iHBTHTB A. i5t5.] 

AD CLABISSIMVM EQVITEM 

EYTELVOLFVM DE LAPIDE SVEWM 

MAOISTBYM OVRIJE ET CIVITATI8 MOOVHTIBA PBJEFECTVM 2S 

VLRICHI DE HVTTEN 

EQVITIS 

IN PA^EGYBICVM 

[IN LAVDEM ALBERTl ARCHIEPISCOPl MOGVNTINl COMPOSITVM] 

PB^FATIO. 904 

1.1. Ne me cunctatorem voces diutius, neve promissorum putes immemorem, 
Eytelvolfe ornatissime, «xhibeo panegyricum in exceptionem Moguntinani illu- 



XXII. A =3lnd. bibliogr. n*. X. 1. 2 = Ibid. n^. X. 6. Posteriorem huius prefationii 
partem, §§.10... 17., exhibet etiam Bnrckhard. I. p.ffi. 

ita infreqnens fait, incidere non debebat, ut Halis crematum Pfefferkomium atque 
Coloniensem prsedicatorum socium nnum eundemque hominem fuisse putaret, ne- 
que ipsisHutteni litteris meliora edoctus dubitationem deponeret. " quinto] immo 
quarto. „Nach Ckristi vnsers liehen herren geburt, Tausent f&nffhmdert vnd im viertte- 
henden iare, vffmUwochen nach Egidii, Hat man einen getaufften Juden, Johannes Pfef- 
ferkorn genannt, z& Halte vor sanct Moritzhurg auff dem Judenkirchoff gebraten, vnnd 
zh vor mit glUenden zangen etzliche male vsz seinem lyh gerissen . . " Ita incipit Die ge- 
schicht vnnd bekanntnusz des getaufften Juden, genannt Johannes Pfefferkom eodem 
anno edita. 

»* Eitelv. 2. et sic semper, " Qermani add.2, «^ ita v. sequentem i.2.hMieeS- 
tionii 



lauBMOMaHO. MJuimKt, mam. nMr , m t. 35 

1 • m his ^mInm, immo 
• ftrt 




36 ^^Tf. UVTTBMI AD EYTULV. D£ LAPIDE IN PANEOYEIC. ALBERT. MOO. PBJCF. 151&. 

imt£rQd(parat^ xal xoaaa ^d^rjXs. ipse ex semet talis est qualis esse debet, 
et quales esse paucis adhuc. contigit: adeo omnes suut in illo natura dotes 

5.8. eximiae, ornamenta fortunse cumulatissima. Sed nt sit panegyrico locus, Bon 
EyuiToimis. I dicam de illo plura ; ad te revertar, Eytelvolfe, quem ego reor non 
sine magna deorum immortalium benignitatc coniuuctum huic principi, (os aialb 

5.9. tov ofiotov ayec ^sog (og '^ov oiiotov. Possum supplicare diis hoc de te quod 
ille de suo Nestore: utinam. tui similes multos haberet Germanialviam enim 
barbari esse desineremus, nec nostri nos puderet: dicam enim invitus, et 

$.to.tamen dicere iubet meus dolor, multorum deti^imentum. Vides qui in no- 
^SlSItSJiS"! strum ordinem pessimi mores invaserint, ut qui hos contemplatus lo 
fuerit, rectius Ceutauros quam equites Germanos dixerit: quisquis enim nunc 
studia iiterarum bonae indolis adulescens se({uitur, emn ilii statim tanquam 
exortem omnis dignitatis, ab imaginibus maiorum suorum degencrem ac sui 
dissimilem despicatui habent; eum rident, eum subsannant, eimedium digiUun 
ostendunt. quo factum est, iit iam multi qui procul dubio ciarissimi evasuri i& 
erant, retro pedem contulerint ac vulgari opinioni adhaeserint: possem nomi- 

S. n. cenuuri. | uare aiiquos, et tu vidisti immmerabiies. Illos vero centauros quotidie 
audimus nobis obstrepentes, et ut sunt vijmoi dyQOKotai i(ptifiiQuc q>QO- 
viovteSj se solos putant, iu quos-reponi debeat omnis patria? spes ac iiducia; 
per se unos omnia domi forisque gerenda esse autumant; se solos nobileszo 
existimant, cudci medius fidius obtusi, et Cimmeriis tenebris hebetiores. A (fuo- 

§, 12. rum moribus tu iutelligis quautum abhorreat meus gentilis Frobinus Hut- 
S^^iftfJl^ich^" I tenus ; nam cum iiteras ignoret, ea qua multi iniuria a studiis 
olim distractus, ita tamen dc literis ac Hteratis omnibus sentit ac loquitur^ 
ut in studiis literarum coaluisse credas: ea est erga omnes humanitate, ca» 
in iuvaudo me benignitate ac muniliceutia perspectus est: et quando non 
vidisti hunc ingemiscentem, quoties in mearum calamitatum historiam aliquam 
incidit? quando non reprehendit iiiorum stulticiam ac superbiaro, qui se ipsos 

$. 13. ignorant et bonos contemnuutlf namque, ut nosti, ov vovg ivl xsvtavQoiaiv. 
*ulRSifl?"| Tu vero uims e paucis quanta foelicitate coniunxisti haec, negocia rei» 
miiitaris*et ocium studii iiterarum? ((u<e te historiae latent? quas fabulas igno- 

1. 14. pnMieDtia. | ras? qu» carmina non legisti? Pnuicntia vero et rerum gerendarum 
peritia in te notior est, quam ut a me prodi debeat: talem te apud invictis- 
simum Csesarem Maximilianum praestitisti ; tali te usus est loachimus Marchio; 
talis apud hunc Albertum maxima omnium nostrum utilitate et reipublica* Mo- 3> 

Non dccet per totam noctcm dormiro consultorem virum , cui et populi commisai et 
tanta curanda sunt. * refertar 2, ^ <os alsl x. t. 1.] Homer. Od. XVIL 218. ut seniper 
similcm ducit dcus ad similem. "^ jam nempe 2, ^ puderet, nempe invitus et 2, « 
sine sensu. *' eum] cum2. *® vijmoi dyQ.'^ iq>rifi. q>(fOV,] Homer. Od. XXI. 85. 
stulti rustici, quae unius diei sunt cogitantes. »^ stultitiam^. ^ ov vo«ff x. r. L] 
non inest ratio Centauris. In Diogeniani parcemiis, cent. VI. n<^. 84. est Novg ov 
naQci Ksvtavifoig. ^ uegotia ei otiutfi^. ^ vero] vera^. 



XXII. HVTT. AD BITBLV. DE LAP. EP. 1515. XXIII. MVTIANI AD EOB. HES8VM. 1515. 37 

guntioae commodo haberis. Indicant item opes te iim, manifestat splen- 1 ^^i*^^^ $• ^^- 
dor, dignitas ac potentia, quae tu omnia onus ac impedimentum ocii tur ap- 
peRare soles mira et inaudita mode^tia. In quo enim rectius haec cu- | Mode«ti«. 
mulata videntur, quam in te ? iad^XS yocQ avdQc t ia^Xa xal dtdot ^sog» 

5Quid dicam quam te invitus deseruerit alter frater, quain cupidus | ^^iyJiSf" 5. ^^- 
aller abstraxerit? Deinde quam memorabile verbum et omni posteritate di- 
gnum retorsisti in iilum Marchum equitem, qui cum te pro concione inso- 
lentius obiurgasset dicens, non eam esse aetatem, ut possis iam tanta me- 
minisse, respoudisti *At tu, o senex, tantum ea in memoria | "ToTfl"rM'iSn™!" 

lohabes, quae annis quadraginta aut paulo pluribus acta sunt, ego vero etiam 
ea scio quae duobus aut tribus retro miliibus'. Ibi te extemplo circumstan- 
tium favor ac applausus excepit, illum sua confusio operuit. Laudo igiturS*i7. 
te, Eytelvolfe, ac nostro ordini gratulor, qui te tanto vh^o rustiritatis famam 
exuit: es enim exemplum multis, et iam ita me animasti, ut non- |exJS|JS!; 

i&dum pa^niteat eorum labonim, quos annis iam decera turbulentissimis for- 
tunae tempestatibus per Germaniam simul ac Italiam amore iiteranim ex- 
hausi. et parebo postbac libenter tuis monitis, meo etiam periculo: quor- 
siun enim non concedam ei qui sic de rac, sic de bouis omnibus meritus 
est? Sed ut meum de panegyrico consilium plane intelligas, ni- | "^ViSuSJi^ ** *®' 

2ohiI unquam cupidius scripsi, nihil ardentiore zeio composui: verum ab 
edendi proposito absterrebant muita, metus in primis, ne non satisfactum 
tanti hominis, immo tanti numinis virtutibus videretur ingenii mei parvitate; 
deinde aUorum pericuhim, quos ssepe vidi, cum famie ac gloria) studerent, 
in contemptiun et infamiam deductos. Age vero, lege nunc panegyricunH. 19. 

^istum, quem toties nomino, dolendum verecundia; me<B spoliuni, et eo animo 
lege, quo scriptus a me est, non quo editus, ac boni consule. 



XXIII. *I5. MART. 1515. 



CONMD! MVTIANI 

EPISTOLA CCCCLI. AD EOBANVM. 

Invitas me ad litcrariiin officiiim iiilcnnissuin , nescio qua socordia: invilat 
etiam Ulrichus Hiittenus. Vos duo magni poct% ita nic narihus trahitis, ut, vclim 



XXin. Mutiani Epp. (Indic. bibl. nO.64.) p.202.8q. 

* ic^ltp x.T. X.] bono enim viro etiam bona dat deus. Menandri gnom. 141. (Mei- 
nekii Fgmm. poetar. comoed. nov. Berol. 184L 8^. p.344. ubi x* omittitur.) '* ex- 
ciepit, A. '* eo animo Sfc.] i. e. lubenti) non invito. 



38 XXni. BX BPIST. COHBADI MVTIAVI AD BOBANTM. XXIIII. BX BIV8D. AD VBBAirVM. 

noliin , sequar vos. Nam epistolae' vestrae nou solum teretes sunt atque rolundx. 
sed etiam velut asylo concitae fulmen habent: et cum alii admoneant, vos cogitis. 
Amabo, boni viri, quid vultis? si possem prodesse vobis, patrem agerem. At qui 

possum? imploravi, ut tecum nunc agam. Eobane. auxilium Herebordi 

Hartmannus princeps sacrosanctus studiosissimus cst ut reipublicae. ita totius lite- ^ 
rarii ordinis. verus. mihi crede. Maecenas aetatis nostrae; Crotum diligit. me amat. 
dignus, Eobane, quem Musae tuae tollant ad astra. \[ale]. Eidibus Martiis. XV. 



xxnn. 



A. 1515. 



EX EPISTOLA 
CONRADI MVTIANI DXVI. AD VRBANVM. lo 

Ccenanti mihi redditae sunt Hutteni et Croti literae. dequeruntur et me qnasi 
postulant brevitatis in scribendo. Amoris id est: qui amat. nonnisi locupletissimas 
expectat. ego vero Laconicas scribo: placet fiixgoXoyBtv^ displicet otiosa latitudo 
et copia non valde necessaria. qui mentc non constant. insana verba ex sese pro- 
munt ; qui sapit. pauca loquitur : tria verba. id est pauca ; tres tantum coUegium fa- 15 
ciunt. ut inquit [Ctus: si tres poetae sederent in collegio et Caesar MaximiliaBus 
veniret. non assurgcrent. ita sibi placet hoc genus hominum. lulius Caesar, am- 
plissimus et florentissinius vir. in collegium poetarum cum venisset. Accius poeta 
non assurrexit, non maiestatis cius immcmor. scd quod se in musicis studiis aii- 
quanto superiorem esse confideret. Ideo. mi Urbane. vereor insolentiam poetarum:^^ 
non audeo cum his ingeniis certare; cedo. herbam do. hui quomodo insultarent 
mihi. si unico verbo stomachum ipsis moverem: acer et vehemens Ulricus Huttenus, 
ct magmis poeta. sed talis. ut levissimo dicto irrilari possit. Parcant mibi ista in- 
gcnia. se mihi praefcrant: cupio et patior vinci ab iliis; nunquam gloriae Mudui. 



XXIIII. MntianiEpp. citt. p.225. 3 

* Herebordi] Margariti. * Hartmannns comes de Kirchberg, tnm FuldensiB 
abbas. • Mecacnas Tenizel. 

^^ ftiKp.] vult breviter scribere. ^^ ICtns] Neratius Priscns apnd Marcellnm 
L. 85. D. de V.S. 50,16. , cnins tamen sentcntiam bonns Mntianns h.l. pamm apte 
memorat. '^ Accius poeta] ,,l8 Inlio Csesari [Strahoniy non* dictaiori, de quo Mu- 
tianwt cogitavit, f a. ante CAr.87.] amplissimo et florentissimo viro in conlegiam 
.poetarnm venienti numqnam adsnrrexit, non maicstatis eius inmemor, sed quod in 
conparatione conmuninm studiornm aliquanto superiorem se esse confiderei, qna- 
proptcr insolentise crimine carnit, qnia ibi vblnminnm, non imaginnm certamina 
exercebantur." Valer. Max. HI. 7, 11. 





/ • 

^^ ; . , lAX^fnK piOtT. 

Wf ' fflB J cflwi i t ie, in 901» me taetos eoiiiici|,f.i. 

fQKaf$ihfamm BntlfliiiiBi» bigflfitis aniiiii 

i/iMtffitre datui eooieB ftaeial, iaAflr- 

; ^qaam alros mmtiiiml fteri 

eie oieril mm. m oeddall 

ffiBlli^^ riUI lile aaerilam, iiieaii.1.3. 

#fHPiP ciDirpQs 

iiijniiji flaiit inoifile b^ 

1»*«. 



•^>!i^* 



>^^^iS-^ 




■' '■ . ■•■-N..^--^^^--^^~^^^t?il^f^'' 

«'■,■•-•>■■ .>..,..-■-:;. -^r. ■^-...<V^^V^'*««i^^ 






- -/ r- ^'^ 



40 XXVI. HVTTENl AD lACOB. PVCH8 EP. D. 13. IVN. 1515. 

sinet, aut vero aliquod iustitise suie documentum daturus creditur? Certe 
puto , quanquam interim metuo , . ne quae studiose in<|uirereutur , si negasset 
$• 9- maleficus , eadem segniter puniantur , cuni fateatur. QmA ad te pertinet, 
diligenter investiga quid fiat et quid omnes parent; ac confestim ad* me 
perscribito. Ego inUTea me excruciaho hic, nequc magis aqua madeho s 
quam lachrymis. Valc. ex Thermis Emisensihus, Nonis Maii» Anno post 
natum Christum M.D.XV. 



MO»VNTliE. 



XXVI. 13. IVN. 1515. 



VLRICnVS DE HVTTEN ,o 

BQ. OERMANVS 

lACOBO FVCHS 

KCCLESIAKVM BAMBERGENSIS ET HERBIPOLENSIS CANONICO 
AMICO SALVTEM. 

§.1. Aliquid vis novi ad te scriham, lacohe suavissime» ex nostra Cermania, 

uhi tam invitus ego sum hoc tempore, quam tu in Italia literanim patriai^ 
Hhens: nam istic nunc esse oportuit. Sed quid scriham, nisi hoc quod et 
scrihenti mihi acerhissinmm e^t et U^gentem te mei studio tristitia adfiriet 

i^non modica? De interitu duorum amicorum uno simul eodemque die aliatum 
ad me est proxime cum in Thefmis Emiscnsihus valetudinis gratia agerem, 
Itelvolfi de Lapide, docti equitis, et loannis de Hutten, cui Ludovirhus^ 
pater est: ilium iniquissimo tempore et quo maxime mihi ac literis stii- 
diosisquc omnihus prodesse potefat, immatura mors e medio sustulit; hnnc 
immanis Suevorum tyrannus, optimiim iuvcnem, priecipuum gentis nostne 

5.3. deciis, vi ac ferro interemit. Praster fidem hoc tihi fore scio, cum noris 
quam gratus illi, quam dilectus fuerit; et mihi erat, lacohe, sed tamen?^ 
ita hahet: dissimulato qiiid vellet, in quandam sylvam ahduxit, ihique re- 
motis arhitris incautum, incrmem, nihil tale suspicatum septcm vulnerihus 
laetaliter confodit, deinde expirantem nexo collo suspendit. qiio iios sa^vi- 

5.4. ti» sua; corollario dehonestare conalus est. *Quid', inquis, 'tantum com- 
misit?' *Ouid tantum committere potuit?' aio. non ipsc aliquid interfector *> 
attiilit, nec accusare unquam auditus est; tuncque cuin oecidere pararet, 
nec vultu nec oratione immutatus ainicissime appellavit. Proinde nega 



XXVn. A = Indic. bibl. n». XXIIII. 1. 3D 2 == ibid. n". 4. 3 =: ibid. n». 5. 
3 °. = irntteni cmendationes a Miincbio pnblicatff . 

• lacrimis.2. lacrymis 3.4. Bad Ems. Nonis Maii M.D. XV. 3.4. ** ab 
Hntten J". •* hoc tibi cnm ... fnerit, videbitur. A. *^ videbatur (pro er&i^ A. 
** exspirantem 3. 



XXVI. HVTTENI AD lACOB. PVCH8 EP. D. 13. IVN. 1515. 41 

propitios esse Huttenis ileos, ubi intelligis quantum in hanc gentem licentiae 
huic sanguinario permiseriiit. Cuius atrocitas sceleris cum vix triduo ma-5.5. 
iorem GermanioR partem pervaserit, dubitare non possum totam rem ut ge^ta 
esl, tibi isiic quoque innotuisse. Nos ex oflicio ac pietate interemptum de- 
* ploravimus carmine quod ad te mitto, Udi quale ma^stissimo tempore condi 
a me potuit : debebam hoc iuvenis innocentise ; debebam patris illius immensa; 
erga me benignitati , nec minus Huttenonim nomini , cuius tam insignis hoc 
sc^Jere cx)ntemptus est ({usesitus. Forte cupis scire quid agatur, et num§.6. 
qua ultio paretur: nihil habeo: nam conventui proxime habito non interfui, 

"■^ neque siquid habeam, huius generis viatoribus committere ausim. Hoc non 
sinam ignorare te, universam prope Germaniam, indignitate rei commotam, 
inexUiiguibili huius parricidae odio flagrare. Ipsum metus et conscientia $. 7. 
praecipitem agunt: apud suos consistere non audet; accessit ad Maximili- 
anura CaBsarem, impetraturus forte delicto veniam, a quo praeter spem ac- 

**^ceptus nescio quo se proripuit, Ulmensium hospitio, uti fertur. Caesarem^-S- 
aiunt ubi nuntiaretur adesse, per ianitorem iussisse depositis armis acce- 
dere. pnidenter optimus princeps a furioso gladiatore saluti suo; cavit: nam 
qui tantae innocentia;, tamque perspecta". probitatis optime de se meritum 
hominem, nulla intercedente oflensa, crudelissimum in modum enecavit, is 

^^vel a Caesare si cum ferro admittatur, manus continebit? aut ab aliquo cri- "^ 
mine temperaturum putas qui hoc ausus sit? Me tam huius lamentabilis^.o. 
interitus ad luctum incitat, quam immodicus senis dolor ad extremam us- 
que tristitiam perducit. Scis ut ex quatuor filiis, quos pulchritudine et 
alacritate corporum , virtute yero animorum tota Francia admirata est, hunc 
*% singulariter admodum amaverit; scis quantam in hoc spem posueral. atqucJ.io. 
ipse hoc amore dignus ab omnibus putabatur: erat venusta facie, mem- 
hrorum compagine decentissima , statura corporis procera , sed quam aequa- 
ret lusta membrorum proportio; in nullo non iuventutis certamine anteibat 
aequales, currendo, saltando, lucta, equitatione, natando; co vero ludi ge- 
aonere, quo obnixis hastis armati cipiites concurrunt, inter primos nomina- 
batur. Perspecta erat eius in seriis quo((ue alacritas: ipsum illum occi-^. n. 
sorem eius audivimus omnibus suis ^omitibus pra^ferentem ; ob easque vir- 
tutes narrabatur amare eum unice. quod utinam non credidissemus, quo 
sxvitiae suae exemplum in alio potius edidisset. Age vero quanta a sene$.i2. 
^beneficia accepit sceleratus, adiutus pecunia, armis, ofliciis denique omni- 
bus, X milia aureorum nummuro' dedit mutuo nuper, quae hodie quoque 
(iebentur illi; <piinetiam equitatus celeriter ex Francis mittendi, quo insur- 
gentes adversum se populares compescuit ille, unicus prope autor fuit. 



« propitium e. H. Deum 3". * carmine] Cf. Ind. bibl. n^^.XXIIII.e " dc- 
licti 2. 3. ** Francia] Frankenland, Franconia. » Indi gen.] Tournier, ^ prius 5". 
^* millia ubig, 3. " insurg.] den armen Kunz. 



42 XXYI. HVTTENI AD lACOB. PVCHS EP. D. 13. ITlf. 1515. 

Vides quae sit atrodtas: a quo liberatus fuit, eius liberos perdidit: exda- 
mare libet in baec tempora, quibus tanta fidei ac probitatis yastitas est. 

$.i3.Iam uxorem iuveni locaverat pater, pueliam venustam, nobilem, quam 
amabat, suo magnq, ut videmus, maio: hanc dulcem vivendi consuetudi- 

S.H.nem, hoc pulcherrime institutum vitae genus, antequam ad fructum per-» 
veniret, abrupit scelestus parricida. Patrem Ludovichum aiunt miserrime 
conflictari; me tenet hic valetudinis cura; ubi primum convahjero, ad illum 

^15. concedam, ut condoleam. quid possum enim aliud? aut si quid aliud 
possem, cui rectius praestarem? nosti ut de me sit meritus: habel hoc 
tempore Germania quod me delectet nihil; acerbissime afficit gentile malum. !• 
Gredo apud Csesarem et convocatos Germaniae principes accusabitur reus. 
sive adero, ex me quid iiat disces, sive ad te in Italiam ibo, nihil igno- 

§.t6.rabimus. Potest haec aetas si nihil aliud, hoc saltem novum et memorabile 
posteritati tradere. Quid dicam ignoro: hoc unum scio, quod male fortu- 
nati sumus Hutteni. Verum hunc luctum, per se magnum quidem, aogetu 
t^men adhuc Itelvolfi obitus: calculi morbo occidit, quo laborabat aliquot 

$.17. lam annos, nec a medicis subveniri poterat. Mors mihi eius ut importuna 
accidit, ita magnum animo dolorem concitavit: inceperat pulcherrime stu- 
diis meis consulere, atque ea non obscure ianj promoverat, principem 

$.is.nactus iuvandis literis idoneum, Albcrtum Archiepiscopum Moguntinum» qui^ 
propositurus virtuti praemia creditur, et per quem futurum putant homines, 
ut recta studia coalescant, barbaries exulet: huic me non inutiUter com- 
mendaverat. Studiosos enim amabat ac literatos omneis, et amabatur ipse 
vicissim ab omnibus. Latine dicebat prompte et incorrupte; scriptis etiam 

9. 19. elegantia ac dignilas inerant. praeter caetera huroanitas maior quam aulicott- 
homini crederetur accidere. frequenter se commendabat amicis per ^isto- 
las, quarum sunt aliquae ad roe tales, ut cum admiratione legam, quippe 
quae ab homine negotiorum magnitudine a studiis seiuncto tam Latinae» tam 

$.20. castigatae prodierint. Latinas literas in Italia didicerat, ut plurimum prae- 
ceptore Phiiippo Beroaldo, quem non modica liberalitate demerueratac 
attingens postea Graecas revocatus est a suis: id quod saepe queri auditus 

S.si.est. Quod summo laudum illius loco refero, primum et unum huius or- 
dinis Germania habuit, qui cum magnarum rerum administratione iiterarum 
studia coniungeret. magnus erat ad illum literatorum concursus; salutabal 
onmes, praesidio erat multis, fuitque prima illi cura ad quamcimque civi-K 

$.22. tatem adventaret, de studiis eorumque professoribus inquirere. Me dilexit 
vehementer, nam re comprobatum est, quam non simularet hoc erga me 
studium : itaque frequenter familiari coUocutioni adhibebat, me interim rarius 



* Ubi habere melins coepero .?". ^ Archepifcopu A, ^ maHm primnm 
enm et ^ qnancuq) A. qnancunqne 2, 3, ^^ simnlaverit 3 ". ^ collocutione A. 
ipso (pro me) 3*. 



XXVI. HTTTEMI AD lACOB. PTCH8 EP. D. 13. ITM. 1515. 43 

accedente, ne impedimento essem; at ille contra saepe fortuito aliquo. oc- 
corsu nactus 'Ades' inquit, 'aliquid horarum studiis nostris subfiirabor.' 
Ferobino Hutteno affini meo in quendam doctorum hominum conventum^sa 
producenti me ac dicenti 'Hic meus est, Itelvolfe', 'At non minus et meus', 
^, ad animorum coniunctionem referens quod ille de sanguinis propin- 
quitate significaverat. Aliquando ab Alberto principe muneris loco CC au-S*24. 
reo6 ad me referens 'Dat hoc' inquit 'Hteris tuis princeps*. Simul in aula 
locum impetraverat, ubi ex Italia rediissem. Amabatur ab eo principe ad-9.25. 
modum miice, lectus ob id aulae prsefectus, poteratque apud illum ut pau- 
L < dssimi miiltum ; diiigebatur et a Caesare Maximiliano ; Marchionis loachimi 
rebus magno adiumento fuit. Erat laboris omnis patientissiraus et agebatf.36. 
omnia indefessus» neque fere cessabat unquam. et hoc est, cur valetudi- 
nem negiigeret, cuius ergo fideliter a raedicis monebatur, et obsecuturus 
erat, siquid amore sic alfecti erga se principi^ potuisset quiescere. NimisS.27. 
wputabatur uxorum imperiis obnoxius, ob facilitatem naturae. In eligendisf.ss. 
amicis primum et maxime Uterarum ciaritate movebatur, et faciUimp talem 
qnempiam accipiebat. in deUtiis habuit siquod ad se carmen, aut siqua 
epistola a doctiori homine scriberetur. memini quendam ex aulicis nobi- 
lem, magnum aliquid nuntiantem aliquamdiu suspendere, dura carmen Bu- 

losehu, quod a me redditum acceperat, iterum atque iterum peUegeret. Quod§.29. 
in quodam iUum libro reverenter, ut par erat, aifatus essem, hoc se mihi 
debere ait et beneficU ioco ponere; nam qua; ipse bene fecisset, ineundae 
amicitije occasione fecisse. Non passus est, quanquam splendida, ut ibi, $.30. 
conditione oblata oUm, persuadcri meis, ut in reUgionem quamlam praeci- 

tspitarent me, et abbati cuidam id agenti 'Tune hoc', ait, 'ingenium per- 
deres?' Inter eos qui in Uteris otiantur, plurunum suspexit Mutianum Ru-$.3i. 
fum, ex epistoUs et amicorum commendatione' cognitum sibi; Vigilantium$.3}. 
qui anno abhinc tertio a latronibus in Suevis confossus intenit, vocabat 
Germanorum disertissimum, dicebatque saepe audire se VigUantium, tiun- 

)oqnam satis audire. Omnibus qui apud nos carmen scribunt, praeferebats.33. 
Eobanum Hessum, cuius oUm eclogas viderat, nuper etiam Heroidum Chri- 
stianarum opus me afferente. Multum ante tribuerat Bohuslao de Hassen- § u. 
steyn Bemo, quem nobiUtatjs coiumen appeUare solitus est, et mortuum 
famiUariter doluit. loannem Rliagium venerabUem patrem salutabat. Capnio- 1;|^; 

ssnis causam quantum posset propugnaturus erat. Erasmi Roterodami in$.37. 
quodcunque scriptum incideret, bene de Gerniania sperandum monuit, eius- 
que deciamationem quandam summa cum veneratione circumferebat. Nun-$.38. 



* ipse (pro Ule) A. 2, • Frobino scripserU Hutt, * est meus 2, 3. " et (pro 
nt) 2, " elegendis 3, ' ** nontiantem, suspendisse A,2. ^ Quid (pro Quod) 2.3. 
•* Tnne] tonm [sic] 3. ** Suevis] prope Ravensburgum. '* ecglogas A, Christiano- 
mm A. 1, 2. Lipsi» SBBt. a. 1514. publicatfle erant heroides. ^ Hassenstein 2. 3. 



44 XXVI. HVTTENI AD lACOB. FVCH8 KP. D. 13. IVN. 1515. 

diiiis pricterea cnni csse Francofordii illiini et simnl Capnionem ac Hcr- 
inanunra Buscliium intellexisset , cupidissime eo concessit; accidit tamen, 
ut non videret Erasmum: nam quo die Socraticum, ut ipse ferebat, con- 
vivium apparabat, vocaturus quicunque istic politioris literaturae assertores 
essent, morbo calculi praepeditus est et forte sequenti die abiit Erasmys. s 

S.39.nnde mihi succensuit postea, qui, illius abitum prfSSciens, non monuissem, 
ac 'Dispeream', inquit, 'si unquam moiestior mihi calculus fiiit, hospitaliter. 

$. 40. accepturo eum virum, quo maiorem non habet Germania.' Inter eolio- 
quendum cum de equitibus Germanis sermonem orsus 'nostri' ordinis bo- 
mines dixissem, 'Utrius?' ait, intercepto sermone, 'equestris an iiterariiTw 

S.41. nam liuius et iilius sumus.' Si quem ex optimatibus, qui literas non nosset, 
laudari animadvertisset , iiuius cetatis esse aiebat, neque enim quse prius 

$.4?;acta sunt scire, neque posteritatis rationem habere. Pene etiam moleste 
ferebat, si quis a senii praedicatione commendasset quempiam, 'tam brevi' 
inquiens 'tempore omnia didicit?' Oiim item iactantius ea re efferenti seis 
cuidam Marcho equiti respondit, diiorum aut trium milium annorum, non 
septuaginta aut octuaginta senium qnaerere se, ad iiterarum beneficia allu- 

S.43. dens. Nunquam non inter equitandum ex doctissimis aiiquem autortbus 
secum habuit, neque sine libris vidisse memini, aiterum hoc armonim 
genus appeliantem: in soiuta oratione diiexit Livium, ex poetis post Ver-» 
giiium Lucano dabat operam, cuius omnes orationes ac cataiogos memoria 

S. 44. complectebatur. Cum quidam ex doctis adiens illum oraret, ne hoc mo- 

(.45. leste acciperet, neminem doctum molestum sibi e^se dicebat. Non semel 
mihi familiarius conf^rens fassus cst poenitere se quod unquam suis con- 
. siiiis induxisset loachimum Marchionem ad instituendam Francofurdiense ss- 
gymnasium, quoniam ab indoctis doctis possideri, non a Graece et Latine 

f.46.eruditi»», ut ipse proposuisset , excoli cerneret. Aiiquando aperiens vcr- 
bosas cuiusdam theologistae ad se iiteras , lecto in salutatione ilUus nomine, 
ciii ^dscriptum erat 'sacra; theologiae doctor', 'Utinam doctus esse-s', inquit 
dimovitqiie ab se, non esse otium dicens, ut peilegere possit illiteratas sc 

$. 47. iiteras , et eas tam arroganteis . fugiebat enim arrogantiae opinionem, atque 
igitur a Caesare Maximiiiano accepta iaurea salutatus 'Orator et lurecon- 
siiitus' non soium non usurpavit ipse hos tituios, sed et factum ab amicis 

$.48. hoc accusabat. Recte pietatem coiebat, superstitionem exosus infensissime. 
Forte fortuna c^nantibus nobis de Croto Rubiano, quicum mihi a primisas 
iisque annis consuetudo fiiit singiiiaris, incidit sermo, cumque ilii varie 
commendarem veterem amicum et dixissem inter c^tera obii(|uum in super- 



* Francofurdii 2. 3. Cf. Erasmi Sponpr. §.377. » Virjrilium 2. 3, " ct 3^. 
^ Francofiirdicnsem Scholam J ". *• possideri , hanc non 3. ** Doctor, rectins, 
inquit, doctus esses, 3". ^ perlegat J*. ** fng . . . opinioncm] Inimicus enim 
erat arr., cuins op. do se fngiebat studio. 3". '* mihi] nt scis, add, J*. 



XXVI. BVTTSNI AD lACOB. FVCH8 EP. D. tS. IVN. 161&. 45 

stitiosos, in hoc prorupit statim, 'quam bellum mihi Crotum praedicasv" 
Fraires praedicatores et theoiogistas Colonienses pediculos Capnionis appel-§.49. 
labai. Porro facetiarum autor non incptus vel ex tempore fuit. cuidam§.6o. 
oflerenti sibi trivialem adversus calculum cuiusdam medicinse synthesim, 

& subridens 'A coco' ait 'meo prius didici'. Cum diceretur quidam eiegan-§.5i. 
iisfiime scripsisse bellum Venctum, 'quam mallem', inquit, *felicissime gostum'. 
laciabai aUus quod in ore habebat vuinus, hoc dictitans 'In faciem hosti§.52. 
stabam', respondit ipse 'Et ilie, ut video, tibi'. Concertantibus inter sc duo-$.&3. 
bus versificatoribus cum alter dixisset, aU(piando mehus carmen somniasse 

> se, quam quod adversarius ostenderet, intulit 'Crebro itaque dornii*. £x§.54. 
electioribus sententiis has frequenter habebat in ore, 'Explorant adversa 
viros* ei 'Perducii ad ai'dua virtus'. Dicebat etiam frcquenter, temporis 
staium, posteritatis famam spectari convenire. Arguebatur ut qui pr2e-s.65. 
feciuras cupidius ageret; ipse sic interpretabatiir, hoc se quiBrere, quod 

Lsin dignos postea conferret. Otii sui sedein Moguntium delegerat, ibique§.&6. 
siudium hierarum, quale in tota Europa non esset, allecta ad hoc huma- 
nissimi priuci|>is Uberalitate, ^iarabai instruere, partim etiam sua pecunia, 
pariim eiectis inutihbus professorculis et, quibus Uli habentur, translatis ad 
meUorem usum stipendiis. Occubuit igitur non modica studiorum iactura, §.5?. 

«quibus simul ac Uteratis omnibus consulturus erat in otio quod destinabat: 
uempe omuem auUc» cousuetudinis moiestiam exuere cogitabat, sa;pe pro- 
bans iUud Mutiani cotisiUum, qui missione a suo pruicipe impetrata, scri- 
banim decuria; , m qua versatus erat , iuscripsit : valete sollicitvdines, 
domui vero suae beata tranqvillitas. Ha^c ageus aUpie liiec apparans §. 58. 

asanie diem interiit bonus Itelvoifus: annum enim L. nondum attigerat. Cui 
nos a dus hnmortaUbus precari debemus omnia quie solemus his qui cum 
laude vixerunt. quod te facturum mecum non dubito, tain quia meamas, §-^9- 
quam quia/amari ab iilo inteUexeras. Ilutteni vero casum ita tibi com-§.60. 
Qiendo, ut insignem atrocitatem cupiam*in Italia quo(|ue uotescere. Vale. 

^Moguoiiae, Idibus luuii, Anno Doinini Millesimo quingentesimo decimo 
quinio. 



• hiec (i. e, verba) A. 2. hoe 3". ^^' pceunia, (leiiide eicet. J". *® ab immor- 
taliChri»to 5«. 



\ 



46 XXVII. HVTTBMI AD LYDOVICHVir DR HVTTSM C0N80LAT0BIA. D.29. IVH. 1515. 
MOOVMTIiE. XXVII* »- rVH- 1&15- 



VLRICHI DE HVTTEN EQVITIS GERMANI 

AD 

LVDOVICHVM DE HVTTEN EQVITEM AVRATVM 

SVPER INTEREMPTIONE FILII CONSOLATORIA.*) 



VLRICHVS DE HVTTEN 
LVDOVICHO DE HVTTEN GENTILI 

SALVTEM. 

$.1. Omnes qiii istinc ad nos commeant, narrare mihi solent, quam non 
fortiter amissi fUii casum feras. hoc ego primum, tua fretus renim ex- 
perientia, ul crederem, induci non passus sum; tot deinde certis indiciis 
animadversis statui scrihere ad te et siquam admonitionem meam acciperes, 
hortari ne quid te indignum facias, neve pertinacius luctui indulgens ma- 

f.2.1um malo addas. Quod te per tuam senectam quam turhare non convenit, 
per tuos liheros qui nunquam non dehent summi tihi solatii loco esse, oro 
ne conflicteris; utque proponas tihi, id quod perdideris, reparari non 
posse; interim vero diuturno moerore, quae negiigi ahs te minime debet» 

$.3.tuam vitam atteri. Quod dii meliiis vertant quam tu, tanti animi vir, sic 

in utraque fortuna exercitus, tam strennue olim in rehus versatus, sic de- 

$.4. cidas, sic adversis succumhas teque opprimi sinas. Certe duo sunt po- - — 
tissima fortitudinis officia, adversis non frangi, et secundis non insolescere: '^^^ 
honim hoc, diilicilius, ad eifiBtam usque senectam, splendida fortuna, egr^e ^^ 
ahs te praestitum est; quo magis admiror in altero, quod facilius est, ali- — 

S.5. quid ahs te desyderari. Quotusquisque enim fortium est, qui non aequius -^n 
adversa ferat, quam prudenter secundis consistat? Si vero hunc casum tanti 
facis, ut nullam decreveris consofationem admittere, nimis imparem per 
tuos liheros amorem dispertiris, quorum uuum mortuum magis curas, quim 

$.6. viventeis quatuor. Tuum tamen ihi iudicium nihil moror; saltem memi- 
nens quid te deceat, atque intra officii tui limites verseris. Sane quod in ^ 
orhitate pessimum est, ut desolatos reddat, id a te longissime ahest: nam 



X^VTIL A = Indic. bibl. nO. XXIUI. 1.6. 2 = ibid. n«>. 4. 3 = ibid. n». 5. 
jw. = Hutteni emendationes. cf. Ind. bibi. 1. c. n^. 5. 

♦) Plura qnam. 8enec8B Ciccronisque Tnscnlanis aut eidem olim adscripte con- 
solationi Plutarcho debet hsec Consolatoria , cuius Consolatio ad Apolloninm (ed.^ 
Keisk. VI. 380 ... 463.) muita quse in suum usum convertit Huttenus continet. 

* Ulrici Hutteni ad Ludovichum Huttenum super interempto filio Consolato- 
ria. J*. •** streuuo 2. 3, et gic infra, »^ potissima omnes. ** *»• aliquid pati abs J*. 
» dispertis 3 ". 



XXVn. HTTTBVI AD LyDOYICHVM DB HVTTBM C0M80LAT0BIA. D.29.iyM. 1&1&. 47 

iliis non 68: habes tres filios, optimae spei iuvenes, atque horum maximus 
itu Ladovichus et maritus est et pater; habes filiam, et ipsam matrem 
i claro equite Zeysoifo de Rosenbergk: ab his desyderium resarci tuum. 
ic higere, sic proiici, ingrati deorum beneficiis animi est. neque unquamf?. 
ulabunt se amari abs te hi tam digni amore liberi, si se adeo negligi 
iderint, ut nolis vivere et luctu vacare et se frui. Ita istum mortuum doie, 
t et hos agnoscas et tibi constes . Antequam tibi natus esset filius, taiemf.s. 
uidem optabas tilu contingere, qualis hic fuit; sed et donec non contigit, 
Hfao fuisti animo, cum scire$ ad nostrum arbitrium nihil in rebus verti, 
t aiquid praBter optatum nobis eveniat, neminem adeo stultum, adeo de- 
lentem esse debere, qui vel indignum hoc dicat vel accuset deum. Sed §••. 
on diu est sperata abs te eiusmodi proles: sive enim aiiqua dei benigni- 
ite, sive casu et propitia tunc fortuna, natus tibi rarae virtutis fiUus est; 
Iqoe is cum suapte virtute universam prius Germaniam studio^sui inflam- 
lasset, occubuit: utrumque nihil est, et quod natus est, et quod sic in- 
Bnit: cur enim magis doles ablatum, quam non nato solebas contristari? 
iC nescio an optaUor ei mors accidere potuerit: occidit enim postquam §. lo. 
laiiBsima optimse mdolis monimenta ac laudaUssimam sui memoriam reli- 
iiiaset omnibus, e desyderio ac opinione hominum de se optima, quae per 
hrcalem mutari progressu temporis potuit, nunc et plena et soUda per- 
lanei. Quodsi ex tuo voto mori debuisset, nonne hoc tantum optasses, f.ii. 
it «liqoam probitatis ac innocentiae famam post se relinqueret? at quis vel 
toetra memoria vel patrum relatione ita mortuus est, ut eius vitam omnes 
ludarent, mortem vero quasi communem quandam acerbitatem luctu ac 
MBfore prosequerentur? Non hi, dico, qui in Suevis, Francis aut vicinis 
Bita lods sunt, omnes dico Germani significationem suae erga tuiun fiUum 
Tohintati» et vivo iUo et mortuo dederunt . lam longius quoque penetrabat §. 13. 
iiiB fama, sed nondum tantus erat, antequam sic morerAur: ex morte 
fiitiiit» cuius iUum novitas inextinguibili claritudinis splendore evexit. Illud$.i3. 
taqae &dle tU)i concedo, dignum fuisse qui et >iveret diuUus et levius 
iMNr«retur; hoc nego, Ulustriorem famam vel levius moriendo vel longius 
i?endo potuisse consequi. Utcunque tamen aestimas, necesse est ea qusef.H. 
ecidmmt, ferre sequo animo. nam qui liberos procreat, hunc illorum 
[noqiie casus ac fortunas spectare convenit. dare tuo filio vitam potuisU, 
itae tenninum statuere non potuisti. Quare hanc calamitatem quam vocas, 9.1^ 
MMi alia ratione evitasses, quam si non genuisses filium. at gignere qui 
ohuati, cuius mortem ferre noUes? an minus ex natura est intcrire quam 
laaci! Credo maUes non genuisse, quam sic ablatum dolere; at iUam 
»raeclaram laudem non tulisses, in qua vixit, iUam iucomparabilem inno- 



» Zeysolfas Ludovid Hvtteni gener, * si projici 2. coelestibas ben. S^. ^ hos 
nterim agn. 3^. ^^ vel deUt 3^. ^^^ per Christum S^. 



48 XXVII. HYTTSNI AD LVOOVICHVM DS UVTTEN COMSOLATOHIA. D. 29. IVH. 1515. 

$.16. centiaB famam, in qua mortuus est. Cuius utriusque boni tantum tibi suis- 
que omnibus reliquit, quantum ipse mereri potuit. etenim ille interiit; 
gloria, fama, virtus, quod immortalia sunt, non simul interierunt: ipse 
sic mortuus novum innocentiie exempliun esse meruit, adeo ut sint qui non 

§. 17. obscure voveant talem mortem pro diuturniore vita. Cuin incerlam tibi na- s 
torum vitam proposueris semper, ccrtam ac ingentem tulisti laudem. quid 
velles amplius? aut quare hac felicitate contentus non es, cum peiora ferre, 
si evenissent, oportuerit? et tibi si optio data fuisset, nescio quid potuisses 
melius eligere: tam difficilis est natura, tam variabilis fortuna, ut cui me- 
diocriter bona eveniunt, uisi pro optimis accipiens diis bonorum authoribusio 

$.18. gratias agat, ingratus censeri debeat. Non existiino tuum filium, si aiiquot 
annos supervixisset, deteriorem futurum; sed consuevit vetustate graiia 
attenuari. iterum igitur dico, et feliciter, et optato tempore occidisse, . tunc 
cum amplissima omnium expectatio in illum coniecta esset, cum maxime 
bonus , maxime ab omnibus aniaretur . cuius virtutis siqua satietas conti- 15 

$.19. gisset, non tanlum sui desyderium reliquisset . Nuncquid hoc solum ot^tabas, 
coQsequi tuum iilium, si centum annos victurus esset? Optabas certe; verum 
ille brevius mandata confecit: non est cur mortem accuses; quae cupiebas 
vitae munia implevit; minoris quani tu volebas id quod volebas comparavit 
iioh orare longam vitam ei cui brevis tam feliciter contigit . an tot priusaa 
sBrumnas, tot calamitates , tot animi ac corporis molestias, morbos ac do- 
lores et id genus mala si exhausisset prius, beatiorem putares, ac de morte 
minus quererere? Tecum ipse ho^c reputa ac rem consydera et aude non 
supervacuum istum tuum hictiim dicere: quanquam est, cur lugeas, causa; 

$.20. cur in luctu desideas, non est. Exacerbavit hoc fortasse tuum doiorem,» 
quod atrocem in moduin et multis vuineribus est trucidatus: desine mace- 
randi te causas ipse qusBrere : properaUe •hoc mortis est, non aucti suppUcii. 
infracte ferenti omiiia graviora sunt; furtis et quae magna et quai parva in his 

$.21. rebus eveniunt, iuxta aestimat. Et nescio cur non feUciter magis quam misere 
sic cecidisse dicam : utcunque eniiu hoc mortis genus aestimas , quia repenti- >m 
num est, tantopere miserum esse non potest: neque capius prius est, neque 
tortus, neque coniectus in vincula ; cum minime suspicaretur, irruit in eum 
tyranni furor. Qui prae\idet malum, is metuit; qui nec praevidet nec me- 

$.22. tuit, dimidio mali exoneratus est. lulium Caesarem aiunt eiusmodi mortem 
optasse semper et venientem intrepide amplexatum. Fortem quidem virum s^ 
pericula et calamitates probant, foeuunis ista rehnquenda sunt lugere, eiu- 
iare, moerore ac inedia conflictari. Mors nuila durior est,- quae miseriis 

$.23. nos exuit. Te neque frangi sic moestitia decet, neque enervari desyderio 



• ipso rapero p. J". * exempl. innoc. 2,3, * cepisti laud. 3", *• deo ... 
aiithori 3 ". *^ coni. crat 3 ". «* erumnas A. •' qnserere 2. 3. (non norunt e et 
ee ac re pro ris) ^ eat confectos 5". ^ nescio an f. A,2, 



XXYII. HVTTSiri AD LVDOyiCHVX DB UYTTBK COM80LATORIA. D. 29. IVlf. 1M5. 49 

eius quem reducere non potes, convenlL deiude sic adversls succumbere 
neque virile est neque iirmi animi. An dubitas, cuni omuia, utcunque ca- 
dant, accipienda sint, unum aiiquid non esse fortiter ferendum? neque est 
GousiUum expectare, dum tempus istiun tibi moirorem leniat. Ipse potiusf.24. 
c quid facere debeas cogita. quod a uatura est , necesse et . ex dei voiun- 
taie: si id iniquo animo fers, contra uaturam facis, insipienter ac impie; 
certe vero si te invictum his motibus prsestiteris, solida fortitudinis opi* 
niooe celebraberis; sin abiectum ac demissum, primum nihil lucraberis, 
deinde hoc quoque quod habes, corporis vires, iniirmabis, et menUs quie- 
^-•tudinem turbatam reddes, ipsamque vitam luclu et moBrore conficies. Curf.2&. 
igitur frustra conilictari mavis, quam quod irrevocabiie est fortiter amit* 
tere, et, cum perdita reparare non possis, ipsum te, quod reUquum est, 
senrare? Noii te affligere; noli in luctu conlahescere ; medere huic ipse 
«gritudiui ; • sine hauc tibi miseriam leniri: mortalis erat qui mortuus est. 
' «Quod cum semper «sciveris, cur uunc tandem nescire videris? tunc lugen*f.2flL 
dum tibi esset, si unquam credidisses perpetuo victurum. at exploratum 
Ubi erat, posse mori prhnum, deindc omuibus etiain horis posse, ita, ut 
Qovum non sit mortuum esse hominem. Praeterea eo mortis genere in-f.27. 
4eriit luus fiUus, quod imprunis deo piacet, sciUcet innocenter trucidatus: 
^*at innocentes suos vocat deus, neque unquam magis irascitur, quan) offeu- 
siB iUis. Tu quid ad rem facies, habes deum vindicem. Accipe autemf.28. 
aliud si hoc est, quod fere sapientes diount, hanc vitam esse miseriam, 
dolendum censes tuum filium esse miserum desiisse? sunt item qui sic 
puteot, optimum esse non nascl,« proxinumi cito natum aholeri. quorum 
^ prius iUud durius est, quam ut nobis conveniat; hoc secundum fere acei- 
pitur: nam si hic miseri sunius, quid prius optare dehemus, quam ut 
ocyssime per mortem miseri esse desinamus et ad eam properemus vitam, 
quae vita est? Nihil istorum non miserius morte iudico, servitutem, in£Bi-f.2o. 
miam, carcerem, dedecus, luctum, dolorem et quae sunt eiusmodi. Viden- 
M duoi etiam quemadmodum in rerum naturis suas orania vices sortita sint : 
€|uae nascuntur, virent prunum, detnde arescunt et amisso succo eraori- 
mitur; aUquando repente et ante terapus intereuut. lioc cura in floribus 
et herbis spectes, in hominum vita admirandum ducis el, quasi praeter na- 
turam sit, sic aceipis? Neque istud rursuni vides, non alia ratione mortem$.3o. 
M vit» comitem quam diei noctem adsistere? Cuni liheri tibi olim nasceren- 
tur, id naturale quidem videhas ; nunc, cuni interemit, nou iguoras quideui 
natnrale et ipsum id esse, sed nescio quoraodo extra tc evagatus, quorum 
maxime debes, non nieraor es. Ausini dicere, cuni eo qui sic vita ex-f.9i. 
cessit» bene actura: nam cura raors serapiternse liberlatis initiuni sit, ille 



* neqae iostom est J". " Medicare ^.2. •• quidem ojw. J*. " 
iMirm'3^, *^ Ansiim omnes. '* cum iuMtorum mors i". 

Htttbiti Opf. vol. I. 4 



XXVH; jprtTBMi Am w mm^m 3 



niNI te Jilm iMlnift 
f.».8yi mflm ie Meii»! 

igiMri iliit,^iuiii«liliat^ 1^^ itt )piii«i| i 
iQ' liiBe iMifiiCMt I 



S 



. HwrttiMiiteM* JMD tliMK mijnii jMi 

€ii|pi^t||i itt tj^EiMi; 
ai^J«lii;^^i 



1.8». 







^^i^^ . ^ij&i^^^^^l&l^^^ J 



9.m 

1.1 



l^r* 










0OlMK»bATOftZA. ». ttt» Zm. 1615« 51 







^-^>W^*^i^ 



JiiTit^ lyp^watit et CMMBlaniiii espilft 

li lM itt fc iMi^ ItaoMiii fiboNiriiiir oUiw 

i^im^SMmOm»m, iiMa aMit; *et, ul i^ 

titji i<Udtar>i'qtta inra*» 

iartitiifiBto»^exe«q^ ii^ 

tHhit-ilfottilOii 4ri|'«ini 






^^vr^n^ 













^mm 



^ 



50 XXVII. HVTTSMI AD LVDOVICHYM DB HVTTBN COM80LATOBIA. D. 29. ITH. 151&. 

iam liber est, iiulLisque ne minirais quidem maiis obnoiius secure agit; 
nihii in iilum fortuna imperii habet, nihil omnes casus; tranquilius est, 

f.S2.8ui certus ac fidens; non cupit, nou timet, non afiicitur aliquatenus. Ne 
igitur ilU eum statum invide, in quo tu si esses, nihil minus velles quam 
in hanc revocari semivitam. lam illud ut Christianum est, ita nobis per-s 
suasum esse debet, non extingui cum corporibus animas. quae si interirent 
etiam, nihii tamen peius habere homo post mortem posset quam ante na- 
tivitatem habuisset:. modo nihil sentire, niiiil prorsus moveri quis non malit 
quam languere, angi, morbos perpeti, dolere, premi, soliicitari ac mo- 

f.33. lestias capere? Hinc fuit ille credo priscis fortibus mortis contemptus, tan-t* 
tus etiam, ut eam ulCTo quidam sibi consciverint. Habes exempla, quibus 
te consoleris : duo Decii non timuere spontapeam adire mortem pro patria ; 
Cato, ne in tyraniii manus veniret, ultro se ferro induit. idem tunc Sdpio 
ac luba, post aliquautum Brutus et Cassius multique alii pro sua quisque 

f.S4. libertate. Utque etiam fcKminas hoc fecisse scias, Lucreiia, Romana mulier, is ^ 
pudicitiae zelo hunc vitae finem statuit; Cleopatra Aegyptia fortiorem sibi 

f.35.interituni ustirpavit, qaam hi mores digni essent. Sed eorum ad te magis 
exempla pertinent, qui suorum fata aequo -animo tulerunt. sive igitur fa- 
bula est sive legentium fidem meretur quod de Troia scriptum reliquerunt 
veteres autores , pone ante oculos tibi senem illum Priamum , ingenti animo m 
effoeta iam aetate , suarum cladium spectatorem : et erant hse acerbissimae : 
vidit enim tot filiorum neces, propinquorum ac suorum omnium stragem, 
suas civitatis, sui regni excidium, suarum opum direptionem, aspereus etiam 
interfecti aule se filii saiiguine. quid dici*potest calamitosius? (et tamen 
nihil animo cecidisse legitur, sed ut liaec spectavit, ita iinperterrite mortera t= 

f.36.adiit.) At Antigoniis rex Alciiioum filium non solum non flevit, sed diutius 
etiam quam sperassel, vixisse locutus est; Pericles duobus filiis orfoatus 
, candidati ofiicium non intermisit et coronato capile prosecutus est con- 
tiQiiem; Xenophon cum fiiium in pu^na occubuisse sacrificaiis audiisset, 
sacra, ut c<Fperat, perfecit, cumque fortiter cecidisse nuntiatum esset, co-90 
ronam quoque, ut sibi detraxerat, reposuit; iEmilius Paulus publico gaudio 
audita filiorum nece felicitati suae congratulatus est ac diis gratias egit. 

f.37.Quid illum Graeculum Anaxagoram commemorem, qui aiidita inter dis* 
serendum filii morte parum substilit , mox in memorabile illud prorupit * 

f.38. 'Sciebam me genuisse mortalem'? Nihil a meiitis constantia dimovit Pm-n 
aspen Cambyses, qui cum filium illius sagitta transfixisset, scnitari astante 
patre iussit» num cor quod pelierat, vulneratum esset; nihil aliter Per- 



i> Item J. '^ Et tamen nihil animo legitur, sed ut hsec spectavit, ita imperter- 
rite mortem adiit. om.A.2, addit J". sed aperte Munchius fahus est, nam ant animo 
non 8ci'ipsit Uuttenus aut verbum aliquod addtdit, ut ame additum est cecidisse vel si- 
mite. " loc. est]=ipse dixit. *• Cunque A.2.3, '* Aemylius A* " alter^. 



XXYIL HyTTSMI AD LYDOVICHyM I>K BVTTSM COMSOLATOBIA. D.29.iyM. 1515. 51 

sanim rex Harpagum, cui filios epulandos apposuit, et comestoruin capila 
Mieiidi prsecepit. Pudebit aliquando legi aequius ^. Martium unici filii$.39. 
niortem tulisse, quam te ex quatuor unius: et iile qiiidem statim a funere 
id senatorium munus rediit; tu duos iam menses tristitia conflictaris. Vis$.4o. 
et fceminarum iu hoc genere fortitudinem audire? Duodecim liberorum obitus 
slrennue tulit Gornelia Romana, Rutilia Cottae filii, Livia Drusi; *et, ut ex 
sacris pouam aliquid, illa Machabaea muiier quanta tibi videtur, qua mu- 
nka foriitudine, quie septem integra aetate filios suppUcio affici vetula non 
qieclavil modo, sed et hortata est ad fortiter ferendos cruciatus? Age autems.^i. 
qi mEtamus antiqua ista, quale hoc tempus fortitudinis exemplum tibi ob- 
iicil? En iiium vide Maximiiiantun Csesarem , qui, in tanta fortuna, unicum 
filtunir iniquissimo tempore amissum quomodo tulit? certe tantum a piebeio 
iUo. hictu abfuit, ut et beilum, quod in Venetos erat iam ante meditatus 
prosequeretur, et Geidrorum conatus reprimeret ac novos in Pannoniis 
motus sedandos curaret. Et erat is fiiius non solum talis qualem hic pater$.4?. 
aibi veliet nasci, sed et Asiam et Europam sui admiratione attonitas prope 
fecerat: id quod eo mortuo cognitum est: tantum enim ab interitu illius 
ausi sunt finitimi, quantum ui vita timuerant flevit praeterea illum Ger- 
U luxerunt Hispaniae, Burgundionibus spes sua intercidit, Pannoni<e 
accusarunt : habebat namque omnes summorum principum virtutes 
oooBummate, iustitiam, liberaUtatem, temperantiam , fortitudinem ac supra 
sCatem prudentiam. deinde tantas iam res gerere coeperat, ut nihil non 
sperare de illo ausi sint ii popuii quibus prsefuit. Noli te his Romanis, 9.43. 
Gfbbcis ac Persis partim foeminis inferiorem, fortunas vero tuas his Cee- 
sarianis superiores putare. nihii te indignum censere debes, quod ille mundi 
dominus squo animo tuUt. Quod si quam in uitione huius parricidii cupi-$.4i. 
ditatem posuisti,. dubius esse in spe potes, fractus minime debes: vides 
quae ad votum sunt tuum parala omnia, opem, auxilium, armorum et con- 
siliorum fiduciam; coniurassc nobiscum tantam equitim) multitudinenr, quan- 
tam in nllo uiiquam rerum molu Germania vidit. tot praetcrea comites, 
ddnde aliquot etiam priiicipes polUciti ultro nobis suni quae possint. Sed^.^s. 
nos optare debemus minime, ut ad arma res perveniat; quse tamen pro- 
vjsa esse nihil Impedit, quandoquidem ad externa iste auxilia fertur ad- 
spirare: ei prius omnia certum est experiri, quam nostris armis turbetur 
Germania: lK)na itaque spes est consecuturos omnia nos ea quae iure de- 
beutnr» et istum sine nostro periculo, sine publico tumultu quas debet 
pcenas nobis daiurum, cum quia ingens et sine exempio est hoc scelus, 
tum vero quod, nisi puniatur, timor est omnia omnes ausuros. Certe ialisf-^e. 
est Caesar, qui hanc de se hominum opinionem non deserei; recedere ab 



^ponam] afferam J".' "etow. ^.2. illo] iiia/6w ille " consumate 2. *• fert] 
tslit J'. nnquamJ. ^ etl ac A,2. ^ fidutiam ^4. 

4* 



52 XXVII. AD LYDOy. DB HYTTS CONBOLATORIA. XXVHI. HTTT. AD. MICH. DB 8BM8H. BP. 

innata sibi aeqiiitate nou volet; prbpter istius salutem famse ac existima- 
tionis suse discrimeu (ncidere nolet; talem se prsebebit iudicem, quaiem 
haec causa expetit. quid quod infensissime isti iratum esse constat? quod 
ego futurum iam statim admisso parricidio monui: nam eam sciebam esse 
naturam, ut non posset non familiariter misereri huius nostri casus, ets 
illud atrocissimum post natos homines facinus commotissime odisse. quare 
nihil minus suspicor, quam fore, ut nos in tantis malis solatio dignos non 

$.47. putet, istum tanto admisso scelere supplicio subtrahi siuat. Quse huius- 
modi etiamsi in nostram spem non caderent, neque aliud aliunde solatium 
tibi propositum esset, tamen meminisse deberes virum esse te et id ferenrio^ 
dum quod mutari non potest. at sunt omnia spei plena; omnia consoia- 
tionem adferunt; quocunque te vertas, aliquid resultat tuis votis consen- 

$.49.taneum. Quam autem excitare hoc te debet, quod in omni iste ordine 4 

despectus est? nemo salutat, nemo familiariter confert; omnes abhorrent ^ 

ac in nominis quoque huius commemoratione subsistunt; conspectum tan-i^ - 
quam pessimum aUquod omen accipiunt; omnes in illum expuunt, . omnes ^ 
detestantur, ac veiut execrabile quoddam malum extra fines humanae con- — 

$.49.versationis proturbandum iudicant. Atque haec quae scribo, taiia sunt, ut ^ 
nuiio non sensu ad illum perveniant: audit probrosam sui commemoratio- — 
nem; videl alienatos ab se hominum vultus, se odio esse pubiico; nequer «] 
foris haec piagis, quam intra suam domum, in suo prope conciavi. quo ^ 
quld posset tibi feiicius contingere? porro nihil in luctu tanti, ut consumi 

$.6o.iuctu veiis ac defluere tristilia. Redeundum praeterea ad officia tibi, et 
hal^nda rerum necessariarum cura, quo ne nostram nobis de te spem 
praecidas et inimici, qui te sic contritum volet, cupiditatem saties. Vaie. j» 
Moguntiae III. Cain. lulii Ann. M.D.XV. 



8TBCKELBEBG. XXVIII. I. AVO. 1515. 



VLRICHVS DE HVTTEN EQVES 
MICiiAELI DE SENSHEYM CANONICO HERBIPOLENSI . n 

SALVTEM. 

§.i. Studiose aiunt perquirere te quid in iiteris hoc tempore pro Fran- 
corum, ut tu ais, gloria eiaborem et omnino quid scribam. Profecto non 
niiiii effectum est, sed praeter tuam spem: videlicet, unde minime possit 



XXVm. A = Indic. bibl. n9. XXUII. 1. g . 2 = ibid. n^. 4. 3 = ibid. n«. 5. 
3? = Hutteni emendationea. cf. Indic. 1. c. n^ 5. 

* quod (pro nam) A,2, ^ misereri infelicis casus et atroc. J". " ii 

om. A.2. ^ Ked. tibi propterea ad otf. J. 

^ Herbipolensi om. 3. *^ et . . . Hcribam om. A. 2. 



XXVin. HVTTSMI AD MICHAELBM DE 8E1I8HETM EP. D. 1. AVO. 1515. 53 

I8RC, quam tu captas, Francis gloria resultare. neque ego, ut placerent 
puB scripsi, id studui, sed ut quam minime displicerent ; ciun quia triste 
urgumentum et res talis, cuius commemoralio bonis omnibus niolestissima 
«t, tum vero quia adbiberi cura non potuit ac pene tantum calamo per- 
niwum est, quantum impetus et quas tunc erat animi commotio ingessit. 
)eploratio est in occisum Huttenum versu heroico, et epistola ad Ludo-s.z. 
icfaum senem consolatoria , deinde in occisorem, quandoquidem iudicium 
laratur, accusalio. Quo scribendi genere, quod onines sciunl, nunquam^.s. 
ue exercui prius, nunc autem coacte magis quam fortasse feliciter. et 
piofiiodo aiiquid scriberem auribus digiium, qui sine iibris essem, nec 
flsem quietus, et ut rectius dicam, qui nusquam sum? vagabar enim hinc 
nde, ut qui paternas quasdam raliones exigerem. Quo faclum, ut maiorem 
miiis oraUonis, si meretur dici, partem in equo et itiuerando composuerim, 
eliqiia in syivis et illa nostra arce, nullis plane studiis obnoxia. Quidiiles.4. 
gitur, quem nosti, Romanus Mulio ubi videbit, iudicabit? credo non re- 
ireiieodet, ut qui versus tantum solitus est, de hisque non magis perite, 
|uam qui imperitissime : quid enim de literis iudicaret, proh luppiter, qui 
im habet ipse nullas? at iudicare audet insolens. quare etiam molestis- 9.6. 
imum boc mihi accidit, quod anno prseterito contentionem super qnodam 
X Cnaris commentariis loco movit, cumque ego qua>sivissem , numquid 
liquando legisset hunc authorem, respondit audivisse nuper legi, pro mensa 
108 episcopi, cui Romae servierat. concessi ilagitiosa; hominis audacia^ 
t sua eum inscitia satis derisum deridere ultra contempsi. nam quis cum 
im inerudito de eruditione contendat, ut qui indicem quen^am Csesaris 
ommentariis adnexum inter Csesaris scripta numeret? Sed et in alio osten-$.6. 
it se: cum enim poetam salutari nie forte a quodam animadvertisset, se- 
enti prope intulit 'Versiflcator potest esse hic?' audierat quippe et ipsum 
i» qnoties a stabulo vacaret, plerosque versificatores esse magis quam 
oetas. Miranda res profecto, eum qui annos quatuor mulos Romae cu- 
aferit, tantum operie interim potuisse literis dare, nisi et asini Romae li- 
aras docent: nam nullis ibi doctoribus operam dedit. sed milii quseso$.7. 

* "^ Locum neqne ego . . . molestissima est lineis inductis ah mtctore deletum et post 
fpotUa notmulla verha maxime tum vero legi velie Huttemtm significasse »adnotavit 
\QmMuM, qui, ut artis Latine iam legendi quam scrihendi plane imperitus fuit, iUa 
rbm imterpretari sese non posse non solum ipse fassus est, sed probavit etiam, cum 
Ueerei fortasse legendum esse resaltare, stndium fuit. Quare etiam valde, ut 
^eptnri ea istic sitis, cum quia odio summ') est huiuscemodi argumentorum, 
im vero qu<B sine sensu esse prteter Mitnchium nemo non viderit. • epistola om. 
•. •• libris fui tnnc, neqne fui q.... dicam, nusquam essem? J". ** arce, 
teranim stndiis minime obn. 3 ^. '^ leget (pro vidobit) 3 ". '^ quam de aliis. 

^, proh Christe, J". '* quod cum anno ... loco movisset. ...legisset enm a 

oncessi hominis impudentisB, et J". ^ nunquid A. " sua cum2. J. deri- 
eriJ. ^ Tocaret2. vac. a st. J". ^ op. int. om. A»2. 



54 XX^IIL ■ ! » JESI AD MICMAn.C« PC FCSIMKTV KP. ». f.ATCUlS. 



ifnaiilj Inhira roolfsttos #-«t ! qnod iKiaiiiws inqile de me i 

rul|Miin torqiiH: qnando #>nini armeari niiii dinnnin pocbp 

qnando non tantiiin ak rin<r«fnodi ambilioiie abfni, qnantiun' 9le ab obm ' 

rmim d doctrinanun ro^lione 5yrophanta! Plac«al igiliir sibi, nl vable 

pbrH, ar iudirH, ct liab^t ^^enHat adsUpnlalor» fanap ntoi: soos tmk-i 

fltabularios; fgo mc e\ aliis formo H bninsiranodi homiiiiun vH biw hni 

f^.Tel ritnperationem inxta a^imo. Tn sire haec qn^ inilto legn, sire noii, 
neqiie mim boc apgre fpram, neque illnd magnopere mpio, taiiilinn bor 
sUide literis, ne islos audias ineptos cen^ores, qni in re sibi peniliv in- 
cognita arguti esse Tolunt: nibil babenl enim« qno possis inelior fieri.» 
igitnr quantum in dispoq^nda rita mores Ini a Tulgo canoniconmi absml, 
tantum in tractandis sludiis fuge islorum consucludinem , qni misqvaB 

f.t.illiterati magis simt, quam ubi de literis agunt. lam decrerisli, id quod 
profiterLs curare unum, sacras orationes el cantiones, mecnmqne repre- 
bendis tuae sortis bomines, qui neglectis bis quibus addidi sunl, alendisu 
equis et canihus omnem operam impendunt, plurisqiie faciunl bene sagi- 
natam caniculam unam aiit assueltim sinistrae accipitrem, quam onmen 
oinnium sacrorum suorura rationem. male, per tidem! non utililer expen- 

f.iA.dunt enim deniandatiim sihi talentum. nihil pneterea magis isti conUm- 
iiunt qiiani literas et cum literis literatos ipsos; atque in bis perseqnendis» 
quosdam plane tyrannos agiint: suas venationes, suas lihidines, suas per- 

{.ii.grsBcationes, suos ventres miininum loco venerantur. quidam et penmiam 
colunt, eique soli operam dant: qnonim unus Moguntiae nuper ausus esl 
serio dicere nihil esse honiines sine pecunia, eum autem qui pecnniosns 
sit, facile omnia quae ad animonim et corponim cmohinienta sunl neres*» 
saria, hahilurum. execrandam hominis vocem, o cnidelem orationem! 
esse quenquam adeo avaritia excaecatuin, ut vilissiraae rei omnes humanas 
actiones, ipsa quoque oflicia et virtutes posthaheat, quique piilel auro 
sanctissima viUe munia comparari, haud aliter quani populares istos vulgo 

f.i2.favores, chenteias ac adiilatoriim comitatus! Quem ego eo tuH moleslius, » 
qucMl et literas alirpiando didicit et pro docto hahetur: visus est enim mihi 

1 13. authoritate sua in hanc sententiam ahducere alios. Sed niissos faciamus 
istos praeposteros canonicos. tu derclictis nugis ac nugatorihiis id quod 
facis, tiia age lantum. interini in hoc luctu nostro calamitosum senem, 

f 14. qiioties incideris, consolare. Ad tiiam profectioncm Ilierosolymitanam oplo 3s 
tihi omnem felicitatem et quam mereris fortiinam. Vale feliciter. ex arce 
nostra Steckelhergk , Calendis Aiigiisti. 



* rcjnim rc A,2. ® litpris om.A.2, inc. aliqiiid scire videri volant. J*. 
** orationeR, sacras c, et mecum -.4. ^. *• eqni» ac A.2. ^ eiqne nni A.2, 

•* anim. ac A. 2, *• comp., velut pop. A. 2. '2 facimus 3. ^ Steckelberg. J. 



XXVIII. FAB. lOMABII AD VAD. EP. 1616? XXX. DOCYini. AD lOA. HVTTBNI OCC. PEBT. 55 
mX CASTBIg BOIOmVM APVD BVDAM. XXVllJLl. D. 8. 8BPT. (A.1515?) 

FABIVS ZONARIVS VADIANO. 

Ex castrjs Boiorum apud Budam oclavo Septembris. 
£go, Vadiane, iam ante triennium tihi scribero debebam. quare idem non 
&eireci, nihil aliud impedimento fuit, nisi mea peregrinalione interdum laboriosa, 
interdum sollicita imped^us fuissem, quamvis Ulrichus Huttenus, homo in nostris 
castris eniditus et examinatus, idemque meus familiaris, tanquam mandatarius le> 
gatus persaepe eius literis rogabat , si nobis facultas unquam scribendi daretur. 
eius nomine noslrisque verbis salutarem plurimum. 



10 XXV. Ex cod. Sangall. tom. XI. tfi, 230. 



VOBMATIJB. D. 24. OCT. A. 1515. 



Vide infra num. XXXI. ad Erasmum cpistolam Hutteni. 



XXX. 

8nperioribu8 epistolis alia ad causam ducis Virtenpergensis pertincntia documenta 
IS scriptaqne varia statim subicienda esse videntur, quamvis seriem chroAologicam 

non nihil intemimpant. 

1. 

1) D. 10. KOV. A. 1516. 

2) D. 16. IVL. A. 1516. 



» [^Bff4^retbrii fnbmi^t nnb anbrrer V0n ^nttcn ^t^tn ^tn$^ Hlriit^ mh 

V^irtemberD.] 

^ttcn tinli 9clien tt^urf&rftcn /nrftcn ^atfttt^ tiii vctttt^ yirctatcn ^raucn /rc9- 
bcmt Vtttcrfcbofft ^tctcn nii ^cmctnbcn, ^u^^cfi^toffcn licm nad^icnantcn tl^pranif^? §tt''\ 
t3«i Qon Htrtcmbcrg: Cntbciit i^ fubmt0 non ^uttcn HtttcTf mcin onttcrtl^cnig milig 
5im frciinttt^ ^tnft Dit gdttcn villcnf nHc mtr gcgcn cincm pcbcn nacb | fcinr ftanli gc- 
59m|rt snuor, f^nftigftcn tiii gnc^tg^, aui^ ttfbcn bcrm oii gutc frc&nDt. €mr gnii^- on 
jr Mbcn otijmc^uct aufo of cm gcrui^ gcbort , mic b^^tti^ on crbarmlii^ licr Dcrt^og vS \ 



XXX. i=3Exemplnm (Monachii apnd loann. SchobOemm?) impressi libelli qni 
servattir in archivio regio Monachiensi, quod exacte transcribi curavi. 2=3Exem- 
plnm impresai libelli qui servatur in regia bibliotheca Monachiensi (Ded. 109. fol.), 
qaod ipse exactissime transcripsi. Hoc ab illo nisi in rebus ad orthographiam 
pertinentibns non diffcrt, exceptis paucis lociSf quos in adnotatione sig^ificavi. 
Exemplumi. retinuerant Hutteni, 2. postea publicanmt. *Cf. L,F,Neyd Ulrich Her- 
zog ZM WMtemberg, T&bing. 1841. 8«. I. p. 408. 3 = I. C. Freyh. v. Aretin Bey- 

trilge inr Gesch. u.Literatur. Miincheu. April. 1805. (s. vol.IV. fasc.4.) 8^ p.390... 
409. exemplum 2. non satis adcurate repeti cnravit. 

* De hoc Zonario vide snpra n^ XII. 



56 XXX. DOCYlfir. DB IMTBBEMPTO lOANHE H. 1. AU88CHBBIBBN DBRBB ▼. H. fO. VOT. 1516. 

Hirtembtrg 9«it||cn non guttcn mcincn itcbcn ^un fcligcn fctntbaU» |ttn3 iinttfrfitittlct 
crmoitct oji ^ufi^mcljcn bc^crt l)at. Vn ^tcncpl ii^ nai^^cmcltcr bc^baffti^cn croanfncr 
tbat I ftcttigo miOcnf gctocft bin fol^c b&fc tbat cmrn 0no(Ocn oft cui^ mit onttcrtbcntgcr 
fr(itntii4)cr ciag an^u^apgcn, 3o bat ftd) ^oi^ ^ao aufe ctlti^cn ocrbinbcrungc : ^ao bic 
littrdHed^tisen | ba4)0^arcn ott boi^toit^igcn /urftcn on berrit: b'tr fuonrig yfalt^oraf s 
bf9 Mn on i^ttt^OB in pairn *(. €l)urf&rft , on i^nx fottnt^ 9tf4^ 3& Hurtiburf ono 
|frt3O0 311 franiHcn mcin | gncHigftc on)i fncOtgc ^crrn auf licpfcrltiber |Baicftat bcuciil, 
be9 mir auf futiiibtn oertrag oc^baib fcbannbdt Vn^ funOcrl^ tao mii^ fetc |anotf4aft 
licf laitbcf mirtcmbcrf in Ocn | fatbcn btfo 30 Kunfftiocn lanotaf aufo ctliibm firgcfi^laien 
orfo^Ktt oon jrcm betrn ^ficiagcn onnO an^i^aigcn ftiH^ubaltcn fcpctcn onitb an||cftti^:io 
bi^crc ocr3O0cn: 9tciocil fid) abcr oic | fad)cn in Oic barr oci3icl)cn. on^ aifo meinf 
jlonf fciiocn onfd)ulO , aud) ^ic orolfcn fd)mad) : fo mir , mctncn ^uncn* onO frc&ntfcbaf^ 
OeMaib Ourd) bcmcitcn bert^oaen 3&0cftciict ftiEfmco^acnO onttertrudvcn 3&iaffcnn nit 0c- 
pfim loift: 9arumb fo btt cmr gnaO jd) onttcrt^cni^lid) on^ cud) frcuntlii^ onnO oittii^: 
jr m6it 0cftait foli^cr fad)cn aufe OQfcr mcincr nad)uol0cnOcn ! mar^afftiocn fibrifft 0nc^ n 
i0ii4 onnO onuctOric^iic^ ^httn. Hun bab id) nit ncni^ bcfi^nici^c : aile 0Ot mcpff: onniO 
ii^ oor allcn mcnnfd)cn bc^cuo , ^unOcrlid) cincn <ifurftcn Ocf bapii^en | %ti^ , oOcr oii 
eincn mpnbcrn /urftcn ocf l)aili0cn |lctd)0, ^cr malTcn 3&bc(la0cn on^ an^u^icbcn : |lin abcr 
Oo^ buri^ 0c^a(^tcn ^crt^o^cn auft fctncnn onfurftlid)cn onaOcliid)cn fd)ent-|ii(ben OKrtken 
mit foid)'cr obcrmaft bart^ii icpOcr 0c^run0cn morOcn Oao ic^ foid)f auft 0roffer notturfft 
oitb fumcmiii^ 311 rcttun^ mcin on^ mcincr 3un an^ctaftc Crc : oii olimpf nit omb | icen 
kan. Ocr on^mciucllicbc i)offun0 €wt 0naO jr onO mcni^lic^ mci^cn mic^ naib 0cftait Oifcr 
0roffcn onO bo^bafftiocn fai^cn Ocs on^ncOi^lic^ onO 311 on^ut ntt ocrOcndicn. Ihin^ ^at \ 
mit ttt kurt3 (mic iib ^t» }iim tai)l ai^cno miffens : on^ 3um tapi oon annOcm vorii^ 
berii^t bab) Oic 0cftait. 

IHfe auf oor0emcltc bSfc cr^an^nc tbat : bin id) 0cnantcm 9ert3O0cn oon Wirtcmberf 
oor annOern /urftcn mcins ocrmu0cnf tn ailcr onttcrtl)cnt0cn crt3ai0un0 miftt0 oitb bc- 
re^t 0ctteft : | ^ui^ jm in ctlid)cn fcincn nottfad)cn fur ctncn armcn Hittcr nit 36 kiet- 
nem nut3 0c^icnct , ono jm funoeriid) 3fl)cntaufcnt ouiOtn auf fctn cini0 bricf ono SMgci 
ein jar lan0 on aUcn nut3 0clil)cn. | oit cr mir nod) auf Otfcn ta0 bife tn Oao oicrt jars« 
nit boait bat, Oaf ic^ ailcin Oarumb mclOc : Oae Oabco Ocf ^crt^o^c onoandibarlii^ bo^ait 
Ocfterbaff ocrftanOcn mcrOc. Jib ^ab mid) aud) | allcr 0naOcn 3U jm ocrtr^ft: onboarumb 
lemfnten meincn 3un fcii^cn oor ctiid)cn jarn auf funOcm onttcrtbcni^m oertramm 311 
jm 0etbon : oii jm Ocn auf Oai onttcrtbcni^cft oit trcuiiibft I bcuoibcn , Ocn er atti^ tttt 
feftoit mit 0ncOt0cr ocrmcruno an^cnomc bat. Paraue oermcrdvt mic l)o4 i4 jm leibf ss 
oft iiito ocrtraut: Oao id) (0ot fco cf 0ccla0t) b^fcn ijon cntpfan^cn bab. | 

^n foid)em Oienft fii^ 0c^ad)tcr mctn ^nn fcli^cr 0C0cn Ocm \)tttyoBtn onO funft fo 
rftii^ Criiib oiepffi^ ott trciilid) 0cbaltcn: Ouf aiic bckantc (on rum ^itmciOm) fein ie- 
babtc tU0cnOt on | 0utc fitcn: <3lU(^ iciblii^c niol0cftalt onO fd)idvlid)ait iobcn, onO feinen 
jameriiibcn toO Ocftcr mcr mit mir bcria^cn: ono ailf cr ctiii^ ^cpt in fold)em Otmft $t-4» 
oMft: bab id) jnc (Ocf noi^ nit rin | jar ocr0an0cn) 3U Cunrat ^umbm Ocf 0cmelten 
bert3O0en /Harfd^aiiKf tod)tcr cincr crbcm tu0cntiid)cn jundvfratocn ocrbcprct Oabco no^ 
mcr, 3ttttermcrdun ift, mit mcin ^un onO ii^ in I ^eo bert3O0cn ianno funOeriii^ freunt- 



*° ftill^cbalitcn ono 0cpctcn an0cfud)t 2. J. ^^ barr] larr 3. falso, *^ oOcr.... 
Hei^f (Ilc9d)f 2) omiiit J. per negtegentiam, ><> mir .-. . bot] "Oxt tt oier jariani jmien 
bcbalitcn bat 2. 3, ^ Oao omis 2.3. '« Oof id) . . . cntpfan0cn bab. omiser. 2. 3. *^ Ocf 
... ocr0an0cn] (Ocf nit oii obcrain baib jar oor fcincr cnticibun^ ocr^annicn) 2.3. 
Tiunben 3. *^ cincr . . . juniHfr. omiser. 2, 3. ocrbcprat 2.3. ** ^un f&iiicr onn^ 2. 3. 



XXX.DOCTinf.DB IKTXBBMPTO lOANNE R. 1. AnSSCBBEIBBR DBBEB ▼. B. lO.NOY. 1515. 57 

(i^t oM 3^ nr^fung gcfu^t, mt^ mt ifo^ wit bdie imfer oertniuien ouf lien frlben tin- 
gettieften jlert^ogen geftalt l^oben. | 

^lf i^ aber nu^ malf Den felben metnen 3un nottiirfttger gefc^eft uttb fait^en balben 
3« «tr 3ukomen erfot^ert : onfe er be^bottien oon ^e flert^ogen erlaubnuf geptten , ift jm 
^Mf etli4 3eit «it | auf^uglti^en antnurten gemrgtrt nor^tn: Paf aber mein ^un feltger, 
m 14 nit auf» ungna^en , funder ^er meonung : tnt jne ^er ^ertjog nit gem oon jm 
Ucff BerftanHen ^aben: temit i^ \ ^an fold^en mrtnrn 3un f^ltgen tiefter fuglid)er 3U mir 
brliiien, tin moi 3U anrid)tung fetnf neiien teltd^en mefenf ^ie nottnrft erfodert, Mter 
ftttlt^Kt mit im rctoen uti b<tn^cin kunte : ^ab id) | etnen ann^ern mein 3un f ubwtgen 

sogmjltntgarten )u jm gefd)t(Kt ott jm fagen laffen mit fampt ^emfeiben 3u mir ^ukomen: 
Itnnf «ein ^un feltger uom bcrt^ogrn erlaubnus^ grpetm mit | an^atgung wie ii^ frinen 
yrilbcr jTidnigen nad) jm gefc^tcKt \fabt: ^rr ^rlfrlbalbrn auf jnr nmrte, foli^e erlaubnuf 
j« fecr 9ert30g bamalo ntt abgrfd)lagrn onno jm giitr falfd)r mort gebrn | <^l9 aber tirr 
ferl^H ^omalf oon ^tutgarten 3urri)tm furgenomen: l)at rr mrtnen ^un feligrn tn 
I5gn^ii<ai fdKin mit jm reptten l)ri)(frn: ^a mbtkt tt fid) mtt jm onttrrrebm on^ l)anbeln 
i»tt I fie lenger bri)rtnanorr blrtbrn: unb jm alf^liaii 3U mtr ^urrptm rrlaubm; mie ban 
■ein ^un feliger fuiiuiigen fetnem Pxkbtt ^rr oorgrmrltrn maffrn auf jnr geoNirt, onnb 
etlt^en anntarn trrfr^llti^m prrfonrn am ntrtrmbrrgrrtfi^m bof aU bal^ aUef ^urrkmnm 
ge^ onfe kfiner ongnati beforgt, funbrr ftd) gn^tgrr rrlaubnuf orrfrl)rn bot: tttf^^aibtn 
^ tt nuf feeo bcrt^ogm begere onnb | grl^rpf (alf uorftrt) mt t jm on liartrofd) auf etnem 
lUffnm onaii)tpam pferolin, aui^ kein annbere nerber ^an rtnm brgm bri jm grliabt 
feriten tft. | 

^ber to Dert30g bfit ftd) M tagf 3u fold)rm Htttr an ongmioniid)rn ba^mltd^m m^m 
oniftlon, oii fi4 mit oerporgenlid)rm bdtnafd) oit an^rrm oart^u grfi^idit frinen b6fm 
}5m6fMf4|m ongeuNirnetm mittrn oii fiirfat^ an meinr |i(un frligrn ^uuolbrtngm Vnti am 
^fcnnlrrptm bot Her ^ert^og im oeln aU : ^ie er brforgrt jm an fold)rr tl^at oerbtn^rrltd) 
ffin mSd^tm (einm | nad) ^em an^m) oon jm grfd)tdit : <3llfo baf rr aUrtn mrtnrn ^un 
frtigm on^ noilfy einm knecbt bep jm brliaitm \)at. «Ifiit tim bc^m rr prt^o bifm onnb 
¥nji etn annfeem toeg gertttm ift: orm | mrtn ^un frligrr alo brr grliorfam nac^gruolgt 

^ nnll auf gnebigen befi^tb geuNirtrt. Had^maU l)at ^rr l^rrt^og lien grbad)trn knrd)t: tier 
finig bet) jm onb gcMibtem mrinrn l^un frltgm grHmrft abftrrn bcplfm onnb jm frin 
ftffcaif on fporn anbrrft maibm onb gurtrn laffrn : 3U Um frlbtgm mrtn 3un frligrr 
(cMitfm knei^t Mf pfrrti grl)altm bot allro onbrforgt ^ef IJert^o-jgm furgefet^ten boft- 
Infftigm nriftmo. 

te Vn^ alf tier fittt^og omb oerborgmltd)rr oolbringtig miUm furgefat^te bo^aftigo 
MrMo meinen |»un frligm btft in etn bolt^ ^urc^ gutlid)e ert^apgung mit jm brad)t : b<tt 
er )m kned)t | auib oon jm auf etn nart grfd^idvt : voit id) ^rf attrf brrtibt mtpfangen 
tf^: vnt furter mein ^un frltgm, ala rtnm blo|frn onbeforgten mmfd)rn rlm^iglii^ onfe 
jamrrliib erftod^m onb er-jmor^rt: onb jm ^i^btn tctlid) munbrn onb ftid) getban: ^e 

^oalfo an feinrm tobtrn Irib funbm mor^rn finti: |kold)f onfd)ul^igm m^rbifd^m rrbfirmli- 
d^ blutuergiefmf ^rr mcrtiifd) tbpH^annifd) IJrrt^og, auf obrrfluffigrr bo^ba^t nit ge- 
ffttigt gfmeft: funber brn tobtm ^6rprr mrinf l^unf frltgm: onb ^amit micb^ aud) ann- 
berf «rine ^un^onfrrn ftamm on^ fruntfd)afft | auf ^ae b^d)ft alf jm muglid) grneft 



• geftalt 2, 3. > 3un ffilige 2. 3, " ^e^lialben 2. 3. » flrrt^og oon Hfirttm- 
bcfg 2. 3. *^ an tirm iourttmbrrgrrifd)m 2, an dem wUrttenbergischen 3. •* werber] 
tiwre 2. 3. »* mdrderischen 3, «^ onti nod). . . . S^un fr ligrr (fun faligrr) omUit 3, per 
ofMtotilevtav. » grtl)ani <f [^der 3] tt ffinff btnbm 3&rugk rtngrbabt , ^ie attfo 2, 3. 
^ mdrderiachen 3, 



58 XXX. DOCTMM. DB IITTEBEMPTO lOANNE H. 1. AU88CHREIBEN DBBEB ▼. H. ffl.iroy. 1SI5. 

ift ^kf^nu^en be^ert. Ctnm be^cit tit bie erHeit fleftoffen, nn^ (en to^ten Corper wit 
ainer giirtel (^ie er jm omb ^en l^als 0eU^t) Mran oepuntten: on^ | ^amit bc^eite tD^lftt 
ftlf mere mein ^un.feli^er ein foli^er pbelti^dter gemeft, tier burd) fein oeripnnkung 
bentken perfd^ultiet ^et : loie i4) Pann etn fi^ur folid)9 metno ^uno feli^en eleit^en | mifi^aii- 
Pelten Corpero pnttertl^eniger freuntlid)er Ptt 0uter mapnung bep en^e ttifer ff^ift pmb & 
clerlidKr unt^aigung miUen bub malen lalfen. ^b niin Pem ^ert^og^ in fol^em moiM 
etlid) I kned)t miprrumb subilf Komen: otter aber er ^ao aUein polbrai^t bnb, bao fcan t^ ili^ 
nit ai()entli4) mtffey, ^ber metno ^uno feiioen l)Ut ift aitten wepten meg pon ftem t^tett 
corper lideitb | funben mor^en : ^arauo ^emerdit wixM : boo er 3u rettung feino lcbenf 
nai^ etlid)en pnuerfebenlii^en entpfan^rn munfeen pon oem mor^er getra^t b^t : IHiitP Ift lo 
f id) auo 'bm 0efi^rai) unn^ | gebrcfc^el : ^ao etiid) ^prten pnP bamm tebep tm bolt5 j<|ort 
pnfe 0efa(|t Ifaben 3&uermuten : bao ^er b'tt3O0 nit *aUein ^emeft fep , funPer eHiit) tm ^ftti 
perftedit ^ie jm 5ituolbrin0un0 foli^o | moilito ^ebolffen boben : ^ber er bab foU^en «lockt 
oftein o^r mit mer leiiten ^tentut. io bot er ^ao ieid)tlid) 5Utbnn gebobt nad) Iwm er 
fi^ por0emelter maffen fnrfet^lid) Par^ii 0erid)t Pn | mein 9un biog pnP fold)er fitr|efa|3tfii u 
bo^bttit 0ont3 pnbefor^t ^euieft tft. 

yiemeil nun foid)er mor^t fo offentii^ ift liao oer tbirannifd) \^ett^o§ M auft feiner 
ai0en bekentn&f nit lau^nen kan : 3o baben eunr 0nati jr Ptt meni^lid) juermefen me 
1)04 fi^ ^erfeUii0 | mor^er : Jbamit mi^er 0ot bao red)t : aui^ vtfeer kei)ferlid)en lannfrH 
pnb aUe menfi^lid^e 0efat5 feiner ^ele, Cren, leibf, lebeno pn^ ^ittfbalb ^ikm ^i^ften ncr-sc 
ipurdit befd)merPt pn periet^t | bat, lHan ob ttev Sett}o$ permeint iiet: alf foU mdn jliin 
feli0fr ^er^leti^en petniii^e ftraf pnn^ fi^mai^ Peripiirkt baben : Paf er Poi^ fotd)em mei- 
nem 9un feli^en : mir no4) aniem feinen | ne^ften freitn^en por o^er nad) 0eiilitem miiM 
n^e an0e3ai0t bat, Jlud) ob 0ot'mii beftentlii^ npemermer tbnn kan o^er mo^. jlo mere 
jm tiannoi^t foi^e 0eubu mcrtier pnn^ l^eniketftnik \ on aUef otPentU^) por^eenbe rlotenn 
pitP red)t: ^iiualbrin^en nit erlaubetf funPer ^itm b^ft^n perpoten ^emeft: tPniA tft ¥er- 
0lei4)en b6fen ban^lun^ pon einii^em ^hvften in 1)04 ieiitfd)en lan^en an einem pnner- 
f4)ul^ten e^ein menfd)en fo bermaffen fein 0eborfamer pertreitlid)er ^iener gemeft n^e er- 
b^rt mor^en, ii^ glaub aut^ aUft Pilfalti^er 0ebifrter 06tli4)e miirdiun^ gent^llid^ «0 
iie menfi^en 0e0en fol4)em 0ro|fen er0erlid)en Pbel biUid)e an^un^ ont ftraf pnttermpffn, m 
^af ^erbalben 0ot lier almed)ti0 feinen gStii^en miffallen nit pnan^e^ai^t lielfe. | 

tlnn^ mo ber 0emelt |$ert3O0 niinmalf ^uuermeinter bdtediun^ feiner poibrad)ten kof^ 
^ait meinen $nn feli^en pnnPer ber er^en ^iemepl er pet^o 'oatyu kein antPiirt gebeti ktn 
einii^erlep per=|miirdite ftraf pn^ fc^mad) ^id)ten pn)i aufle^en molt, Pef td) ^o^ no^ 
bi^err nit perftanPen l)ab, ^o mt|fen emr fnao, pnb jr ^iim b^ften ^uermefen )«f as 
fold)f auf por0emrlten ofen-llicben prfai^m kein 0lauben baben Ptt feem b^t^o^en gtr 
kein entf4)iilbi0un0 0eben ma^: ^ber 0Ot molt: ^ao aile boftbafti^e fnr^efafte prfo^ 
liarumb tier 0e»a4)te 19ert3O0 meinen liebm | liiun feli^en alfo ermor^et bat 6ffmli4 nn 
Pen ta0 komen folten, fo muitrm emr 0nab jr pn^ aUe frume menf^m mit mtr mik 
meinem ^un feli^en nod) 0r6ffer erbarmun^ babm.l 49 

9old)er bo^bafftiger ban^el: aui^ nit aJletn mi4): meine ^iin pnP nnfere frfqitr 
freuitbt, funlier in red)ter erme|fun0 aUen a^el betriff!, man Piemepl mein ^ntt feltier: 



> permiirdi.] miirdil)un0 2.3. ^ mainun^ l^pe bep ^ifer 2 < clerlid)er] rlilrer 2. 
kliirer 3. malm ia|fen.] Prudil)m laffen 2. 3. In 2. figura ducis Hutteman oceideniU hoc 
loco xylograpkice depicta additur, quam 1, infine libelli habet. „Hier ist dem Orig^nal 
ein Holzstich nach ohiger Beschreihong heygofugt.*' 3. to vnvergesehenen 3. 
*' er ha.i 3, falso: " offenharlich 3. ^* gnad vnDd Ir m. 3» •* danacht 3, •• tft] 
in 3. *^ ePeln omi».3. ^ pnttenppfm, sic i. pn^ter meDfen 2. ^ foUcn], tlf «#4 



XXX. DOCyMM.DS IIITEBEMPTO lOANME H. I. AUSSCHHEIBEN DEBEB V.H. 10. NOY. 1515. 59 

wit o^rftet: aU ctii on|ofrUnmpt onfdjulbtg ^cl menf^ tion lient tt|tranffd)en fitrt^ii 
onuerfe^enlid) ffirfat3ltd) jamerltd^ on^ b6^ii4 one atte oorgen^e befd)ul^i0un0 oit re^tli^e 
erkentnuf (bas Ood) ^em | m^nften nit befd)een fol) funOer au0 at^ner fur^efat^ter bo^l^ait 
ermittiet : ono Oarnad) fein to^ter c6rper al9 einre 0ro(fen obeltliaters mit Ijendien gefc^med^t 
& «ortien ift : 9o oolget ofen^lltd) terauo mtr bod) ^er tljtranifd) tiert^og ^ai^urd) Oen gemepnen 
ftartb oeo OOelo, Oie jne ^oc^. kiirtjltc^ Oaruor: .bei) jan^en on^ leuten bebaiten baben oer- 
a^t, on ^em alfo 30 merdvUi^em | nad)tail 0ei)an^elt l)(tt, nxinn nto foli^e ge^ulOet met^en 
folt, mfirfeen otQmeiuel anfeere Oerglei^en tbiranifi^e on^ bofe menfc^n erempel Oarauf 
nemen: etnen prten friimen ^ef abelf : aui^ | an^ere onfi^ul^ige menfi^en in obung fol- 

10 ^er on^ tiergieidKn b6fen miffetbat Oefter lei4)tlid)er on^ geringrr ^um^tn , wit twx gnOlt 
md jr am baften ermeffen k5nnen. | 

Ito Oiemepi bef 00 Wirtembergf fi^repben, fo er ^rauen , b^tt 1iitterfd)aft m M 
oom ol^l ^ef ianO} 3U /raniHen auf ne4)ft gebalten tag $tn Wxnf^l^ai^n gMban: alf .foit 
er ole fetn tag | ein iiebi^aber oii entl)alter ^cf Obeif genefrn ott noi^ fein: Hit Oao er 
isonoerft ntt ge^an^elt: nod)furter tbfin n)6tte ^an einem fr&men /urften nioi gespme 011 ge- 
pnre bermaffen ^rlautrt bat kc. | bef er f id) Ooi^ moi biUii^ ^er of enbaren b^fen ^eubten tbat 
iM^ entbaiten: yiemeii er fi4) aber Oamit ^uentfi^ulOigen oermeint: bttt: mir )Mi|feibi| 
3ttttenintirarten aud) gepfiren mfttten : | Parumb fo b^tben €mr ^na^ uit, jr auf bem onli 
an^erm befter mer ab^iinemen onO ^urrmeffrn, Oof frin fiirarbrn 0ant3 ongr^runot: on» 

Mtord) foid)f ofenbare bo^l^aftt^e tbat ^ie fii^ mit f nid)te oerpergen o^ber oet^undiein iaft 
gar ferr oom meg ift : on^ Kein ftat l)abrn mo0 , ^ott wo Orr fur rinm friimrtk /iirftm : 
ein iieb^aber : onO entbaltrr Oef a^rlf ^rac^t mrrOm f olt : ;tirr frinrn | ^rtrrmrn Oimrr oom 
M, (fo fein irib onb 0iit fiir jnr ^rtrriilii^ fat^t) fiirfat^ltd) on^ b^^ltc^ onr atte oor- 
fetioe bet3idiun0, ii^ 0efd)niei)0, obrrmun^rn rrm5tfet, ono alfo fd)mrd)ltd) onn^ | fd)rntlii^ 

3&mit jm banMt, fo m&d)t Oifrr tl)trannifd) l^rrt^o^ oon IDirtrmbrr^ aud) wol rin friimrr 
/irft ;in iirbl^abrr onno mtbaltrr lirf aOeif frin, wic ^ann mmi^iii^ on^wrpurl bri) jm | 
feibf 3ubeOrndim oof fold)r ^riibtr bofr tl)at in jr frlbf 0nii0fam onO mrr Oan 3uuii 
ofenbariid) ono au0rnfd)rinlid) ^urrkmnrn 0ibt: ^b ^of alfo etnem frumrn /urftm 3u- 
nbm fc^impt OOer | 0cpfii;bt ettt ob foli^c boftbafti^r onftantlid)e tbat (Otc cinem t^ai^itn 

90onnO on0iaubi0m oerkcriid) onO 3uutl mcrc) cin ant^ai^un^ oOer l)ofnun0 0ebm mhg 
f&riter ft^ alf ein frumcr /itrft | 3ul)0ltm ^olt cr fii^ fiirtcr Ocr 0cftalt 0c0cn anOern 
00« iftei: vit 0e0m mcincm itebcn S^un fcli^cn 0cfd)ed)cn boitcn: merc mir fiirmar fi^r 
alen fr&mm aOei oii.llittcrfd)aft 0ctrciilid) la^O. | 

Pem alm nad) Jft an Cmr 0na^ 0unft frciintfd)aft ott.eud), mcin onttertbeni^ oimft- 

3&it4 freiintli4) oit 0ntiid) bittc: Cmr 0naO oii jr: mettct foli^e oor^cmcltc fiirfct^lii^e on- 
nerfebmiid)e | oit onuermiirdite boftl)afti0c onftantlid)c tbat: nad) jrcr 0r6|fe oii f4)mere 
5fi^ert3m nemcn; mic ^aii Oie bittii^ attcn frumcn mcnfi^cn 3Ul)ert3cn 0ect, onnO Oie oer- 
ftftm er0eriii^ ^cmain-lfd^aft ^mante tl)orantfd)cn l)crt3O0c ocrmci)^cn: ^u4) jm mc^er 
Vttt bilf d^^er bepftan^ tl)un : funOer 3uftraf fold)f 0rofm obeU ott fiiOrun^ Oer erber- 

40ke9t ono gere4)tt0ka9t , fo 0ncOi0ltd) | ^iinftlid) frciintlid) oii 0Utmitti0 cr^ai^m: mie id) 
mid) gcgm cinem i)r^m ^er crc oii tugmOt licbct oii bo^l^ait b<tfct l)0d)0ctr6fte: oof vitt 
i4 mie mir 0e0m cincm J^^tn ^tpurrn onttcrtl)a|ni0ltd) frciintlic^ ^inftlii^ onO mit ^iitem 
flrilm oet^enm, aud) atte mcinc ^iin ott kin^cf kinocr, ott funOcrlid) ^3 onfi^ulOi^ kinfe- 
iin OUf 0mantcr mcin 3un fdi^cr in bctriibttftcn fd)man|0crltd)c miitcrlid)m lcib binOcr 

45 jtti oerlafm ^at ^o jm 0ot Oer attmcd)ti0 Ourd) 0ncOi0c 0cburt auf Oic melt biifct lier- 



«it ^er 3ff t gefd)ei)m ma0, addid. 2. 3, " HHinftliapm 2. 3, «» ocrr 2, vem 3. »< ono 
ennoiOt, 2. 3. ^ 0cbannOclt 2, gchandelt 3. miirttcnbcr^ 2. 3, ^ erzaignng 3. 
** itebm omiHt 3. '» fiirbrun0 2. *' oii furtOcrlid) . . . .^ctbun omiser. 2, 3. 



60 XXX. DOCVMM. DE INT. lOA. HVTT. 1 . AV88CHR. OKG. HZ. V. WIBT. 2. A.II DIB LAHCSCB. 

dUic^m aud) jet^un yum l)6d)ften ontrrtDeplfen , <&eben ontter meine | ^hrfurgrtr&ktnn 
^figel auf ^ambftafl fant l&ertine ^ee ^eQlige 9ifd)of0 obenlit , Itad) Ct^rtfti mifrrf Ite- 
benlyem nepur^t ^ufent /unfftiunfeiert m \tavnad) im funft^e^enlien jare. | 

Sequitur in 1. tabula xylographica hsec, quam 2. superius interposuit: Cf.p.58. 




2. D.1I.IVL.A.1516. e. 

|la9 anff^utben brr ^nn ^nttii | an btc ^anbtf4)afft 311 iDtrtcnbcr^. 

« 
9nfer fruntlid) liienft onln guten willen, ^uuo: | €twxtb\$i Crfamen | Dii mepfen 

lieben benen; frefin^t onn) jjuten g^nner. Wit $ert3O0 | tlUid) oon IHtrttenberg , oerf4i- 
ner 3eit I9an|fen oon Uuttn. | onfcm Ueben ll^un, ^tutfct vn oettern feUgen, als atnrn 
onHuerUumpten, onfcbuttlnigen , Cernfromen bee ^^eU , milner atte | 06ttUcbe natfirlid)e ontl ^ 
menfct)licl)e jjefat^ , on fonberUct) nnber | ^en |iaiferlict)en lanbtfriben , onDi ^eo ^eiligen Meiibo 
o}bnun0. | on atte befcl)uttbi0un0 , bet^idil) , kla0 , onb Becbt , 0annt3 onbe-lfo^gt , ont in fei- 
nem fonnberUcben eruo^bertm bienft , mit ai^ner | ^anbt , oerme^licl) , f firfcit^lict) , mit rr- 
bacbtem oii ooabetracbten | ffirfct)U0en , auffo fc^enbtUct)eft mit ffir^efat^tem ^rpmigen ra4)J 
mdi oer^amptem Utfti jammerUcl), Klo0Ucl), onb bep otten 0e:|fcl)6pfm'onb rreaturm, 9il-i^ 
lid^, erbarmlicl) ermoa^et. Dit banHnocbt fein racl)i00, I)it3i00, oerbampto, on^ mfiefetmts 
gemuet | an jme nit erfetti^et, ben tObten plutrinni^en, leib, mit benndim | 3ufcl)m5bni 
ontterftanben. jft eucb oo^malo Ou bem ^a0 ^r | folber |&02btifd)m onffirftUc^ tbot 
al0 jnlennbifcb felb^ mif'|fen traget) ettlicl)er ma|fen , burcl) micl) , feinem oatter , fouil jib I 
ter jcimerlicben 0efcl)id)t, Mt^umal mit fcl)m,ert3lid)em lai)b, be=|ricbt, entpfaben m^gm in9» 
bobem oertramm, 0efcl)2iben onb 0e|Kla0t. Hno miemol jcl) ^ennt^Ud), berfelben 3eit, tef 
viEmf oii I 0emuet0 0enieft , onnb mein itotturfft mrrdiUcl) eruo^bert b^tte, | |t6. IU19. 
jBape. famptotten ftannten ^eo beili0en Beicbf , fol-ll^en mo}bifd)m, oertemptm onmmfi^ 



XXX. 2 = Nach dem ohne Zweifel „in ^rr fiIrftUcl)en ^tabt miinibm burc^ flanfm 
jtc^ob^er" gemachten Oriprinaldniek (2 Bll. fol.) der Miinchner Hofbibl. 



* eebm ontter meincm fur^ebruditem ^fp0el, au|f fant |&ar0arrtbmta{|. 
u. ii» joj. jare 2.3, 

• >«uber 1, " 09mi0en i. 



Jlntt# 



XXX. Docnai. db ivtbbsmpto ioa.. h. 2. a.u8schb. a. d. lahdsch. wibt. 1 1 . ivl. 15 16. 6 1 

lifl^ t^aiinlifl, 0feniilt'|d) mt vnutr^hgiid^ au^3ur(t)2etbm 3tikla0en tinfe t^Uf 3upitten. | 
jto ^oIp i^ ^o^, auf etlid) Curer Derostneten (als ^r lut^t) | ^o^es erfuedKU anl^aJlten 
9iM ttei^25ften auf mainung , tie | t^at , fo €wt i)tn )' ^ert^og uon IHtrttenbera an 
■uiimi ^un I IJannfen von Suttn faltgen, geuebt, emd) l^ert^ltd) lat^, onnli | gant^ mtftfel- 
lig 3iifrtii, mit |6i^tem erf^d)en mit ter gegentbat, | o^er aulfd^^etben uon Curem b^^en 
Mi i^crtjfgen , ein ^eitiang | fttU 3ufteen , foUte tin annttv fanrtta^ angefat^t unn) gel^all- 
tmi met^tni fo wbUtt ^r eud) termaffen baJlten m\t er^atgen, M0 | eud) beQ mtr, onft 
«miiklid) foid^e banndlung an meinem fkun | f&Ugen beganngen miftfellti uii laili fein 
fMt, mit filbem 0fenn||UdKn aufcb^eiben uer^ogen, on^ mid), miemol mit grofer be^ 
f^vJEraiii meinf lem&ets, entballten, bao mir ober al0 bem be-ltriebten, un^ ^od^ belai- 
MgM Mtter, att^ f4mert3li4en mitlepl^en lennger mit te ofennlictKn au|fd)uiben, 311- 
Mcc^ni «nm2f|li4 vn gannt^ ontrafllid). H^onter auft uattrr-llit^er Uebf natiir-lUdKr art 
wm «tlfnf^ft, nit unpittid) bemegt den untra0Ud)e | ft^mert^eni b' atter bo^aftiiiften, 
■i < CT i fd^ on bendurifd)e | migbi^nnblung , onb ubeUbat , nad) |rtinbtlid)er on^ marbaf-j 
ttfer nfuruni, on^ berid)t, ofennlii^ aUen ftdnnben, lebenbiger j menfd)lid)er rreaturen 
«iiff[^|2fibfn, 3ttuerkiin)en unnb b^3Ud) | ^uKlagen , onb onie^mepfelter 3&tterfid)t, ^9 
mottm fiiber im|menfd^id)er onerb6ner bo^l^af tiger , fd)enbtUd)en, mo2fterifd)e | oni |enn- 
liurif^m mi^nnblttng, auo menfd)Ud)er oetnunft, | ont natiirUd)em mitle^ben, nit klain 
mifi^ilm tragen , aud) mit | ^en merdien (jre mitleiben lemdfo) leien \ftm mi^antier, 
oU I in foi|em faA, natfirlid) onlt pittic^ ift er^aifleit onb b(tttten,.n)el|be6 aufd):eiben0 mir 
fw| oincn 0lnd)l«uun^en bsuiKb, btcniit | oerfd)lofen ^ufenn^en, eud) baraug onnb oosi- 
icm , Of}»tfen j luub 3uerKunbi|en babet , on) mol enoegt , niie b^d) on ftrdf|Ud) fid) ter 
t^frminifi^ 1^300 f fHner feei, eere, leibo on^ luets | balben oermirdit bat, lias er Kainer 
•fKfd)iiib<n |ematnfd)aft , | onb oil meni0er fanrt on^ leiit 3U regiren mir)i| ift, rtan er 
•it I onbernerter, mo}^erifd)en onb b^trifd)en mt^l^anbluni, m\ptt |ot, bie natur, 
etrc oni lietbt lebanoelt, oinen fiirfdt^lii^e | molbebed)tlid)tn mo2)t mioer rtao i^tUd) |e-. 
ftt3f« 9iitterfd)ttldt | onft onuerOtent, miber natflrUd)e Ueb onberlagt, onbe^iien, on|eruo2- 
Ifrt, oiibefd)uH)i|t , oii onentfait miDer Cere onli 1led)t . | be|ann|en, onb oerp:ad)t. 9ar- 
tttf cliriii^ ernolit on) ofenn|bar ift , b3 er alopalt mit beruerter mo^oerif^e tbat. jn 
H. ^. I ont bff btiliien. Beid)f « ^^t mlf ftraf , fampt atten benen, fo | jme anbenn|i|, 
lcfUcii, feinen ftirftlid)en ftanft, eere, onb atter | frumen onb erre Uebbabenben lemain- 
f^ft, oermirdit 011 oerjloren. ^ttfo, bas Cr3u entfat^uni be|Feibi|en feino f lirftentbtib^ | 
Ccrcn firftlifbcn ftannbto on lemainf^iaf t , ber tugentbaften j onli Cerliebbaben^eh, Kai- 
ttcr rc^tiiil^en eruo:^2un|, berlaguni | nod) erKanntnu^ oon nhten, ^aii bie be|an|en 
ifmikir, ont | beKenntiii^ mo:bifd) tl)at, ift fo Kreftii, folbo atteo, oon jr felbo | ^unHr- 
du«. Pemnad) Jr , alc fein oerpflid)ten on^ oermonten | lanbtfdfen onb Oiener , in erbern 
3fnlid)en, lepfirliiben, iSttU^d^en oit rei^tmdfiien fad)en, jmc biifltd)f bepftennbii vnn 
MHl^cii|i|. Jlber in follyen oneerliiben , boftbf^ftil^n , oerbampten , | onmenfil)lid)en, mo:- 
Hf^cn tm b<ntKcrifd)eji fad)en ott tl)Oten , | 3% oerbampnuo Hcr feelen , 1laid)et , fepet jr, 
iMl fcmanto, ann|»er9 nit fd)utt)i|, apnid^e bilf , bepftan) oiier furfibub ^utbiin. | ^ud) 
«it ccrcn ono fiiei nit tbun mcd)tet, aU ono aud) lar nit | ^meifeU, eud) in Oifen faibcti 
V. fi, fi. on^ beo i^tiiistn re^i^e | o:)nun| onb fat^uni alo eeren, tu|en)i onb 3ud)t, 
iidiMicr |C'jmdff ^uiiatttit, mol milfet , oit folbe leubte tl)firanne|, eud) iat> | fein lafet, oit 
M)»t3t|n, meiber mofo aber ber tbdrannifd) b^r-lt^oi fid) bi^^tt |e|en eu4, aud) llsn^en 
oiA iciiten lebatttit, b3 | ift npemanbte Kdn^iier Mtt eud), tife ott anberc ofennlid)e tbfi-l 
ranncf onfb oermirdiuni lafen u)ir in jrem werbe. ^l^tn oer-lrer, mdre fianno oon iluttti 
fdtier, nit onnfero lepluets on) | ftaitiens, nod) ainer aue bem Jlbel, fonn^er ain armer 
frttmmer | b9i^t auf bem oel) lemeft , mdren mir bod) auo rriftenlii^er oit | menfd)lid)cr oer- 
vitttnuo, oii ndifter lieb oerpunDen, feino onifibutt)i|en, fd)mdd)lid)en tobto mitleiOen 
3Utro|ett, oii foll) onjnriftenlid) , onmenfibli4 obel ann^er b6fen menf4)c 311 ainer foi-l^t 



$0» «i^ fm*m Kt,.m mttmv^tH 










I^ J^TlOf. DB »T. lOA. HVTTENO. 3. LYDW. V. HYTTEN ▲» aLABIS. 28. IVL. 1516. , 63 

13. IVL. 1&16. 

Das unter diesem Datum bekaniit gemachte Ausschreiben derer von Hutten 
egen den Herzog Ulrich von Wirtenberg s. oben S. 55. . .60. 



3. D.28.IVL.A.15I6. 

Ptn ^ixft^Xi$en, €rfaiiun, nnli V^^tn put^tmtifitt f aintm Vat^, nnb 

$tmmn Ciftgnffien, Um Pnrf tf^UriS; nttnrn <f&nnftiirn ^rbrn ^rrrrn, 

nnb fnnttt gnlrn /rSnbtrn. 

0nd) grmafn ftnttv H^in grliSrig. 

/irfi^tigr, rrfamr, un^ ^U- fi^^^ autmtiltD unln frfinliUtl) Jltmft fpm Kd) 3U 
mnlirrrtt. ^un^er gunfttgm liebm ^rrrm , un) /run). jr ^abt unor^nitfdt uft of- 
«tli^fr ^ctbatm, un) <&rfd)id)tm 0ut ntMi bas ^er tfiranntfcb Stx^o^ non Btrtm- 
rrg, minm Urbm, fromm, unfcbulttom ^on, fianftn non guttm frUom, rlm^ifiUd), 
irainif4Ui|, littrr <&ott, €r, unb Hecbt, uft po^l^afttom, ffirmi^ifm, un) 9orbetraib- 
m ^nfd^laim, fib^nfeUib, un» IdftrrU^ ermortet, naran nit rrfatttart, Dm to^m fib 
n fis rigm <&iirtrl, alo ob rr rin IKbrltbater gemefen mer, mtr, minm H^onm, un) 
ir&filf4Qftf 3tt Vnerm, uvftt jbcbmad) rrbmgk||t. S^obann gtmrltrr Srr^og brnantm mi- 
rs jMn fo j&mrrUib, un^ unfc^uldigUd) , um finrr grtrumm, uno milligrn ^trnft, on 
I Vrfiul mibrr Mo g6ttUib ^rpott, natfirlid^r, mmfc^Uc^r ^a^uno, nn) allr Crbrrkbtit, 
nwrt nttb |%*bm||klit, ficb bamit fiirftUcbe ^tan^o, Cl^rm, uno ftnro /iirftmtbumbo grun- 
liiiiirti vtr mol rr ftcb oor langrr <dtt, pai^ nocb nrubtem fHotlf 3u 9efcb6nun|| ftner 
BillHMluni 0egm finm jbt&tten, fetmern, fan^luten, un) anbern fc^riftlicb, un^ 
inniliil offmliib b^ten la^, er mig fxd^ an0e5et0ter 9etbat oor 1l6mtfc4 llaiferl. /Baj. 
linm alrr0n(^i0ften flerrm, )m Cburfurftm, /urftm, un^ m&nni^Ucb 3u uerantmor- 
m, t9i^ biobrr l&nger bann fat un) $a0, aller Cntfcl)uldt0un0 (uf l&epnun^ ftn 
ifiMf^ &bri 3uorrtruiKm, un^ in Vrr^rft ^ubrtn^m) ^efc^mi^en. Jlber ^er attm&cbtt0 
beu iolit burcb ^nrufm ^eo llnfcbul^tgen l^luto Ktyatn fioxrtt un^eftraft bUbm, nocb ^nx^ 
Itilf#0i0m oerbrukm, futtber mu§ fin re^^tm&fti^e pelan^un^ unli ^traf erlan^m. 
lifmrii ft bann, nio bie Crmfromen Ci)0noM • f^t ftebbabrr Jttx 9erecbti0Keit, uno 
Kklrr olrrlafter, un^ libeltbaten bod) berumbt, bnb tcb Kcb obbemelte, m5tbertfcl)e, b^n- 
kcrif^Kf nnerbarlicbe , un^ unerltcbe oer^ampte Cetbat unangcjet^t nit m60en, nacb mol- 
m iafm, funlner frAntlicbo l^lets bitten^e. Jr mottet nacb <&eftaU, unb <&ele0enbeit rr- 
(itrr ^iftban^lun0, mir icb bann Ucb br^an^nrr $an)lttn0 uno ^ortt^ rin |lruKb 1)ir- 
lit 3tifc|iK, mit mtr brtrubtm aitm Hittrr, rin /&rnfcbUcb'/&ttlri2Pen tra^m, biefe un- 
irfliiiiri m&rberfcbr 9rtbat brbrrjt^m, unb rin jelnUcbrr Datrr b^ jm frlbo 0r^mKrn, 
Mi Mmrf^mo icb minro ^ono rlrn^rn , unuerfcbuUen ^terbeno b^lb , ^ie ^it mtneo ft- 



CXX. 3= 3o^. @co. 3Keufcr, ^iftor. Uiitcrfuc^ungcn. Grflcn 33anbe3 imW^ ©tudf. 
Rtaib. 1779. 8». @.94.. .97. (aul bcm VII. Iffl ber Xfc^ubifc^cn ©ammtungcn 9f^».6.) 
,#«»»10 non Sutten , }tt$ mtietbten fater , nxinbte ftcb nic^t mmi^er [als ber ger^o^ Virtcb] 
01 M( C9>0mo|fmfcbaft , um ^urcb frinr ^cbrrtbm bir Jlbftcl)tm bro fitx^o^o 3U ^rrntcb- 
tn. Pof temr0m an jr^m lianton ab^rlaffrnr H^cbrribm iautrt auo ^rr Vrfcbrtft on 
wn iftii^m lianton 9laruo alfo: [sequitur epistola ut dedimus, sed aperte mutata 
est ant a Tschudio aut a MeuseUo orthographia autographi.] 

» PrnKb] bcn Dom 13. 3uU 1510. 



64 XaDL »ooTin.Mi«v.i«ibS<^ t^x^SMVJii. 

Cnkn jfhi CiUcM tft MMitwmii,^ l|i;| 
m kkoiiKr 1Md»ffciit. ^■^mmJMm 
ni^ S^Vf ^li^f ^^ yyfUMM tmfMfSsn 

nil fUblMif lnlllflttkf im4 ^MMi fipi ^Mw<|l|'^ 
M# M&i4m[ : ln^ fo <4» iM «lift 
«ifiri ln> ii |Piii ItaM jM^Mciif 

frawt «liiifii iwviifN ^mivfl^y 

Htl l^ MMl WHtt fllKtli^ ( 









m# & 4* AVMOn. P0 BBBIOC» 1IX.B« T^ V. •» 8BFT. 151«. 05 



BBlifiVyt|- ^^iSBIli^f BBril ffB BBfl^llkf BlO^ ftlffSW 

Blft Mt|tll«Bi frBt«m BiO fttiBAt tKrfieB f0if#, 9i»iit 

^fKCBBlfi|ifl HMif-^ftMli 9B58lfQftB BN^ ^BItfiKltifB f Wit 

'Y W^- Mt IBI ' §i|Alftllt f tillU|ti^ flllkWP ffff^)tfB kMBll" 

^fBf vfv f Tf^fiB 0f|nuii« ^rani 

BiiliffiiBM Bindhnilil MfB'iiilltt<BH'# iMnr BftniBlMi Mt 

'f^BlB^fktlff'BBiM8B|fBilgf ftlBM bM^ ifiiirBiB 
Wf kflflfBi^ f9B fBllfirf tlff iBBt Bfl» SfKKfri 'iB^tHf 

f^d|Nl«illi BiifiiBifB. JMNirit flrHiffr lifff^l^, 

4M^ BBi fB#, Bft iMB iHifff BBi 5B 

Bril iii^#mri tiii^ ii|iB'|BMtofcBt %m mm ikk iM 

BBBBIPfBBfB^f'' wW iBfB^ Wi BffBfXlfBf fBtflifBf fBi* 

ifgni BBf fUfff ff«i, Bii MftBii iMb fflftB. 

'iMf' WNB^jiffftfBf BBf ifflfifB B|li Blfi IfKBfB^t 
JT ili^ MiT^Ml M BBftfBf fi|ffH^fB| iifff ffttttfBf JB 
ilMBiiii' il^il|lft|lfB tNNM H^ tnMli uUMiff' fBt* 
[^PIIf^^ ^^ Blf iitfltfif^f jW^t(IMIffintflt W^^^ BiB ^BItfB 

i ^ilUPiliif faqililfff BlitBi»ii9'f> fi9iBiti9 

iip0iBy, ifJBIiBBBVfBB BBf, iffBffBi flPfff Vf^fV iBiffi 

^ ' ' '^ 'j^NNiiiBi^-iitfiif «f ' liitlfi^ jBi< rti tt ( fB 

!Wf fVi||f 4MIBI|U|lf ffifll.fff .Bf^ fff* 

#^ WW ^BW^ ^^^^^B^IJpw^P ^ ^^BBn ^B9W^ WiB 






''inm, M' 







ifjii*#ii1iiff 



r IMiPBwf 'BBw Bl| JPif 

f^^lili^ u^iiiiMiii 






66 XXX. DOCVMlf. DE INT. lOA. H. 4, AUSSCHR. D. HEBZOOS ULB. V. W. 6. 8BPT. 1516. 

i)rrr4)onm luoUrn, un) loietuol lotr intn fottid)6 3u mtrmalm abjjrfd^laaen, mtt an^aigung, 
mtc bef^torrlid) une bae mer, ^ie urfa^ unb oeftalt unfer (^anolung ^uuertyaUen unft tai 
u^fd^rpben 3U un)erla|fen. JKo l^aben ^od) Mruf unfere innerUd)ften unft liebftm freun), 
un0 ^e^bf^b Ittxtt un^ fo ftreng erfuc^t unln 0ebetten, mit erinnerung un^ ermanung l^it 
moltm ^od) ir Ipb un^ 0Ut un^ att ir Dermcgen freuntltd), tremlid) unft ungefport 3U & 
un0 3U fet^en. Parumb aud) je bttttc^ mer, ftas mir inen in )emDol0tm, un^ 3U milUn 
murom, fo Diod) fie oon gutten, nod) }ut.yi)t ni^it^it u^0efd)ri)ben l)etten,^ar^urd) fie 
aud) un0 3ur felben 39t, mit )em ^ematnen ugfd)ri)ben ftitt 3U ftem beme^t un^ oermfgt. 
Harneben Hai^erlid) |Haieftat unfer atter^nebi^fter \)ett un^ ir ^aieftat (KUmmiffarim, 
Crftlid) ^ie j9od)0ebornen furften un^ Cfrnitr^i^en in ®ot , unfer freunMid) Ueb ^eim « 
S^^mBtt §nt m\t freun^ gerr fu)mi0 Pfalnt30raue bp Ht^pn, igert^o^ in ^aim, M 
t)eili0en Il6mif4en rpd)^ Crt3trud)fe^ un) Cl^urfurft ic. utOf ^err forent^ ^if^otte 3U 
I0irt3bur0 , /9ert3O0 3u <frandvm 2c. un^ Hann Ut i§od)n)ir)i0eft in 0Ot l)err ^atbeu0 ^er 
bailigen B6mifd)en i^ird)en Ue ^itel^ ^ancti JVn^eli, Car^inal, pifd^oue 3U ^^urgk, 
Coatnutor rtts ^tifts 3u l&altjburo, tlo. ^a. fBi. xn.^taiien ^tatbaUer (3eneral x. <9lu4L_ 
anlnere unfere Serren , /reunb , unfer «Sli^en tlat un^. anlner Dns topter an0efud)t un9 0e- 
betten, mit u^fd)ribm ftitt un) in ru 3ufteen. Penen mir 3U un)ertl)i\ni0er geborfaini, 
freunMUd)em ^euotten, unnln milfarun^ alfo uer^ogm un) ftitt geftan^m, bift tie non 
guttm, tiit bemeU tr liVterlid), fd)antlt4i, f U0enl)af ti0 , er^i^t, un^ oeftift fd)mad)fd)nft 
mi^er un0 unfd)ulbi0KUd) un^ unbiUid), aber ^mtboib 0ant3 oerkerUd), f&lfcbUd), betr^-^s 
gmUd), un^ unerUd) l)abm laffcn attcnti^albm uf^gcen. Pe^bQlb Im^er fUU ^uftem uno 
0ant3 unlp^cnUd). I&unocr erforl^crt onfcr notturft, un^ naturUi^ ^egenu^er, 5U rettung 
unfcr /urftUd)en ftanos, (Sern unl^ tUur^e, ^ic falfi^ untrcm, bctru0cnltd) , lugenlKifttg, 
unb oerrAterifd) t)an^lun0 , uno $efiu)id)tftudi ganfcn von gutten , 3uer6fnen , fpn^ oattero 
juonii06, fpncr ^ruber, un) octtcr u^0ic|fen, mit mortcn un) fd)riftcn bef(^ct)m , ^uuer-K 
antu^urtcn un) uon un^ ^umcn^cn. Un^ ob mir ttas nit atto)c0 mit b6flid)cn un) }hd^ 
ti0cn mortcn ttyun mcr^cn. ^o woUcn e6 ^mer licb unli <9r ^cm 3U0cbcn ^03 mir ^ls 
ifet an^etaft , bod) ocrurfad)t , lncn ijanlicl nod) lner Img , loie ber ^cftalt , unli fid) begcbm 
bat, notturfti0Klid) ^ucr^elcn, un^ ^obp unfern tuilnermcrti^m mit ^cr ma^, al0 fie uns 
fturd) ^r l&ftcrUd) fd)riftcn un^ niort ocrurfad)en, ^uc^ mit 3U0c^6ri0en, oerftentlic^io 
mortcn 3ubc0C0nen. 

Un^ be^eugen uno 3u oorocrft mitt 0Ott, emer nnt attcr erbcrKait , ^ao unno mit 
bemcUen crlvid^tcn lU0eni)afti0en fd)riftcn un^ •^ule^un^en l^crcr von ^utten, genxilt unH 
unrcd)t befd)icl)t, niic mir M6 nad)uol0cno mit red)ter toarijait an^ai^en mcrlicn. M mir 
abcmicfelb lang fd)rift inn aincm obcr mer artidieUn, uf) oberfcl)en, o^cr | funft re^iii^ss 
urfad)cn mit u^truditcn mortcn nit fun^crUd) murtien anrc^m o^cr.oerantmurten. |ft 
ood) unfer 0cmict un^ mil, ^as mir tcr fclben nit bcKantUc^, mcttcn aud)Mmit ftittfd)»ih 
0eno , ^arcin nit ^c^ctten , fon^er liic inn 0cmain mil)crfprod)cn \)abtn, 

' BDir be3cu0en aud) ^te Jnjuri fd)mad) un^ unrcd)t, fo un6 uon ^enen non j^uttm 
lu0enl)afti0KUd) miDer ^oit naturUd) bittic^aii, Ccr, red)t, gcfct^ten fantfrie^en unt ale^ 
erbcrKait, trcnttyalb uncrlicl), fiUf(l)li(l) , unti betru^Ud) 3U0clc0t, liagcgm unfer notturft 
3U0cbru(l)cn , niie un6 aU eincm frumen loblic))en /urftcn 0C0cnmcr mp^, un^ funft 3u 
t^un mol 0cburn mag. 



^ un0efpcrt 3U une fct^en 1. "* fie, lnie t>. /. nicl)t6 auf?fct)ribcn, Parbei) fie /. ® ftiU 
3ue fc^mci^en bcnic^t. Parncbm 1. ^ Commifarim, ^icoomen mit tlamcn gefetjt, uno 
mcitcr gcbcttcn unli erfucc))t, mit <^u^fcl)rcibm in ^titt un^ H^ue 3ue feben, ^enm /. 
" a^ftift] 0«ft«fl ^. " fttlf«t) omis. 1. " unDi Jubcnftudil) 1. « ^ct)riften ab^uenwn- 
Oen i. ^ to omis.l. " ^p^jj^ (gy, g^ ^^^ \ 34 ^^^^ foid)c0 mit /. mer^m] nwl- 
Im, i. '* nicl)t 0el)alten 1. *' mur uno 1. 



VlSf* .Mff^hW$0fMO^ I^ *• ^ AUMOB». D. JDUUEQOl nX.B. ▼. W. 6. SB^T. 1^0. 67. 

kvituit. INf ti«#riit'' ^ frciwtii^ff Mtt«. fftiijftiifw 

iMifiMi* Cme fMiJMt» Jhr« 4ilf tldJPtote l»c Mi^fii, ttr 

liilMini Btffini m»|Mft|ffmff» Mt^ftiicii hcrii^ imniiitiibtii^ 

i^llp*fn'i lllli M Hf «l^tW^itll^ MTftt bffi^t }« flltf^lltMiCtt 

ilBi ilimii tir icftilt , )m «ir iMHi^«f»48tifii m «inc» 

.^||ll^9'|fM:.€iHi.vicri^ iui|-ififii Jn iiHi /ttilNfii' iMfecB ii4li $fkm 

^«^lliit^iMMttfiJMpilciir: lltl •liis Mii ote ta^ltifr Jcsr^ ic^ 

'^f4pir.i^ Mttifc icic» f^tn» :f«ir> »«1 tim^c» i<cl icicii 

^yvlliiiltill CL jllMAfKG^^^ 

frii^ icMM^ in» m^* m«p « ^imto iM^ «ct wirccii 
i4M>i|tS0^ »«|^ jumttfiiittiififcfi Mfif ipi.iii4i^ 

^^jPl^il^F^WW^^^WP^J^l^»^^ ^•i|**W wW^iM' rWW^^sP *P^W^' 'Ww^ |wh99»ot 

iiif^ci ■cniiMi iiitfi in ilfi fir Iw «ifciiwifiiii 

~^Muii|cin4i^^fifi^^ jti rt rtiinif ii Hi'-^ 






- ■ ■•.(^' ' ; -^- ■■-•Jm^pP^WI^ 






rl^^^jM^^^l 




^4i,9J^^^yi^r4 ^^ ? > i "^ 









. -^ .■ .^^. ■•-^..^.•.■^?..^-^-vv^-:-.>.v.'-r^'.-^;.-'>*vi..^;^v^^^ii^ 



...,;S , = : „. ... ■l^^ . ^ .-n^.^v-5S^-^-^?'":-i;.:--:*'-«^*%'1f«^ 



:-:Sf,-\^>,;-,^, ^.*V3.:^-i)i?^ 



XJQu BOCTiai«INiUiy. XOJUB* 4.AV( 

m^Hum siOttfiMttii «QMrtfii iiiii laMsiiiAifl^ «itl 
Ihiiaif (Ifo r«f <ii iKiiMftm^i iii>4Mft fi cv<9i i9it4 
iMiaMMf mU it 90k Mum «sM ftimy M 
M»iti m mm m kp#H». »»tt^i« < ■ # Htt 

Jlii icp iU(« |at cr imi iffi«nif witiii 'gritp 

if IM 4Mr : fiii jifMlsfapj 

ttfflui«l«(M^f#fi#;l 

ttlt ihiniw irirlifii litr fti fiiifcm aiii tiMlMMIiiiMiiiii 

pii «idj» ft»:>iftf»^i 4»i ii f« t l>ii mtf wit^^lMHi^ii^' 

fffftt*. 'MMifMni iWHm''iiii' pt^-Mium wft$M^ 
MffiiifS^ fill^ wMripitMi iiiiriui^teiifiii^ ^^t^} 

Ikl^r mifriMlH OTfr MMtM 

ioK^, |piii|ai«i Miii ifii^tini fliii lii?-''i 
ilf #ifiifii>iiiffi pnmiM^^um^^Kttfwls^ ^' 
tiSi.^ ^9li.iilr^imlMi-ii«i^iii>4Wi»^4^1 
jHfli wlk «f iii iifi|44fl4ili^ 

iiiiiiftt tafr. Ii^'4 







Cittffif ^ jifilMt^v-ifim mfi* 



XXX. DOCTMM. DE IHT. lOA. H. 4. AU88CHB. D. HERZOOS ULR. V. W. 6. 8EPT. 1516. 69 

M0 frlbf 0eim^t uvlb htktnt t|at, rtM im foVii^i 0(fa0t fq. Vnrt ift baruff 0n unfrr rr- 
Uubuni uon unf ^tnnei) Dertttm^ niHt \)ir(btt xm gelalFrn fetn $an)tfcl)rtft , itttvin er 
urifuli uon uno begert uno lenommen, Irao mtr alfo ftn laffenf un\t tm Mr^ber kain 
fnteiie tt}h$nns nod) uermenuni met^r getl^on mc^er mit fd)riften, morten nod) mercken. 
& Mn 9iemol tiie wfi ^utten uno u^ieben , ^ao mir Sanfen oon jQutten mit unfer at0en 
|«n) 3U uno befd)riben Ijaben , jft mar , un^ lano Mroor unb ee mir in tion obiemelter 
fefnrr y6gmi4t ftudi megen, alo oblut atn ^remlo^rn /latfd)b&^tDtd)t 0efd)olten, uor im 
fdbf. ^ud) /urften, ^tti^tfttvtn un^ anbern, unb ^rnad) ^av nit befc^eben, mai uno 
0Ud) mit marbaij nit ^u^eleit mer^en. Dan une mol, nac^ \ftm mir in alfo gef^ultiget 
touflt |efd)olten, unt er Oaruf oon uno geritten, unb ^urd) fein nad)0ela^ne banofcl^rift 
urlob uon uno genommen , mie er^elt ift , mir uon ftnen wt^tn 3u oilmaln an0efuc))t un^ 
irbrtten morlien fpen, tne mi^er ^ube^naben , im 3uf(i)rtben, un^ mioer an^unemen , baben 
fpir ro }toA) ftradio obgefcl)la0en. 9nb fo mtr ^aruf mptter btttltd) anielangt , nao wiv 
'Oi^ an^ern miHiien un) uer|un)en m&lten tm | 3ufd)riben , mtfeer 3U kommen , tiaben mir 

isiHifelbii ou^ ab0efcl)la|en un^ nit aiero^nnen nod) mtUigen m^Uen. ^un^er bab^ oefagt, 
teo mir im nit fd)ciben, nocb 3U fcl)riben mtUigen, nocl) uns geien im atntc))0 uortailo 
inn kainen me| be^eben melten , unb tn Mruf ferrer nocl) niQtter Katner beina^uni , nod) 
gne^iien fct^^no, m^er mit morten, merdien, noct) gebet^en, oernienbt nod) uertr^ift, u^ 
trm mol ^uuernemen, tta} wit ime baruber ntt gefcl^riben, nOcl) ainic^e uertr^ftuni nocl) 

^brfniduni rrjaiit ^abtn. ^i$ aud) bie iritn^tlicli marl^ait ift. Paruber l)at er ficl) mi^er 
on unfem bcf lettion , uno bi) une Katn begnaliung noc^ gnetiiien fcbin ^ ^un^er mi^faUen 
un^ emfttic^ er^aiguni' befunfeen , mie er Mnn oauor (alo oblut) marnuni un^ trom l)et 
empfanien. ^o ficl) nun oef&it, ^as wit anberer facl)en lialb. mcUen reitten uKb tt ficb 
lmt}u |efd)idit, mit uns 3U reiten. ^ft er ^aruf gemarnet unli ermant morben, er mife, 

^«Mf er niit une ^ufd^afen bob, un^ mie er mit uns ftantr, alfo unli bergeftoU, bao im 
nit 3tt ratten fe^), mit uns btnu^ 3U rpten, ober fo er ie rpten m6lt, ^as er ficl) ^onn 
frlbo ina^t bnb. ^ann eo mog lQcl)tlicl) ein mort ^oo on^er 0eben, bor^urcl) er unojoerur- 
foi^en, ba3 ain unrot boruft mer^en Kunlnt unb berflpcl). ^oUd) nwrnuni er aUe nit 
fllrin in oerocbtun^ leftelt, ^un^er Mruber ftcl) ^rut^licl) merdien loffen untr 0efa0t. Cr 

^96lr fpn bant^er ontban unb mit uno t)inu^ rei)ten. ^ls er ober fpn bont^er ^omoU 
ntt 3U ^tutgarten 0et)abt , liat er noci^male wr^t tt 3U onbern ^ie nod) inn feben , 0efa0t. 
Cr »6U bannocl)t mit uno l)inu^ ri)ten, er mi)^ mol, mir meroen im fpit^i^e mort 0eben, 
fo whfit er uno 0leici) oio fpit^ige unb ftoU^e mort milier 0eben. beolialb ^ie uon f^utttn 
flitt marbait ntt fo^en mo0en, boo er uf unfer 0ene^i00 tiermenen unnli uf 0ne)i0en 

^fcl)9n unbefor0t, mit uno 0eritten fep. oao oUes ift Kunbtlicl) unb bemi)ftlic^. ^ls mir 
nuit in bao feib Komen, unb er in oboemeitem trrut^ unb bod) un^ nad)0eritten. I^oben 
vir oA unfer tiener oor uns I)in3te^en iafen ^er motnun^ unfer facl)en mit im u^3u- 
ti^ttn un^ in oin Solt3 0eritten, borbuiul) mtr von ^tut^orten uft uf }3oblin0en 3U bn- 
ben muefen rptten, bal)tn er uno bonn aud) na(l)0euol0et , ^ee tuir, ober u^ Koinem 0ne- 
4Obi0en oermenen nocb oertr6ften 0efcl)el)en lafen. ^ls mir ber en^ts Kummen, ^oben mir 
uno 0e0en im unber ougen 0emenbt uno ^ie obgemeUen un) ontrere fei)ne untreme , faifc^e, 
oerreterif(l)e, iu^enbafte un^ i&fteriic^e ]$6ftmicl)tftudi , fo er on uno (oio oorfteet) be^on- 



^ un9...Suttenom£9, i. ^ mobr, ober ian0 1. "^ obiut] ob ioutet, ^ un^ 0ar 
nicl)t Mrnacl) /. ' nact)Oem omis, 1. ^o ^nruf omis. 1. ^* mtber omis. i. ^® noc^ 
anOem 3ue /. oort.] lCrtbeiio i. " feVrer omis. 1. ** mi^e mo^i i. ** uno 3ue- 
tbuen un^ i. •• oonn omis. i. ^ tx nicl)t oUein aUe in i. ^* mpe er omis. i. *> 0ieit^ 
ofliir. i. ^ m60en] Kl)6nten i. Hermabrnen unb ^d^tin 1. ^^ boc^] 9ocl)en ^ mir 
nuB ^er Cnfeen i. '^' un^ 0e)a(l)te feinr Hntrem i. 



'T;i 



70 XXX. DOCTiai. DS IMT. lOA. ■• 4. ▲mMMDitt; D»! 



' #*w^^- J 



fdi. liit fttft fbficNlfm. M «If tt Mf «U < 
«fmMicr. Iimtfffr4<r /UrfM »ftM4t, M 4it i 
iM «II Im htimt (tiii |l«4 iiQ«l|«ii)w) (^mhmmi 
ttMkni III tef m M» )» I9 itt«ltftt «n» 1» |«|l4Jiir r 
i{4«H «^iKf Ifilif «U ^ kgdbf . 9JMi WMikmtitfk^ 
iHff um »ii, «li «in #r9r4^f ffi^ ffffftirtr raifi^iiiv^ 
«tf «imi trt»if iTfii , l nff u ci fi tfii , /Mfiji pjftlt^)!, • 
iMlti iM» »lr t|liiil«f Hf l«ic|6ft. mi^Tiii^ 
i«t* M^i t«ii. Jtef iNu«f tt«iir4f9Mf ^ tr fM^#i5il 
Mmf 3« i« ifii&lft tM iK lif«fi|bqirfftl#er liit «^ 
ti^er ifrklt ifiilfit. in w t^ f^; itti#^|M%|^^)^ 
fittA inrtrttffK, fnfifiiii«n«cn^' Mii ii4lMrfittwlMil^*^^illlff| 
tfr^ ttttdi ttFTiif itr jftfiiWf ^ 'Pswiittilr «If irttt^ 
p^m^f wtt^ PvOTf ^f tttt^ mit fiif |fttrMi|4if«T 
tti^ (fli^ iif «ftt 'iftttlfil l ttiiti| tt|^-ttijyl||tf>)" 

' f «f Hlf tii(r fcfttftti 'tiititt Ui^r^W^i^ 
ittit « tt«i Imiii^ MMitt« Mi Hf 'iniiif^iilHlr^ 
«rf^t IfhMk Ittlf ifttnirfit iwMlf W^i^^ 
Ittt. lillrmfKMifttii%*fMUl|«r«il|lrl 
ffllif f«ff|lift. tl$wm imjM^imt'- 
#ttttfii nlittRicir. «irfttMf ttlttflif ^rlif >i 
ttttttffMMit fifliilir siftr |tt r4«f|ii:^iM^ 
rttt iftt ^ttttfKV iwr iriMiili^: 

Wft* «MWifif ttitt-' 

ffflfMiri pi«inii>iRit finiif«i iiiliiiiri^ 

■ !■■< .^"1111 iltt Al ^^ 

■nBBIAIIBnH 

«MMflftt ffiMr^iitM^ iii^'i 

fflAl- Mlttttlf r:-4Btt-iiiMMiiMfcr 'tal?^ 



^'«IM^ 



'WI>^4»ttlll|fl^^wiMAlty<rf*|i|yl 



i-.Sl^«<|ilt^V.<lHP 



M-^^*»f -■» «y^P< 

lfr'Ml lM.^ffitif 'MfHilt^ 
iMii'''^! ifilifv^mi^lliMMft^ 
«iflf 'Mli f lli^f ^jroW^jfli ^^ " 

^gmii -iiiir. %tit' jjMMiii' 1 



•Htliilii^i 







f<-- 









XXX. DOCVMM. DE IMT. lOA. H. 4. AUSSCIIB. D. HEBZOOS ULB. V. W. 6. SEPT. 1516. 71 

ge3at0t, mtt tem ^rbtetten, ^artnn 3U l^antirln tas fie uon jQutten tr iai^ tie^l)alb 
fp&ren un0 fe^en murlien )(. ^d)tei| niir tuol, M0 unfcr fan^tfd^afft unD terfelben ge- 
fdytikten, ^ts ntt bekantltc^ fpn, JKunter wer^en fte 0Utd), aU tuol al0 mtr, tramit an- 
la^gen. Vn^ ai$ uno nit ^topfelt, fid) bp uno alo Die ^etrewen, un)ertl)on bftltten, 
^Hmp ftte tvon Hutten nod) an^er nit abwenHien lalFcn, un^ fiir fid) felbs Mruff mol milfen 
3tiant»urten. | 

$io ftann ^te Don l^utten in trem u^fi^rQbcn (ftd) 3u entfd)ultri0en) fagen, folltd) 
ir ti^fd)ri)ben ufi lelnrengter not| t)&terlid)cr bruticrlid)er untf t)etterlid)er iieb unln trem, 
unt unfern unfurftlid)cn , una)elid)en, fd)antltd)cn wcrken un^ anoern mer urfad)cn be- 

<o «fgt 3U fi)n. par^u faaen mir, wa glcic^ tcm alfo, tiao bod) nit, l&un^er b^^lid) uon 
unf cr)ld)t, untf erlo0en ift, |&o loere ^annod)! foUid) ir unerltd)/ fd)cntUd) f^rift inen 
frUpf, auf^ ben irn, lcbenDigcn un^ tobtcn, 5U 0ut, biUid) uerbaltcn. ^it bctten aucb tr 
togUitften untf anliers, Mmit fubmi^ uon^utten, t)od) untr nibcr ftenln betru^enlid) unb 
fi^ntltd) Qngefurt, unb ufentbalten boif oneruol0t o^cr oncrlangt ainid)$ billid)en rccb- 

•s^ ten, (tef mir tme an 0epurlid)en ortcn nie uor^an^cn fpn, nod) uorgccn mcUen) biUid) 
tniberialfm. Pann mir unfer ta0 an^ero nit, ^ann mie atnem /rummcn /urften 0cburt, 
|erbrad)t, ttnt tn unferm tbun un^ ialfen, an^cro nit, ^ann ufred)t, marbaftig, bcften- 
ttg. Uitto ^er ^en Obel erberkait un^ 0cred)tikait, licb 0ci)abt unDi ^efurtiert b<^t, erfun- 
ten motben. «^nbero ma0 uno mit nmr^ait (u^crbalb rume 3U rcbcn) nit 3U0elc0t 

^iMi^en. 

^lsliann fubmi^ von S^tttn im u^fd^rpbcn utl 0uttat, fo er un^ bemi^cn bf^b, 
an3at0t, un2P funterlid) , inbcm, ba0 cr uno ^t^^tn ^ufcnt gul^in, ain iar ian0 oer^ebcno, 
uf unfrr atni^ ^rtef unti fic^el ^eipl)^ U. ^ft lnie mart)ait , ^a^ cr uno ^t^^tn ^ufent 
giUlbin 0el9l)en. Pod^ mit ^er uerfid)erun0 , baj cr uno, unfcr janbt unb feut barumb 

^•Qaniugr^fen t)ab, mtt o^er on rcd)t, 0aiftlid)em o^er tudtUcbem, iaut bemeUcr hricf unli 
fifcl, too liatum ftret, uf yfin^ftcn, Knnli Mnnod)t mit foUtd)em 0ebin0, uf Catbc^ra 
yetrt, fd^ierft Mrnad) miberum ^ubc^alcn. ^ber uber Oa0, tuieniol eo ein 0cUben gelt 
geipcft^ un^ ain beftimpte 3eit Oer bc^alun^ 0cl)abt unb ^tefelbi^ 391 erftredit mottrcn 
un^ rr tm Mrinn oorbebaiten icbcr 3pt uf fpn crfor^crn, tfaB 0clt mibcr ^ube^alen. 

^Vn)! cf liaruber breit iar lan^ an^cftanbcn. $0 bQt f^ ^^4) ^auon un^ ^e^l^alb uon uno, 
3ufampt ^em baupt^ut bcr ^eben ^ufcnt 0ulDin cmpfan^cn un^ cin^cnommcn uon tctem 
fter treper taren, ^unf bunlirrt 0ul^tn, ^rift tn fumma /unf3ct)cnl)unbcrt 0ulbin 0e- 
fud^. V)eUid)cn 0efud) er aui^ mitfampt ^cm t)aupt0Ut uon uno babcn, unb ^cn nit 
no^geben , nod) iuuer^in^en anftccn u)6Uen la|Tcn. Was 0uttat obcr picnft ^ao fcp unn^ 

^»ie gleicb ainem mu^cr, uno ob ts im fclb0, o^cr un0 3U 0Ut 0efd)et)cn, 0eben mir ^cn 
nerftenbigen 3u ermefen. Pc^l)alb mv foUtd)0 an^ug^ biUid) Qon im uertra0cn blibcn. 

Hn^ al0 er an^ai^t, uno fpn fun uertramt babcn, ift obcn 0el)6rt, mit mao 0aben, 0na- 
ften un^ 0Uttat er uon uno ^ebaltcn , lico^ipd^cn wit untrcuUd) , bc^Ud) unli unbandibar- 
iid^ er ftc^ ge^en uno bemp^en, on not mi^er 3u &fcm un^ ^ucrtuittcrn. 
40 ^ioeraud) fcrrer an^ci^t, mie er fpn fun crfor^ert, un) ^crfelb liaruf urlob be- 



' fie, bie uon $utten ia faib 1. ^ 2c. omis. 1. ^ nm ^er 0cfd)icKl)tcn /. 
1 .4 ^f^fxi ft<i 0leid)mol)i| al0 uno nid)t 3mci)feU, 1, ^ * mol)l wijfcn, liarauf 3ue 
antn)0rtten i. ' fid) 3u omis. i, ® unb uetterlid^cr oww. i. * HJorttcn unb UJcrdiben 1. 
" ir oOTw. i, ^^ unuerlcn0t in biUid)cn i. " marbafti^ oviis. i, " u. omis, i, 
W3 er...0ci9ben omis. i, ^s matlid^cn, jc. i. *^ ^i0cl, jc. i. uf pfin^ften . . . 0e- 
^in0 omis, i, '" 3 ^abr an^cftanbcn. i. ^*- ^^ <5rift...0cfud)s omis. i, »3 0cfu4)] 
JHn^ /. ^ naci0eben] an^cbcn i. Wa9 nun /. " 0ouben 2 3. ©laubcn i, Cf. p. 75. 
V. 14. p. 67. v.lO. ^^tx... 0el)alten omis, i, ^' &ffcrn] dfcrn i. i. e, abem , mieberbolen. 
3ueroftttrn. /. 



72 XXX. DOCVMM. DE INT. H. 4. AUSSCHR. D. HERZ008 ULR. V. W. 6. 8BPT.1516. 

grrt, tiaruff tDtr im uf^ujilid) anttourt 0rben l^aben foUcn. Parju fagtn mlr, fobal) iptr 
fpn ^o^l^att mn buberp crfam, inr ^aruff, ale oblut 0(fd)oltm, unli fottii^f bi) /urftcn 
unli anDem troffntt. Uaben mir im kain uer^u^lid) antwurt mer 0c|ben, nod^ ainie^ 
begna^ung o^cr IDcrtr^ftung 0ctl)un, ma0 uno aud) mit u^ar^ait nit 3U0ele0t mer^cn, ai- 
leo mie ob^cmclt. & 

/erncr alo cr anrc0L, mie cr fpncn fun futrn)i0en nad) fi^nem f un i^anfm 0cfd)tiKt, 
un) urlob bc0crt, unln mir im 0utte, falfd)c mort 0c0cbcn b^^bcn fottm, tiamit lii^t cr 
uno au4 fd)antlid) an, unb fpnln ^co bi^l^cr mit raarhoit nit bcfd)ul)i0t tuortm, )cr0lih 
d)cn aud) nie 0cpfle0m. 

^o \tann f u)imt0 uon guttm mQttcr an^ai^t, aU er f^n an^crn fun l^u^mi^m luu^io 
l^anfen 0cfd)idit , unb bcr uno umb crloubun^ 0cbetten , Pas mir in baruf in 0neti0cm 
fd)i)n, bi^cn l)ai|rcn mit uno rpttm, mit ucrtDcnun^, mit im 3U rebm, mic cr Imgcr 
bp uno uno blpb, nn\f im al^bann }u erlauben, Mruf er fid) Kaincr ungnalicn 0C0m 
uno bcfor0t, unH alfo on bomafd) uf axnm klaincn una(l)tbarn pfcrblin ^crpttm, unl 
kain anocr m6r, bann ain ®c0cn 0ct)apt n. tavyn fa^m mir, bao fottid)9 fd)antlid) tr- ts 
bid)t unb crlo0cn, funbcr cr^an^m ift, mie uiir obcn nmrbafti^klid) cr^cU bttben. Cr 
ift aud) nit alo uf ainem unad)tparn pferDitUn unln mit aincm fd)lcd)tcn ^cgcn -lut hnt 
an^o^cno ^trpttcn , f unbcr b^t cr 0e^pt fpn ^cioonli^ i nntf bao bcft iaopfcrbt , bar^u ain 
lan0 0no6r, bjae cr ^cmonlid) 3utra0cn, unli 3u ficrm 0cpfU0m t|at. 

/urtcr ai0fubn>i0 oon guttcn fcrrcr mit Im^c, trod) on aUen 0runbt bcr nMirl)aft,20 
unberftct 3u cr^clcn, mie mir mit ^anfcn fpncm fun, bi^ 3u cntlpbun^ bcffclbcn, unn 
barnad) mit fpncm tolntcn Corpcl 0cl)anbelt l)abcn fottm ic. Pav^n fagtn mir , \fas fottt^o 
aud) ttbxd^t utC^ erlo0cn, unb tm ^runl^ nit anbcro 0c^anbcU, bann mic obm von un§ 
tr^tlt tft , unb uno als aintm ,ifri)fd)6f cn 0cpurt , Imruf uur nnt 3tel)cn unb fa^cn ^tm- 
nad) fcrrcr, ^o oft unti oitt ITuouii^ obcr icmanb anbero, mcr bcr fc^, uno inn bc« ai-25 
nid)6 morbe, €i)rannifd)cn , i^mdicrifd^cn , ^o^bafti^cn , unfurftlid)m oibcr uncriidym 
i9anfttlun0 bcfd)ulbt0t olncr 3cpd)t, ^03 ^cr, obcr tiic fclbcn uno bamit unrci^t tl)un0, alf 
ycrreterifd), /laifd)-J36M<t)i 1 ^d)antltd) unb b6f^Ud) anUc0cn, unli fi)ni an incn ftlbo. 

^btrbtr^ibtn €6DtUd)cn lounbcn balb, bic^l^ane uon gutten, non uno, unli otr- 
ftlbm funf 3urudi tmpfan^m fol bt^btn, bar^u fa^cn roir, bao co ber' fibcn t6btliil^cnM 
munocn l)<iib aud) crlo0cn ift, ^unorr t)at tr ubcr ain, obcr uf bao l)64ift 3mu t6otUi^ 
munocn , nit 0ct)abt , toie bic martiait unti bemp^Ud) ift. ba^ cr abcr funft ctUt^ anto 
unad)tbar munbcn,'unti bicfclbcn ainotails ^urudi cmpfan^cn ^ab, |Ha0 mar fon, uno 
l)at fit^ nad) 0clc0cnt)ait bcr t)anOlun0 nnt malftat, r.lfo 3U0ctra0cn unb crl^aifc^cn. 

^g tann er fubmio wottcr an^ai^t, oas fottid)6 mit fpncm fun 0c^anMt, on atttnSs 
I$or3t0 unnb fd)ulbi0un0. Pat^u fa0cn tvir, trao fottid)6 au^i ctlo0cn unb tttti^t ift, ban 
loir in ftibo, ai^ntr ptrfon, bt^0li)d)cn 0C0cn /iirftcn unb Strtcn, ^Un, unb unc^lm, 
0tfd)oitm unb 0f}90<n, ain ^rtwlo^tn, ocrrcttcrifd)m , |l6^mid)'t | (aU tr aui^ 0tmt^t) 
unti bao tr (mtnfi^Ud) 3U rtbtn) alo ubcl an uns ^cbanMt. ^U |uMo an €>ott un- 
fcrm ^errcn. Wit oben 0cmeit unb bcmp^lid) ift. IDic kan tan cr ^uodii0 fo otrmtftm- 40 
iit^ , on tinid)tn ^runln btr toarbait , uno mit \ttt f U0in fur^cbcn , Mo nitr on attcn nor- 
390 unb bcfd)ul)iii0un0 , 0c0cn fcpncm fun ^f^anfen 0ct)anbclt l)abcn. bao mir abcr fottid)» 
0tt^on fotttn ffabtn on attt uor^mli Cla0tn unb rcd)t. lnar^u fa^m mir, bao vir uno 
inn btm 0tt)altm l)abm, ^io ain /rt9fd)o|f unb IDifftnOtr 3utl)on mad)t uno btr 96^- 
nii4)t moi ntrf^ulbt ^at, mit obiut. 4& 



* /trntr usque ad vers. 28. omma omis. 1. pergitque }ltr fibtn t5otii4) 10un- 
Htn '* tr omis, 1. •* 1!ltr3U0 /. (perperam) ift o»ii*. i. ^*" 0tmi^t /. (mete) 
^ Juftao mitt un^trm JJ. 45. i. ^< Htr^u^ i. ^ )ut|)0n] Mr^ut 1. 



XXX. DOCyXM. DB IMT. B. 4. AU8SCHB. D. HEBZOaS ULB. V. W. 6. SEPT. 1516. 73 

Vnlr al0 gutiVDig fttxtt wiyix^x^ aU foiten nitr fturd) tiiefdbrtt unfer l^an^lung tier- 
sftrcfct (ial»m unfer furftiid) Cer, regierung unft fo oil, ^ae unfer untiertdonen , ^iener 
un» lirlcnman uno, irer pfli4|t nad), niptter nit 0en>ertt0 ^u fein fd)ui)iii0, H^iinlier 
vm tm» fpnem anl^ans, B&ti^, bpftenlnto \xiXti Ijtifii^ fepn folten, '|&it ferrer er^eiung 
4rrr u^fraangen fdjriften. Jlttr^u foflen wir, tta^ wxx nit gefteen. ^ft aud) iie nmr^ait 
ntt, tnt »ir Mut^ obgemelt t^an^iung (inkraft \nt |loi^eriid)en un^ tres ^eiiigen 1li)d)0 
Hinit4Kt 0ertd)t mH ftT^tn ftuio red^ten un^ /rptjoit, mie obiut, on oinem tVtrfc^uiiiten 
fi^wi^t unft IHbeitetter aeiibt) id)t3it oerniurckt ^ben , nod) in ainid)en wt^ De^l^aib ftr&f- 
ii^ r<^en. H^un^er oJiein flebonliieit , ^eo mir fu0, mod)t unti red)t gebobt. Ilno m&gen 
Iv^^Ui €em unli Vei^t ipoen, 0eben un^ nemen (oi^ mir oud) 3Utt)unft l)iemit nrpittig) 
an Mi orten un^ nor rttn 0erid)ten , )oi)in ^ifer bnnM noi^ fpner notur uno oigenfc^aft, 
r^irt, nod) ^em 1led)ten unln /rpl)eit in Kraft unli mod)t, mMd)er IUir ole ain &d)t, 
ir4t /r9fd)5f 0ebon)eit un) tronnod)t milter lnonn uno ^ie feiben /rpl^oiten unb Hei^t 
n§eb€n , laut unfero obgemeiten uBfcbrpbens. Jld)ten oud) foUid) unfer lled)tpot ^em l)an- 
vel 0cme^, or^enii^ unti gnugfom fm- ^b ober iemon^ oon unfern mi^ermertiflen fid) 
nmafien mur), foUi^i unfer erbteten nit 0enu0fom fepn, ^o erbieten mir un^ ^e^boib 
6r Mh. |la. /Boieftot , al9 unfern ottergne^toften ^erren unti ^ie gemain ften^ ntB Bp4|o 
f0 9ii in unfer mocbt ift, uns ^eo 3U erbieten) ir |Hoieftot un^ ^ie feiben ^tenli erken- 
lcn 3tt tofen, ob ^oo gemelt unfer ortoenitd) erbtetten gnusrom o^er mir ^oruber oinid) 
wftut erbieten o^er 1led)t on^unemen fd)ui^i0 fpen, ^em moUen wif oi^tion (fo oii on 
ms) au4 OOI0 t^un. tlerfet)en uns temnod), ^3 nit ^emeiten unfer llntiertbonm, tiiener 
m^ Id^enmon, fid) tiurd) foUtd) er)iiid)t, erio0en, |lof)l)ofti0 , uff&t^ig u^fd)ri)ben milner 
«119 nit rait^en nod) pnfurn iolTen mer^m, fon^er fid) l)aiten OI0 ^ie ^etretoen, mie un- 
'cr oertramm 3u inm ftet , uno tas in koinen 3mi)fel fet^en , ^on fd)nier un^ unlplnenitd) 
iper oler erberkait, tiente oud) 3U 3erruttun0, oUer or^nun^ un) erberkoit, 3U nioer- 
^ntfkttng lier 0ered)tm uno 0Uttm, uno 3U t)on^l)Qbun0 unb merun^ tier bofen. laHonn 
atn terr ainen, ^er fepn bo^boftifl^t^ f faifd)er fd)al(kt)atti0er piener 0eme^t merf umb fein 
biMatt, untreu) unnb t)erretterifd)e b6^mi(bt ftudi, nit foit nod) 0eftait mfelben, un^ 
inic er ^utbun (befun^eriid) nod) /rpen ftuls 1led)ten) mod)t b^tf fii^itfen, un) fo 0ebur- 
lid^ ftraf na ^e^en fur^enomen niur^ (mt M ort 0efd)el)en) ^oo Mrum liie untertbonen 
bimer unH febenman ir pflid)t leoi^ fpn foiten. tl^oo un0el)orfom un) un^ioubmo oud) 
bat gebere, kon Cumer fieb, ^r un^ /Qmt^lilid), ^er fid) tiernunft 0ebroud)t, moi er- 
a4|tm. Vn^ fo nerr iemonbr l)terin fid) mi^er <&ot, Hotur, lied)t, Crberkoit, |iann)t- 
fri^m, ^eo 1led)t0 or^nun^ uermurdit t)oben, unb inn ^d)t, <^berad)t, unli onlner pemen 
H9 Vei^ten 0efoUm fpm foUm. ^i^nt nas bie oon gutten ^urd) uil 0emeit ir fd)&ntii4), 
fr&umiid), er^id)t uno erio0en u^fd)ri)ben un) on^er emborun^, mit bemerbun^f ruftun^, 
fterdiun^, fo fie on otnid) oor^en^ red)t, me|Fi0 , beftenl^t^ erion0un0 fur^enommen, ^ie au4) 
oie miBer re4)t unli 0emotnm jontitfri^m un^ 3erruttun0 ^erfelben raid)en uno ttmm 
unb alleriai ufrur im bitiitfl^n Bep^l ermedim mod)ten, ISIao nut^ ^tt f4)OOen0 ^00 uf 
im trtt0, ift iep^ltiic^ ^ubc^endien. 

Vnft oio f u)imi0 non^uttm inn f^nem ettiid)tm, nerio^en ou^fd^rpben fd)ier3u en^, 
Ott^ ttnfeerftet den ^emoinen <^^ei mi^er uno 3U beme^en mit f4)Oidi^of ti^er , ufffet^i^er, 



" 0e&bt] 0tbt 1. *° ieilnm un^ 0eben, oio miir 1. ** &4|t omis. 1. ^* iout... 
ttfir4ir9bm0 omis. i. foii^ 1led)t, l^ott, unli ^Qontiei i. ^^ (fo oii...erbtetm) omis. i. 
%X€n^ omu. 1. *< flonn tii^ f4)mel)r /. '^ mer oUer erberkoit omis. 1. or)inun0 uno 
wmiM. 1. •« un^ merun0 omis. i. *' er omis. i. /Ba4)t bft^^^*^ 3«' fif • ^- '° ^orum] 
Miin /. ^' 0ebdl)re /. ^r unO omis. i. '< Mn^ fo oerr nsque ante seqaentis pa^. 



74 XXX. DOCVMM. D£ INT. lOA. H. 4. AUSSCUB. D. UEBZ008 ULB. V. W. 2. SEPT. 1516. 

rdogttrr furl^aUung al0 foUcn n)tr nttt ^er entt^bunB ^» bemeUtn tirrrfterifd)fn 9c|- 
»td)t0 fepno fune l^anfen uon l^utten mi^er tnen gentainen ftann) ^eo 'odeU ^ebanMt unn) 
liarin nergelfen boben , ^as fie uom ^^el Kurt^ ^aruor un^ bi) jann^t un^ Uutm bei^al- 
ten, mit ferrerm ertitd)ten fur^alt uno fun^eritd)en oermifi un) uerkerung Ux f4n|fteii 
balb, ?so mtr ^en erauen, ^crren, un) tlttterm&^i0en oom ^tti ttt fanKHt }u /nin- & 
dien 0rn tOpnftl^aim ujf ^en 0e^aiten tag M feibs 0ett)on k. 3U ^em oMem fagm mtr mit 
0ant3er niarbait, )a0 mir alluiefl ain fiebt)aber, uno nad) unferm uermujen ufmtl^aUer 
un) fur^erer ties ^Xttis 0en)e|ft, nod) finb, un) mit l)tif 0Ottto bieiben moUen. ^ft uni 
au4) unoet0c|fen, wai. une lier ^M }n 0ut 0ei)an)cit, m6Um ^to mit bilf 00t0 ^nctiigli- 
iid) un) bandibnriid), 0e0en ^enfeiben fampt un^ funtner erkcnnen un^ befd)ui)m, ttnlio 
tft inn unfer 0emiet nie 0efaUen, tm 0emainen ftanti Us ^Mb 3ubetat)ii0m tun^ oie 
ftraf aint €renUo^en ]$2>^n)id)tOf aie ^anfen uon jQuttcn, ad)ten aud) ntt, M0 Katner 
tiom ^ttel, fo ^ifer fad)en 0run)ttid)en bcrid)t empfad)t un^ unpartpifd) ift, fid) M fo 
utt beta^, o^cr ^e^encK, ^as ain 0cmainer <2lbet trar^urd) t)on uno 0efc^med)t fpn foi, 311- 
uerfid)ttd), ain iclicr Oe0 aocio b(tb mer befd)n)erun0 , tao ^et <(5run^0 Derr&ttrifd) 9cft-i5 
mid)t jl^an0 non gutten uom ^M gtbovn fepn un^ atn ^etman 0ebai|fen mer^m foU. 
^o er ftd) ^od) una^etid) un^ ^er erberkait nit 0emc|^ , ^unlier fo 0ar fd)&ntiid) unft boft- 
iid) 0el)aUen bftt. tOir m6d)ten aud) Hem frummcn ^^ci 3U crcn woi tpDen , ^ao ^tr J^b^' 
mid)t kain ttTbetman 0en)t|ft, noc^ 0ei)aiffen mur^, olier rtas cv fic^ ^tm «^tnti unfii trbet- 
kait 0em&^ ^ebaiten un) fpne b6Md)t ftudv un)eria(ren, untn un0 nit ^ermalfm, nritio 
obtn nNirt)afti0Kiid) tr^tit ift, ^o 0ar uberfd^mendiiid) unlt uitf&Ui^Kiid) oerurfad)t b'ttt 
3U fepner ftraf , ^ie im cn^tiid) | umb fpn t)erfd)ui)m uon uno, mie /rpm ftuls 1ln|t, 
nit unbiUid) mibcrfam, un^ ift im 0run^t ^em ^emainen ^M mer iobiic^, furftm^i^ 
un^ 0Ut, taB foUid)e murm&fTi^e 0iitrer ab0cfd)nittcn unno u^0ci6fd)t mettm, r^an \mlo ftt 
foUen bep antiern frummm Of^ein un^ bcr erbcrKait fid) ufl^aiten un)i aifo 3uuer0tft ttr 2& 
an^ern, mit b6|)cn trtmpcln Qnmurt^cin, ^io ain ic^tr ucrftcnlni^er tfts ^Ms un^ ^itb- 
l)abtr rttsftibtn (mit uno nit ^mcpfcit) bp im fcibo crmc|fen ma0. Hno biUid) mer 0mai0t 
fe^ foi, uno tion titr ucrtnimttn ftraf me^m an tncm $cf^mid)t t)olbrad)t , be9ftenbi0,-tan 
mi)crmtrti0 3U fcin. 

Pem atlem nad) tft an Cmer fieb un^ ud) unfcr frunttid) bitt: 0unfti0: unli^nt-ae 
\ti^ anfpnntn uno bt0cr, ir moit bttncndicn un^ bcl)crt3i0cn , mie 0ro^ unli f^mtr uns alo 
aintm He^ierenlicn /urftm, Oer (on rum 3U rc^cn) fi)n ta0 (Criid) unln /urfttid) Ijtrgt- 
brad)t, un^ mit nmrbait nit ma0 bc390m, trfunDcn, nod) mie fi^) 0cburt ubermuntm 
mtrbm, 0e0en ieman^o mit untrctu o^cr unwart)ait 0cl)an)clt 3u baben, 3U0e^ui^m fp, 
M0 mir mU foUid)cn tr^id)ten j^u^cni^afti^en rc^cn unn) fd)riften 'Otrma^tn fd)m&d^it4 3S 
an^etaft foUen mcrticn, untr nm^ fd)meren Q^rcmpei un) pn^an^, tfao b^t^m un^ ni^em 
ften^en un^ aUer oberkait 0ebern un) brin^cn mc0. CDud) lianeben betendien, \)ao mir oon 
iu0ent uf IRap^eriid^er IHaicftat, unn) ^cm l^atii^m Iiep4) (mit unftr tlortUrm aud^ 
0ttl)un) unoertbmi^tit^ 0cborfamiid) 0^icnt, mit ^ant^cn trcmtn, unftr biif fni^ uno 
ftlbo, unli mit unftr fan^tfd^af t , un^efpart unfer^ Dcrmu0cn$, un^etmamer, ^ann moiie 
unfer ntrmu^m 0eme|ft , btmi^cn un^ er^ni^t t)abcn. <Bu ^cm mir aud) funtneriid) ^tn ^tti 
un^ trbtrkait aHwti 0ttitbt untr 0tfur^crt. IPit abtr fu^u)i0 uon Hutttn fid) gtbaltm, 
ift aud) jan)tKun)i0, ftan mir ntc 0ci)crt babcn, ^as cr ^ematncm a)«t funtiero gt^imt, 
€0 fp oan mit niud)crn 0cfd)cl)en un) on fpn fd)aDcn. $0 ift aud) in marbait ^ic 0efd)iil^t 
berKummenbffit ^i^ ffanttis 0cftait, mic mir obcn cr^eU babcn un^ Ofumcr fitb unn) ud^^ 
bicmit 3U trKmnm 0tbm. ,3lber oao fo tic uon ^uttcn mi^cr uno fd)ri)btn ofbtr funft 



vers. 42. verb. IDit fit^ fonfttn §, u. S. utrbaUtcn omnia omU, 1. ^' aud) cMRtt. i. 
ntt] nicit i. ** un^... fd)albtn. omis, i. 45tfd)iiit untn 1. ^* 0t0tbtn /. 




EXX^ it#iMi^i§i^^ 4. Aos^oBB. D. nM. ir. w. s. aossohb. d. v. h. 75 



^.^m^i^^^^^^Si^^mii, 



ftMttiii iftiifili ttimittiffiii iKurttttll tt 9*11 ttiif f9tt 
jlH ilii pi Uir «tti lifi^iiiii. ptHdfe #cr«uli tii fteMrfifl 
Mff; jlttfili «lai fiiA/^ mirtiiiuii ttiilr hi§ni ^tttttfivtfl: #ftt 
tti^ )tt |ttttM|ttfwi4 tcr fctetiurit ttnlr lili4«H 9r 9^t 
tlit^ HiHr «i«i« ttttlr Mr|^ Ittffli ««ii Ittnm UiiHi- 
« fi %i# Im «||«ii|Mi nnvtt #<r fttr«|iii lilititt «liiMi Hrir 
Mte# tt# tei| fr iffHfk tttt^U|(m ttiA «Krttf m, ItM iHff, 
•'Ifllil^iMli fii «fiiii|f« «M« liiBi^ftt IttffiVf fttiibfr ««• |ff«ift 
y M «ii4 INir flfl, Wt Hn tlHt fr w ii fiiffi «4iifr 
" |Milv«« . «CiImui iiMi «l^ «sfi^fMf^f I «^ «^ ittMrn «Ih 
iNi4 liifttAiftt i^^ ifrQftt fi4|iRi, »!# jMftf^, 
lMr iiiitM^/ifr^yilR^ f«« 0slif«l «Itr 
^i»0;ii9B^$!M€i 9^^ ift f««kpf «ttteTR tttt- 

l^lii^ia ii^ ffffii, iir liN^, 

jfKP f p wiiy p fftffn •fmffii vnp niiv vvH wv«m 
J^F f '^Mt llinr 'pj^f|«M|l]f ttmilflfilf d^lrli #fit 

^^^ ''''tCJil»'-lN^'''«p iSiMI 'flii '|rtttMi# 
|i4fi|iil^W#tttthi« ^iy^iltfff^ 

t ^^rSliJihtfi^t '^'■"^** - ■*«- . •■lii"'Aii#i'Cir •"-*■ "ifci , . '. 

f' jfinmi NfHfiiv tii 'i«ffr 9R«lr jRttt'* 

r|uit ' 'ii|. ^ -'i;^: MiM« iiMMb 




76 XXX. DOCVMM.dk IMTEBEMPT.IOA.HyTT.,5. AUSSCHR. DEB V. HUTT. 23. SBPT. 151«. 

/Kbetti Ittr 3un0, Cpttl, ^0apitu0, j^anne, Dn) aHt an'\ltcxt ^ts gefd^lo^tf o3 Suttii. 
mnnftr onnttml^mtg, niUtg, friint|lid) binft, on) giiun nilUn, mie ons ge^cn atnetn pc^en 
nad) feinem | ftann^t $tyi)mbt ^uutn. C^enabigiften on) ^enabigen l^enii, ^ud^ | Iteiien ^enii, 
on) 0uten frOntt. €m ^tnat onb frunbtfd)aft, ift | on^meifl nit oerpo20en, mie otr anf 
0roffen 0eO2un0en 02fad)en, ^ieuo^ famenntlid) onnO fonnOeKid^, ni^er Ven fi^oibet, ^er5 
fi4 (Itniemol feinent^alb, 0annt3 unB onwirOi^klid)) \ftvt^^ Hlrid^ oo | miirttenberii nennt, 
niarl)affte ^e^rfinnbte jl)emerlid)e fd)2itftlid)en | cla0 , on^ bitt, l)aben au^0een laffenn. 19 ie- 
mol nun fol^ onfer auf=|fd)2eiben , laiOer fo mar, onO ofennlid) aiii ta0 li0t| Oaf kain lau0en| 
OOer beff^6nen, Mmi^er ftat l)aben kan o^er ma0, ^o ift ood) oarjiiber, ^iemeil lotr pet^o 
aU^ieju ^U0fpur0 auf Oem 1led)tlid)en terHmpn, Oen mirfu^mi^en oon Suttii Hitter, %b. lo 
#09. «ffiap. I^nnlfer aUer^enadi^ifter l)en, gt^tn 0enanntem ffioitftt vntt tbprannen | be- 
ftpmbt l)at, ein abtrudU) aines ^emainen erOtd)ten, lu0ennl)atften | oafft lann^en auff^setben, 
fo )erfelbi0 oermaint l)crt3O0 (Oen mir | fiirttcr mit fcincm ai0cnntlid)en , rcd^tcn namen 
ein fiibiotv unB tl)ir|anncn ncnnen m6Uen) an onns 0clann0t, Oarauf fid) crfpnnOet, M3I 
foll)cr fiLoitftt onn) tl)9rann onnOcrftcct, 0cmeUt onnfer oo}i0 0C'|0run|iOt , beftenn^tf , tf 
marlid) auffd))cibcn , 3fimi)crfp2ed)en , ott ba^l^c^cn mit 0ro|fcn offcnnbarn lu0en, fetn moi- 
)iifd)e, tl)irannifdK tl)at | ^iiucr^limpfcn. S^nd^ bcQ ^cm aUcn, auf 0ro|fer onmenf^li^er 
poft|l)cit, nit 0cfctti0t ift, Oaf Cr ccmaUf , nad) lautt on) innl^alt onferf | oo2i0en obbe- 
ritertcn auffd)}cQbenf, |}annfen oon guttcn onnfcrn | liebcn ^unc, $2&c^cr, on^ oetter 
feli0en , fo 0ar onfd)Ull^i0klid), | onO jl)cmcrlid) crmoiOt , onb ^nfmaijtn onnOcrf tannOen. 10 
^ud) onf I aUc)amit3&m l)6d)ftcn ocrad)t, bctrucbt, onb bclaibi^t bitt. f^onnjOcr onnter- 
ftcet fid), Ocr 0cmcllt mos^ifd), tl)prann, ^urd) foll) fcin, lU0cnnbaffti0 auffd)2ctben, feenfel- 
ben onf4uU^i0c toOtcn, oit Mr^^ || onnf aUc oon guttcn, 0cmainklid), onO fonnOerltc^, 
lU0cnbatfti0'|klid) , on^ pc^lid), fouil Cr auf po^l)a|fti0cm 0cmiict cr^ic^un onO | erOennikben 
katt, autf Mf aUcrl)6d)ft 3& lu^ftrafcn, onO nod) mcitjtcr 3iifd)mdl)en , aud) fi^f^lbf iHi|rt25 
3&bcrucmcn, Mmit er ocrmaint fcin | 0r6|fte onmcnfd)lid)c , otfcnnbarc, on^mepfenltdK 
poft!)ait 3&=|bc)cdvben' 

^blatmung, mtr ftd) ber jMoibtv €er onli | iobf bfrnrmbft.| 

Hn^ aUf fpd) Ocr 0cOad)t fSlbibtv, in fcincm lu0cnl)afftcn auffd)»i|bcn, anfann^f onO 
^arnad) bcriicmbt, xoit Cr fic^ 0cfli|fcn oit l)crjp:ad)t l)ab, npcmannMf miOer Bec^t o^berM 
piUid^apt mit moutcn, j fd)2itftcn, o^cr 0ctl)attcn 3&fd)mdl)cn, ^onn^cr fid), 0C0en batOerHtap 
0cfd)ldd)tcn , l)0l)cf unO nrfbtvs ftannOtf , mi 0c^aUtcn k. | Pabep 0cfd)mei0t €r, Oas er 
fid) ncbcn annocrn fcincn onfd)idvlid)|cn b^nnOclit, 0c0cn fctncr frumcn janOtfd)aft, fo on- 
0ercd)ti0klid), | onfd)idilid) , onO 0rcfi^lid) 0cl)QUtcn l)at , Oaf fpd) 00: kurt^en jarn | atn 
0rofler tail ^crfclbcn 3u miOcrfttfnnOt fcincr tborannco , ocrfamlt j onO emp6n, Oie er na^M 
maUf mit 0enKiUti0cr tbat, biUff fciner t^tvm \ onO friindc, onO fonnOcrlid) Ourd) Oen frumen 
^Ol, biefclbc miOer | onnOer fcinen tl)i)rannifd)cn 0cnKtUt b:ad)t bnt, mic Oatt meni^klt^i 
miffen ift. pcp ticmfclbcn, l)at cr fpd), 0c0cn Ocr Ourd)lc(id)ti0en | bod)0ebo2nnen /nrfttn 
onnO framcn , fvawtn ^abina , 0cpomnc | gcrt3O0in in !3airtt k. fcincr €^emal)cl , oer 
friimen, tu0cntfamc, l6b|lid)cn l)od)bcriicmbtcn /urftin,. ^o ^raufamli^ onO onmenfd)-40 
lid) I 0cl)aUten, tfao^v fiirftlid) 0nad, 0cnottrann0t wo^^cn ift, oon fol-l^cm tbprannen 3U 
jrer /iirftlid)cn 0cnaOcn ^cbiiiOe^n cUcndttklid) | 3iicnntn)cid)cn, mic Oann Oof onO anOerf 
9et30 auf Oifcm 1lc4tlid)c | ^crmpn, aUl^pc Hurd) Jr 0naOcn /ran^ mucttcr, onO b}ftcfeer, 
aUf I Jrer 0naOen ooUmdd)ti0cn anmdUOen , 00: Hap. ,IBap. in offcnnli'|d)er 0erid)tli4er oer- 
1)6}, mit )dmerlid)er ^roffer rla0 fuvpiad^t mo2|Ocn ift, Oarumb nit aUein, onfere nou,45 
fonnoer ofcnnlid)e 0cfd)id)t | on^ merdil) 0cben, mie t^prannifd), ^rcfiftlic^, mt onmenf^ 



'* ottt] un^ 2. 3. "^ ifo^gtoinntn A. 



XXX. DOCVMM. DB INTBREMPT.IOA.HVTT. 5. AUS8CHB. OER Y. HUTT. 22. 8BPT. 1510. 77 

ltd|, { ftii^ ^tt }hni^tx^ mcHfnxfii^ p6gimd)t, nit alUtit ^r^en onnfemi iU-lben f^un, b^fte^et, 
nn^ oettrr, feltDeni f^onnier ge^en ann^n au{d), un) 3UU0}^ertfd)t , gegen fetner ^o4h 
brrnembten tfema|)el (tier €t fetner po^l^att l^alben n^e merbt mo^ten) gebalUen m 0e- 
^anntrtt l^at. U 

5 lirranntiDBrtBnd mr» mtr ^n^migrn oom ^nttrn Vittrr, | ber fiAhibn mit 

ongrnnbt auflr0t.| 

Per fSLhil^xf^ tb^ranntfd), nnbanmkpar p6^n)id)t, mtft mir Snii=\xDx$tn nom Dutten 
Hittrr jfir, aHo b^tb jd) jme ^el^entaufentit guU^jlien, mer omb meines nut3, on^ m&ed)ero 
mtlen, Mnn jme 3ii0Ut , | auf \90\ft uerfd)2etbun0 seliljen. ^ud) ^em ^del ment0 0APienet| 

lotaii I maf jd), mit ^er0leid)en le^l^en Qti\)an l)ab :r. Hun kan ^er /R62'|oifd) ph^wxd^t nit 
iDi)erfp2e4Kn , Mo jd) jme «Bel^entaufenM 0ul)en | in feinen 0ro|fen n6tten, on^ auf fein ^od) 
rrffie^rn, an aHt 3innff , | aud) on atte ^fir^en, o^er ein^ebne onn^erpfann^t, ^nnOer auf| 
frin apnig bHef ono f90l, mie ^r tie felbo 0emad)t onnb ober^eben | bat, bep ainem jar- 
Uiiin0 0elii)enn ^obe, aflo aber f6Uid) ^attfrtft oer'|fd)inen , on^ Cr mir an^ai^en lieffe, Mf 

16 ev f6lid) 3el)m taufent 0UlH^en, mir nad) lamtt ^er oerfd)2eibun0 nit bejaln Kilnnte, onn^ 
ntcl) I 3um ^6d)ften fc|)nfftltd) batte on) ermanet, jme ^ie len^er omb^ing | anfteen 3ula|fenn J 
^ab jd) jme fcll) 3el)en taufentt 0uttOen, auff fhiijt | fein oUi|fi0 bit (miemol jd) tit fonnften 
an anntern enntm 311 mer'|erm 3i)tiilid)em nut3 iftit anU^en m60en) aue fonnoerer 0&t- 
0tfli0kait j nod) ^niao jar, bift (tv 0enannten meine ^une feli^e, jbemerlid) er«|m620t omb 

^^}ini, oon ^maint^i^kl) 0uttben, ain 0uttten,^er ^r fpd) | felbs ^e^eben erbottm, anfteen 
UtfTenn. ^er nad) feinem 0euebtm | |llo})t, bat Cr mir, ober onnb miber meinen mitten, 
aucb viber | fein oerff^:eibun0 , liiief, on^ fp^l, ^emettt l)aubt0ettt, onn) ^innfs | nod) ain jar 
auf^rboflten, btf jd) na(l)uol0enn) mit 0ro|fer mur on^ | \)o^tm erfued)m, feinerHat, onn^ 
|annbtfd)aft fottid)e be^alun^ | oon jm b2ad)t onli erlann^t., onli lianneft, tias Crft jar 

25 0on fofl^er \}t^tn taufmbt 0uttben, kainerla^ ^innff oter ^enieft be^ert ober em-lpfann^m 
^ab , bobep ain i$tbtv oerftmnti^er mol ermeffen kan , mit | nyif unnHirli(l)er , po^l)aff ti^er, 
onbanikprrkait, ^r mir auf^ulr^e | onn^rrfteet, attf fottt jcl) jme f6ltie ^eben taufennt 
iuflbm, oon w&t'\^tt% me^en gtii^tn, babenn. Per0lei(!)en l)ab jd) mid) 0e0e anm|)ern mei- 
nm btnn unb friinbten (on Huemb ^umettten) mit meinr | tiennftm , leiben onnb ann- 

so^crm, bmnalfm 0el)atttm, bao j4) on^e^^meptfettter l)Otfnun0 bin, jcb b^tb bef oon jnr 
MiniKprrka^t onnb | kbain orrmrpfunn^ , attf j(l) bann pet^o in meinen n6ttm (mte man| 
Miff) meine tienii onnb frfin^t, fo in ^roffer treffennlicben 3att, 3u |'meiner biflff nnb bep- 
ftnnnbt, miber ^rmrUtm /B62)ier, beme^t oti | auffp^acbt b^b, baf jcl) ntt oerfioff, Mf €t 
alf atn orrmaintrr l)rr'|t3O0 ono |dnnb^furft , fouil trrffennlic^f JVbel , oit jcl) mh^t n»ot|| 

35 HEprn^ bm l)atbm tatl , loiter mi(l) attf ainm ^rmen Hitter auffbrin^en on^ oerm60m 
fittr. ^ttf folbm 0rfcl)i(t)ten , ono merdven, | bem&rt, nue jcb micb bigl)ere, 0e0rn mrtnm 
^mnnnb friinbtm ^r-lbatttm , onb mir tarumb be^ter lu0ennbaffti0klicber oon jmr ^utr-l 
mrfm mirt , oflf fottt jil) bm nit trrmlid^rn ^rbiennt l)aben. | 

40 1krannt9nrtnn0 mrtn brs ^nnflrn ^nbmigrn oom | ^nttrn, andfjogfn Sobfd^lod 

bftrrffnnbt.l 

9rr 0rmrftt <IB62^er, mifft mir fu^mi^en oom ^utten, bem JunH0en 3ue, attf fottt 
jcb ainm onri^ticbm €obf(l)la0 , an ainem iun^en | <&(in)elt3l)aimer be^ann^en t)abm, ober 
Mf ivif mmti(l) ift, buf j(|) | benfelbm €^finbelt3l)aimer auf ttd)itt nottm6» on) onuermiirdvt| 
45a9ni(^ ftraf , mntleibt, barumb mici) au(l) bef enntUibtenfrdnbtr | npe becla^t, ober an- 
0e3aBm bot^mn, be^b^tib mir ^emettter mc^ter | kainen onfue0, ntie <Cr 0ern tbatte, au^- 
trnrii kon.l 



78 XXX. OOCVMM. OE INTEBEMPT. lOA. UVTT. 6. AU8SCHR.DEK V. HDTT. 22. 8BPT. 15^. 

c^nft nas Difatl^in nniis vcm ^ntUn oUc »02! Us \ jnextm AmUhtn vnb 
nrranntninrtfn ntt n^t tft. | 

^cUtrn tQtr abtt a\it fixgtnn^afftt woit t^nnb jnn^aUtuns, fcll^s, | oart iannjim ct- 
btd)ten au|[ft)!fib(nns , mtt fonnbtrn au^trfidilid^rn | niontcn rrprtUm ottr mril^cn, nnn^ 
^tcfclbm niferrumb, mtt rttm | grunHt unH Htr marlyait, aUs uiir mol, onn) gmudfamliit s 
3utl^n I ni(|[tm , in ^tfer tinnfrr u)tO(rfd)2i|ft , ablainm , tas miir^c onnfcrs | brfo^nmuf, 
ain fcUlje Imnfl grbertt, Ms ba turd) ^tr r(d)t srunot, | ^arauf ^ifrr 0annt3 l^an^cl rncrt, 
auf bifcm unnfcrm au|fd)»9bcn, | oon oil IPcutcn ^ulcfcn on^ iu^c^m, f6ibcr lcnnf^olbcn, 
mhd^t 0C'|f(bmd)t onb nitt crfarn mcrbcn. Parumb mts mix \n difcm onfcrm | au|fd)2C9bm, 
0cmcHt9 <fQhbcrf onb €l)irannm, croid)tcn l^u^mHfd^rift, mit fonnocrn au^triidatibfn to 
woitttn^ M Kljain ^runbt auflftcct, mit ocrannbcrmaQtcn, onb ocranntmurttcn, Ms mclm 
nrir I aUcin au0 obbcrucrtm 0utcn bcmc^nufcnn onnbcrlafcnn, bas aUcs | nad)uol0m^cr nuifm, 
mit 0runbi0cn bcfd)lic^iid)cn 02fad)cn 0c-|nuc0iid) ablaincn, onnb ^od) ^arburd) kaincric||, 
to bcr mc2)ifd) | t^prann onnfcrm oon^cn mart)afti0cm aufd)2cibm loi^crnicrti^ | 0cf«t3, 
0cftanndcn o^cr 3U0cla|[cnn , ^onbcr 0cmain on) infon^cr=|l)ait , aUcs crio0cnn on) cr^it^, is 
iDibcrfp2cd)m , fouii abcr in fbi^tm \ fcincm aufd)2(ibcn, bcs bc0ann0m <fQo2bt^)aibcn, 
onnfcr (la0 0c=|maff fcibs bcKcnnt , oas mcUcn mir fiir bcKmntiid) an^momcn 01? || fonn- 
^criid) 3UucrmcrdviKn 0cbctcn b^ibcn. | 

(^nrtjf Itarranon on^ abia^nnng l)f$ JXliilen brrnrmfni | ai» foUt Cr ^nnnffn 
n0m ^nttfn ffit^fr nti gnts 0fti)an, | onb lifr fi)d) ta^t^tn ontrfmiiil) gf^olltfn,» 
vnb fftnfn ®0b | btUtd)fn fmpfangfn l)a(fn. | 

Ita^^cm abcr )icrfcibi0 <fQc2bcr onmr tl)9rann, in fcincm pct^i^cm | crio0cm aufd)2ei- 
bcn in oii ^rtidiln an3cud)t , aUs f cUt cr 0cMd)tcm | onnfcrm iicbcn ^unc , brucocr , nn^ 
octtcr fcii0m, oii ^nalicn on) | 0Ut9 0ctl)an, onb fid) ^crfcibi^ batoitcr, on^annikpcrit^, 
ontrcuHitd), falfd)li4), onnti ocrratcrlid) (ot^\)aib €r jnc^cm Jubas ocr'|0icid)t) 0cim jniC2s 
0cl^aUtcn, onb cr^ai^t b^bcn. <^ud) jmc aincr 0C'|ioptm l)annbt0cbcn trcmm trcmio^ 992- 
^ctv fcin , bcs ^r Jnc aud) | in fcincm icbcn bcfd)uibi0ct , mit moatm barumb l^axt ft- 
ftraft. ^u|d) tttiid)tn annbcrn 0ccia0t, onb bcrfcib onnfcr iicbcr ^unc, octtcr | onb biuc^cr 
nmincnt bcKcnnt, onnti jnc baffir 0cbcttcn \fabtn fcUc, | onnfcr iicbcr ^unc, biiic^cr, nn^ 
octtcr, fci) aud) 0cmamnt ^cmc^fm, on) 0cuii|Ft, tas €v jmc nid)ts ocrtramcn fMtC| bob 
jnc aud) | ni4)ts ocrtr6ft, obcr bas, aUs ^r ^cr |fic:)cr ooi( ^tuc^arttm [ 0cn p6bitn0m 
bab rcpttcn m6Ucn, fci) 0(nannt(r ^anns oom but^jt^n f(lt0 oncrfo^bcrt, on^ auf 0cfd)c^mc 
nxirnun^f trut^iid) mit jm | 0crittcn, onnb micmoi ganns oom guttcn fcii0 fctn llannt^cr 
nttt I 0cbabt, fc9 €t jmc bod) fonnft nit obcrri|Ft 0cmrfcn, darumb ^ab \ €t fecr /ft^Acr 
ann^crc oon jmc rcpttcn lafcnn, onnb aUs €t mit | gannfcn bom iuttcn fcii0, in ntnm 
maU^ bcfclbcnmc0s Kommm, | \)ab (£t jmc onnbcr au0cn 0cfa0t, mas €t itge jm 3u- 
bannbln ma|d)t bab, onb tl)un mcUc, jnc crmanct fid) fcincs ic^bs, onnd icbcns | 3U962m, 
)m fiirttcr crfta^m ono an fcin (^urtti 0ct)ann0cn , tas | aUcs bcr mc^ocr, auf mcftudiif4 
Vci^t 3ucnntff^uttbi0cn ocrmaint , | mic bann ^as fcin f U0(nnfd)2if t mit oii mc^ttcrn 
momcn bc^rcift. | 2(. tlun Kan ain pcbcr bcnuc^Ud) b(d(nndit)(n , bas b(m mc:B(r, | 3uucr- 
maint(r b(bcdiun0, fcincs ^rofcn onmcnfd)iid)cn fd)(nlitlid)rn | Jllo:bts, Kbain fu0m 3uuii 
ift. Pamit mir abcr obcri^c icnn0 aUs | oo^ftcct obfd^ncpbcn, fo fa^m mir, ta$ 0cnanntcr 
tt)9rannifi|) m6}-|bcr, ^nnfcn oom jQuttcn, onnfrrm iicbrn J^unc, prucHcri onn)» | octtcr 
fcli0(n, b(9 jm( 3ub(icibcn cftcrmais auf ^3 l)cd)ft 0cbctc, mit | moatcn onf^^tftm ^urd) 
fi4) oit anbcrc ocrtr6ft, fi^) Kftincs ar0c | 3U jmc ocrfci^rn, onnb Ocs abcnntts 00: foibcm 

'* mit] sic editi pro nit 



XXX. I>OCVlUC. DB INTSBEMPT. lOA. HVTT. 5. AUSSCUB.DEB V. HUTT. 22. SEPT. 1516. 79 

augrr^tten mit ^em || fBLhitftx obcr iZCtfd) 0(c|[fn. 9\t m^ tnB ta08, oUq €r jnc crmo2^t. | 

auf ffin \tt3 fBLbittvB fonnbcrlid)c crfo^Hcrun^ , auff aincm klylaincn | pfar^tUin, on oUcn 

i^arnafd) mit Jmc 0crittcn. ^Us Has, turct) uil | 0laubmft pcrfontn iubcmcpfcn ift, tinb 

liain ann^crc vobit^ locbcr | aincn Pc0cn 0cl^abt, bcn bcr |llc}^cr, ^cr fid^ daruo^ fonn- 

s^crlii^ in | gdyapm Mrt^u 0cnHippcnt mit a^^ncr bannbt, fiirfctiUd), gannfcn | oom ^uttcn 

ffltiirn, gannti onucrfcbcnnlid), tinfd)uUbi0hlid), mi^jtcr aUc 02bcnnUd)c i&tftt^, llcd)t, onnfe 

mnif41id)ait , fd)cnnMlid), | uncrlicbf onnH po^bctfU^kUd) crm^^bt, vt(tt Un tootcn ttc2- 

ptr, mit I bcnnckcn 3ufd)mdl)cn bc0crt bat, mic liann ^as aUcs, on pctcs unHfcr DO2i0 auf- 

ff^rtbcn noi^ ^cr lcnn^ an^ai^t. IHarautf mir unns aU>|bic vmb kiirt^miUcn }tt^tn vntf 

!> olf o KunMlid) offcnnbar, vnnb bc-lmdrlid) ift, mtc atts nad)uoi0cnn)cn 0r(inbtcn cin 9^er 

mmK^cn | ma0. | 

dfi pcM ocrnii0ffti0cr mcnfd), kan crmc|fcn , J^ao S^tin» oogutHtcn fcU0, fo tl)cm nit 
iicinrfcn ift, Mo Cr, mo cr fid) tttvi^aih noz jmc | bcfo^^t, f6Utd)cr ma|fcn, aUo rttv fELbi^ 
1»cr frlbo mcU^cti mit jm 0cri'|tcn lodrc, nno ^ao tftn mbibtr fcin a90cnnc bckanntnufo, 
^ar tn oil | ftudil)rn nit rnntf4)uUbi0 , fonnbrr bcfc^uU^i^ct. | 

Paa hcx JXlifiin ftd) auf ttlrffturUfd) <l^ertd)t | nit cnntfd^nUbi^eu moge. | 

Vn3f ob jjanns oom guttcn fcU0 , tftm dod) aUc mcnfd)cn jtii lann) | 3u ISfurttcnbcr^ 
'«sn^ fonnft fur aincn fonnlicrUd)cn frumcn tfts a^cls | 0cl)aUtcn un^ bcrucmbt l)abcn, t)it 
vio^ oon jmc nit anHcrft fa^cn, | otci: fa^cii kiinncn, ain t)bcltl)dtcr, aU Ocr m^^tcr ocr- 

o «laint, Ut tttn \ to^ ucrfd)uttM, 0ciocft nidrc, ^as fid) bod) in kaincm ftudvl) npiticrlmcr, 
mit Ur UKirbait crf^nn^cn kan oHcr ma0, l)ctt €v bcr biUid) | nad) 0cmatncm ^cb^aud) 
«inn^crcr frutnmcn, l6bUd)cn Cl)urfurftcn | ont /urftcn jtii l)ciU0cn Hci^), ^tfcnnlict) ffir 
1led)t 0cfteUt| tinnb | ^cn, mic (id) ^cbiirt mtt 02^cnnUd)cm 1lcct)tcn ticrurtaiUt oit ftraf=|fcn 
laffen. 1tad)^em oon kaincm /firftcn jtii bnli^cn Vcid) 0cl)6!t| | Mo €r aincn ubcltl)d- 

^ ter, mic 0rog ^tv 0cu)eft« mir 0cfpci0c aincs | vnfd)uU)i0cn frummcn mcnnfd)cn, na^) 
9enn60 otcr in fd)cin ^cs | tPcftuclifd)cn ®crid)t9 , mit ap^nncr t)ann^t Bt^anngtn bab, 
waii I qud) nad) O2dnun0 tco Iticftuclifd^cn <Dcrict)t9, npcmannM, ^ann | aUain f6Uid) ofcnn- 
lid) Qbeitbdtter, ^ie iinmi)crfp2cd)Ud) , un^ unH3U)c9ffcnnUd)cn ritn tobt tiertu^rdibt mt 
i>erfd)ult)t , ^cr aber || o:licnnUd)cr t)n) 0cbfirlid)cr rotift^ am l!Dcftuelifd)cn ®crid)t | 3um 

te tofe oerurtaiflt , utt 0cred)t fcin , t)on aincm mi|fennticn ^ermaflfcn 0el)ann0cn tucr^cn 
mc0| oer in ^tfem oaU mi^cr Sannfcn t)on | guttcn fcU^cn, kaino npc au^f^pnnti^ 0c- 
ma4t mo^fecn ift, o^cr auftlfpnn^i^ 0cmad)t mcr^cn ma0, mtt wo f6ll)c ocs mo^^cro cnt- 
f4ui|bi0un0 , )te €r auf ^as mcftuclifd) <13crid)t , fu0enl)after on^ 0c^|tid)ter mcpfc ffir- 
n9mpt, ftat l)abenn, on^ 3U0cla|fcnn mvrftn fcUe. | ^o m6d)t ain pc^cr <fQo}0t, mie 

^ ]i6^f ti0klii^ feer 0efd)cl)cn, oarjauf ucrantmurt, bao Hait miocr aUc 06ttlid)c, un mcnfd)- 
lidK 0efct3 | ain furOcrun^ licr m6:tocrifd)cn p6^mid)t| onnb ain ocrtiU0un0 ^cr | frumcn 
vrrr. €b abrr prmanOt fa^cn moUt, aUs ob mcr furftcn | jm t)tiiigtn Hcid), aud) fciit, 
mtt ai0nner bonbt jcbann^cn t)ettcn. | ^o 0laubenn mir ^dnnt^Ud), m§ ^e^baibcn kain 
/irftf man m6Ut | Mnn rtts fiibihtvis oattcr barfdr an^ai^cn, benannt mer^en kfintc, | 

^terumb au4 ^ro m6:)rrf4 oattrr (micmol ticrfclbi^ kl)aincn Ocs | ^^clo, fonnftr ain 0e- 
rinn^err yrrfon , oiUrpd^t auo 0cp2ccl)li4)apt | fcincr ocmuf t , fclbo 0cl)ann0en) fciner Ve- 
fininf entfet3t, in ^ie 0c|fcnn0klid)e ocrnHirun^ 0clc0t, ^arjnncn ^r oil jar 0elc0cn ift, 
oiO I nod) U0t. tParumb f6Ut ^ann fecr fd^mdrcr fSioHft ^co fliun»i mC'|ni0cr Mnn fcins 
mterfl gerinn^cre, ^eiicbte (^l)at, 0ead)t onnb ^c-jftraft met^en. j 



* rrmorM.] eruor^crt 2, 3. " IPeft Uclifd) 2. 3. ^^ ^tm omnes. » aber jj abcr A, 
" fumcmpt 2., 3 *3 fd)n)drce A, fcbmdre 2,3, 



80 DOCYMM. DE INTEREMPT. lOA. HVTT. 5. AU88CHR. DEB V. HUTTEN.. 22. 8BPT. 1516. 



Pamit aber atit i^tUx Pfrmrrrfil)fn mi^t, an9 nas p0^l)afftt^|0fn brnrgnnlffn, Itx 
JMitUx foi\)tn m02bt gfnfbt i)at.| 

WtwQi mtr ^an foltifs in onnrcrm oo^igm auff4):nb(n, omb ocrlf^onung nilrn 
mli^er perfon / gutttr matnung bal^tn^cn 0ela|fm.{ ^o to^lUn tntr 'boi)^ ^irfrlbm prt^o 
omb mrrrr brtoarlid^rr rr6f=|nun0 iptUm ^rs Hrd^trn grunPto, Imngrr ntt prr^m, on) l^an& 
Pir I grftailt.l 

Prr otl0mannt filoMfd) t^^rann t^at ftd) mtorr frin frlbo Crltd^r j orrpfltd^tun^, au4 
ubrr Mo unnfrr lirbrr JKunr, b^urbrr m urt^itrr, auf t^oljrn tirrtramrn t»nP ^laubrn, frtnrf 
<fQarfd)all)8 Conrali | €l)umrn tod)tri;, 5U Prr Cr ^momm, Dtib brp Hrmfclbm jre mittrr| 
3U ^tut0arttm 0cla|fcnn, onnPcrftonPm , Ptcfclbt^m )u fctncm tin^j^cpurUd^cn Crbtiliti^m ii 
mtUm , in otUrrlaQ VDtit witttv jrm mtUm j Parab ^q als n)t|Icnntltd) 0ro8 bcf^mnrt 0r- 
babt 3ubr»r0rn , onP | 3ub2in0m , aUs abrr )rrfrlbt0 onfrr Itrbrr f unr, brubcr 011 octtrr auf| 
frtnrr tU0mbt 011 frumhait brfmart Parob 0rl)abt, tft folbrr tl^trann || fiir 0r^a(btrn onnfrrn 
Itrbrn JKunr, $2urPrr, on^ orttrrn, np^rrHimQct, onnP jnr omb ^ot^mtUm mit au^^rfpanu- 
tm ^rmm ^cprtrn | 3U0cftattm, basCr frtnc€rltd)r l^aiif^fram Itcbl^abm m60c, tDann | Cr i& 
kcnn mol onP m600 ntt lalfmn, Pafiir Pann l^annf oon guttti | fclt0 ^m fAcitftx fclbf 
t)o4) 0cpctcn, onP furtcr l^crtji^kltd) oit fd)=|mrrt3ltd) 0rkla0t l)at, onnfrrm 0maPi0m benii 
l)rrt3O0 ||atnrid)m j oon praunfmrt0k, ^cr bco mo^ocro lctpltd)c fmcftcr b^t, aud) frtncm| 
^mrl)rr Hrm <fQarfd)alt) , b:urprr, octtcrn, .^d)U)d0crn on^ ocr|trautcn frunPtcn, »tc rr- 
fd)2odvcnltd) aui^, Paf onnfcrm Itcbcn func | prueocr, onP octtcrn, aUf atncm frumm ta30 
^Pdf 0cmcft, l)at ctn j pcocr frumcr mcnfd), tn maf ftannPto Pcr ift, mol 3ubctrad)tm, 
Par-jauf 0cuoU0t, Paf bcrfdbt^ onnfcr licbcr fun, b^uPcr, onP octtcr fclt|0cr ffirttcr 0rtnubt, 
mtc €r mit bcn pc|ftit fuc0cn, ott mtt Pcr mpnf^lftcn ocrlc^mbtun^ fcincr Ccltd)m t^au^ 
framcn, oon Pcmfdbcn t^irjannm kommm kiinntc. ^bcr bcr p0^1)a|fti0 tl^prann, b^t in 
n^c 00 jm \ lalfcn tocUcn , onP bcfo;0t , mo rr mc0 kdmc , baf jmc aU^Pann fcin | Crit^ ti 
l)au§fram oon nott mr^rn nad)3trl)rn mu^tr, onP bo^urd) | oo^^rmrtttcm frtnrm po^afttgrm 
f(ir0rfat3trm mtUm, mtpfurmt | mur^c, onH l)at ^rf^l)albm 0cmcUtcm onnfcrm Itcbm jtunc, 
9ruc|^cr, onli octtcr fdt0cn , Haf fo^tambt 3u ^urad) , )a ^cr tl)Qrann | otl fctn monun^ 
0cbabt, 3Ulc9l)cn fur0cfd)la0cn , ^as abcr )crfdbi0 | onnfcr Itcbcr l^unc, b^uclicr, onti octtrr, 
0rmrUtcr po§^afftt0m br|0C0nu^^albcn , nit anncmm l)at tocUcn, oit ntt onptUtd), folbcrse 
0rof|fcr crfd)todvcnnltd)cr bc0C0nu^l)albcn br^ fcincm ^mcl)cr, mtr lu^^jmi^m fctncm oattrr, 
on^ frtnrm brurtirr, omb Hat J0rfncct)t, ^cm=|fdbcn nad), ^ab jd) fctn oattcr jmc, au^ 
^nnra^cn €l)iimbr on=|fcr bcbcr |$c^mcl)cr, oamaUf 0cfd)}tbm, mtc t^ttm^ in ^matcn rtn| 
0rlri)btcn ^pcpcn 0cfunbcn mtrt.j 

Wit l)frt ^nbmig oom <0nttfn ^annfen ffitgfm frtnfm Snnf,|^nd) tomtU^n»* 
®l)umfn ffinrm ISmfl)fr, grfc^nbfn l)at.| 

^icbcr gannf, ji|) ^ab oon fuHmt^cn ftcincm b^ucbcr ocrftanntcn [ maf ^tr 00 irinrm 
l)rrm ^rf ^mbtf , aud))rtnr0 mrtbf l)albm br^j^r^nnrt frp. tlun kan jd) 0c^mndibm , M 
rf katn 0A tbun mtttirt.l €» murffrn otl rrO onn) onnfit^ 0rfd)oait3 oarauf vrrtm, 
mnt I l)0iit f ^af ]»tr nid)tf nilt^rtf frt , ^ann tuf )u trtnrn ^tmnft br^rbrft, | on^ rrfttrft •- 
anl^apm, onn^ Mf mtr trtn ^mrbrr, )rin mrtb aiid^ \ ^rrab fd)idil)r, mtrnwl Mffrib an^ 
oil nad)rr^ brin^m mtrtrt , fo | muff man tod) atne ftlr Mf anntrr nrmm. 10o abrr trtn 
f^m^tv II on^ trr | l)ofmatftrr mc4)trn rrlann^m , Mf ^tr ^rr l)rrt3O0 ain ^mbt om oil 



» brp] bp 2.3. «s 00 jm] oon fid) 1.2. 

n <jNgg Orii^inalbrucf^ crfte \?icr .Beiten bei fo^enbeti <Seitc wieber^olen bie ®crte 
baUt , )af ntd)t0 ndt^rrf .,.,Wo abrr )rtn ftbclicr 



XXX. DOC VMIC DE INTEBSMPT. lOA. HVTT. 5. AUS8CHR. D&B V. HUTT. 22. 8KPT. 1616. 8 1 

jmt Urff, tos €r kainen ^uganns 3U ^dmm wtxb ^abtn m6d)t, $o | m6d)tm jme fetc 

Toi^fn au|fmit3cn. 10o Mf abcr ntt ftin, onnii bttn | \)txi oill 3U ^r in ^cincf fmcticrf 

^ ^uff 0ccn motttc, fo wutn cf oiU | r^ maf^cn, Oaf mucfft man fo pclft man mbd^t ffir- 

komcn, fo mikcfft | Hu mit tcincm tuctb rc^cn, bae ft} jmc Kain j|Ut mon gcbc, ono bcttc| 

^iUf ^af cr fp onucrmam iic|fc, onnb maf^ct jr Kain nad^rcfe, ^ann fp | to^lU cf ocrtra0m 

rrinf ^ann loo fp jmc guttc mo2t gcbcn moUtc, fo | milttic cr nit nad)la|fcni onno ftatcf 

an^ann^m moUcn , )a mfirlyc | oati nic^tf 0utf barauf , oa fd^idi bid) fclbcr 3um pcfftcn cin, 

fo ^ab I id) tcincm ^^mcl^cr l^icbcp aud) 0cfd)2ibcn , mic jc^ Oir bcf Copcj | mit fd)idvl) , mao 

«cin gutbc^undibc fcp. 10o Ou mainft, ^of cf jmc | nit fo bo^ bcfmdrlid) fcp, fo modft 

to ta jmc ttn biitf gcbcn , Mn ba^ | oing miU fid) nit ocrtrudvbcn la|fmi Oann mag Oir kain 

^mbt ma-l^^n, fo ift mol ^iiucrmuctcn, baf cr f9 gcrn rn^tt bcp jmc babm mil. | ^q 

ift cftef pcfft binmcgk gctbaUi on^ Hic fad)cn ^armit gar ab^|3ufd)nci^cn. €f mtir^c fonft 

luiin |Ut tl)un, micmol Oa|fclb aud) oil | nad)^cnndvcnf biingm mittit, on b^ttc Oarf(ir, ^f 

cff nod^rc^ ^al-jbcn Mf pc^t mdrc, Haf Ou cin Jlmbt crlanngm kcnnOeft nur cin jar. | onb 

» mimbft Mmad) fclbf 02laub , Oait mic man jmc tl)Ut , fo kan jd) j nid)tf gutf Oarauf 

«icmcn. ^bcr toaf Ou tbuft , fo b<tnnOl mit bcincf | |$mct)crf Hati mainc jd) , cr f6U f6lbf 

«Rtt fiicg on am pafftcn ^ufiir j komm miffcni Oamit got bcuolbcUi on f4)idU) oid) fclbf 

^fim pcftc I in ^ic fac^. |kitum an fant ^ntboni abm^ ^nno 2c. jtii £0. jar. 

fufemig oon iSuttm Vittcr. 
o ^n Sannfcn oon guttcn mcincm ^unc 

|Bcin friintlid) miUig ^inft 3uuo2 lirbcr ^mcl)/r. ^d) tiabc cttltd)cr | malfm oon fu^- 

wgm mctncm llunc ocrftann^cni mtc ^annfcn | mcincf funf fad)cn mit fcincm ^tnn 

fuefkt. Hun kan jd) ad)tcn ^3 cf j liic lcnng nit mcrn kan cf mfic|fcn oil rc) on onniit^ 

^mliti oarauf | mcroc « on U&^t mid) gut fctn , rt} man cf abfd)nitt , pc cl)c pc pcffcr. | 

^ Ih» 90 ft twi mt .mcin tod)tcr nit bcmam khnn^t , baf ^cr man j oil ^uganngf l)abm 

9hitf Mrauf rA mtftcm mo^^tc, fo mdr mctn | Hat, ^af $annf fcincn tiimft bcgdbc 

9Vib Vittc l)inmcgk, mti Mf l| Jr mtr ^ic tod)tcr tfttab fd)tdil)ct| oit fd)nitt bic fa4)m gannt3 

^mit I ab, oann jd) l)ctt fo^g Mf cf fonnft nit gut tl)un murbc, fo l)aUt jd) | ms aUcr 

^imft oon gannfm bcp fcincm l)cnit ocrlom fcp, fo a4)t jd) | bao aud) nit mol mit Um 

io ^crm, oon pcmann^t ^urcOcn oauon fcp, | f6Ut cf abcr gut fcin, ^of jd) mcincr fd)uUfecn- 

Jkoibm l)inauf Vittc oit | bdd)tC| tiof jd) mit mctncm b^nn ^auon^re^cn f6Uct, fo m6Ut J4) 

)3 I mit €nnm Vat , aud) gcrn tl)un , onno kain f4)cud) ^arjnn l)abm. | Dn) jd) pitt cttd) 

mir fMti mcin f4)U9bcn nit annocrf ocrmcrdU^m , j ^ait auf ^cr notturf t , ]»an mao Jr 

in ^cm aUm fdrgut anfcbct, Mr^j^u miU jd) gcrn gcl)oUfcn, ono gcrattm fcin, on^ mil 

i^ an €mn rat | gar nid)tf bann^ln, maf Jr bicrjnncn fiirgut anfc^ct, mogt ^r mit j gannfm 

oauon rc^cn , on^ mid) €wi gutbcbundicn miOcr milfcn | lafcnn , rian mir r>it fai|)m ain 

mmig anligcn , on^ nit onbiUid) , oait | mir ocrf clbcn l)icuo: mcr bcgcgcnnt fcin , mic j4) 

ctt4 mol bcrid)tcn | moUt, fo jd) bc^ cmd) mdrc, in Ocm aUcn moUt aud) tl)un aUf ^crj 

llmc^crono oattcr, aUf jd) mi4) 3U cud) ocrfid), oao miU jd) aU-l^cpt gcflifm fcin 3uucr- 

^o^imn. Patum an fant ^nttionicn abcn). <^nno | ic. jiiisD. jarc 

lu^mig oon iQuttm | Vittcr | 
Jln mttntn jtmcbcr Conro^m dbumm 

^uffMb mcin^u^migcn oon iQuttm ^ittcro fd)2ctbcn, t)at mir gcjnanntcr mcin llunc 
fdigcr, )c#gUid)m Conrali €l)umb mcin fmc'|l)cr, ^r pcdcr mit fcincr apgcn b<inOt fd)2ift- 
^^ lic^ anntmoa gcbm , )ic | j4) no4) bcp mcincn l)anticn t)ab, mic fecftl)albm 3mo glcid) lauttmt | 
CopcQ ^ttnadf Vcgiftrirt funtcn mcrlicn. ! 

' Mo] M 2. J. • ftdtcf] ftctf 2. 3, » gutbmundvbc A. " pcfftcn 3u furkom- 
HvTTsxi Opp. vol. I. 6 



82 XXX. DOCVMM. DE INTEBEMPT. lOA. HVTT. 5. AUSSCUB. OEB V. UUTT. 22. 8EPT. 1516. 

mie §anm Don §ntUn frlt^ Pitl» tfonrali ®l)nmb frtn Sne-ll^fr l)mn gutmi^tn 
von Qniin mit jrrr i)anl)t0f fd^nf t annt'|ninrt gfbf n l)abf n. | 

fitbti vattn ^d) l^ab fio: f^mbtn tirrlrfm , on^ l^ab metne ^iprlber friiun biirf au^ 
grbtn^ m}f tft mrtnrs f^mrt^ers Hat, Dtt aud) | mein Hat, auff rmm Hat, Mf j4 mrtn 
mrib ntt btnab tljur bas jarr | fe^ Dan auf . €9 mdr ^ann fac^ ^as rr ftdp nftf un|r- s 
ff^tcKl)t baUtm | moUt, fo miU jib rf ntt urrfaumrn, uiiU rr abrr Ijtnauf grm in mrts|itcf 
fmebcrf Ijauff 3U ^tutQartr, fo mil mrin fmrbrr mrin l^niiorr | iin^ mrin mrib btnmrgk 
tljun flcn ^trttrnfrlf, o^rr 0rn <SUa)an0 || Mnn foUt jd) 1^9 baimfcbifKrn fo mfii^r cf oia 
0ro|fr nad)rr^ bHn^lgm, uiiruiol man auf jmaprn p6frn )af pr|ft muff lumm. <Slbrr jd)| 
bab Mfiir, ^af frp ^af prffrr nad) tftr ^rit, mrin lyrn, ift oil br^ jr jiti j /ramrnipmrr ii 
0rfr|frn onn) mit jr grrr^t « ^r^glrid^m 1^9 , mit jm | aud). Hun bat rr rf prtjun^ au^ 
mibrr jrn tPiUrn mcUm tl)un , abrr | jd) main rf foU jmr auffd)mit3rn , ^iriDcil rr npmrr 
umb f9 ift, m tt \ abrr nit na^ mcUt lalTrn^ fo miU jd) rud) oonftun^d fd^^rtbc, ^iir|t| 
jr Katn ar^cndvm Ijabm ^ao fp jmr gtitr mon grb , tiann maf 1^9 jm | /ravm^piiirr fc- 
tban b<tt, mit 39tnlid)cn rrbrn unn) grlribtrr, jd) | mil nod) ain loril ^ufrbrn, abrr «Nif ts 
jr rattrt ttas miU jd) tl)un, |!la=|mit brl)urt cud) gott. | 

|$annf oom Auttm 
^n mcinrn Dattrr brritt l^ut^ln^iflrn uom ^uttm Htttrr. | 

<f!lrin fruntltd) un) tDiUig binft. f irbrr bcri vnntf ^mrl^rr, (Cwi \ f&^uibtn fo jr mtr 
0rtban l)abt , \)ab jd) orrftantom , uno ift mir uon | brrt^m laibt , mrincf i^ttm banblun^, 90 
Mtt jd) brtt 0rmaint (Cr foUt | fid) nit fo Kiin^ifd) gt^aHttn babrn, bait rr ift nit ^cr man, 
to man in j fiir bat, tin) ift nid)tf , liait frin mrif unb prrtir, ttat mag bc9 ann^ftimt trfitm 
nit aUfo urrftantm mrt^m. ^brr lirbrr $d)U)ct)rr, jd) | ad)t, rf foU am 0re|ftm grmrfm. 
Hun pin j(^ miUi^ aUrf Mf rmcb | fur 0ut anftd)t mit unfrrn Kinlirrn 3rl)annlilTt, abrr alf 
jr on^rr an=|lyrrn an3ai0t , Mf mUrid)t 0Ut mcd)t frin, mo rm: tod)trr binab Ka^|mr, 9nni?5 
)oc|) banrbrn brmr^rnnt, maf fcbaHrn rf auff jmr trr^t, | auf fcll)f fo ^abrn Sannf on^ jd) 
mitrinanbrr 0rrrbt , ^3 onnf mol | 0rfrUt , ^af , fo jr an^ai^t l^abtnt , mt moUrn ^rm oftf* 
nad)Komrn. | ^rr t^otfnii^ rf fol ficb dUro abrffrn , )an foUt gannf alfo abfd)ai^r , | miir^ 9il 
)ar3U 0crr)t. Prr ait^rrn cmt facbt^olbcn, mil jd) cud) 00 | ftun) ain ai0cn pottcn fdptiK- 
^trit Mmit fc9t 0ot bctrolbcn. ^r ointrt | mid) aUmr^ na^) curm miilrn. Patum fBLii"» 
W0d)tn na4) J^rba-lftiant. ^nno ^tit jm so. jarrj 

Conral^ (^^umb ^arfcbalbj 
^n btr: fu^uii^rn oom $uttm Hittrr | mrinrn ^mcbcr. | 

I0cr maif abcr nit Mf man tn ob^rmrUtcr onti ^rr0lri(l)rn brfu>rr;|lid)rn p6frn fo^m, 
fonn^rrlift) aUf in ^ifrm oaU 3U)ifcl)rn trn nrct):|ftrn friinotm, dir ficl) biUic^ ^cr^tlic^ ^arob ss 
bctrurbrn auff ti3 br^rdv=|U(bft ^urrorn on 3ufcl)2ribrn pfli0t. Ilocl) ^annrft, mirt nit aflrin 
auf I oot0rmcUtcr gannfrn oom buttm onfrro lirbm funf , bsurdrrf , ott | octtcm fctigm, 
fonnbcr aucb auf ConraDcn €t)umrn offt^manntf || ^^irannifcbm m6:)rrf marfcbatb m2- 
ftrrftrn, oit 0rt)a9miftrn rat, | aUf <E5r^a3umal 0rmrft, on^ 9rt30 laiHrr aucb frin mit, ob- 
urrlcibtcn | fcbiifftlicbm antmurtrn mtr f utimi^m oom btittm Bittrr ^rgrbr , | Uuitrr m ^ 
rlar rrfunHrnj ^af fict) tirrfrlbi^ tb^rann brrmaffrn onttrr|ftann^rn, on fur^momm btt^r 
0^acbtcm bannfcn oom buttm on-lfrim ticbrn ^un, JJsuctcr, onti 13rttcr fcligm, fcin 
Cctic^c 0clirbtc | bau^fram, 3um faU on^ lafftrr lirf Crp^ucbf , .fouit an jmr ifvrft, | mr 
mrf €t nit orrm6cl)t, 3um mmi^ifti in folb ^rfcl^mp 011 nacblrr^ ^ub^ingm. ^u^ wU 



11 rf omiserunt 2, 3. <« grMndtm 2. 3. >« Kintifcb 2. 3, *> ef f6Ul 2. 3. 

» Kamr] Konnr 2. J. *« folbf] fotb 2.3, »« brtrdUicbft^ non bdfciKUcbft 



XXX. DOCYMIC DE IHTEBBMPT. lOA. HVTT. 5. AUSRCnB. DKB Y. HUTT. 2.>. 8EPT. 151C. 83 

gcniy tiit afinn ^tr iDcrdU^, fonUt auc^ bU | nad)rc^ tft^dhii ^ixr^ mtd) lu^iDtgm oi^ 

Hm grtrrtDm tmttrr, oii | l^annrm uom l^uttm fcligm mrtnm funr, brbriKl^t, ffirkomrn, 

min^ I obgrmmn^t woibtn uiarr, on) oburrmrHtr fd)2tfftltd)r antmurt, | ^nrao ^l^iimm, 

Mtt iKinnfm nom buttm frlig, nit. (irftanbrn oii | mibrrfp^od^rn mrrlim moUtrn, ^o rrbirt- 

iten mr tmo f6lbo mil Jr | bc^rr b(tnbt0cfd)Hft ainrm ^rbrn bi^rrman, )rr ^rs brgrrt an- 

fi)aU\§tn ou) 3Ubrmr9fm, <0 mit btUtd), o tuir fd^ulbigKltd^ , o xptr €r?|brrltd) on fnimk- 

li4 ^tit fit^ ^anns oom buttm onfrr lirbrr ^unr | b^utirr nno urttrr frligrn angr^aigto 

Mftrm^m lafftrro , t>rrlrt3U0 I vn) nad)tail , frin frlbs , mi fcinrr brrt^grlirbtrr rrltd)rn 

|cii^fraur.|tinn^ jr brbrr kbinOrrbalbm ^itm aUrrbcd)ftrn brk(imrrt , brtrurbt , | un^ brfn»({rt, 

10 no^ Bannrft bQt Cr, aUr urrn^infftigr mittl 0rfur4)t, | mir rr von ^rm tt)tranntfd)rn m62- 

»er mit ^rr mmiBiftrn natbrr^ oii | natbtail^ ^r^bttlbrn komrn m6d)tr, ^ar^u jm aud) non 

»ir Infemitr | frinrm oattrr, un an^rrn frinrn grbapmrn frdntrn grrattrn ift, baf Ifrlbig 

vvlt kaln an^rrr faii) bQt ^rm po^l^aftigm m6:trr« brmrgnus | uir o^fad), au0 frinrr grofm 

ffir§rfrt3trn poftlyait rtn0rptttbrt« tiifrn | fuimrn unfd)uUdt0rn mrnfd)rn (mir 0rfd)rbrn ift) 

^ f firfrt^lidp i^nn) | bA9mlid) ^umcstrn , bamtt <Cr fiirttrr frinrntljalbm unurrbinnferrt | frin 

|iaf|l|afti0r b6fr brgirrl», mit frinrr €t[i&^i bau^ framcn tic^trr-lpafl^umr^m bsingrn m6d)tr« 

fol tiaonit btUid) aUr fritmr mrnfd)m | on fon^rrlid) unSf allstics onfd)ullyi0rn rrm6:btm, 

Yiegftr frfinbtr, | namrno on)i ftamcno, brmr^cn. /(irmar man m6d)t moi fp:rd)rn, | ^3 gott 

>rr aUmdd)ti0 in foll)rm 0ro|frm ubrl, ntt aUrin bir orrnunf^jti^rn, fonnbrr au(^ bir tin- 

> iiemiinfti^m rrratur, 3U %a4) ^ubrmr^r | U2fad) b^tt, barumb uns aUrn oom buttrn, oon 

>rm t^9rannifd)rn | mo:)rr onnfrr oor^rtbanr fd)uU)i0r, marbaftigr onnb 0r0rtinbtr | ([a^- 

f4)ift| fouil. ^rftrr onbiUid)rr mit ^rmrUtrr 0r&td)trr, fmad), | tin lu0rnfd)2ift ^uurrnai- 

«m, nn) ^uurrtumkln onbrrftantrn mirt.j 

(9lM«iiittn0be9<iH0}bft9 brriifmrn, als foUt Cr omb oer^lfd^onnn^ mtUen fttitd^e 
^ poff ftnAI) Dfrfd)mtflfn.|| 

9ermnrr nirtt^rt, )rr ^biranntfd) m62brr in frinrm lu^rnnbaftrm | 0rbid)trn auffd)2ei- 
bm, ottf folt ^r fr(W)rnfd)rnftrr aUmr^ ^rbafft. | barumb u)6U rr 3U rrrn un^ iirrfd)onun0 
onn^rrer l)od)0 nnn) np-l^rrs ftanbts pr^fonnrn rttlid) nam^aft artidvl; Mrjnnrn \fann§ 
oom j l)Uttrn onnfrr lirbrr ^unr p:urbrr onn^ Drttrr frli^rr, 0r0rn jmr | f4)rnn^tUd), p6^ 

^ li4, oner^lii^, onnd ontrrmlid) ^rbann^lt t)<tbrn j f6Ur, fiir^m ic. Par^u fa^rn mir atte 
oom^utten, Mo nprmannt | oifat^ 3U 0laubcn bot, ^3 0rmrUtrr tl)irannifd)rr m62^rr 3U- 
iiermain=|ter brferdil)un0 f6ll)S 0rubtrn mo^^ts, prmantts in \)0i9tm obrr nQ-IHrrn ftannbt in 
«anlid)rm o^rr frdulid)e 0rfd)ld4)t orrfd)6nrt , mo | <£r ^ao mit apnid)rm f^rin an^u^aigrn 
loefte, |l;o Cr abrr fouil rr-lnid^tm Ui^rn, oUs jmr mc^lic^ 0rmr|ft in frinrm auffd)2ribrn, 

'^eQettt I l)at, brriirmbt rr fid) otis fon^rr fur^rfrt^trr pp^^axt folbrr orrf4)6:|nun0 ic. l^ 
aNlr Cr frincm lu^rnbaf trn brrurmr nad) , atn f^a^tt \ 'Otv framrn fd)rnnbrr , fo ^ttt rr 
otter bittid^ift , tit ^mur prrfon , fo in | frinrm litrnft onn) Jlmbtrn frin^ , on^ bir 002- 
beneftu fetn l)od)br=|rurmbtr frumr etma\}ti mit rrlo^rn fd)mad)U)onte , b^d) an^rtaft j bAbrn 
«it Crnnft grftraft, o^rr abrr giai^. «ffiap. ^r /fiapc. bc0rr | onH 0rbot nad), barumb €t 

^OMro 9eoo attber Vr4)tli4) Citirrt, ott | abrrmaUo on^rbo^fam rrfd)inm ift, obrranntmurt.| 

Viii be« abtrofl ^n^ entfd^nUMdnnd ^^annfen oom l)nttfn|frU^fn, ^fr onno oom 
i)ntten fnr^fi)aUtfn moibfn tft.| 

Ptmit obrr mrntgklid) nod^ ciattt orrmrrdvm mc^r, bao oil0rmrU'|trr t^ranniftl^rr 

«hber, Oer fit^ fin \)tttio§i }& miirttcnbrr^ nrnnt, | onnfrrn lirbm ^unr, bmriirr, on) 

Moetteni faiimi on atte frin oerHfd)uUbun0 jbfnirrlid) on^ rUmntUd) rrm62)t b<ttt, $io m6l- 



^ lanium 2. 3. ^ onrrolid) edd. legerim onrrDli4) *^ fimi 2. 3, 

6*' 



84 XXX. DOCVMM. DB INTEREMPT. lOA. HVTT. 5. AUSSCBB.DEB V. HUTT. 22. SBPT. 1516. 

Im niir | Cum grnolim onfe frfinttfdK^ft ntt pcr^m, M^ tiU burd^lrfid^ttsm | ^o^grb^sm, 
on) I)od)n)tttii0m fiirftm, yfallmt3iiraue fu^toi^ | ttlyiirfiirft, un Ijcrtiog /ribrrid) MHfC 
gmo^m bsuedcr in Itoirii 2c. | ^ud) l^en IParmnt^ btftbofr 5U nurt3bur0 u, IHnnfrr fr- 
nrbigiftr on | 0mr)i0r ber^n, ^rr 0ma^m felbrr pofii^alfKtt mo^M, aus fiirftlt4rr | tu^mitbt 
(mmoi^i) mitbrmfrlbm mbi^tt in fonnbrrlid^rr t)rr:|fd)2ibnrr a^nnn^ fin^) mt6frftt0 0r-s 
mrft, fi(b Mrjnnm }mifd)m ono | 9it jmr onurrpiinttlid^rr bftnblun^ nnttrrfan^r, au^ 
tr^b^tl^^n in I difrm jar , ainm tao ju <fQrr0rtbaimb in ap0m prrfonrn fur^rnomrn | oHb 
0rbaUtrn bobmn, Mfrlbs Jr 0na^ omb 1lid)fi0un0 miUrn folHbcr fadym, ainrn fdpiiftli^r 
fAr0rfd)la0 0rtban, \ftr mtttr an^rrm | br^rrifft ^as JKp Drrmrrdvbm vntt brfpn^m, ^00- 
^rr bcrt3O0 oon | murrttritbrr^ au0 unfai, au4) auo t^tt^i^rm ^rmurt 3U fol^rr bitnnt||laii0 10 
0rarad)|frn, otrr komrn. Vt(tt ifod^ ^annfm uom l^uttrn frlt^l^m ailf' unbrfd)utt^i0rt 09- 
ni^cr milfrtat, nit antrrft dann aufrrd)t, | rrtlid) on) ainro abrttid)rn, frumrn ^rmiirtf, 
tbun unir mrfrna, btx} | irbm bts in frin tob, rrkcnnt mt nod). ^olbcn 1lid)tt0un0 biirf.l 
babrn ^ir ^rmrtttrn b>ci ta)i0un0^fiirftr , mitfambt )r ^rmrltm m^ijbrr, 190 mir 0«« 
jjuttrn ^ao an^rnomrn bcfp^cin fcttcn on m&ttm, | mic Mnn foib br^riffmr tlottl, Uati 
onb ann^rro mit mrpttrrm jnn^jbattt an^ai^t , on) ^ttnai^ uon toon ^rmon rin^rirDbt ift. | 

/8rfd)lrg Vnrd) |DfaUcnnt3, ^airn, oit ttlnrt^bur^ ^mifd^cti \ brm fiHiiUv on^ 
onn» ooin ^nttrn bff(^ri)rn, | 

Von 0ottr6 0cnalicn mir ju^mi^ oit |arcnt} ic. yrKrnnm ic. otta in | nr^ftrm /tinf'- 
3rl)cnn^crt on) iunf^cbcnn^cm jar, ^cr ocfft onfcr | iirbrr brfonnbrr ganno oom but-^ 
tm fcii0rr, oon tcm b0d)0cpo2nnc | /urftcn onfcrm iicbcn obaim, 3ma0cr, ^txin oni 
friin)itc, b^^n | 1^lrid)cn, b^rt^o^cn 3U lUucrttcnbcr^ onn) 3uc|)c0kb, €^raucn 3U | Jttfim- 
pci0art , au0 onfai oom irbm 3um to^ 0rb:ad)t. ^ft ^crbaibn | 3mifd)cn bcmrtttrm onnfrm 
l^ma^rr t)tnn on^ friinbt ains , on^ | ^rm 0cftrcnn0cn onfcrm iicbcn bcfonbcr on ^rtrrvm 
iutfmi^m 00 I buttm Hittcr, bcmcttte, gannfcn oattcrs annbcro taitts jrrun^ cnt-lftannbm, » 
aud) cttiid) fd)nft onnt mou bc0cbcn. Parauf Mnn mir j bicuo} auf bcmctttcr Itih. ^ap. 
map. I^nfrro attcr0cna)i0tftm berrn, | aud) fiir on6 fclbo atto bic bmn foil) ban^lun^, mit 
trcmcn iaib, on | fonnft bcfecn tailcn mit friinofd^aft on 0nabr orrmonnt on 0mai0t i frin, 
ono onurrpiinbtiid)cr onnttcrbantlun^ onntcrnHin^ch , on) [ fouii oicis an^ckcrt, tef II9 
ont albcr 0rn mrr^rtboim orruoU^t, | onfrr ^ma^rr bcr: oii friinbt bcr oon 110ucrttmbrr0,)O 
tiurd) fcin | Hat H. on H. aud) ^ic oon fcincr iirb iannttfcbaft tl. 01? H. Hn^ j Hrr ^rmdU 
futimi0 oom buttrn Htttcr mit cttiid)cn fcincn ^iinm | Dcttcrn, on^ friinbtfd)aft attf 00« 
fcin fcibf onn) fcino ^ons fcii^l^cn ocriaffcn fon ganno futmi^s oon buttm on^ jr alxr 
mc0m , I auf an^cfat^tm ta0 ^twt tatum ftattiid) crfd)incn. ^Ufo bftbcnn mir | onno ft- 
ftattt bcr facbcn nad) notturft bcp btttjtn taiicn crUrnt. |lir | mcQi mir abcr oermcnkbtss 
onnb bcfiinfecn , ^af onnfer ob^cnanntcr | Itebcr 6baim $d)UKi0er geti onn) friinfet , irr 
oon u)iirrttmbrr0 | aus onfai, aud) \)it}igtm 0cmuet, 3u folbcr bannbiun^ ^emacbfcnn | oto 
komm, on)od)|9annfcn oomljuttm fcii0cn, aUe onbcfd)uttHbi0ct apnt^ mi|fetbat nit ann' 
fecrf Mnn aufred)t , rctiid) on) ains || ^OcUid)cn frumm 0cmuct0 tbun on mefmf bry 
iebm bts in fcin tort | erkennt on^ nod). 3o babcn mir attf tiic pc 3u fri^cn on apnif-^ 
kapt I 0cna90t, bcbad)t, fobifcr bannDl alfo in die lcnn0 onucrtra^cn ftem | on^ blib, ^u 
«03 kiinftt0em mibermitten on aufrur bcr ernHtd)|fen | m6f^t, ocn tatim aud) )rr fa^niR 
3U 0Ut mcptcrun0 3uocrbucttcn, I auf 0cfd)ebenc 3ueftcttun|i f6lb bnnn^iun^ auf^c^m, 
onndbancHbcn enntfd)ibcn, onb t^unbas jn onb mit rra||t Difs b^ieff, Oao attef { taf fp^ 
Darunntter ocriaufrn onb br^rbm bicniit tofe on) abfctn, | Jlttr ^ir fo barunnurr ottM^^ 
on) omoonnt frin, ®erid)t, 0cfd)li|d)t on) oertra^cn fcin on) bcicibm, ^ud^ kbainrm 



" frin] frinm 2.3. "w /anf^rbmnJrrt «ic ^. 





u-<xMu mwrr. 6» ▲uitenuiism t^ nuTTjn. •srr. mc 85 









«UHi fiiHfwni a^cr ^atiMii fMU, «Ht | tdnt 

tlmi0Bfiflifp«#trMi 9M1 mHA «Hur fc- 
IRi^inig 4^ fttiMfilliif wlt ^mifft JPft^iy Vltiii^ | vfii . 
^HlUii 'Wlitii' fntfiB iiif^lfhi, lAii imI |nll4ff||v\iifi 

^"liHrirtiiif^jlv-iNuiwfii' ^9% €il ^smi "lifflr wctnif | fMp 
yttiflHr iMDMl i|&i^ Ifittltfii QMinR |Kff|ff|tf« - tif 

m' psiifv iHUfif vvni^ vif iiis|viKffifvc|ini 

iiinwniftnf i i i i ffiinw i"^ nnl^fw ip i Hif t jf^ifii^ 

vlilHv climifRnr|niWi'| mm VMm jMfUINfnB 

''fii - ipftii 'iMt4n(i f iw^lMNnr ii^' iiiilii Jkm 

''ipM^liififil '1M^;1 

■""" --■■-- - - ■- -' Ju 









|f>iMll^^i«KMClk^ilMda| iM'^ 



mmi:p'miimf^^ 






.wiii 







■J^^>ft«p^ 



^^:^;.'-.:: 



ii\^.r 



^to 



86 XXX. DOOVMM. DE INTEBEMPT. lOA. U VTT. 5. AlJSSCnB. DEB V. HUTTEN. 3?. 8EFT. 1&16. 

Wit fiat^, clHa^. Wntxiitnbtx^ U9 ^titbitn jnoM^\)albtn tt^ii\ix^ ^tial^tn, 
m tDfs be^l)albfn anf fetn tin0el)O}fani ^el^annMt tft.| 

IDiciDol nun ^ap. /Hap. wu ^ann jr fiiaT9tftat, 002 gott t>nn)i itx \ wtlkt fd^ult^tf 
on^ pflid)ttd ^twtft tft, auf mrin ^re baatttoten onD | bctrucbtrn oattcrfl nom iQuttm niA- 
fcUttg, fetcmuctts anructfcn, 0c-|liad)tcn fSioi\ttt %cd)tlicl) 0cl)atf4)cn 011) 0clabcn l)at, iin& 
jd) dcm| fclbrn nad) an nri|)ftucrfd)tncm |lam^ta0 3u frucr 0crtd)t0 ^ctt 002 | Jrcr ^iap. /ftap. 
on^ jrcr IHaprftat l)Ol)cn un^ trcfltct)cn bcQfttjcrn | von Car^tnalcn, /urftcn, ^aucn, 
gcnit, uom ^U vnlt annHcrn | aUs bcr 0cl)o:fam crfd)tncn pin, un) mctn Ilc4)tltd)c (la0 
nad) laut || ^cr au^0ann0cn laHun^ offcnltd) furb;ad)t l)ab , f^o ift ^od) tcr 0ce|mfUt 0clato 
/Bc:dcr, ^urd) fttbf nocb f^inc uolmad)tt0c anmcU^c | folbc cla^ ^uucranntmurtcn nit k0«-io 
mcn , ^onn^cr babcn fid) aUctn | juicn o^rr D^rp bsirftrr auf f6Utd)cm rc(^llid)cm i^ermpn 
funn^cn, | on^ fid) on aUcn furp2ad)tcn ^niaUt, otcr cinla|Tun0 3um %cd)tcn, | mtt pUfcn 
montcn ocrncmcn la||cnn, <^U0 ob utl0cmcUur 0claDnrr | mc^Drr, auf ^ifem Vrd^tlic^cni 
€crmin 3ucrfd)rincn ucr^inticrun^ | t)ab , Hic fi) MU02 cttlid)cn ^ap. /Hap. Vaten onic- 
3ai0t babcn foUr. | Dnnli tod) ^t^\)aib jnn feUid)c2 ^cd)tUd)cn WT\)h m^ti 1lcd)t'|maffi0 eittx i& 
unrcd)tma|[i0 Qifad) er^cUt, ^abcp atn pr^cr ^rs mcs^l^cro au^flud)t unH fo2d)t oibtnnii^ 
1lcd)tcn6 ueUt0 tinn) t)bcr:|flii|ft0 ucrmrrdi^rn ma0, b^tt nun, brr utl 0rnannt t^trannifik 
mc2|^rr bannfrn uom i^ntttn tinfrrn Itrbrn funr b^urbrr uii ortter frli^c | frinrm lU0en^aff- 
ten er^td)tcn bcruemr nad), auo rr^ltd)rn t)rrfd)uU:|tcn U2fad)cn nac^ 02^nun0 meftualif^ 
rcd)tcn o^' fonnftcn 0cftraft | un) cntlctbt, obrr u)ir uns mioer ^cn |ant)frilycn Vcc^t oii>?o 
btUt=|d)ait, mte Cr onntcr annfecrm aucb lu0en^a|fti0Klid)rn auffd)2ribt | 0r0rn jmr empht 
ott brmoibrn, 002 mrm l)rtt (!!r, Mo btUtd)rr ban | 002 1(6. jlap. «fHap. aUs frinem ott^ 
onfcr aUer llcd)tcn 6bcriftcn | u)cUtlid)rn rtd)trr nad) orrm60 au^0r0an0nrr ^ai. loftuni 
0rrla0t, | oticr fiirp2ad)t, onH c:trrn la|frn. picmrpl er abcr fcll) 02tirnltd) Hc-id^t, M13U 
er fpd) ^od) tn fcincm lu^cnbaffdn auffd)2cibcn crpcut, 0c|flobcn, fo kan ain peocr |e-34 
nu0famlid), 011 on^meitfcnlid) crmrfTcn, | Mo fcll^o aUain, auo fcincr oo2U)i|fen)tcn oer- 
fd)uUDun0. oti befo20 |tcr 0ebitrlid)cn lird)tlict)rn ftraff 0efd)ct)cn ift. | 

Pas <^ann9 oom l)ntten felig ob tfr mts jm lier ^itber in0enl)af?|tt0klii^ 
anfle^t 0rl)anl)it, bas er bannefl katn to^ftraff oermirtkt l)et| 

Wan aud) )rrfrlbi0 m62^rr, 0rnu0famlid) fonbrrlic^ brp tirn rrd)t=|urrftrnnbt0rn in Bat so 
^at fpnh^rn mc0rn, ob banno 00 l)Uttrn frli0, | aUrs dao 0cucbt on^ 0ct)anMt bettc, Mo 
cr mit fctnrm lu0rnl^afftrn | 0rliid)trn fd)2rtbrn, jmrtnit au^0rtrudvt)tcn mo^ttcn 3U ocr- 
matntcr | ucrfd)uUtun0 auflc0t, tirr fpd)^od) wr^rr nine nod) kntns npr auff | jmc erfun^en 
^at , otirr nptnrrmrr mi^ apnid)r 0run)t rrfinorn utrr=|Orn ma0 , ^ao ^rnnad)t ganns oom 
l)Uttrn frli0, ^r^l)alb nad) oer'|m60 bcftcnnHi^cr %rd)t, iiatn tobftraff mit l)rnndien o^ers^- 
in ann^rr I mr0 orrmurhbt i)rtte, | 

Viif ettltd) frum <&ranen, ^ertit onb annliere bes ^bls foll)» | ^o^bt^^alben 
oilanb oom fiioibtx genomen l)aben, || 

€0 4ft aud) woi 3urrmrfTrn, mo oil0rbad)trr f^hrttv , ntt aUr n jm | 0run^t, fon^er 
^ur4) atntd)cn fd)etn f6ll)0 mo^tits an^at^un^ onn^ | 02fad) 0cl)abt, ^as ^clfrlben mo^M^al-^ 
brn, ntt ^d)t3rt)rn frummrr | eraurn ^rr:tt onn^ annbrrr Hro ^^rU, tiir IwmaUf ^o /R62- 
orro I ^mbtUiit, Itat, Sof^rfpnnH, unti Hirnnrr 0rnirft , aud) ^rn mrrri^|tail l^annfen oon 
guttrn ^rlt0, mit kl)ainrrlrp ^pptfd)aft orrHinonnt, fonntrr aUrin ^roffrr obrrf4)0mdi- 



* feemfietifl 2, 3. >» sic fHnt A. *» brurbr. A, » mir] mie A » M^ ^. 



'MBL^wmmmmm 



«•ioa; ayTT. s. Atrison. bb» ?. butt. 3?. bwpt. iste. 87 



►ll^llmt ipr^ mm Iw» «^)itt» imirMm ^mtiit \ «kr «^ifii mi^ 
r^«p^» i«l f(^$ luMnr | IM JUMU iilict «mii mMfciiifi mr 

if^ iMtfefi^^^vPtttiifllil MiiMKtwltf' mti^ilidlit tiiii ttlf ir» 

gimfitm^ fipnwif f «np yyiif wni iiHM|f pfiiiiMi^ irp *na 

|if ^t^lmililli %|P(illll| fif4f^ f ti^ r^ itflil siii(|iMiflift- l^f^ 

' 111119 «ntifuiiiiiiifr «!•• wir««i I Mfjini 9ur f wii sci|t M| 

|^^flili| tMi^ilii 'ivfii|tci^ lol|ti4^ voiilptit ' ^Um^^ flltjtoi« Iviiiif 

l^ttHlKfiff HMil' vJPiMityt iil tii Mliitf iil j|fflcii||l iMKic*t 

K^lpMl^j^iimifl ^ ' frimfi|i||k #^ ^^ i^ilP|MEi(U|' ifii lil 
[MifNiit^ frfiiitti^ ilttrlr «^ 

f ^|p9|ipii|l^ icv fiRihr H i iiinlfil iliwi ^fiBi^iiiil ic» 

i "fw ii ii iwc^ ^vfiiMiin» «iisnnii I HMnciiii 

»r| miiMr |ttfv'f tilv-fiMihlNiffMMi- i|iiif'"MH 




MHif ^^iw|f f? 9*1« fvcpfHP^mMniVirf-f pmmv 

=f*iij|i^.«i4i, ii»-|kii;^|ittir 

'-^INiim'*^if^ «P^KiClt iilf^ffH ^''mv*^w 

♦ittiilii iili^-ifamlflm'^' 'tn^iiiir 



Jiflliii ' ilNxi mi il liiil [ ' ^ -^'"^'^v' 

;t1ii'lii'i# iii liwiV 
ii|i ii |i i i) i iii i ji ^ l» 

'"^^%,|Mttii^i^^ 
>^,^i»j^ w?«»^'. »ii^imi^5wiW ^r^i^''**^'^-.- •■^ 












88 XXX. DOCTMM. DS lOA. HVTT. INTBBEMPT. 6. 8. O. BLAUBEUB. TEBTBAO. 22. OCT. 1516. 

neti ofennlid) mtt ^itfrm htrf , fiir vnnf, vnnfer nad)Komen, nrOt tt^un kutttit ofter «e- 
ntgkltd), ^ll0 fid) jrrun0 tinb fpenn, 3iDifd)en ^er l)^od)0rbo2nnen frauioen, ^abtna ^cr- 
t3O0tn 3U ntrtennbera, onb 3U 9fMi ^rafin 3U ,IBumppel0artf onfer Iteben /ftuemen, 
onfe fiirftin, un)i onferm on^ ^eo 1leid)0 lieben ^etreurnf futtoi^rn Don ^utten, fetnrn 
lliinenf ^ni0Kel onn^ mituernmnnten,,3u ^mapen tailen, onn tem bod)0ebo2nnen , IHlrt-i 
^en gert3O0en 3U wirttenber^ , un^ 3U Pe^kl), ®raue 38 <fQtimppel0art , onnferm Iteben 
^d)tira0rr on^ /firftrn , ath ^sittrn tail ^rbaUtm , Barrin vtr tins , alU tttt nnbften frfiHb 
ainer, 0efi||la0en, un^ mtt|laUem oleia br^ aUrn partl^rprn, Krir^, auffrur, unnfb bluet- 
urr0ir|rm, fo ^arauo rrmad)|frn m6d)trn , 3uuerl)iirtrn , fouil 0ri^annMt , M0 fp foll) jnuni 
3U unnfrrm mntlid)rn fp:ud) , onb mntfd)t) 0rfrt3t. Pao mtr Drmnad) , mit molbe^a4)ten 10 
muet , 0uttem Hat , Bed)trr niilTrnn , aui^ ,orrmiUi0un0 aUrr partl)rprn , fo in Oifrr jnun0 
orrmannt frin, ^ifrn onfrrn mntlid)en fpsiid) on^ entfd)i^, 0rtl^an l)abm. €l)un aud) 
iKn 9et30 mi|fenntlid) , mit onno in Kraft ^ife bsiefs, wie t)rrnad)uol0t. 
ftJfr^ein «* imJnf In^VetJ I 5"^nfmn0Kltd) fol ounb loil brmrUtrr onnfrr ^d)tim0er unO /firftf 

ncn Sanbcn rc»cn. | |$ert3O0 Hlrtd) oou 1!0trttennber0 , onns aUo >rr 0rbo2fam /Orft, U 
onnttrrtl)rnt0rr timrr, frinrm rrd)tm b^n 3U onn^tertl)rni0rm ^ruaUrn, mitfambt oniif, 
onn^ onnfrrm mifmn, onO toiUrn, in frinrr lirb /ilrftmntl)umb , ain Hr^immnt, ^te 
nrd)ftrn frd)0 jarlann^ mrrentlO, fet^en, onno orro2)nm, mit frumm tapfrm onO rc^lt- 
d)m Irdtm, auo ^rmfrlbrn frinrr lirb /urftmntbumb. Hrmlid) ainrm fann^tl^ofmaoftery 
€annt3ler, ain oon yulaten, ^wen oom ^M, onn^ }wtn oon ^tetten, 311 ta^ltdpiiV 
^mnMn, onb au^rid)tun0en , ^ie frinrr lirb ^tat^aUtrr mt(b Ha^brnmnt mer^en, onn- 
Oer frinrr Ueb t^ttl, onnO f90l, Hr^irrnn, aud) tn fhi\)tn ta0ltd)rn l)rnn^rln, on^ au^- 
ri4)tun0m, aUm brurll), ^nxxUt on^ mad)t ^uorrmaUtm, onb 3urr0irrn oon frtnrr lieb 
l)abm , aud) oerfelben 0elobt on^ 0efn)O2n fein f 6Urn , jrrr Itrb , jrrr Kintim , lannOm otii 
Iruten, rrr, nfit3 on) molfart 3ufd)afm, onH fd)atim 3uurrl)urttm , vKH fonn^t 3umM 
beftm, on^ 0etrevUd)iften 3Ul)annbln. tler^er fo fol onb mil fein Urb, onn^, abermalf 
^J^^^,FV- ^?'^ /"!$ i 3U onntrrti)eni0rm ^rfaUrn brtoiUi^m , Oao toir ain prrfon , nat^ onfrrm 

(tnc !p(tfpn in foI<9 1 

mcfltmrnt extntn. \ 0tuaUm , iu fcli) %r0tmmt orro2tinm , Oerfelb in aUen oernHiUtungm, 
}ttv obberuertm mitre0terun0 , frin, on) ono, on) onnfern nad)Komen ai~ Beid), aUain 
0efmo2n frin fol. tlrmlid) onnfrrs ^ma^rro on^ /ilrftrn, frinrr Urb Kin^rr, fanO otiOM 
leiit, Cer, nfit^, on^ wolfart 3ufd)afrn, onO fd)a^rn 3fiurri)urtrn , onb fonBt 3um beftm, 
?a4STtt"«V«j;tm*'n"| «"^ trrt»lid)iftrn 3«l)annl>ln. Jirm ob aulTrr^albrn to0Ud)rr l)mnM 
^Tii^Vrfort"* tcr"ln*l «""^ aufirid^tun^m froar trrfrnnUt^ onnO tapfrr fad)rn frin Urb, Oer- 
frlbenn /urftenntl)umb , fannbt ITemt, otier annber mrr^KUt^ Crbaft brtrrfrnnM, oe 
3fi3e9ten fiir faUrnn uidr^m, fo r^ttrn tir ob^rmrUtrnn ^tattl^aUtrr onn^ %at, mad)t ba*tt 
bm, mit frinrr Urb, n)i|Trnn on) niiUrn nod) ^wrn |l:rlatrn , {| 3U)rn oon tirr 1littrrfd)afft, 
onn^ 3nirn oon ^trttm, auo frinrr Urb /iirftrntl)iimb, 3u jnrn 3iubrfd)2rtbmn , met^e 
mit jnrn on) f9 mit tmfrlbm, jn brmrtttrn fd)marrn fad)rn, nad) Orm brlTtmn onnO ge- 



\)tclcn ortl&ograp^if(^cn 5(btoci(6iingcn ju bcmcifcn f(^cincn, naif cincm anbrcn aTS bem 
l^icT oorUcgcnbcn 3)ru(fc bcr 2Ri*in(^cncr J^ofbibUotl&cf, bci 3) t. Aretin BeTtr%ge xiir 
Gesch. u.'Literatiir. 8«. Munchen, April 1805. S. 410... 32. — $^ic le^tc ^SIfte be^ 
5luc(3burgcr 33crtrac|§ ftcl^t au(^ (mit njillfiirUd^ (^cSnbcrtcr DrtboQta^j^ic) in 3WcufeI« 
^ifior. Untcrff. I. 2. (9iiirnb. 1779. 8o.) (5.99... 103. „I^icfcr 2T?a(^tfpru(^ fiel^ct fmit 
*icitgcmaB' gCi^inbcrtcr 9?C(btf(^rcihmg] bci ^ortlcbcrn 3. S3u(^g 2. C^a^j. pagr. 628. ?&= 
nig SRci(^«ar(!^iO part. spcc. cont. II. [4. ^lbtl^l.] p. 714. [immo 724 . . . 727.]'' ©attlcr 

1. c. I. p.224. not.z. 

^ ^ uno Prdv 2, ^ unnli ^rdi. 2, *^ % f. tbrpl unB ^. 2. ^^ nodji] tw^ 3, im 
yrdiaten 2. '^ utlO onU». 2, '<" beffrrnn 1. 



•k'f;.«kBIJLinm»«TSBT|U«;St;0CT.I5ie. %9 




i^j)ii#;iMw#iiH^ €^, «n^ wm 






-^.--tA-^^HWIiMftJ 



^ fftll. Itpl^ liMlli lirMeRt iw^^ 
^llf^liyjfffff lilfc jjrtlili ^itii jtffi»^ M MM kifitatc Ikk w¥Lm 

lilpliMlfMHi fM^r Jto Mni^^ IM;iBti|i nii k§mmt Mi 

(1^9*9»! fita liili-ttli t«i iNMl jMi «it» imiiM^ Mk^ 
^^«iWiiii 4iiiNilM. PH ||!&f«S£agf «f^ 

fK^IMii^ ti»r.»4 nifm pi iir f ii «nw^^^^^i^^tf^ "** 

^-'«IkiiftMr iiir-^fniMfi»! Bit' iinfii- fi^iftiii 
r^kH^' yii^jiiNHMK^fiifiiilirlkfc 
«ii f M|f fiM fittoi sii^ftili Htk fl4 

jiiii' tii'#' twt flMi 'itfifiiM iMit'iflEi(tiiifli tttii'^ 
OlliiifMMr-ifAMiE^^^I^ Itiiidi lifti , li^ jtm 



■•f^<^y-*»#^* 



■■'^-^■j^, 




-^-^f^m^m?^ 












m:-'^i^ 



90 XXX. DOCVMM. I>E lOA. HVTT. 111 TEBEMPT. 6. 8. Q. RLAUBBUB. YEBTBAO. 32. OCT. 1&16. 

b^uftient, l^tltpmnnt kfitrd)rr, JKetrtd) rp^tn, €^ro)0rn rtauffrr 3u plormrtafffnn, $anni 
^tftrtd^rn von mrlftfrrtrtttf aud) fu^uiigm t)on Ijuttrnf r^tnrn ^unm, Drttcrn, tinn^ 
brmrlltem onnrrrm ^mQtt^ l^rrt^og Hlrtd^m von mirttmnbrrg , aud) jr aUer an^mngrr, 
on^ vrrnanntm jnnrrl^alb jrrn, vntt annDrrn lannbrn srfrlfm, obrr ^tr in ^ircm ^ann- 
Ui tirrtiac^t rinbt, cftt* XDtt^m m6d)tm, aud) aiirn anbrrn in wa$ wtrbrn, rtatrs ofeer ve-s 
rm bte rHn, flenennt o^er ael^atffen nertin m6d)ten, fo pe atn tatl gtgtn ^em ann^eni 
mit mo^tten, werdven, aetl^attenf r4)2*fften, ober tn annber wege ael^annnelt ^ ^er ainiit 
btlff, beQftann^t rfirr4)ub, rat, o^er t^at get^an tHi)i bemirm betten, l)ai)mlt(b tnOi ofmn- 
ttd), jn nia0 r^^m, sltf* mts ^m bef4iel)en war, gannt) totit, ab, unb l^ingelegt rein, oui^ 
ain tail , flegm ^em ann^ern feinen letbm , baben , onb giietern , burc^ r^ oUt pemartbu !• 
t)on jrmntwegm jn vngnetem olier atntc^em 1le(t)ten gatftltcl)!! un\i neiitlic^n, nic^t rec^, 
noc^ llfOrnemm, rann^er gant^ mXt gar I)in0ele0t, auct) tias allebie' jbmen, ^a obbemdlMi, 
nnnrerm ^mBtt onb .ffirften, ubn loirttennberg jn lel)en o^er anntier pflicl)ten aufie- 
rc^^ibjt on^ auffgera^t b^tten, tuiiier 3U jren le^en komen, onn^ jnm foUf auffai tfM 
aufrcl)2eibii0 ^aran Kainen nafi)tail, r4)a^m, o^er uerl^inlTerung geper, r^nn^er al mlBi^ 
9ebe perroUr 0e0eneittanD' gericl)! un^ 0efd)lt(i)t fein. fbilfn ob^mieliten onrem nertrtti, 
IJruArunb ^€«*iifl I f^^^^i ^^^ tntf^i}! , ijabtn atl taii fur fict) jr erbm on^ nac^komen^ 
^uxVtn lirbJeSe*'' 1 au^enomm , onnb ^ue^efaot , Ptn in oUen tinn^ peben ^unetm tiinft 
arti0kln 0eftradit0 3ul)aiitii, ^armi^er niii^to 3etl)un, noc^ 0etan werben, 3U|ertattm, 
in kain ioe0 noc^ weiBf bei) oermet))iun0 unnfer^ onb beo Beicl)0 foar on^nat onitfeio 
rtraffei aucl) acl)t, uno aber acbt, tjnlr annber pemen nn^ pueffm jn unnferm onii icf 
1teicl)0 lannbtfribm, kcni0klicl)en Hefomacion , onu 0ul^m ^uUm be^rifen, Mrcin mir 
al0 r^mifct^er kaiiftt, aut vnftt kaQrerli(t)m t)olkomrnl)ait mac^t, onti rrc^trr nilfm, at- 
nm x}^tn ttt witftt tixftn mfttn fp^iid) mtf mtfct^iti ob^rmrlt 9et3 onb l)inftiro jn 09ni- 
cl)em olirr mer pfincten mtf arti^klm tfuti^ ^(4) olftt peman&t0 anbrrn xfon jrrntmr^rn,» 
l)ann)irln o&rr fiirnrmm mumm, jnn m9 fd^tin nas brrcl)dl)r, Hai ntt unnb birfrlbcn 
9rt3 aU^bann, unnb Mnn aU x^ttyo] on apnicl) urrsrr brdaracion onb rrclaruni, omb 
foll) jr obrr frin orr^annMun^, jn unfrr unnb lir0 1lri(t)0 acl)t, abrr ac^t, unb onber 
pcm, ftraf, ono pur^, jn onfer mtf tfts 1Seid)0 O2bnun0, kcni^klicb rcfozmacion, onb 
auf0ericl)tm fannbtfribm br^rtfrn, ^rfaUrn. Vnntf nibrr jr Irib, l)ab vnnti 0urtrr, mit)^ 
}ftt tl)at, unb jn antirr tor^ 0rl)annbrlt mtf f(ir0rnomrn, ujrttim fol unb m60, imc fi^ 
»00 0e0en unfem, m\f Ut I)eili0en 1tep(l)0 d(t)ttern, unnb vn^c^o^famm 3Utbun 0cpfirt, 
urrunb. I on0eudrlid)m. PC03U u^kfin» l)aben mir, tinnrrr inr90l an bifrn b^icf 0cl)an0m. 
Vnnb mir l^ilbelm uon ^ottrs 0ena)im pfalnnt30rafe bej Hrin, l)ert3O0 in boirii , fiir onnf, 
mtf anftai mtf oon tDc^en vnfrr^ lirbrn b}urlirr0 titttio^ fubuii^^, vnt aU0 ^uHiUtbaber 3S 
ber I)a<^0^bo2nnm furftin, frawen ^abina, b^tt^o^in 3U nirttrnbrr^ , mntf 3U Prgkli, 
0rfifin 3U ^fimpprl^ort vnfrr lirbrn fmcftrr. IHnnti niir 1Plri(i) uon ^ottro ^rnaHm Hcr- 
1300 3U t0irttmnber0 unnb 3U Pe^kl) (&rafe 3U ^ilmpel^art , mtf jc^ fUOxxfi$ xfon |$uttii 
Bitter, fur mic^, meine fiunt, mtf oettern, onti mir aU ob^cmrUt ftir oU onnfer oct- 
mannten, onl^mn^er onnti beprtmnber. ^ekennen, Dao || nir in ob^emrUt arti^kl, fp^H^, oidiif 
oertra0, »urcl)ben aUer»urcl)leucl)ti0iftm, 0ro^mdcl)tt0irtit «iurftcn, mtf benii, b^nti^a- 
rimilion 116. kapfer 3U aten ^eitn merer beo %eic^0 ic, onfem aUrr ^ndbi^iftn b<nit , mit 
onfcrm 0Uten miUen onn mol^cfattit tuic obfteet , auf0eriii)t , vnb bcflolfen ift , beviUtit, 
bie jn oUcn ono pctien punctii mtf arti^klii fouil tftt onfer prbii betref mn, an^mowca 
onnn 3uuol3iel)en ^it^cfaot l)abenn , barmiber ni(t)t j(filiannli(it 3utl)un , ober pemonnOto ann- 45 
berm ^ut^un ^crtattcn, jn kl)ain niei0. Wo niir aber l)peniilier tbdten, o^tt ^utb&n gr- 



* giUcbronit fiutf^ttn 2. eeor^cn] JSr^cn 2! Jdr^en 3. « IVerterrtcin 2. • ^ic] 
rie 2. 3. » l)ai)mli(l) o^cr 3. <> onrern omis, 2, ^ Viti^ fanttt 2. Vci^fMr ^. 
" Cbcroc^t 2. » ocr] Cr 2. " jn omu, 2. 



>; •.^CAtfto. TSMl. A 0«T. I&I0. 7. BBfrttT«1>. A1IT.T4R 91' 







•^^^l-J^l^g^fil^. 



'^fil^tiifK 9ffi9f^U^f fliif ^4lif^ MnA' wtniltr- iifdiiNiiili 
'(fi|i|ifiiirf MiHlli iM-wfiiilpf^^PiiiiiiifKlilR' 911(11 iii|D|iiiitiiii 
Mi fslltitt t^^ «^^ fM|t«'9iiiiMi fflrmM 

Mffi'ii pnw |i^itii' ^nt^ ^^iMiR I luiiw 
Jtei^ inilifinr iiiliiilMfii ^ff fffcpflii|t^ 
^^nMlriMffPlifi^ mtt^ firtliiMf lir jtSfliifii «ili^ te»ai« 
/*ii^iNN^|Wii^''' ■" ■•■ ••^^^ ■?-;--:> ■■ 

ittMHF/^ttfMfl^Mrviifilflt Wfililti^^yfltllBijllfttBf M' Vliiriitff 

'W^flH-IUIfn VIIUVUII'fCf^iy-^PH9Wq|fllf^ wmm 91lll|lf 

V tPRns^pvpjii vifiifiiiffff 9ii9"«pif mfnp ||fii|i| jn 

^itth VHtlf y' ffo Mi^f iidli jUNirilNfftfiiiitjfiiHH 

!*91M»"mfl«f -VfUlllff "9IIII9 91lll|Cf-WIV «ffVllllllll> 9ll|ff . 
<*9l99lfl9f f 9llli|iii 19ff INHilf I|li9 'ffffS 'JWIf^m 

ifflnrltljlif 9ili fdiiiB* iMt 'liiii''- iipliii 
JMir lii Ifftfifii M|i f^ M#«i|>''iMi )Mh 

'•aflkiiUi^if' HiiA. Mrliiit' i ^.iMh^lftw- ]9ihAA«^aMMM* 
;^PIli*WPk ** WHf '^iflipw ^gf^v^f^ #Wll|Jlff1lflW9lff 

^- WW^Ifiwf^ ^j^H^^R^fH^MV^^ipiw^iif • 9n9 W 



r<t/*^'' ^ '^■^' 




^^^'^^fM 







T^aSK 






iiii ttf ■ iit IHMttlfli ftifiiiuiMKtf> fliiil* 
llii^«»-#Wfi 11 Hrtiiiiiii Itfrfiiiwr 
^flim vit dfi jMlHrt^f fi. iif iMli ' 
fil llitfli iiBjicii titiriTVtrriHitt» i 

i|ir iiH* «ll lil 

km mtHmi vfi^illii JNIiHi^^Mii^^ 

iM|{fM%^Cli jki 

[ fisi- JttfflMiii^-ilM'^ 

9Mi|iK' fiii^v^i^l^^^^^^^ilv^i^-*''^ 
itll(|lff 1 MH flllAitii^ xli %fipttiil-'^ 

^imfnif tHi fiilwrtlil lte4i ' 
jlgi|nt tf f<|i|ii jiif . lMff<|ifc 

iw «Ji fkwiittll f 4iirti ' fi 9ii|nMi|p 
iPin 




4MWRi j»^<-*^p*^W^^ 



^^^ 



JSX, DOCyMlt. J}K lOA. HTTT. INTBBEMPT. S. KAIS. MAI. UNTBRB. OBO. BZOO ITLB. 93 

M «tct^e^cfi ^itn ufgtt^altmt mrt ...^as Hfd^t, uiAi Krtait mtt itt ^timfamtn yor- 

tl^9fii 9(fn>4run8 uit^ KnDttlm i^txyogtn J<IU tt ober Xttm Hec^tm Mndrl^orfam, 

fclbf, imd) ^urc^ aintden f^tmii 3tt Hc^t erfc^inm, M13U vorberurtB fines ^ufagme 
3«ru0iai 0anj|cn, un^ unfer gneibiig, dutig San^lung, nnrt l^efelc^ (tiar^u er uor urpitig 

ft mr) oer&i^tiictm abgefcl^iaien l^at : S^o ift rec^t ouc^ biUici^ , unJt von Vcttm gemefft Hin 
belai«t|tm feborfamen Itortl^pm, u|f jr J<lnrufm, Becbt, nno Irtaii nit 3ut)er39l^m, 
«04 «crrer an^ubengen. |laf mir jnen ouii) ergeen iaften; l^aben aber tttnWti ^ef Heclh 
tm uc^aitm, unD nit unf6rmlicb, unoerb6rter IVpfe, nac^ unjeuionlicb, funber mie oor, 
ctlti^ mal 0e|m /urftm, un)i funft jegm anliem oft 0efc^el)en ift, nacb t&glicb befc^ic^t, 

lOfu^ rccl^tiic^ iDoi befc^ebm maSi nemiicl) uff ber betai^igten yartbpm, fubmigen tion 
Suttm, unb ^er /nrftin yefmiirunjm , |i(upiiration , unn ,3lnrufm, tttn oon 10urtenber| 

pfremtoric Citiert uff ftag f ur ^ef erften , uff fur Iftn an^em , uf 

fiir ^en tiritten, unH ietftm Becl^taj ^uerfcbinm, jm fotic^ Citation geburiic^ uer- 

kufam idftm, unft uf fold^en oerkunMm, angefe^ten peremtorie Bec^ttag in l^pniefm 

ft&utl 0orttn0e3ei0ter gebom, uno anrtvtn trefmlicl)en jutt, bef geborfamen, unti gegmm&r- 
ttfm ^il, ^cf uon gutun, Unrt oer /urftin oon IKIurtenberg «SlnKiagm, untf Hiagen 
|c^6rt, toiiber tirem rec^tm&fige Hufen erkent, biefeiben unberfc^iMic^ uf brep ^0, un\i 
ncmbiicb Mf ietft etmo oii %ag nac^ lien erften befct^el^en iagen , unti ^uietft uf bef oon 
IVartmbcrg 3um 1leci)tm , un}f )ier C^utigkatt Un^tiiov^am , unb Heracl^tung bie Krtaii ge- 

^mfdi ^um antiern, uf itaB er fa^t, tiaf er Kainer lEiftetl^at, na^ 

^iraf leftmbig, Die jm mit ainicl)em formiict^en, orbmiict)en, ober mirKiicl)en Hed^tm 
mfgrtcgt fpe, er ifab oucb Kaine oermirdvbt. |laruf erinem IVir Cuci) ^er obgebac^tm 
bcfiicriiclKn «^nKiag futimi^f oon gutten, oon megen tier eien^m €!ntii)bun0, un^ ftotif 
ftnf 9unf , fambt Oer iaibi^m |lia0 Iftt i)oci)0epornm .iurftin finer €^emal)ei. Paruft 3une* 

^Smm, oucl) funft ofenbar, unl» KunM ift, mie Uer uon tD^rtenber^ , meiienM $anfen 

9on |$uttm, ini^c^ein 0ncfti0er /8ainun0 mit jm in Mf DelM 3uritten, un^ jm in^m 
IVat^t nai^3uool0en crfor^ert, unli befct)ailPen , uno in foict)er gncOi^en oertramlic^en ^r- 
3ei|un0 on aUef t^erfc^uibm, mit fin feibf ^antien m6r)erlicber I0i)fe erftocl)en, ermur^t, 
unb oifo tobten ^ebendvt liat. ^oi^ Cntipbun^ lier oon Wurtmber^ tn finem oorbefcbc- 
^b^ ^uffd)ribm npe oernaint, aber moi fin bofe ^ainung fo er Mrin ^ebabt, oerKeren, 
ttn^bte€l)at befc^6nen moUm i^at. fax tias anoer, mie lier oon tHurtenber^ , fin erfamc 
l^cmabei . . . in menig me0 , (fo nit an ^00 3U iegm fein) fm&cbiict)m ^ebaiten , fi) oii 
ttHb oft, fo fp letremer, frunMlict)er /Hainun^ fin lnfc^iKlicl)ait , un^ Mnmefen berebt, 
fcfc^uiten, 3ufcl)ia0en 0ebr6et, ouc^ ein- oOcr ^maQmai l)^rti0Kiict) 0cfcl)ia0en, unti naci) 
ssmcr jr 3U ilronufi, unb |^efc^u)&run0 mer oann aineft, Mf |lcl)mert ^amit er ^otn oon 
Ifttttm umbpracl)t , bp finem |lct)iafbet ^remiici) , un^ erfcl)rodvenlid) gejei^t \^ai, Wxt 
bonn foicb fin ganbtun^, unb %\iaxtn u^ futmii^en oon ^utten, unO 'Ott l)oc^0ebornm 
/arftin JlnKia^ , uno Hia^en 3U Bect)t befcbaben , mer unO Kl&rer oernomen mer^en m6- 

|m ^if er aber l)/rrnac^ fin un- 

40fc^Kitc4 Vbei, olier iHi^tbat an fincm 0et|eimcn piener |$anfen oon guttcn, fambt fincm 
Inmefm an finer C(emal)ei Oer /urftin be^an^cn bat , uno oerl)alben nac^ ,^nKia0 ber- 
fdbm partbpb^n mit bem 1lecl)ten, oucb mit beraitem |Sirie0 geitbt, uvco an0efocl)ten ift, 
bft bttt cr ^er CrberKeit finer |anMf(l)aft nit mer 0etramt , funber Oiejenm fo oormaif 
im «rmm Cunt^en liie oorOerften ^emefen ()iie oucb jet3 oii bp jm fin,) fambt bem gc- 
45mttinm iici)tferti0en 96pei, aif etn nutoen armen Cunt^cn an \xd) 0el)en0t, bie er ouc^ 
no^ unterbait, 3t(.for0en, unb mie unf anian^t mtt liem (&eit, fo oie fanotfcbaft unf 
3ttr pe^ainni ^ef oon Sutten raict)m, unli Oao er anoern fin |lct)ulonem t&0lic^ 0c» 
bm foit. Hn)i fo cr nun moi bebmKen ma0, oao fin crbcre Janotfd)aft 0rofc pefmerun- 



' ecmait] =: ^etjodm&c^tigten 



94 XXX. DOCVMM. DE 10. HVTT. INT. 8. KAIS. MAI. GBO. BZ. ULR. 2Sl lUL. 1517. 9. FZ. V. 8ICK. 

Qtn t^abtn mugfn, ntnb Xtas tr fin, unti jr 0ut on Un^ttrlafi atfo Mf^wtntt, fid) tn 
miul^cn, unti fp in Hot ftedvti unb jnen Uar^urd) |irte0 uff ^en ^aU btn)e0t, fo fui^t 
cr nad) I)uti0sta00, gt^tn titn erbcrn, unlt rti^tn Utt f anbtfci^aft , ungegrundet Krfa^rn, 
Xitx lEainung, d^eit nnlt ifiut mit d^enialt uon jnen }u bringeUf Mmit ta§ (ematn fh^ 
pel 5uer^alten, unti fic^ uor finen mily:rn)erti(|en , (berer er jm th^iid^ mer ma4»t,) }n h 
entfd)Utten. IKold) fin ^ngeftum Wefen , etlid) flie^en unrt entnicid)en , etiii^ na4i befor- 

gen, unli f6rd)tenf unti etiic^ defangen meroen 9r^lllt4cn 

pud) 3um fe4i0ten, uW^ ftben^en, bi) ^em |lcni0 non /rankrid), un^ tttn ^t^ono^, 
mie er ^ie umb $iif an(|efud)t, fid) ^arin finer |iunbtni0, unti IJiif mito «fSlentskli^, 
(uns, untt ^00 Bid) nit u^genomcn,) angepotten, un^ funoerlid) ^t^n /rankric^ ofcncrti* 
l)ab, ticrfeiben ^ron mit finen |an)ien, un)i futten mitier un^, un^ bat Hid) cmiikitit 
3U tienen, unb anjubangen. ,^tfo fagen mir nad), un)i barju Mi cr ^er0lid)cn |9iif b9 
/ranrifcen |i(idvin0er gefuc^t l)at , foid) fin 1t!)erbun0 un^ ^ractidien un^ , (mie mir un0 
oormaif mcrkcn iaften,) gloubiicl) angeiangt, ^ann mtr ittt oon gioubmirbigen Pcrfonm 
9cri4)t bat^n, tiic umb ben von ffi\)tiUtni oud) in /rankrii^, un)i in )icr ^iliano^i^ft li 

monncn, unt ^ic jn, nad) cr fp, nit erkenen Pa er obcc nn 

tcnfeibcn €n)ienf un}f fun^criid) bp unferm iiebcn pru^er oon /rankricl), unb Hcr ^iV 
0no^f(baft nit criangt, nad) befd^io^ ^at, aie mir lienn nii^en, ^00 fp jm unfcrtlyolb 
Btphttnrt J<lntmort, unti JVbfd)ei)i gebcn, unb fin IHerbung ^whgttt bobcn, ac^tcn orir, 
to0 foid)0 nit an jm crmundcn, fonHcr fpe mer jr bruberitc^, frunbtli4), un^ 1lad)pcrii^M< 
^ei0un0, fo fp }U um tra^en, ou4) jr |3efd)ai^enl)ait , uno €rberkait ^d)ui^, mcftcr ktft 
cr^ie|la(i)en (uff nKt0 mg jm ^ie, l)ait mioer un0, unb M0 Bid) 0e)ieil)en mu0cn lycttcn,) 

3uru0kl)0efd)ia0cn , ot^er untcria^en l)ob 6cbcn tn unfer, 

unti )e0 1ticb0 IIKtat (3lu0fpur0, am a4)t unti ^mainji^iftcn iEki0 ttti ^onato juiii, ^nno 
funf^eben bunocrt, un^ im fibcnjelicnbcn , unferer Bic^e ^eo Il6mif4icn im 3009 uvHt ^rci-ts 
fi0iftcny uno M l)un0crifcbcn im a(t)t unii ^uwin^i^iften ^rn. 



9. D. 16. ACO. A. 1517. 

[1Pcrfd)retbnn0 /rant^cn n^n Stcktngcn ^egen jRa^f. <fiAatf. ^nr Pandibarkrit 
feiner ^egnaDtgnn^ milier ^er300 1Pind)en 311 Menen.] 

94) /rant3ifru0 non ^icdiicn^cn , pckenn , aio \tit Hcmtfc^c #a9feriid)c majeftatt mctn : 
aUcr0n#Oi0fter gtt ufi anocporner kcpferiicl^cn milti^kcit 0neftt0er 9eme0un0 un)i u|f nicl- 
faiti0 treffeniid) furpitt von mein mtQtn an fein liap. «IBap. bcf4)cen, mtcl) mib^cr 3U 
0cnabcn uff^cnommen l)Ott , be0 id) rtan feiner #09. f^at ur(Oert^ent0en tiicmutti^cn MnA 
fa0, unb tiamit icl) aber bandvbcriicl) 0e0en Jrer ka^. <IBa9. 0efpurt mei^e, ^o fa0 ii^ 
fciner iKa^. /ttt ^iemit 3U, ttaB ict) Jrer filat. 0e0en foltd)er $c0naoun0 c^n btcnft unb: 
bielff miVbcr gcrt^o^ Mlricbcn uon tPirttenber^ unb feinc l)ei|fer un)i anben^er tbun fol 
unb niili, mie battn foiict)^ bnrct) bie t^oi0cbomen ^tren^en €renoeften Scrn tiiibetmcn 
0rafcn ^n .iurftcnber^ , ijern ^bmi^en von Qutttn Hitter uno pietbcrtc^ ^pcttcn m^nc 
0n^i0 0onftt0 berren un^ 0utte freuntie erkcnnt mirbett, tico 3U urkbunti t^ab id) btfcn 
bricff mit ei^tur ^anot uniicrf4iriebcn unb m^nem anl)an0cnlicn ^nfi^el bcfic0elt IKon^o - 
itn 9(c4)^3cl)enbcn M0 rtt§ ^onctt0 J<lU0ufti ^nno tc. I^icbcn^ebcn. 

^ran^ifcuf von ^tdiin^cn. 



1) eattlcT ®ef(^. bcg ^sgtl^mg. SBurtcntcrg. UIm.1769. 4»: I. ©cDlag. no.99. S.257.f. 
2) aRiln^ %. t?. ©irfinQcn. II. n<>. xxiir. ©. 59. f. 



XXX. DOCTMM.DE lO. HVTT. INT. 10. C.«8ARIS VERBA. S. SEPT. 15IS. II. EIN GEDICIIT. 95 
[aTOVST* VIICDBLICORVM.] 1 Q. [l>- 8. SEPT. IftlS.] 

C^SARIS VERBA IN CAVSA DVCIS WIRTENBERGEN. 

Sexta Idus Septembris comUia hahita sunt , in quibus principes cum 
in causa Ducis Wirtenbergensis hinc inde multa tractavissent , Ccesari sup- 

s plicarunty ut cum eo mifius clementiusque ageretur. qui ita respondisse 
fertur: „Etsi nunquam ulla nos hactenus motnt causa, ut contra naturam 
nostram quicquam ageremus, tamen immatura hominis huius facta ita ani- 
mum nostrum inflammarunt , ut malimus a consuetttdine clementioi nostrce 
discedere quam ulterius turbulenta eius consilia immensamque erga domum 

loAustricB ingratitudinem perpeti. Referrem, si sine exprobratiotiis vicio fieri 
posset, quot beneficiorum genera a imiiorihus nostris et a nohis in hanc fa- 
miliam collata sint; referrem quam gratus isle, anlequam a maiorum suorum 
virtute declinaret, nobis semper fuerit. Sed oeqno certe animo toleravissemus 
omnia, nisi et eo provectus fuisset tanquam nostra* penitus immemor beni- 

i^volentuje imperiique Romdni spretor, ut sese nunc Gallis, nunc HelvecHs 
aliquando iunxerit. Nos tamen iuvenili eius imprudentice parcentes quasdam 
futurof concordicB conditiones cum eo pepigimus; sed ille perinde atque equus 
qui froenum pati nescit, fregit illico omnia , et iusiurandi et nostrw autho- 
riiatis per reverendissimum Gurcensem interpositce contemptor suam ferita- 

^^tem iatius evagari quam nostra meruit clementia passus est. CaUerum si 
in re quapiam lasdi se a nobis putat aut quod minus iuste agamus, adsit, 
securum damus aditum: si in causa superabit, absohimus; si facti reum 
convincemus, pcenas luat, Cwterum quando suce imprudentice pcsnitebit, et 
ad nos supplex venerit, hahita in primis ah eo de iis quos contra ius fasque 

^hUesit ratione, solitoe in nobis clementiie locum se reperturum esse pollicemur." 



Richardi Bartholini uiri eniditiffimi de conuentu | Aiij^ften concinna defcriptio | 
M.D.XVIII. 40. pagg.Dij^Diij». 



11. 

€tti ®fbtd)t 90ti finem |loftcn. (s. 1. & a.) 

^O V^i^tr ^9ii Strr ^efu Cl^rtft, Pent ollcs bing unoerborgen tft, 

frrtpi^ mir tix^ntx l^tlffe fd^pn, |)as td^ tn red)ter C\t\it liQn 

#00 bringen fitr tiM %xo^ defd)td)t bas aUe tOelt tft jetj dertd)t 

If ai0en nutj tien merentbatl lltemantio ftd)t an titi feelenbatl. 

35 



9amtt fo Imt td) mtetier l)tn ^a td) oon erft auoofd^tffet btn 

In^ fod, mem l^ert^o^ Mlrtc^o tl)att tte er tn Kurtj begauBen l)at, 

Vtt kuntttc^ Ofter toilfent ift ^er ieft t^m felbft 3U ^utter frift 

lla^rar l&arimtlian ^u <3lu0fpur0 feibo l)at aug ion gan 



Ku8 €. 5. eattlcriJ ©efc^. beS ^erjocjt^. 2Bflrtcnbcrg. %%l II. Ulm 1770. 4«». 
©. 136. ff. ber Sct^Iagen. 

(] iDtem @attl. » ^u ^.] 22. «rt. 1516. auft ton] aitteton @. 



98 XXX. DOCyMM. DE lOA. HTTT. INTEBEMPT. 12. PBBaiZEBS EXTBACT. K. 

tradftt, ittn S^i^H Mlrtd). in ticm jj^blin^er V^ain | auf ^rr ^(ftt rrfto^i nml f^x$ 
/rftl. d^na^en ftlid^e | ^rit l^rro einm ^rstool^n auff il^n ifl^abt, alg tomn rr | ju oirl 
0rntein(^fft mit ^l^ro /rftl. C^nalbm f^ema^linn | ftam Itobina l^attc, tiarinn urmelliter 
Uert^oj t)iel=|mebr geftardvet mortm, tn^em Cr auff Der ^g^ an ^eo | t)on Suttm gasOf 
etnen Bin^ defet^mf fo il^m nic^t ge^lfattm, liann Sf^ von gutten Mmablm in tirm ^d^s ft 
in I 0efd)lafmf ^elbiegen ^jes imar battm ^lyro «irftl. 0n: | mit i^^me jiicbte aniefon- 
gen, am an(bem €a|e | ober mie lemelnt, ^enfelben in ^em lloblinger HPalO | mit 7 HPun- 
)m un^ jKtid^m in ^epfepn rineo xint^iien | (C^elknabens umb|ebrad)t , Mrauf feann »er | 
$ert5O0 t)on ^. yfer^ abieftanben , ^en ^u|ei tion | $ft |$utten yferti imommm, uKb \ttn 
Crmuriten | an einem 9aum |i(elbften lebanget um ibn oU^a ^an^tn | la^en. j^ertioi l» 
Klric^ fit^et mie^er auf l^ein Pfttlt | luelc^es, mie aud) |i(. ^. C(n. lant^ fc^oeiftii tioft 
Jllut 0e«|mefen , kommet toieoer 3um IJofiefinli unb b^tte ^3 | jaim ein Cnbe. f^v ^tl. 
ifin: rennen ftradif natl) ^tuttiartt 1 3U un)i liaf |$of0efin^e 3um tbeil mit un^ mufte 
ni(t)t I um^ ^a lefcl^eben. €tlicl)e goffrutbe auf melfi)en ^eo tion | ^uttent 9fer)it |efu- 
^en, rittm in ^em IValli btn unti | mieHer, fin^m ^bn entli^ toM an einem |toume bon- t^H 
len I tioUer ^uiei^ un^Hlunden, €in $ert3O0 oon l^raunfcl^meii || fo liamabls an bem 
1llurtenber0ifcl)n $offe lemefm, | l|at ibn fitihtt mit uielem tVeinen t)om Itoum b^ro^'1 
gtt^an. Kactyoem foi^ts au^Kommm, i^abtn M von | Jguttm /reunbe feinen feic^namb 
beiebret, ^elbie^m | in /ranken 3U fubrm, aber ^rr|$ert30| mottte folc^es | nic^t 3U|ebm, 
ift alfo ni(t)t meit uon ^em lOaDie in e. | /iedven Sott^iarlinim iman^f, in ^ie Jiirc^s^ 
beiraben | motlien. |lber in Itm ^t^xt [sic]bernacl), al^ §. Vlricl) uertriebm wotOtn, ffohtn 
il)n %t\nt /reunbe nie-loerumb au^|e|raben. Pie t)on IJutten Ipbm ttn |}ert30| | l^ep ^em 
Hom. liiapfer unb lant^en Beict)e t)erKla0et | \fafi man tttn |i(tutt|at^ter $emker (:bm 
S. mepnm^:) aucl). l)inrict)ten fottte. Ilact)0em aber Jiapfer /Harimi^llianuf uemommm, 
mie SS>ict) bie %aii)t ueriofen, | obu)ol)len ^. /. (15. ®emal)iinn Deo jiiapfers na^e ller=|niantitin' 
unb ^cl)u)efter ftoc^trr UHtr , ift ^ocl) ^l^xo \ llaprerl. j^ap. mit g. Klric^m mo^l ^ufrie^m 
lewefen j unb i^ai ^id) an ber von ^utten lilaie nicl)t leKebret, | obfcl)on ^er lant^e /r5n- 
Kifcl)e (2lbel il)n Ifatt uerkla|t. | pie $ert30|in |i(abina macl)te mit Pieterict) H^atbm | ®ber 
Hoiten 3u Kract) anftettuni, Da^ ^ie auff 1)1- I ^nliraeae ^|e Ao 1515 uon ^tutt|. btn- 
meiiefubret | unti bi^ |en |Euncl)m be|leitet mar^. attba ^ie t)er'|bliebm , pi^ §, Uixx^ 
Ub ganr)t9 t)ertrieben mar^. | |}ert30| HUricl) i^at S^ti) mit \ttm Ut Stt^i. B6m. Heic^s | 
beimbiic^en 0erict)t entfct)ui)ii|et, ^ann er etn /rep-l^c^oef lemefen. ^uf Mo IVeftpba'- 
ltfcl)e ®ericl)t l)at | ^icl) g. Itiricl) in $. |lu^fd)reiben uielfetttii be^oien, | ^a^ rr te|)er 
|Eact)t le^abt g^ oon $utten }ftx Jt)tt | ^ein Gl)bett befubelt unD an^ere lofe l^tudve |e- 
tban, I SS>elbften l)tn3uricl)tm un^ auf^ubmdvm. III0 nun $fi \ uon guttm im JBajo ^ 
1515 l)in|erict)tet morben, bnt || ^ict) bte $ert30|inn ^abina mie ob|emelbt au^ bem j l^taubt 
|emaci)t. €0 l)atte auct) ^ie |$ert30|in 3U uiel ®e=|meinfcl)aft mit ^ft uon |$uttm unir 
Pietericl) ^pat\)tn | <(^ber1lo|te 3U Hracl). ^uf eine ^eit b^^t bie $ert30|in in J<lb|n)efen 
§. Kiri(t)0 im $ci)lo^ einm iEant^ anieftettet, tta ift | g. Hlric^ obnoerfebmo in ^er ^tittr 
pep 1lacl)t in0|lcl)log komen, | unb Dem^ant^ 3U|efel)en, mie ^ie nun mit i»em l^patben | -^^ 
letant^et, unti ein freunblicl) C^efprclcl) lebottten, tft Der fiert^oi | fobalo Xttx tanty au^ir* 

Cic^e ift attlia noc^ febr bekan])t, mie mict) rttx §. ^el). H. oon fKtain t)erficl)ert. Hnter 
amtem |ebacl)te felbi|er aucl) in lemellietm ^rt^e lelefm 3U \9abtnf Mfi ^er 9er30| Dm 
uon IJuttm, al0 er ibn ermorttet, mit Diefen lOorten aniereM: liommftu /ieifcl)-pieb. 
€0 mare aucl) in jKa(t)fml)rim in ^tetn fonften lebauen lemefm Die l^iftorie uon rftm 
uon l^utten, mte er mit )er iger^oiin ^abina un^iemlic^ artion letriebm, babep abrr noti 
einer Prinre^in , "Oxt ficl) Mmabln amlVurtenb. |$ofe aufiebaltm, belauert mortpm, meicbr 
bernacl), alo fie fic^ etmao Mt)on l)(itte merdvm la^en, tturci) bao oeriicbtr yoor ^ux^ 
l^ift btnirric^tn mot^tn. 9rr|i3rru0 ^cittr biefm jltrin ab^eic^nrn lafitn 



DOOYlfM.DKI0A.HTTT.INT. II. OEDICUT. 12. EXTHACT HIST. WURT. SACHEN. 97 

vUff jmi r4>^ifft denHimat iinii;^ non ftuitb ba l^at fte uff tin faM 

jun btkbtTn k^uiui B^t^0n pu l^onbs in n6tt(n ntt otrton 

•lit Ccm unb nludvl^eo t^anti ^ic brad^t aus IQurtcmbrriirr fan(. 

irib i4 fon aim ipuni^cr Itft, 9cr ymj^tn fonft bcdcgnct tft 

jr ivarfam niarcn brcttcn Hun Mb fic IDitbbr&t 0c|fcn f^cttcn. 

t tft Ihirtl^tin JHoutj gcnant Pcr anbcr mand^cm man bcK^ant, 

nftalec ift cr gcmcfcn, ^r Kl^atncm molt cr laffcn (ucfcn. 

[Xaufd^t fie uiib (aBt fie i^ur gclter brin^eu] 

aAcin toumb (cfcbcbcn €x matnt fic fotttcn bing ocrjcbcn 

cr fic m6d)t tQblaus mad)cn Uitb ift tod) gxot^t allctn umb fa^Kn, 

5Utttl oon ibm bonu dmtftt. offt untruu) fclbo jrm licrrcn mi^t. 

rf4a4 im un tcr ftunb ^a cr mit ppn un)i falfc^cm flrunb 

It ttt frombcn ftcrbcnsnott ^cbcdicn molt r^tn fd)mcbcn tobt. 

^uot fctb« b^tt bcdan0cn ^n bcm von Sutttn mtt bcm ftrangen 

i^t cr crft bcrfurbcr bao 4)or langc 591 ucrborgcn mag. 

cr ^artblin gcUi gcnommcn unti 0cn <Slilcn unb )cn fromcn 

ittcn ni6ltcn i^blo^ mad)ch ^ls jm mtt cmft un) aud) mit ia^tn 

t^os offt bdt 3U0emutt) ^o nier fpn fad) beltbcn 0Utt. 

tt bi^ nott ntt b6rffen bultcn Pa cr ftd) aber ftner bul^cn 

:t3 unb 0ar ocr39bcn mcUen ba bdt man jn unb fctn 0cfcUcn 

i nom fcbm mcUc^prtn^en Paft ftc ntt fa^tcn uon ben liin^cn 

cf 0rob Mrncbcn 0cftod)m llnb )er aig 0ar uff^cbroc^en. 



12. 
10 an^ rincm von tintm cS^nont^mo nrrfrrtigten tfrtrartr nnb ^nbirr aller 
Urift^ Wnrtrnbrrjitfd^rn Sad)rn VrrtraB nnb ^nftrumrntrn ab Ao 1482 

ad 1605. 

> 1515 bnt l^id) cin ITetbt^cr <^aU mtt S- ^iti^tn | unb cinem /r&n(cifd)cn uon 
' ^m /rftt. enabm | |tebfter Ptener 0eu)e|/n, gan^ non Sutten ^enanbt | 3U0c- 



*. Bnrckhard. Guelferbytan. ,,Collcctanca do vita ac scriptis Ulrici de 
ITutten." fol. 319, sq. 

[3o. 3a. Surrf^arbg §anb:] 
Extr. ex fratris Georgii epistola, d. xvii. lan. 
cioioccxxiv scripta: — — be90efu0t, voao bcr S* 
0l)bte Hatb Paton uon ^tain de morte lo. Hutteni 
procuriert. jier Jlnonpmus tft ber altc ©ber Uatl) 
Pre0it3er; unH marc nid)t uneben ^enicfcn, fo icr Cr- 
tract uor publtcatton bes partio III. ein^elauffcn marc. 
^ scripto in coHectaneis Burckhardianis (fol. 317.8q.) pra^missa esi epistola 
ihutieH d. 23. Febr, 1722. ab alio Burckhardi fratre ad eutn scripta, ex qua 
)nUaB enotasse iuvabit: 

%ttt ^cb. Hatt) non ^tatn l)at ner^an^ener l9o(i)en bcretts nad)er $tutt0arbt 0c» 
I, umb au0 Hafi^em ^rd)iue etni^c 11ad)rid)t ^on bcr l)Uttcnfd)en affatrc 3u erbal- 
I mooon cr untcrfd)tebU(be0 aUba 0clcfen 3U bdbcn ftd) mobl crinncrt. Pic $uttcn 
rsHi Ofp. vol. I. 7 



98 XXX. DOCYMM. DE lOA. HYTT. INTEREMPT. 12. PREGIZEBS EXTBACT. K. 

tragcn, tttn Sttt}og !Klnd).tn tttm {tobltnger Walh \ auf 'iftt ^agti erftoi^fii, locii ^\fr$ 
/rftt. Gna^rn etlid)t | «dett i^tto tintn ^t^moi^n auff t^n ^r^abt, alg n>mn rr |3u oirl 
C^rmrinQlKtfft mit Jl^ro /rftl. C^na^rn tfrmal^linn | /raw ^abina l^fiittr, ^arinn nrmrl^trr 
|$rrt300 uirl^lmrt^r grftardut morfern, tnlirm €r auff &rr Jagb an tfts | tion |§uttm §av» 
rtnrn Hing grfrl^m , fo iljm nid)t ar^lfaUrn , r^ann Sfi ^o^ S^tttn tamal^lm in tirm ^09 ft 
in I flrfc^lafm, ^rlbirgrn ^agts '}mt l^attm ^bro <irftl. ®n: | mit i^mr jiii^to anirfan- 
grn, am anlirrn ^gr | abrr mir jrmrlnt, bmfeibm in lirm lloblingrr lOalo | mit 7 tiiun- 
brn un^ jKtic^m in prpfrpn rinro xint^igm | (CtieiKnabmo umbgrbrac^t , ^arauf feann »rr | 
$rrt3O0 oon ^. yferb abgrftanbm , lirn ^ugrl tion | Sfi 9uttrn Pfrrli gmommrn, un^ }ttn 
€rmur0trn | an rinrm paum S&rlbftm grbangrt unb ilin allda b^ngrn | ia^. ^m^og 10 
lHlrid) fit^rt mir^rr auf ^txn {Ifrrlit | nirld^ro, mir aud) $. j. f^n. gant^ fd^oriftig 9tt^ 
|)lut gr^ltorfm , Kommrt roirlirr 3um S^K^^^in}! unb ^attr ^3 | jagm rin Cnbr. ^ift /rftl. 
ifin: ttnntn ftradvo nac^ iKtuttgartt [ 3u uno Ua^ ^ofgefintr 3um t^rii mit un) muftr 
ni(l)t I uia^ ba 0rffl)r^rn. Ctli(t)r SoflStut}^t auf torlct^m ^ro von \ $uttrno yfn^t grfto- 
^rn, rittm in brm HOalo ^in un]y | mirtirr, fin^m Ibn mblid) to^t an tinrm ^aumr l^an- ts 
0rn I uoUrr ^mtifi unli-19!)un^rn, Cin $rrt3O0 uon $raunf(t)mri0 || fo tiamablB an )irm 
1llurtmbrr0tf(t)n $ofr ^rmrfrn, | ^at i^n ^rlbrr mit tiirlrm IHrinm tiom |toum b^nib-l 
0rtl)an. IIa(l)iirm fol^^ro au^Kommmf f^abtn oeo tion | ^uttm /reuntie feinen ITeii^namb 
be0el)ret, Sl;elbte0rn | in /ranKm 3U ful)rm, abrr lirr j^rrt3O0 toolitr fol(^r0 | nicl)t 3U|rbrn, 
ift alfo ni(i)t mrit t)on ^em miaDir in r. | /ledien 9oit30arlin0m 0rnanM, in tiir liirdK^ 
br0rabrn | toortrn. |lbrr in Itm ^^tt [sic]l)rrna(t), aift $. Ulrit^ urrtrirbm mor^rn, ^abm 
il)n Sl;rinr /rrunbr nir^ltirrumb au^0r0rabrn. pir oon guttm Ipbm ^en |$rrt3O0 | 9r9 ^tm 
tlom. ISiapfrr un^ ^ant^m Bri(l)r orrKla^rt j lia^ man ^rn Sl;tutt0ar^trr Stntktt (:M 
§. mrpnmb:) au(t). I)inri(t)tm foUtr. 1!la(l))iem aber liapfer /Harimi-liianuo uemommm, 
wie ^id^ bie S^a^t urriofm, | obuio^lm ^. /. ^. ®rmal)tinn beo JiaQfrro na^r tlrr'|nianMin 2S 
un^ 5i;(i)U)efter ^oc^trr mar, ift ttoi^ JI)ro | J^apfrri. j^ai^. mit fi, liirtc^m ool)i 3ufri(^m 
0rnirfm j unb ^at ^ict) an tttt \)on IJutten |Sila0e ni(t)t ^eKe^ret, | obf(t)on ^er 0ant3e /ran- 
Kif(l)e (2lbei t^n l)art uerKla^t. | pie jgert^o^in l^abina mad^tt mit Pitttti^ H^fitbm | Obrr 
|lo0tm 3u Utad) anftriiun^ , M^ ^ir auf 1)1. | ^nlirarar ^0r Ao 1515 uon ^tuttf. bin- 
n)r00rful)rrt | un^ bi^ 0rn fiinnd^tn be^leitet mar^. aUtia ^it nrr-jblirbm, pif^ §, !lirti^9<B 
liro fan^Ots uertrieben uMtrb. | $ert3O0 liiri(t) b^t $i(t) mit bem tieo ^epi. tl6m. Veic^ | 
brimbii(l)m ^rri(i)t mtf(t)ul)it0rt , tiann rr rin /rrp-l^cl^oef ^emefen. ^uf ^iao tVrftpba- 
iif(^e I0eri(t)t b(>t | $i(t) @. !tiri(t) xn S^. ^u^f^^reibm uielfeOti^ be^o^eUi | \fafi rr M^er 
|Ea(i)t 0el)abt ^^ tion |$utten ^er Jt)ii j Sl;etn €t)brtt brfubelt unli an^ere iofr |i;ttidir ge- 
tban, I Sl;elbften l)in3uri(l)ten un^ auf3ul)endven. ^lo nun Si\ ^^^ Suttm im J)lajo3=^ 
1515 I)in0eri(t)tet worben, l)at || ^i(i) btr ^rrt^o^inn |i;abina mir ob^rmribt au^lirm j ^ube 
0ema(t)t. €s ^attt auct) ^ie gert^o^in 3U uiei 6e'|meinf(l)aft mit ^g uon |$uttm unfe 
9ieteri(t) ^pat^en | ®ber1lo0te 3U Kradl). ^uf rine ^tit l)at ^ir IJrrt^o^in in ^b|mrfen 
g. 1llri(t)0 im §&(t)io^ rinm Qiant^ an^rftettet, ^a ift | S- ^ivii^ obnoerfe^mo in ^er ^tile 
l^ep tla(l)t ino |l(l)log Komen, | un^ Hem ^ant^ }UQtftt)tn , mie |i;ie nun mit ^em ^patbm | w 

0etant3et, un^ ein freun^licl) C^efpracl) 0el)aUtrn, ift rttt Srrt3O0 | fobain ^rr tant3 auf^ 

« 

Q!i(t)e ift aUia no(i) febr brKanlit, mir mi(t) Ut §. 6ri). H. uon ^tain urrfi(^rrt. Hntrr 
an^rm 0rM(l)tr frlbi^rr aut^ in ^rmrlbrtm ^rtljr 0rlrfrn 3U bitbm, ba^ ^rr |}er30| ^tn 
oon IJuttm, aio er i^n ermot^et, mit btefm tDortm an^errbrt: liommftu Jitif^pitb, 
€9 marr auct) in ^a(t)fmbrim in ^trtn fonftrn 0rl)aurn ^rmefm ^ir l^iftorie non M 
t)on IJutten, mie er mit ter igrr^o^in ^abina un}itmii^ artion ^rtrirbm, tabrp aber 11011 
rinrr princr^in , rtit ficl) Mma^in amlQurtmb. $ofr auf^ebaltm, beiauert nortpm, «ei^e 
bemat^, alo fie ficl) etnxio Muon ^^ttt mrrdvrn lagrn, ^urit) Ub orriiebte foiu Mrc^ 
t^tft binierii^m norftm. yreii^erut tiatte feiefen ^ttin ab3et4)nen ia^m 



XXX. DOCYMM.DIIOA. HTTT.INT. iS.PBSaiZEBS BZTB.K. laLLEIB. AMNAL.AD ▲. 1515. 99 

orfrn, l^erfurjfgansm , ^at rtit \ 0frt3O0tn auffaoogm, rtnen ^nt^ mtt xi)m yu tl|un. | 
Siit votttr 3nNir auftrrtMf » abrr ^at mtt ^pornen | tn l^tr grrtod)rn, alfo ^aftl^tr mtt 
t^me tantirn mfi^rn. | |lrr €ant3 ^attr balti eht Cn^r unti nmr attre SofCrHfinb Drrflp- 
gm untt nrrftobm. | 

5 liri4 oon fluttm brr ddr^rtr Htttrr f4)rrtbrt an | tftn ^bnxg in /rankrrt^ rmf^ Cr 
Srrt3O0 1Klri4m | krtnr j^uiffr Iriftm fottr Kntrr am^rrn aud) ^trfr»: | ^otttrftus Mbin 
ni^t kommm ia^m tiaft ^u ^id) mtt btrfrm | fid^ik t)rrmtf4)rft , ^ann man Krtn jaftrr 
rr^mcKt, | Mfi rr ntfl)t grtban Patu ^rn 2 /Harttj 1519 ^9 | bat abrr ttxfi M Auttme 
|lr|rtrm nid)t mir brp | ^tn jKd)mrit3rrn jrfrud^trt fon^rm brr licnig bQt | nic^t attrin rttm 
^o urrjagtm flrrt^og Kntrrfcblauff | grbm , fom^rm noc^ 15 |al)rr rtnr ftattltcl)r Suiffr | an 
9tit oordrftrnKt auc^ fo piri 0rfcl)rndit | tag rr ^rtn fanti mtt ^rm l^c^mrr^t rrobrrt. 



13. 
CHILIANI LEIBII 

PRIORIS REBD0RFF£NIS1S CANON. REG. D. AVG. 
*s HISTORIARVM SVI TEMPORIS AB AN. MDIL AD ANNVM MDXLVIIII. 

ANNALES. 
DESCRIPSJT A. F. (EFELIVS. 

ANNO DOMINI MDXV. 

Franciscus a 'Sickingen cuidam scribce ferens auxiUum , qui se a 

^o Wormatiensi Senatu a/fectutn iniuria querebatur ^ quosdam Wormatice cives, 
dum circa Pasca Francofordium peterenty cepit, ac deinde lulio mense Wor- 
matiam ipsam obsedit ac post aliquot dies obsidione solula discessil. Vlricus 
dux de Wirtemberg Maio mense loannem ab Hutten confossum gladio sus- 
pendit. Fuerat idem loannes egregia forma iuvenis atque ob morum quoque 
^^decus omni charus populo, Vrsulam Conradi Thum magistri curice filiam 
duxeraty quare, ut fama ferebat, principis offenderal animum. Qui cum 
destinasset occidere virum, inter alios ad venandum educit^ iubetque ut in- 
ermis exeat. In sylva abductum a cceteris pulcherrimum et bonum virum 
intectumque confodit atrociter , interemptumque suspendil. Ludovicus ab Hut- 
^f) ten miles auratus interempti pater anno deinde sequenti convocatis mille du- 
centis equitibus qui in urbe Wembdingen convenerant , filii necem parabat 
ulcisci. Eam ipsam necem Vlricus ab Hutten, ea tempestate inter Teutonice 
Nobiles Latine Grceceque impendio doctus, scriptis in ducem orationibus de- 
clamationibusque amarulentissimis quoad valuit, ultus est, Eo vero scribendi 
'^genere valuit plurimum. Alius quispiam in eundem ludens ducem sub eius 
nomine in parietem cuiusdam diversorii hosce rythmos scripseral 
Ich bin jung und nit alty 
Gerad, hUbsch und wohlgestalty 
Gross genug und kein Ztverg, 
^o Herzog und Henker zu Wirtemberg , 

loannes idem ab Hutten quam ob rem a duce fuerit trucidatus, fcuHle 
patuity nam Ursula Thumin illius uxor tandem duci coniugis loco fuit. 
Maximilianus Ccesar mense lulio multis comitatus principibus Viehnam 
venit 

1 =3 Beytrasge utr Gtschichte und Ltteratur , herausg. v» L C. Freyh. v, Aretin. Mtin- 
ehen. 1806. 1807. 80.faBcic.XU. p.632.8qq, 



100 



XXX. DocTiar* s>m xoa. wnm» wn»^^^ 






S^ikma iMmtri$ Mf^kmli^ 
dueisfiHa, Ulrici ducis Wlriendterffii emUi^ § mm \ 
pia emdugU iura e^nibrague^ naiatmmA 
w^eme md atairem MoiHfchiumr redm^^ aaie»- 
. .,. . ,f^wu^cu$ a Sickmgem bmiemmmi 
loca i§ttmdam dueii LQihankigim adort^ 
MmdmiHanue Cmtar SeptmM 
iOumptureB Mpi$c^^ W4hril3$m qmtfm 
mhrus Manehia ac pierique eUL Cmi^^^ r^ 
kelmo filie inierpeUabai Cmearem, Jeie j^ i 
Viriei dueis Wirtemberffii smfriiiam.t^ 
crudeliier ac durOer h^dmerH^ ei sb iU 
fragia. Ludovicus ah EuOen miks' Oitr^iialf-'^^ 
crimims accusabai, quodIoe^mem^4Mmk% 
fas omne iusque erudOiier aipm'fif^d0me4 
facH herrendique, ac^erieJudkm AMMNi^ll 
deiassat voieiims, ut uUienem ^fe/ 
apud Wemdingam mUie ae duem 
bergium pro SaJtnna negie 4kmf$rie ^ 
vindieUm. M Qelhts ^r ee se r s ^ s ^ .- 
sium . roH pwimim^ i^^ 
proprineipis ac^dk^M^^'''' 
periai. MuMa Jlem^^lMm^ 
SeAtffihr, efiH 

inmr: 'JOfffnW^^ 








^^uir%eme0rg 



W^ 



.yhi^>r^^^«^'.:.%^- 



^^^m^ 



iE3SZ,( «Mnai; p* ioa; kttt. w. IS. lkib. AaaAL. ao a. U)«. 



101 



^|%^3*{?t;'^* 



$f dm 4mr pm Witienherg mit der TMUichen handhmg an WeiU 
^miif^mjmn B$0en $^ne des genannien Ludwigen von Hutten be- 
f^vmd mtf Sein Ungehoriom auMeiben die Straff und Pennen in 
mnd de§ Meiehs Landfriden hegrtffen^ desgleiehen der andem Sa- 
^^ k^ denfennfall und Straffe, auch in 

.viiiiiir>-iyi de$ keitigen Beiche a!oh$ und aberacht gefaHen sey. 

}ffim eepnmiurf CBkmr ipse prmuntiavit: 
00imf /erkemien^ erddm^ uM nrkmden wir den gedaekten Herzog 
...MelAm^n» Wk0nherg m den angeaseigten Pennfakl uhd Siraffe^ auck 

' ,MI(^rrm iies Minnseken Eai^s Mkrm^M: gegen- 

\Meiner Ha^ef^ieken Majfs^ menigiick xumissen, 

l^^^sM lif Herzflg Uinicks wm W&rienbierg tadtVck 

'^iind mgekorsam iaber ausgangen Ladung und ge- 

«W WMenherf tmd^ aUe die so «ik» kinflltran 

Sefneir Haisertieken M^festm 

^mnt siiemiki Sf^keni effUmri smd perHktndet 

^^«llSh**«S* m^gmbism^fen ^^^ henmfft tm^rOn' 

^tiiioeieiis ^b ttiOim eifm efHiiain memi- 
^enmnm mmmmmm TO P P ywi j m uimm tre cmn* 

iffpeitf. «NM 100 trjseia- 

[^Oii^ijjmrmn^dSemmiii nlm Jifit i 
mesdL^n^kis Jtetteenies^kttuiie^ 



m^^^^'^ 












.-♦ t 












i^'/^^ 



102 XXXI. HVTTENI AD EBASMYM ROT. EPI8T. D. 21. OCT. 151«. 

WORMATI^. XXXI. 24. OCT. 1515. 



VLRICVS HVTTENVS 
ERASMO ROTERODAMO 

SALVTEM. 

S.i. Omnes mihi deos irasci puto, quorum voluntate fit, quominus sim te- & 
cum aliquot annos, quique me a tuo latere avellunt, cui, si per fortunam 
liouisset, tenacius adhaesissem quam ille Alcihiades Soerati: quare enim 
non Germanum Socratem appellabo te, Erasme, ita de uobis quantum 

$.2. ad litteras meritum, ut de suis ille Graecis? Non is sum ego forte, qui 
omnino possim placere tibi, cui posse placere quaedam admodum felicitas est; lo 
at non indignus fuissem qui ad tuos pedes didicissem Grsecas litteras, qui 
te sectatus essem studiose, custodivissem vigilantissime, observassem reve- 
renter, omnia tua iussa exsecutus essem, ad omnem nutum exsiluissem. 
Neque tibi fuisset indecorum, si tibi mira sedulitate, incredibili fide mi- 
nistrassem Eques Germanus. Hoc praetidissem, Erasme, non modo aulicais 
consuetuduii, ad quam vocor magna mea molestia; sed et huic, ita me dii 

§.3. ament, peregrinationi Italica;. Et ut breviter scias quid mihi nuper pro- 
posuerim, constitueram irc ad te, ac secutus forte in firitanniam usque 
fuissem; quod meum salutare consilium interverlit importuna meorum liberali- 
tas: liberalitatem enim vocant quod disccndis legibus sumptum elargiuntur, 20 

$.4. atque ob id nunc Romam mittor. Hiec ex itinere scribo ad te circum- 
strepentibus muUis convivis. Parce extemporalitati ; non dabitur revidendi 
copia. Invitus eo ubi te non licet videre teque frui. Qui comites sunt, 
eis persuaderi non potuit, ut fiasilea iter faceremus. Non mirum, quod 
non omnes agnoscunt tuam divinitatem. Utinam persuaderi posset tibi,25 

$.5. quanti te faciam. Videbis editiun a me Neminem, carmen non omniao 
contemnendum forte, in cuius praefatione tui, ut decuit, memini honori- 

$.6.fice. Totus a tremore convalui, item ex morbo pedis; si venies in Italiam, 
nihil remorabitiu- euntem ad te ex illo legali carcere , quo me relegant mei. 

$. 7. Exorassem ut me commendares alicui Roma;, si venissem Basile^m; non3Qp 
negasses hoc beneficiolum , quae tua est humanitas; quodsi vacat, scribens 
Romam commendabis me alicui ex litteratis, cui non mulos scabani aut 



XXXi; 1 = Erasmi Epp. 170J. (Indic.bibl. n^53,5.) Append. lxxxvi. coll. 1573. sq. 

[Unde hanc epistolam Clericus acceperit non comperi.] i 2 =: Wagenseil (Ind. 

bibl. no. 71.) n". ix. p. 88. sq. 3 = Hutt. Munch. U. p. 297. sq. 

*• • Vlrichus de Hutten ad Erasmum. 2. 3. * sine tecum 2. 3, ** Basi- 
leam malim. ^ non om, 2. 3, ^- ^ memini honorifice] cf. infra n^. lxxxiiii.. 



XXXII. EBA8MI BOT. PKiECONlVM HVTTENO TKIBVTVM. A. 1516. 103 

pios fricem, sed inter libros assideani. Non licet plura. Vale. Wor- 
atia XXIV. Octobris, Anno M.D.XV. 



XXXII. (iNEVNTE A.1316?) 



[ERASMVS ROTERODAMVS 

IN ANNOTATIOHIBVS IN PRIMAM AD THESSALONICENSES.J 

. . , At in dliis quidem scepenumero videmus magna vitia vel wtati con- 
maH vel eruditioni. In his omnibus quos recensui, vitce morumque pro- 
tas cum eruditione ex wquo certat. Sed pene exciderat unicum illud 
usarum delitium Vdalricus Huttenus adolescens et imaginihus clarus. Quwso 
tid Attica possit gignere hoc uno vel argutius vel elegantius; quid aliud 
e quam meras Veneres, quam mcros lepor£S loquilur? Quanquam hunc 
iper complecti ccepit vir immortalitate dignus Albertus archiepiscopus 
aguntinensis. Quem utinam cceteri quoque principes certent wmulari. 
iod 51 fierety videremus nimirum non sine causa dictum esse a veteris 
mosdicB scriptoribus ovts ya^ 6 fiia&og ovdiv &t, ov&* rj tbxvti. Neqtie 
ro male constat ratio dati et accepti inter cgregios principes et bonis 
wditos literis: nam si cupiunt ceternam apud posteros famam, quod olim 
\lcherrimum erat affectare, hanc solw doctorum hominum literce pr(estare 
\ssunt certius ac verius- quam ull(e ceree, quam ullce pi/ramides, quam 
lie statuce, quam ulli tituli aut colossi; si non cupiunt, hoc magis dehetur 

iaus, quod non cupiant. An Mcccenati perisse credis agellum Sabinum, 
ius usumfructum donavit Horatio? Non poterat pluris vendh-e quantum- 
€i diligens negotiator. Quod innumeri reges immensa pecunia (juam in 
iossos et pyramides insumebant, consequi non potuerunt, hoc iste brevi 



LXU. HovvM iN|ftrumentu omne, diligentcr ab era8mo roterodamo | recogni- 
m & emendatum, ... |||||| || | HH ||| 1 1| apvd inclytam | oermanije basilaeam. | 
>. FBo)|cvM FRiviLEOio 1 1| || | [Iti fine Uhri legitur] Bafilew in aedibus loannis Fro- 
mj Hammclburgenfis | Menfe Februario. Anuo. M.D.X.VI. [Erasmi ad Leonem X. 
. dedic. data est BaHleae annoM.D.XVI. calendis februariis.] fol. pagg.555. sq. 
*,jcempla a. 1519. et 1522. Hutteni prwconium repetentin non contuHmus. illud in sequen- 
nu ediiionibus Erasmus ipse exemit, ut etiam inOpp. ErasmiBasileae a. 1540. fol. edd. 
m.VI. p.650. , item in Lcydcnsi exemplo totus locus, qui ah Italorum laude incipit, 

omissus est.] 

* licent 3. * Editores omnes et Burckh. etiam (I. ;;. 101.*^.^ anno M.D.XVI. 

derunt, pererrorem, ut sequentes Vadiani Huttenique cpistnta* satis ostendunt. Ce- 
mm Clericus in snbscriptionibus locorum et diermn ubique pro auctorum scri- 
indi more suo ipsins, qui per se ne iustus quidem est, temerc utitur. Huttenus 
ocnl dnbio scripserat ^Wormatite IX. Calen. Novemb. anno M.D.XV. 

"* Recensiti sunt Guil.Waramus etGuil. Montioius Angli, pontificesNicolausV., 
,us, LeoX. , Bessarion et Medicensiura familia, ex Gallis Faber Stapulensis, 
lil. Briconetus, Guil. Copus, ex Germanis lac. Sturmius, Phil. Melanchthon, ex 
dlveiis Amorbachii fratres, Henr. Glareanus. * Quosow4. ^^ ovts xrA.] 

rifltoph. Plut. 408. Neque prsemium est ullum , ncque magui ars ipsa fit. ** Moe- 
tnati Aetsic infra. 



104 XXXII. ERASICI PRiECON. HVTT. XXXUI. VADIANI AD REVCHLIN. EP. D. 1516. 

agello mercalus est^ nullis unquam seculis intermoriiurum famas decus, Atque 
uiinam omnium henignissimo Mcecenati saltem aliquqm huius gratiee portionem 
queam rependere: non quod ille quicquam huius rei vel postulet vel eccpeciet: 
egregia virtus abunde seipso contenta est, quce quidem quo maior est et ab- 
solutior , hoc magis fugitat gloriam. At vera gloria sequitur fugientem. Pul- s 
chrius est meruisse famam quam obtinuisse. Non refert illius cui debe- 
tur, at nostra refert, ne parum grati parumque memores videamur; refert 
omnino, ut egregia virtutis exempla posteritati consecrentur , quo plures in- 
flammeniur ad honesti studium. Verum quod ingenioli nosiri tenuitas non 
potest assequiy quod nostra non valet proesiare infantia, id alii prcesiaiuri i» 
sunt, vel hoc nomine feliciores, quod gratiores esse licet. Nos iamen ad- 
niiemur, si modo vita comes erit, quam vel in hoc ipsum annos aliquoi pro- 
ferri cupiam, ut liqueat certe conatos fuisse, si minus assecutos. Sed dum 
harum rerum cogitaiione teneor, haud scio quomodo pene operis insiituii 
immemor diuiius quam par esi, immoror digressioni. i^ 



XXXIII 



VIENNiE PANN. A A A I I I. A. 1516. 



VADIANVS POETA LAVREATVS lOANNI REVCHLIN S. 

S.i. Vlrichus Huttcmis, doctissime Gapnion, literis ad me suis BononiaR dalis 

honorifica tui mentione facta, quid Roint-e proximis Iiis mensibus in illa tua 
causa actum ruerit, adeo indicat fideliter, ut quanti te faciat. ipsa sua verba ^ 
haud obscur^ testeutur. Is Roma; tota prope a^state, ut intelligo, moram 
traxit, literarum et in primis nosccndi iuris gralia. sed lite quadam inter sc el 
Gallos aliquot ob res Germanonim exorta, uno confeclo Gallo, reliquis autcin 
miserc sauciis, Bononiam petere coactus est, illic fortassis diiitule mansunis. 

§.2. Quanto vero ine gaudio afficiat omnis iila fama, qu<c victoriam innocentissimae 35 
vilaB tua; contra Stoicorum istas siuiias adiudicat, non facile scripserim, ac ne 
dixerim quidem, si coram essein: testis enim esse possum vel poslerilati, quo- 
niam altissimum illud tuarum doctrinarum ocium tam pra>cipili molestianiin et 
perturbationum impetu norf dignum extiterit; ciimque doleam persa>pe d6 miiltis, 
istiid nunquam non gravate tuli, quod bomines illi, quorum stipendiis invidiaso 
mililal, tantas in re lantilla trag(cdias moverint, ut res tota tot iudiciorum ceii- 

§.3. suras, iriagnorum etiam iudicum consensu, sustinuerit. Imponet his finem Ro- 
mana; sedis autoritas, tol vila» tu» el erudilionis praeconibus munita, inler quos 
Erasmum ipse Roterodamum adeo libenter accipio, ut nibil magis. Ego quanlula- 
cunque doctrina ac ingenio id moliar. ut vel meo iudicio (iapnioni debuisse r.5 
studiosos omnes futura secula agnoscanl. excudelur iam uunc a me scriptus 
de poetica libellus, in (pio uierilissimam laudem tui locis oportunis inscrui. 
meam in te observaiiliam hoc ipso testaturus; eius libi copiam brevi faciaro. 
Vale, el scribe. Viennae. AnnoM.D. XVL 



XXXin. Ex Epistolis Ind. bibh n0.5I. citt. fol. zii«». 



XXXini. PBOB. HVTT. APOCHA. XXXV. HVTTENI AD GKRBEL.EP. D. 31. IVL. 1616. 105 
[mAIHZ.] XXXnil. 22. IVLI 1516. 

^d) /roioin von gutun, filtxny <lfiarr(^al(^ *r. bekrnne, aU Hrr — • Jllbr^t — 
ferm ocften Hlrtf^ tion guttrn , meinrm Detterif , gnetita iUfitfait bat , ime 3U oottfurunji 
feinef anaefangenen J^tutiiumo in bober fd)ule 200 fl. 3U ftemer 3U geben, tfafi tftmna^ 
•*^der — Conra^ Hudier, Canonir. 3U Jlfd^afenburg , ^ecretari, in abmefen ^ts Cammer 
fdyreibero, mi^^r an ^enfelben 200 fl. auf mein*bitt 50 fl. gereidjt Ijat, nie id) aud) furter 
ge^. metnem Iktter, aU er in 1!l^elfd)lanli ge^ogen ift, uberliefert i^an *r. tiit /fia0)fa- 
(enae 1516. 

XXXlin. A = Ms. Burckhard. Guelferb. fol. 322. 2 == Burckh. Vit. 
10 Hutt. m. p. 15. sq. 



XXXV. 31. IVLI 1516. 



HVLDERICHVS HVTTENVS EQVES 
NICOLAO GERBELLIO 

PONTIFICII IVRI8 C0N8VLT0 
15 SALVTEM D. 

Tres miper dies perdtdi, amicissime Gerbelli: eo eniin ventiim esl, $.1. 
iit quod aut scribendis libris aut optimis autoribus evolvendis tempus im^ 
pertior, id perdidisse mc arbitrari debeam, totum possidente studium meum 
legali scientia: tres, inquam, dies perdidi Epistolam ad Maximilianum prin- 

2«» ripem quasi scribente Italia fingens ; aiisusque sum in re admodiim seria 
ludos agerc, quod minime poteram obstare hortatibus lacobi Fucbs, cano- 
nici F^ancorum omniimi qui ubique sunt, studiosissimi , ciuus nunc con- 
tnbernio utens hic Accursiammi absintbium polo. Eas nugas ad te mitten- 5.2. 
das curavi, quia mcmini ilagitassc boc a me anno prijeterito, ut aliquid 

35 tibi ex Italia quandoque mitterem , quo ineum erga te studiiun testatum 
liaberes. Veruin tu quid non idem facis? an ego minus testiinonio amoris$.3. 
lui indigeo? Res magnse in Lolboringis geruntur; aliquid fama, sed ea non 
constans sibi, buc detulit. Scribe siquid babes. In Italia belbiio trabitur. 
Pontifex ipgrotat. Ego nuper.a quinque Gallis, quia a;gre tulissein iactatas $. i. 

30 in Ca^saris existimationem contumelias, violenter primum pulsatus, deinde 
vi ac armis petitus, dei opt. max. praesentissimo auxiUo saiutem meam de- 
fendi: ex Galiis qui ferocissinius erat, interiit; ego conscissa sinistra bucca 



XXXV. A = Indic. bihL n». XI. 1. 2 = Burckh. I. p. 105 . . . 107. 3 = Wagenseil 
n". VIII. p. 80. sq. 4 = Hutt. Miinchii II. p. 295. sq. 

' |9arf(^al(Kf, bcketinr 2. ^lbrrd)t] archicpiscopi Moguntini titulos non 

ezscripsit qui Burckhardo apochce exomplum fecit, Gcorg. Christianus loannis. 
« Huldricua 2. 3, 4, Equit. ¥. »« possidenti 2, 3, 4. " te hoc 2,..4. 



1 06 XXXV. HYTTENI AD OEBBEL. EP. D.31. IVL. 1516. XXXVI. EPI8T. ITALIiE PICTICLA. 

S-&.insigDitus sum, praeterea mali nihil accepi. Immodica est per tolam pene 
Italiam Gallonim superbia. dii faxint Germanos nos esse meminerimus. 
De Capnionis summi viri causa bene te sperare iubeo: salus in procinctu 
est: Hogostratus theologistarum alpha ingenti decocta pecunia (tanti spera 
suam emit) nihil effecit, quique olim potentia fretus sua optimo cuique mo-s 
lestus faciie fuit, ty xsfpaX^ xov ovqccvov i^aQafS6Biv imx^iQmv, fractus 

$.6. animo est destitutusque lupus hians discedit. Erasmus pontifici commen- 
davit Capnionem hteris.* Duos Germaniae oculos omni studio amplexari de- 
bemus: per eos enim barbara esse desinit haec natio. Sed iam satis; quse 
ad te scribenda duxi, habes: tu vicissim aUquid scribe, ac vale. Bouo-io 
niae, secundo Calendas August. Anno M.-D.XVI. 



M^ XXXVT. [m. IYLIO] A. l&lft. 

1. 

EPISTOLA 

AD 

MAXIMILIANVM CiESAREM. 
itALIiE FICTICIA 

HVLDERiaiO DE HVTTEN 

EQVITB 
AVTHORB. 

ITALIA MAXIMILIANO C^SARL* 

Qua, si quando dabis, gaudebit et ipsa, salutem 

Accipis afflicta, Caesar, ab Itaiia. 
Fama erat antiquo tua castra movere Tridento, 
^ Et iuga Rhsetorum milite plena tuo: 
Exilui molita novos de more triumphos, 

lamque adeo mecum hoc diilce sonabat lo, 
Cum quidam extemplo quiddam mihi tristius aflert, 

Te modo suspensis ausibus ire retro. 
Turbavi mutata comas posuique nitorem 

Ex male sperato moesta repenle bono; 
Deposui digiUs, abi*eci a vestibus aurum, 

Et gemui, et lachrymis inmaduere genae. 



XXXVI. 1 . . . 5 == Indic. bibliogr. n». XI. 1 ... 4. (et 5.) 6. 

• Tjf X.] capite cselum effringere conatus. Synes, 198. B, " secondo] II. 
aui pridie scriptum fuerit. 

* CMB,] CMB, Avo. 2. Principi 3.4,5. ^ Rhetomm 1.2. ' pofuitq^ i. ^< la> 
crimis 5. immaduere 4. 5. 



XXXVI. 1. BPI8T0LA JlD MAXIMILIANVM C-fi8. ITALIJE FICTICIA. 107 

Forma tibi coiltur, tibi nostra placere laborat; 

Nunc latet; accepto te redit iile nilor. 
Ante pater superum Stygiis me admoverit umbris 
16 Fulmine turritum concutiatque caput, 

Quam nisi le quisquam videat gaudere recepto, 
Squallor in adventus hic manet usque tuos. 
Spes sedet hanc per te cunctando restitui rem, 
20 QuaB nunc fortuna concutiente labat: 

Solor et ipsa meas deserta utcunque ruinas, 

Excusare tuas ingeniosa moras; 
Et quoties suniptis quisquam me invaderet armis, 
24 *Sub domino' dixi 'vindice causa mea est*; 
Nec quod victa premor» ultro victam esse putabis, 

Onme rcluctanti quod fero venit onus; 
Donec abes, donec sinor indefensa, tenebit 
» Invitam quisquis possidet Itaiiam; 

Nec, quid aget blando qui me tibi detrahit ore, 

Pollicitis partes allicit inque suas: 
Qui mihi grande decus, milii qui promisit honorem, 
32 Unus honos, uuum est Csesaris esse decus. 
Me res pollicitis Venelorum ingentibus urget, 

Tentavit nostram Galiia blanda fidem, 
In medioque mei quidam exiiortatur, ut ausim, 
36 Quam dare tu possis, uberiora sequi: 
Averti tenuique manum pactumque refugi 

Donacpje conlempsi, non habuique fideni. 
In te solus amor, in te mea sola voluntas: 
40 Aut nunquam aut per te libera terra mea est. 

Tu doipmus, tua iussa sequar, te principe tollani, 

Ut quondam, domitis gentibus acre capul. 
Per te priscus honor, prisca ornamenta redibunt, 
44 Aut ego perpetua squailida sorde ferar. 

At tua lenta mora est cessasque in vola tuorum 

Qui spe, qui dubio consenuere metu: 
Interea nullis ego uon obnoxia fatis, 
4s Cuilibet audenti preeda relkta petor. 

Ah sinis ItaUam nullo tutore reiinqui, 

Regnorum caput hoc imperiique domum? 



^* tqualoT 2. *' utrimque J...5. '' an volaptas? ^ gentibos] regibos 3.„5, 
fqualida 2, ^ Aat 4. 5, fcaomm 2, ^-^ Has duos vema amisenmi 4.5. 



XXJL DOCYiiBMA ra toju wmim 



mt im^ ii9 M ««tfo iiifiNni 

wfflMl flr #W WtUf §f|l4IHI wift Iwp 

^^^•^•■> ^ H^T^ ^W^T- ^^^>* ^P^fl^^ 

MU lillA^ iif fffilrflSiH bmi 

'^'^^^^ ••.W^^WP |^pif»^W» w»W*|^»i^ W* 

ycriii M ifMliciii mfmM .. 

Sttf i& kstttti ift dkc IMi». 
ay tt^kA^ Mmif ittikiR tfir 



Bf ic mni Mi& iiff yrfi^ ^tfa» 
Biifiihta •*— *^^ iM jMEUAMfli . . - 

Huiii- 'Mti fff iMfiaiiiiii Mi ~ 
• mh iiaMrt Ir Ir fiHiifi lilMi- '^> 

■ttui ^ IMr iiteMI j 





XXXVI. 1. KPI8T0LA JLD MAXIMILIANVM CMB, ITALIJS FICTICIA. 109 

He ferus Arminius sumptis afflixit in armis 
8S liivicloque roeas pectore fregit opes. 

At lu bella move pro libertate meorum: 

Et potes et debes hoc removere iugum. 
Ducat in exemplum praBclaris Carolus actis, 
92 Infestum a nobis iile removit onus; 

Ducat in exemplum geminorum splendor Otlionum, 

Keddidit in melius tempus uterque suum. 
Seu cnpias iaudem seu prxmia digna laborum, 
96 Cum mihi subvenias, illud et illud habes. 
Ah quoties timui, cum res Germana placeret, 

Errares patria; nequid amore tuse. 
lllius armorum virtus, locupletior haec est, 
100 Divitiae fortes haB decuere viros: 

Siquid ab antiquo repetis tamen, omnia quondam 

Devici indomitos ^upposuique iugo, 
Ulla nec ItaUca victoria longius ivit: ^ 
104 (lens tua nunc, oiim maxima Roma fuit: 

Me Libyci sensere duces, ego Punica vici 

Kegna, per Aethiopas arma tuUque truces; 
Quanlum Arabum, qu^htum est Aegypti/ Marte subegi, 
los Effera Parthorum me timuitque domus; 
Pugnaces 'cTonmi Thracas, fudique feroces 

Pannonise populos horribilesque Gelhas; 
Pugnavit quoties, toties mihi GalUa victa est, 
112 Signa per Ilispanos, per Siculosque tuU; 

Ausa Calydonios etiam superare Britannos 

Inieci occiduo ciaustra metumque mari; 
Dalmata succubuit mihi, succubuere rebeUes 
116 IliyrU, MoBsos edomuique feros. 

Audaces cessere Syri quique eminus arcu 
Non modicos Persse distribuere metus; 
Vici acres Macedum turmas» vici Attica regna, 
120 SerWvit Romae Grsecia tola me<e; 

Me domitse novere Asiae, tot regna, tot urbes 
Sensere et quem nunc omnia, Turca, timent; 



^'^ Tum f. A. csesis legionibus illis, 3. ..5. Arminus 2. ^^ Qua clade Aoso- 
Bin terruit imperiam? J...5. ^ meorum] tuornm. J...5. •* fplendore i. 

premia 2. •• subvenies, i. et i. crit. J...5. •• hec 2. *<* Dinici^ 2, h^c 2, 
ciiere J.2, •» Lybici /...5. ^^ Aegipti. marte 2, "o Gethas. omnes, "» Ca- 
loAios OMnet, pro Caledonios *'• Actica J...5. ^^ tota] victa 3„»5. 



1 1 XXXYI. U BPI8T0LA AD MAXIMILIAHYM CJB8. ITALIA PICTICIA. 

Impressi tibi, Ponte, iugum Colchosque cecidi; 
124 Pertulit incursus Caspia porta meos; 

Per Solymae grassata iu*bem mea gloria gentis» 

Nec mihi se rigidi non tribuere Scythae; 
Fregi acres Cymbrorum acies et Teutonas armis, 
•12S Excidi et quorum te pudet, Helvetios: 

Nullus in orbe locus qui me non noverit omni, 

Novit in immenso est insula siqua maris. 
Una caput mundi meruit mea Roma vocari, 
132 Non tuus hoc Rhenus ipse negare potest. 
Et sinis haec, unde est-tibi gloria tanta, perire? 
Quin agis et tua sunt siqua tenenda putas: 
Non ego vel magni precium tibi vile laboris, 
136 Non ego ero Marti causa pudenda tuo. 
An quis mille rates pro coniuge ducit in armis, 

Tu bello pulchram non petis Italiam? 
Si qu(erenda forem, poteras aliunde morari, 
140 Nunc tibi, cum tua sim, prima tenenda fui. 
Tu caput es Romae, mundi caput illa vocatur, 

Ah age, qui rerum es, omnia vince, caput, 
Aut hoc si nimium est, saltem illud vince tuendo, 
144 Quo nihil uberius maximus orbis habet. 

Causa gravis belli, victori maxima laus est 

Praedones Latio pellere ab imperio, 
Romanum formare statum, vicisse superbos, 
148 Et tandem Romam restituisse sibi. 

Huc ades et modico cape praemia summa labore, 

Dicam omnes uno te meruisse minus. • 
Ausoniae lacerantur opes, decus omne Latini 
^ 152 Nominis externo succubat opprobrio, 

Pulsa omnis Latio virtus, fex ima resedit, 

Mente abiit quisquis iiberiore fuit; 
Nuda viris mecum pueros alo, quaeque supersunt 
1S6 Intactas Galli non voluere nurus; 
Infertur teneris vis cottidiana puellis, 

Non mihi matronas nunc Ucet csse probas. 



<" pouie 1,2, csecidi 4,5, *** impnlsus J...5. ^" Cimbrorom 5. *■• 
cidi, quorum i, Yis mea bellaces contudit Helv. 3.„5, Heluecios 2, ^^ NoTil 
accessi e. 3„,5, "* pretium 1,5, "^ Bellum Troianum. *** niBdB e. , 
^*^ uihil 2, *^* laoerantnr 2, i^ fex omnes, <^' vix 3, uia quotidiaaa 5. 



XXXVI. 1. EPI8T0LJL AD MAXIMILIANYM C£8. ITJLLIM FICTICIA. 111 

Non sexus, non est cui s«va pepercerit aetas 
160 GalLia, non ipsis abstinet illa deis. 
Obiice de rabido yirtute uitrice furori, 

Nii reliqui victor iam facit iste mihi; 
Foemineum miserare genus puerosque deosque 

164 Eripe, quod perdam nil super ista manet; 
Serva aliquid dum non perierunt omnia, ne cmn 

Servari cupias plurima, nulla queant: 
Maturasset opus casu Friderichus in isto, 

165 Cuncta repentma praecipitasset ope; 

Dmn tamen ille studet vitiantes toilere morbos, 

Quam volui medicae plus abiere manus: 
Kumpe moras, venere dies cunctarier ultra 
172 Qui prohibent salva laude fideque tua; 

Arma cape intrepidoque tuas motu assere laudes. 

Quid vorat Ausonias Gallicus hostis opes? 
Omnia victoris mirantur pectora Gaili, 
17C Hoc tu materiam laudis ab hoste pete. 
MoBSta precor genibusque tuis presentia tendo 

Braciiia, depuduit supplicis esse loco.. 
Res tua cuncta perit, summis se admiscuit ima, 
iso Vergit in occasum siqua suprcma fuit; 

Non modus est, non est qui debuit ordo tuorum, 

Turbantur mixto fasque nefasque loco. 
Dilanior patriis obnoxia facta tyrannis, 
1S4 Ut taceam externo quicquid ab hoste fero. 

Pastor eris, servabis oves, purgabis ovile, 
Lustrabis quse nunc ilhta sorde iacent. 
Ipsa pusillanimes Romse ius dicere scribas 
188 Cum video, et nullo pectore vuigus iners, 

Quique sacerdotes titulo tenus otia ducunt, 

Quique bibunt semper plurima, quique vorant, 
Moiliculosque bomines et inerti corde supinos, 
192 Quique ibi sunt quorum facta referre pudet; 

Et pudet et dicam, pathicos regnare cynaedos 
Cum video, Romam tunc pudet esse meam. 



*•• enpies 3,.$, "' Fridericus 4.5. **' niciantes i, ^" indomitoque 3...5. 
^ niciores 2. *^ prefentia 2. tendam i.2. *®* qnidquld 5. fero] tnli 3...5. 
'*• ipe 2. ** ocia 2. omnia 4.5. "* ibi] ubi 5. ^^ Paticos J. paticos 2. 
Cynedos i.2. cynedos 3. 



1 t 2 XXXVI. 1. EPI8T0LA AD MAXIMILIAKVM CiES. ITALI2B FIGTICIA. 

Dii melius quam tu desperes ista iuvare; 
196 Sic cecidi, ut possiiii surgere lapsa tamen; 

Grande quidem vulnus, sed adliuc medicabiie nostrum est, 

Nec levis est, nec adhuc plaga recusat opem. 
Me nisi tu redimas, nisi te dube iibera res^em, 
200 Tot venient reges qui faciie illud agent: 

Ne sine te vinci, ne, quse tua propria iaus est, 

Hanc aliquem media praeripuisse niora. 
Nec tibi Trinacrio sulcandos littore fluctus 

204 Propono aut dubias fiudere classe vias: 

Ut milu me reddas, ut tc in tua iura reducas: 

Quod facies, tua per regna tenebis iter; 
Omnis ab apposita tibi se manus adiicit Alpe, 

205 Maiorem vim quo iongius ibis liabes; 

Nec tantum adversa^ minuent tua robora pugnae, 

Quantum acies subitis crescet ab auxiliis: 
Qui Venetas fugere manus, quos Galiia vicit, 
212 Et grave Thuscoruni qui renuere iugum, 

Et fidei servata tua; quse se agmina nondmn 

Hostis in adversas explicuere manus, 
Qua non esse putas, efliindent se arma virique, 
210 Excutiet latebras ira sepulta suas, 

Ut, si nulla tuos Germania roboret ausus, 
Hoic tainen Ausonio militc bella geras: 
Omnis ab exulibus gravior vhidicta, negabis 
220 ' Irasci Venetis te potuisse magis; 
Asperat offensas illata iniuria mentes, 

Cogitat ulcisci quisquis acerba tuiit; 
Laude tua facies aUeno bella periclo: * 

224 Quid dubitas spacio corripere arma brevi? 
Ut taceam quantum est lucri certamine ab iilo, 

Tam claro poteras Marte vovere mori. 
Te quisquam imbellem quoties de plebe vocabat, 

225 Ne caderem rupto pectore, cura fuit; 
Multa quoque ulciscor, quie tu convitia nescis, 

Et quoties pro te quid licet, arma gero: 
Sed ruit in modicas adversa potentia vires, 
233 Saepeque, cum iiolim, est ira premenda mihi: 



"* iauari 1,2, ^••^possem 4.5, ^* lam nisi 3„,5, *" sulc.} remi 
do8 J,2. *^ Prsppono 3„,5, ^ oppofita 1,2, ^* spatio 3,5. "• coiralc 
^^ in noftras obuerfa potentia /. 2, 



XXXYI. 1. BPIST. ITALLfi FICTICIA. 2. SOB. HB88I BBSPOMSIO MAZIIIILIAII. 1 t 3 

Despiciunt Veneti cives te, Galiia temnit, 

Vix aliquid sperat quisquis amicus adest; 
Finguntur mediis in te omnia turpia scaenis 
236 Contemptuque carent nulla theatra tui; 
Audivi, et puduit, recitari carmina de te, 

Et qmi te ridet, ingeniosus is est, 
Atque aiiqius medio iam sol ubi lucet olympo, 
240 Accenso quserit lumine Caesar ubi est. 
Quam fuit indignum' tibi non parere iubeuti, 

Tam tua maiestas laesa tuenda venit. 
Per genus egregium clarisque iiisignia factis 
244 Sceptra, per Austriac^ stemmata clara domus, 

Per decus imperii maiestatemque verendam, 
Per qui te his rebus praeposuere deos, 
Perque tui, iaceant quse molliter, ossa parentis, 
24<s Per quae te insomnem cura nepotis agit, 

Rumpe moras, oro, fer opem rebusque caducis 

Auxilium praesta suppetiisque leva: 
Sic tibi quam sera est, tam non elangueat aetas, 
'^^zi Sic superet clari Carolus acta patris: 

Quae iam plane omnem amisi vocemque coloremque, 

Absimilis non est cuius imago neci, 
Quam casus minuere graves, quae mortua credor, 
Exurgam adventu prosiliamque tuo. 
Bononiae. 



Dlfe. 2. A. 1616. 



RESPONSIO 

MAXIMILIANI AVGVSTI 

HELIO EOBANO HESSO AVTORE. 

MAXIMILIANVS AVGVSTFS ITALIAE, 

Legimm afflicl(B lachrymas et verba precantis 
Auxilium nostrce sed tamen Italiw; 



2...5 = Indic. bibliogr. nO.XI.2...4.(et5.)6. 

^* fcenis i. scoenis 4.5, «^ querit 2. Cf. epigramm. pro Pasquillo Romae 
j ^^ia lustrato" **» nepotis] Caroli V. ^ prefta 2. **^ tiloc BononiaB. 1. 
^Uig. Bononin. 3, BononisB omis, 4, 5. 

>t«8P. u.] dedimm ex 2. bbsponsobia ad italiam maximiliani c£Sabi8 avtobb 
^^Xo bobano hbsso oebmano. 2...5. Avo.] Csesar J...5. * adfl. 4.5. lacrimas 5. 

^TTTBHI OpP. VOL. I. 8 



114 XXXVi. 2. SOB. HBSai BB8P01I8IO MAXIMIL. AD UVTTBNI EPI8T. ITALIJI. 

Legimus et turbasse comas^ fk>suisse nitorem^ 
4 Nec gemma digiios amplius esse graves: 
In nos causaris neglectce crimina formee, 
Et nimium lenta scribis abesse mora; 
ScribiSy ui his curis vix possis cegra levariy 
H Et desperata pene salute mori. 
Si qua fuit quam nos velles misisse satutem, 

Despice, nunc primum est ilta feretida tibi: 
Nam tua sic animum permovit epistota nostrum, 
12 Ut ptaceant avido quam stiius arma magis; 

Et tibi non eadem ratio est, nec velle videris, 

Quisquis ut afftictam tiberet Italiam; 
Nos regem, ut decet, agnoscis dominumque fateris, 
16 Buice tui nomen Ccesaris iltud amas; 

IIoc vetus, hoc supplex Augustum nomen adoras 

Atque Aquitas repetis, tibera signa, tuas; 
Commemoras veterum Mavortia facta parentum, 
20 Resiitui per nos et petis ipsa iibi. 

Parce queri servaque fidem et spes concipe magnas, 

lam tibi, ne dubita, noster anheiat equus; 
Quantutacunque nocet cupidis mora, nostra sub armis 
24 Est igitur variis littera fracta locis: 

Scribimus et dictant iratas verba Camcenw, 
Terribites referunt singula verba tubas; 
Nunc mihi Teutonicas videor spectare phalanges, 
28 Ex una quoties scripta tabella plaga est, 

Nunc tofigas brevibus certare dolonibus hastas, 

Cum stetit hic versus tongior, ille brevis: 
Scilicet ex ista promissam parte saluHem 
32 Ut missam posses dicere, cura fuit, 

Ergo ad te brevior tanto ibit epistoia, quanto 

Pro te suscipiet longior arma manus: 
Namque quid Alpinas fuerit movisse sub arces, 
36 Afftictam cum mn ipsa querare minus? 

Mene Tridentini urbem superasse Athesimque fragosum 

Ludibrium fumce despicientis erit? 
Ilta quidem non vana tuas pervenit ad aures 
40 Atque aliquid maius quam toqueretur erat; 



"adfl.4.5. "IiteraJ.5. «^ et] ut5. Camoeiiw J...5. ••Adfl.^.5. ^ Ar^ 
ttate a, 1509. 



XXXVI. 2. BOB. BBSSI BB8PONBIO lliXIMIL. JLD UVTTBNI BPI8T. ITALIA. t 1 5 

Sed quody u( assueta esi, prceclaris derogai actis, 

Ex ista nobis parte maligna fuit: 
Expulit imbelles Aquilce prcesentia Gatios, 
44 Tanius in Augusto nomine terror erat, 

Et neque susiinuit meiantem castra videre, 
Quem poterat dici non iimuisse prius; 
Quodque minus potuit sumptis beiiator in armis, 
48 Tentatum precibus pene peregit opus. 

Sed retro cessisse doies quererisque fuisse 
Non satis irata fuimina iacia manu: 
Hoc tibi quicquid erai, fugiente pepefcimus isio, 
62 Cuius eras nobis crimind pene nocens; 
In tua nos pairia grassari viscera dextra 

Finge dge, et hoc €Ui^uis cui placuisset erat, 
Ai poiui et volui cedentem longius ipsum 
56 Infestis Aquilis in sua regna sequi: 

Quo minus id possetn, commissum est fraude meorum, 

Heu etiam nostris nunc maie sancia fides! 
Prisca fidem coiuit sanctam Germania, nec gens 
80 Clarior hac nobis, testis es ipsa, fuit; 

Nunc sua perfidice passim sunt prcemia, passim 

Perfida sacrilego pro siipe castra merent: 
Quanium tu cuperes, si posses vera negare, 
M Apuia non aiiquo prodita regna dolo? 
Quam maie dissimtdai sub proditione nefanda 
Cepisse angtUgerum Gailica crista ducem? 
Nos quoque, dii facereni, non ampiius ista petisset, 

Soiaque de nobis perfida, Brugi, fores; 
lam neque pius nimio tardantes questa fuisses, 

Inque sinu poieras nos habuisse tuo. 
Quod neque fracia meis poierat, nunc miiior, armis 
72 Adria, non pugnax impediisse Ligur, 



68 



* imbeUes] audaces J...5. presentia 2. ^^ m. Oct. a. 1509. ^^ isto] illo 
.5. •* csedentem omnes. " Maximitianits quod quof Fenetis anno superiore ce- 
'at, a, 1510. onmia fere amisit, imperii status auxilia promissa, denegantes incuipa- 

(ef, infra v, 215 sq. ) nam de rebus vere a. 1516. ab imperatore in ItaHa supe- 
*€ tnfeHcUer gestis A. /. sermonem non esse puto, has attingU Hessus v, 227. sqq, 
pta] Italia. ^ facrilego 2, ^ si posses vera, negare Apala 3, „5, ^ Came- 
msiM fcederis (a, 1508, a Maximiliano imp,, pontiflce R. lulio 11, , Frandas Arra- 
ittqne regtbus contra Venetos initi) condiciones non solwn de NeapoHtanis posses- 
ihtf neqae a GaUis solis fide fracta contemptas sunt, ^^ illa 2.,.5, ^ Brugen- 
MaximiHamm per sededm hebdomadas in carcere habuermt usque ad d. 16, m, MaU 
'488. qoses^ 3,.,5. ^i Quod non ille meia 3.„5. " Ljgur 2. 

8* ' 



116 XXXYI. 2. BOB. HB88I BB8P01I8IO MAXIMIL. AO HVTTBIII BPIST. ITALIJB. 

An pacem toiies Venetum petiisse rehdlem 
Nescis; et pondtis non fiabuisse preces? 
Quam fuit antiquam satius coluisse paludemy 
7G Iratos terra quam tolerare deos? 

Aspice et ipsa tuos te contemplare per artus^ 

Non macula est Veneti sanguinis una tibi; 
Illa quidem nostris nunquam fceliciter armis 
80 Bestitit, in patrio gens animosa mari; 
Perdita deflet adhuc amisso castra Boberto, 

Piuraque in Austriaca signa videnda domo : 
Respice teque retro bis quinis collige ah anniSy 
84 Invenies faustum hanc constituisse nihiL 
Exiguo quoties numerosas miiite turmas 

Fudimus et parva maxima castra manu?' 
Scit Padus et propior Mant0€e Myncius urbi 
8s Atque Antenorei tecta superba lariSj 

Testis et cequoreee clades lachrymosa Ravennce: 

Heu tellus quantum sanguinis ilia bibit: 
Scit Verona suis per nos animosior armis, 
92 Nec toties vinci Brixia docta negat, 

Mcefiia nec miserce quondam, nunc capta Cremonie, 

Nec Vicentinus nec Mutinensis ager; 
Ipsa paludosi dominatrix lenta profundi 
96 Ante suas legit fulmina nostra domus; 

Linigeri medio trepidarunt cequore nauice, 
Linquentes pavida retia lapsa manu; 
Nunc erat utendum parta iot pace per annos 
100 Nostraque fcetici Roma adeunda pede, 
Ecce timei sacra positus Leogaiius in arce 
Fors Capitolinum surgere posse lovem, 
Ecce timet Gallumque vocat dubitafque manere 
104 Sub domino Romam Ceesare posse suam, 
Heu Leo, ccelesiis coliator provide regni, 



" feliciter 5. ^* Rob.] de Marca, duce Buliionerui, Erardi Leodieruis epi- 
scopi fratre, qui Brabantiw oppida vastaverat, ^* Austrica 5. ** hanc non *«• 
bet 2. 87.tq. Miqq. ^ pugnis a, 1513, sqq, commissis, ®' Myncius omnes, " Anten. 
tecta larisj Patamum, ^ lacrimosa 5. clad. Kav.] d. ll.^pr. a.l512. cf, Ouie- 
ciardini hist, Ital, lib. X. ' ** toties victam Brixia pulchra negat 3,., 5, ^ palnd. 
domin.] Fenetioi, *• m. Sept. a. 1513, ^^ f elici 4, 5. *** timet Latia clansiis 
speculator in J...^. *" pofcc 2. ^^^ Leo X, cum Ludovico XIL OaUorum rtgt d, 
6, Oct, a, 1513, contra Ceesarem pactus est, ^^ Heu tibi c. 3,,, 4.^ 



XXXVI. 7, EOB. HE88I KKSPONSIO IfAXIMIL. AD HVTTENI EPIST. ITALIJB. 117 

Debueras nobis hecc sinere, ista sequi, 
Et cum credaris superorum ianitor aulw, 
m Cur aliena precor claudere regna voles? 

Nos te Romance dominum ditiohis et urbis 

Fecimus^ in capite est nostra corona tuo: 
Utere pace bona nobiscum , rebus inemptis 
112 Contra nos nobis debita stare veta; 

Nam qni promissi cfaves commisit olympi, 

Martia pro regnis non dedit arma tibi; 
Pro populis baculum cepisti, pastor ut essvs, 
» 1 6 Non ut cum popuiis bella cruenta geras: 

Nos tibi fjuam iustum esty quam nos debere fatemur, 

Non votumus sanctam non soivisse fidem; 
Tu modo ne nimium nobis insurge, nec unquam 

Extemos dominos in tnea iura voca, 
Tu quoque ne dubita, regni pars optima nostriy 

Utitis ex multa parte querela tua est: 
Indignos regnare doies et Romuta scribis 
Nescio quo misere prodita regna doio; 
Venit ab occiduo qui te conveltat Ibero, 
^ Hinc Venetus partes abripit, inde Ligur, 
Quodque magis miror^ prwdatrix Grwcia tutam 
■ '=^'» Non sinit, hinc gravis est lilyris ora tibi; 

Aspicis eversas quasdam et sine mcenibus urbes 

Squalidaque informi signa vetusta situ, 
Et nunc, materia quod erat potiore dolendum, 
• ^2 /ti gremio claudis Gallica castra tuo, 

Fer, confide deo, spera bene, lubrica nunquam 

Fortuna in summo cardine stare potest, 
Semper et a prima surgentis origine Romce 
^ ^e Fortuua: facies non fuit una tibi: 

Europw atque Asiw domuisti et Punica regna, 
An, rogo, quod pudeat dicere passa nihil? 
Aspice fwduntes incensam Senonas urbem 
^ 10 Patricioque putres sanguitie stare vias, 

Quid memorem lectas swpe amisisse cohortes, 
Quale tibi imposuit Samnis aquosa iugum , 



■ -i2 



*••* Fcecimiis 2. »*' claveis 5...5. promisit -#.5. *•* poculis 5. (!) *«<> mea 
^^ V. Jr...5. «' Tu] llalia. *** Nescio cui m. J...5. ««• Lygur. 2. "o gq^ni. 
'^^e 3. ..5, *** orgine 5, *" fepe 2. sic ubique. 




XXXVI. 2. soB. ns8i RBSPo»CM> mMmok; 

Quam cUo ^ SieuHs ; 

^Dmhmiies vidam mpimmm^i 
j&ma bis ockmos Jkm^ MeNMrvj 
Clade iua tetOi prastimm'i9y 
Quam funesia iUti fu&im 4 

ScU TrebiaelsfMMi 
Quid lachr^nuOHHiu^ 

Toi simul 
Anne j^iaretralm Fofrtkioe^ 

Auxerai BafhUm'^ 
Europm^ dmltmi^ itiil^ ] 

jmaaretre,- wiiMi^ 
iJi iaceam tiMM, 
iM Vinc^ 
Ui iaeefm 

Te quHnk 
NqUra tuo. fUoUm 
160 * JncepH 
Nec i&Uaia m 

Cum 
Nee 
iM Nee. 
Nmc 



XXX VL 2. BOB. HS8SI BB8PON810 MAXIMIL. AD HVTTENI EPI8T. ITALIiB. 119 

Seepe rebellanies ioUes vicisse Sycambros 
180 Esi iierum aique iierum causa fuisse pium; 
Quis fudisse acies Gallorum seepe superbas 

Nescii ei ingenii sirage dedisse neci? 
Ad mea Pannonice iremuii domus arma fuiique 
is4 Consuiice facies omnibus una fugm; ^ 

Ei nisi ioi variaia modis Foriuna fuissei, 

Coniudimus quorum nos pudei, Heiveiios: 
Hasc iumidos giadio fudii viciore Bohemos 
1S8 Dexira^ Palaiinas cum seqttereniur opes; 
Infidos pepuii pairio de iimiie Turcas, 

ei adhuc aliqua gens adeunda manu. 
Cuncia referre pigei, nec enim brevis omnia chariee 
xw Servaiura modum pagina ferre poiesi: 

Nunc quoque quanta iuis toi reiro abeuniibus annis 

Ediderim campis funera nemo rogat, 
Quid mirum si Fortunce cessisse parumper 
itiG Differre ei ianium si videamur opus? 

Tu quereris causasque iimes qwesisse morandi, 

Ei spacium iusio maius abesse doies^ 
Ei veiui admoneas imiiari exempia parentum , 
•loo Segniciem exprobras desidiamque notas: 
Desine ab exemplis meiiri facta nec istis 
Conferre aniiquis tempora nosira velis. 
Quos iu commemoraSf geminorum splendor Othonum^ 
w Longe alia iantus condiciotie fuit: 

Tunc neque tqi dominos habuii Germania reges, 

Necdum contetnptus Ccesaris iste fuii, 
Paruii Augusiis patrii concordia regni, 
»18 Constituii proprium nemo sibi imperium; 

Siquando expediii legiones ducere et usquam 

Martia in hostili ponere castra ioco, 
Militiam nemo tum detrectabat honesiam, 
211 Gloriaque in castris Ccesaris esse fuit: 

Nunc confisi opibus nobis biandimur et inter 

Summa voluptales vivere miiitia est^ 
Ei nos, quando adeo Ca^sar sibi quisque videtur, 
216 Accipimus prceter nomen inane nihit: 



*« Sycambr.] Belgii. ^^ Vis mea bellaces contudit H. 5...5. ^^ Hec 2, 

* Aediderim 2.^.5. »»8 gpatium 5. *«> Segnitiem J...5. ^ Quos tum c. 4,5, 

* conditione 2.^. 5. *" detrectauit 2. 



1 20 XXXVI. 2. EOB. HE8SI RESP0N8I0 MAXTVIL. AD HVTTEHI BPIST. ITALIf. 

Scepe quidem mandata damus regnique senatum 

Cogimus auspicio deserimusque bono, 
Semper at hoc iierum faciendum iterumque, nec unquam 
220 Consilii ftnem lubrictts orbis habet: ♦ 

Donec inutilibus terimus conventibus (evum^ 

Hostibus inftdis quid nisi prwda sumus? 
Ah pudet imperii quoties illa inclyta mentem 
224 Euxini subiit luxque decusque maris; 

Aty nisi nos fallant promissi oracula fatiy 
Pro tali pcenas crimine^ Turca, dabis, 
Ante coegerimus Venetum in sua stagna rebellemy 
228 Fregerimus cristam^ perftde Galle, tuam. 

Tunc dabitur nostree iam lapsa palatia Romce 

Visere, et Augusto Tybridis amne vehi; 
Quoque minus dubites, iam non promissa sed ipsam 
232 Aspice non ficto pondere stare fidem: 

Dum nos Vindelici princeps Augusta Suevi 
Detinety et populis Martia iura damuSy 
Dum iibi Teu(Qnicai, fortissima pectora^ gentes 
236 Tot coniuratis milibus arma paraniy 

Interea Venetis sociatum viribus agmen 

Quadraginia hommum milia Gallus agit, ^ 
lam Uito populatus agros, poptdatus et urbes 
240 Abstuiit irato fulmina pene lovi, 

Ha scelus et nunquam violentia tuta pericli, 

Galle, diu ludus non stetit iste tibir 
Inclyia deerat adhuc taniis Verona triumphiSy 
244 Spes nata est Veneiis hanc quoque posse capi: 

Ter frustra oppugnant magna ter ccede repulsi; 

Quod nequeunt armis, hoc voiuere minis; 
Dira quidem nostris ducibus datur optiOy vellent 
248 Sive urbem triduo tradere sive mori. 

Improbe, tune minis geniem terrere prophanis 

Quam nequeaSy armis vincere, Gaile^ voles? 
Venii ei aerias iam tertia depulii umbras; 
252 Propitia nostris iuce revecta dies. 



•** Concilii 3,., 5. •** euii 2. "* Selimts I, •** pcrf. G.] Qalle superbe 
3,., 5, •'^^ Tibridis 5. **' Vindelyci 5. * princ.] prflBceps J... 5. ••• millibus 5. 
"^ Venetum sociatis milibus' [mill. 5.] agm. 3,,. 5, *** millia 4.5, Oallus] uum 
Franeisetu I, rex, ^ deerat = derat. «*' m. Aug, a, J5I6, Gallos Lmitreatg du- 
cebat. is tractaiu Noviodunensi a (kesare adprohato qmnque mensibuM 'post Veronam 
ingressus est, oppungnant. 2. '^^ aereas 2, ^^ prohanis 4, 5. 



XXXVI. 9. EOB. RE88I BKSPOirSIO MAXIHIL. AD HVTTEHI KPI8T. iTALIiE. 121 

Ecce adsuniy et prima alacres ad mcenia GaUi 

Tormenia adiiciuni excidiumque parani; 
Poria fuii positis modice ftrmaia caietiis 
256 Pervia iormeniis sponie relicia ducum; 

Qua licei irrumpuni^ duris caiaphraiius in armis 

Pars peditum nosirce maxima gentis erai, 
lamque videhaniur ioio sibi vincere Marte, 
200 lamque fere iliuvies iota recepia fuii: 
Rupit ab insidiis quod in isium iussimus usum 

Talibus hospiiibus tale dare hospiiium : 
Hanc te ferre siipem^ miles Germane^ decebai, 
264 Ha^c erai offtcio graiia digna iuo. 

Quid referam quaniam ediderini iormenia ruinam? 

Horrei adhuc animus ei meminisse grave esi: 
Pelluniur Veneti imbelles Gallique minaceSy 
268 Plura sed iilorum milia ccesa maneni: 
Nosier ai inierea vicirici exerciius urbi 

Advenii ei spoiium relliquiasque legii, 
Quem nunc ecce iuis viciorem cemis in oris, 
272 Pro ie, pro pairia Mariia casira sequi, 
Spem nunc inierea iibi nos prwmiiiimus, ui sii 

Quod maius mulio polliceare iibi;' 
Ut iaceam quantas pro se Germania vires, 
276 Quoi queat invicios miiiere sola duces: 

Ungarus accedii pugnax acerque Bohemus 

Ei qui vasia ferox rura Polonus arat; 
Ducei ab occiduo iurmas Hispanus Ibero, 
2^ Fida suam nohis Anglia mitiei opem. 

Finge age non aiiquce vires, non uiia sequaniur 

Auxilia, Augustw destliuaniur opes, 
Sola potmt Veneios iumidumque repellere Gallum 
284 Sueia diu tales vincere nostra domus. 
Ei mea non uno conienta esi Austria regno, 

Maier ei innumeris regibus illa fuii: 
lilius aspicias popuiis floreniibus urbes, 
?8s Gailorum vires dixeris esse nihil. 

Qua sola Veneium virtuie potentia fracta est, 
Hanc tibi, si nescis, Austria sola dedii. 



«» catheni8 2. 3. ^*^ cataphractas 5. *•* ^derint 2. 4. *•« millia 4. 5, 
*** rellinqaiafq^ 2, reliquiasque 5. %axd(pQa%xoq f^ Hyfpanus 2. *^ Soeta 
utmmqne dia yinc. J...5. '^ Qaa toties Venetom J...5. 



122 XXXVI. 2. BOB. HB8SI BE8POM8IO MAXIMIL. AD HTTTENI EPIBT. ITAIslM, 



• 



Rhenus db Ausaniis quanium fugii Alpibus el quod 
292 ffcec inter spacium claudit utfumque mare, 
Tam late patrium regnum exercemuSj et iliud 

Vix etiam Odrysiis terminai Ister aquis. 
Unde nec imhelles Indos mallesve Sabdeos, 
296 Nec Persam medias ducimus inier opes; 
Sed genus acre virum ferroque horrentia late 

Agmina, non aiiquo sueta labore premi^ 
Gentem animo infracio, patientem frigus et (Bstum, 
300 Tamque sitim docta quam tolerare famem: 

His ego iot populis Gailum prohibere minacem 

Deque tuo potui peiiere, ui ante, sinu; 
Fortunee sed erat cedendum temporis huius, 

304 Quam scepe invitam detinuisse nocet: 

Nunc eadem eventum meliorem spondei et audet 

Dicere se facti pcenituisse sui. 
Fata datas oeque rerum modereniur habenas, 

305 Certum esi sive tibi vincere sive mori: 
Viribus imperiisociata resumimus arma 

' Ducturi in ftnes protinus Uia tuos, • 
Arma nec aniiquum tantum visura Trideniumy 
312 Arma per Alpinas ionge abitura nives. 
Tum neque foedifragi vecors insania Galli 

Euganei obsisiet nec domina iila maris; 
Non aliquem dices Fridericum animosius isse, 
316 Europam aique Asiam fregerit ille licet; 
Tum mihi reirogrados Fiorentia pingere cancros 

Audeat et ciaro sub love ferre faces; 
Tum medOs faxo recitent nova carmina scaenis, 
320 Contemptu careant nuiia theaira mei. 

Non tamen illa moveni quantum iua damna precesque 

Udaque de lachrymis iittera facta tuis. 
Qualibet interea, quoniam iicet, improba iacteni 
324 Consilia ingrati pessima iurba animi, 

Pcena scelus sua quodque manet, sine crimine lcesa 
Invenii uitores gloria vera deos. 



»• Renus 2. quot 2. »* spatium 5. ^ Odfys.] Thradcus. ••• Perfas 2, 
*• c^dendu 2. *<* Viribns 2. •*' neque raptoris vecors [vsecors 3.] 3...S. •** Fri- 
derichum 3. 4. ''^ Cf. ffutietn epigr. In picturam de Csesare. ,,NQper retroprado.** 
et supra Hutt. carm. v, ^40. "* lacrimis 5. litera 3.5.' 



XXXVI. ?. EOB. HB8SI BB8P. AD EP. ITALIilk FICT. XXXVII. HVTT. AD CEOCVM EP. 123 « 

M tu passa graves motuSj iam pene coloris 
32S Indiga^ iam morbis pailida, iamque senex, 
Quce iam fracia malis poieras et mortua credi, 

Ctd vitam adventus spes fovet ma mei, 
Ecce novum spondei rerum /brtuna tenorem, 
332, lam cita descevit, iam revoluta rotd est: 
Adde novas animo vires priscumque rcsume 

Omatum , nec te iam periisse puia : 
Nostra mane, nec cede malis, teque, inclyta, serva, 
336 Exiguum est quod nos tempus abesse feres; 
Ante quidem quam tu vel quisquam credere possit, 

Polliciti cemes pondera pleha mei. 
Ccetera quce cuperes, tibi nos responsa feremus, 
340 Armorum potuit littera ferre nihil, 

Erfurdie, 



HEL, EOBANVS HESSVS AD POETAS SVI TEMPORIS.* 

Ludiie, maieriam nacti causamque, poetce, 

qui Castalias cumque hibistis aquas: 
Materiam Ccesar, causam dedit Adria betti: 

Utraque res magna esi, utraque digna cani: 
Ai saiis est Ccesar solus, sola Adria, verum 

Hcec det Odyssean, ille agat Iliada. 



XXXVIi. 9. AVQ. (1516.)^ 



RICHARDO CROCO BRITANNO 

10 AMICO ET LITERATO ET PROBO ORiECAS PARITER AC LATINAS 

LIPTZ-fi LITERA8 PROFITENTI 
SIBI DILECTISSIMO. 



VLRICHVS DE HVTTEN 
RICHARDOCROCO 

15 SALVTEM DICIT. 

Uno eodemque temporis momento factum est, ut et tu ubi sis re-f.i. 
scirem, quod aliquot iam meiises varianti runiore dubitaveram^ et nuntii 



XXXVn. A = Indic. bibl. no. 74. 2 = Hutt. Miinchii II. p. 327. sq. 
3 = Kraft (Ind. bibl. n\ 84.) p. 4. sg. 

»* c^e 2. ^ litera 3,..5, "* € Finis. Erdfurdise. 3. Subscr. omis. 4.5. 
♦ Eobani Hessi Appendix. Ad P. 2. Extat in 2, 3. sola] fatis 3. ' Hsec] Hic 3. 
aget2. 

" quod] an quo de? variante legertm. 



\ 



m^ 124 XXXXVII. HVTTENI AD BICH. CBOCVM EP. D. f). AVO. 1516. 

Lipsam ituri sese ofTerrent» fuitque illud in causa, ut, quum longos tibi 
$.2.commentarios texere vellem, vix brevem hanc epistolam celerarem. Cer- 
tum igitur habe, amicissime Croce, eorum quae inprimis opto, unum esse 
hoc, ut tu quam felicissim^ agas atque is cui tu, his moribus, hac eru- 
ditione homo, displices, tantum ab omni li^licitate absit, quantum te egos 
f.3. ab omni incommodo votis omnibus abesse cupio. Narrantur mihi jepistolsB 
obscurorum virorum tota Gjermania divulgari, et apud vos quoque baberi 
in manibus gaudeo absens, non nescius interea quam isthic vos triumphetis 
praesentes his, quibus monumentum hoc flt, insultando. a|e igitur, nihil 
intermitte quod quidem divexandis pessimis hominibus usurpare possis.: bar- lo 

5.4. bare ridentur barbari: quam hoc bene cesserit, probavit Erasmus, aptis- 
simam tandem viam qua exagitentur improbi sophistae, inventam arbitratus; 
Sed mihi, qui haec audio, videre non Hcet: nondum enim ad oculos meos 
pervenerunt isti, quiqui sunt, obscuri viri; recte obscuri, non a me tan- 
tum. Gratum igitur feceris, (quod gratum dixi, et gratissimum inquam,) i& 

5.5. si te mittente exemplar accepero. Novem menses iam in Italia sum, nec 
adhuc alicuius iiterati amici ex Germania epistolam accepi, uno excepto 
Hermanno Novae Aquiiae comite: hic enim oiKicio non defuit. Nisi durius 
hoc esset quam ut meo in te amori conveniat, accusarem te, quamquam 
quidem in aliqua forte ca^isa fueris, quare non scriberes, aut potius quo^o 
minus quod scripsisti huc pcrferretur. De mea cum tpiinque Galiis pugna 
omnino aliquid scias oportet ubique divulgantibus curtisanis qui vocantur. 

f*«. Capnionis iiegotium Romae vertitur; nunc convocati undique theologi dispu- 
tant, post statuetur: eo enim ventum est, optime Croce, ut iam non quid sen- 
serit bonus pater, sed quid sensisse putari possit, accipiatur. Cum primis35 
scies, ubi, quod in dies spero, ad me vcnerit sententia, non iam de Capnione, 

^7.sed de nostris communiter studiis lata. Haec a me, qui brevis esse volo. ali- 
quid enim tui studio moratus sum hos Pomeranos, qui tibi has reddunt. sed 
et hoc non omittam: «nuper epistolam lusi elegiaco carmine ad Caesarcm 
Maximilianum Italiae ; eam mei studiosus quidam Wittcnpurgum Faccho mittit 30 
cura videas num quid habeat quod te "^afTiciat. si tempus est, pr6 Maximiliano 

$.8. responde: nam hoc aliis reliqui. Nimius fui; igitur occludam literas. Tu 
vale nostri memor. Bononia V. Idus Augusti: raptim, irrevise, sinceriter. 



• abesse cupio add, A, in MS. vUitm latere adnotans, ® ^monamentnm^* pro 
verbo quodam in MS. corrttpto posuit A. Fult auctor priesentes his insnltando, 
quib. etc. fit insultando male coniunjcerunt editores. ** Quam hoc bene — probavit 
Er. etc, A.2.3. qui omnes locttm malis distinctionibus corruperunt. cesserit equidem 
addidi. verbum deftciens in MS. vitiatttm esse adnot, A. Male de Moria Erasmi k. l. 
adn.3.; de Erasmo epistolis 0. V. applaudente loquitttr Huttemts, quod argumenium 
egregie in Expostulatione sua cum Erasmo prosectttus est. " a me] ? an apud me? 
"■q- De mea....vocantur omis.2.3. ** pater] Capnion. ^ yvittenbargnm 2.3. 
" Perperam „(a. 1515.)" add. 3. 



X^ipiyni. HTTTENI AD BICH. CBOCYM EP. D. 22. AVa. 1516. 125 

BOyoWIig. XXXVm. 22. AVft. (1516.) 

RICHARDO CROCO ANGLO 

MVLTIS 8IBI ET MAaNIS NECESSITVDINIBV8 CONIVNCTO AMICO 
LIPSiB OPTIMA LITERARVM STVDIA FELICITER PROPAOANTI. 



& HVLDERICHVS HVTTENVS 

CROCO ANGLO 

SAL. PL. 

Nunquam commissuruin me puta, ut quamvis istuc profisciscerer^ ad$.i. 
^« non scribam; tu, quemadmodum mihi officio respondeas, videris, qui 
lo ^.^to hoc stnno nihil ad mc. Neque cst quod nuntios, qui rari sunt, accu- 
^«s: erunt mercatores, erunt curtisaui; semper habes cui committas. NudiusS.2. 
^^rtius a Lipsa quidem huc: 'Heu, tu, in^piam, Grocum Anglum nostin'? 
* ^iiidiii' ait, 'Graeca profitentem illum?' 'Illum volo. sed numquid ad ine 
Hterarum dedit isV 'Ne hteram unam quidem\ inquit. Fieri posse non 
^& «Emrbitror, ut segnius amicitiam coias; et quicquid in causa est, Croce, in- 
^i^igne fero quod nuilas abs te Uteras accipio^prsesertim tam saepe provo- 
^:r-ato. ergo igitur istam solve desidiam tuam, ac ipsc expergiscere per 
ai.liquam longam ad me epistolam aut volumen potius. Iterum scripsit ads.3. 
Kne Gomes Novse Aquiiae, et perquam familiariter, ut solet. eius vero literis 
a^telligo quodam in libro seu quadam in epistola aut praefatione nostri 
:nientionem fedsse Erasmum: scribe, oro, quibus verbis aut quo opere. 
s^fiaxime omnes in Germania erratis qui omnia istic edita facile ad nos 
^jerventura arbitramini: nitiil enim nisi forte post muitos ahquos menses 
-accipimus. Novum Testamentum Romam illum misisse rumor erat: non$.4. 
"%ridi ipse. Oro, quicquid liaberi novarum reri^n potest, collige ac quasi 
x^nultis simul consarcinatis centonibus epistolam forma, eamque primum ad 
Mne perferendam cura. Accepi Obscuros Viros: dii boni, quam non illibe-s.s. 
:v*ales iocos! Venim ipsum me autorem non iam suspicantiu* sophist», sed 
^t audiil, palam praedicant. oppone illis te, et aUquam absentis amici 
^i^ausam age, nec me istis. sordibus pollui sine. De eadem ipsa quoque re 
^M)piose perscribas cura: attenduntur raro Lipsienses: cottidie aliquid audis. 
^uid moliantur fac sciam, ac vale. Bononia. XI. KUs Septembr. raptim. 

Iteratis consolationibus bene sperare iubentur de Capnionis causa amicis.e. 
Homani. Quicquid est, metuo aurum sophisticum. Uogostratus etsi non- 



20 



2& 



XXXVm. Ut num. XXXVII. 

" aom.2,3, •* HancmentionemfeceraiErasmusprwconiosuprap.lOS.sq^repe' 
4Uo. Cf. infra£p.ad£rasmam, d.21.IuL a. 1517. datam. ^ aliquot 2.3, ^ istis 
sordibtu posi MiUierum de epistolis 0. V, intellegere solent ; quo vix infelieius quicquam: 
^heologos Colonienses petit Btatenus, ^^ attend.] <m attentantnr? '< Bononiie 2. J. 
^XI, Mis Septembr,A. XI. Mens. Septembr. 2. J. In exemplo ab ipsius M&tteri manu 
eorrecio, quodpossideo , est KliB „(a. 1515.)^* perperam add, 3, ** Hogosratos A. 



\ 



126 XXXIX. COCHLI£ AD PIRCKH. BP. D. 9. SEPT. 1616. XXXX. AVaST AD ERASM. 

dum contra Capnionem promovit, verum eo tamen sperare aliquid videiur, 
quod tot iam annos litem producit. et Romauis aurisugis nihil voracius 
est, nihil» ubi munera obiiciuntur, mutabiiius. lam certum est iudices 
muitis ac manifestis praeiudiciis elevasse Hogostrati causam. Sperat ille 
tamen aliquam hiantibus Cerberis oflam obiecturum, qua aditum ad victo- 5 
riam sibi patefaciat. Utinam transacta acta essent, quo ne suspensi diutius 
essemus. Vale. 



BONOWIJB. 



XXXVmi. 9. 8EPT. 1516. 



lOANNES COCHLi£VS AD BILIBALDVM PIRCKHEIMERVM. 

Mitto ad te, observandissime mi domine Bihbalde, Marcum Hutteni uostri,io 
qui hoc vespere nobiscum ccenavit, aUquot nobis novas recitans epistolas multo 
cum risu, ex quibus una per totam fere Germaniam vagata est, tuique facit 
mentionem, quod contra usuram scripseris, quam magister noster disputavit Bo- 
uoniae. negat tamcn se libelli illius auctorem in haec verba 'nullo modo , est deus- 
met.* Ceterum cius Marcum tunc recte accipies, quum prius legeris SabeUici 15 
carmen de Veuetorum orlu ac fato: nil enim quaerit iste Marcus, nisi irrisio- 
nem eorum iactanttae. Mirabile profeclo mjhi videtur hominis inj^cnium, pne- 
sertim in illudcnda ahorum stultitia: iocis scatet et salibus. quamprimum bo- 

minem audivi, alterum dixi esse Lucianum Itali pecuniam quierunt et 

pompam. uunquam eos tanti faciam expertus, quanti feci antea: fucus est etti 
simulatio, uti nuper scripsisti. Bene vale et ad priores mihi, ubi dabitur ocium, 
responde hteras. £x Bononia. 9- die Septembris, anno domini 1516. 



XXXVim. Henmann. (Ind. bibl. n. 70.) p. l.sq. 



XXXX. 19. OCT. (1516?) 



WOLPHANGVS ANXT CiESERBERGIVS DOBHNO ERASMO S. P. D. 3 

Obscuri viri ad myrtum canentes apud me in sterili arena orti fronte iam 
perfricata in tuum couspectum prodire volunt, dumque id sedulo proiiiberc co- 



XXXX. Erasmi Epp. Append. nnm. CCCXXXIX. coL 1777. Ind. bibl. n^ 5t3,5. 

^^ Marcum] C/. Ind. hihL «<>. XX. $). Cochkeus carmen manu scripiitm mUerU. • i 
•• nna] yult epistaUm Magistri Sclauraff, Epp, ohsc, vir, part. II. 9,, ubi in carmine ^ 
rhythmicaU legitur versih. 39. sqq. 

Tnnc transivi ad Nurnbergam, 

Ubi quidam Pirckheymer , qui non est Magister, 

Fecit mihi instantiam: sed audivi ibi clam, 
. Quod cum mnltis sociis in partibns diversis 

Magna in coniuratione vellet stare pro Capnione, 

£t contra Theologos facere multos libros. 

£t fuit mihi dictum, quod noviter nnum librum 

Scripsit de nsura, qnam admittitt Theologia, 

Sicnt Bononifie est disputatum, et per Magiatros nostros probatani. 



XL. AHOBTU AJ) BSA8M. SP. D. 19. OCT. XLI. OLAREAMI AD ZVINOL. EP. D. 19. OCT. 1516. 127 

nor fortius repugnando, in me insurgentes inquiunt nil fore se Erasmo gra- 
lius, tum quud dudum is strcnuiora sua dicta Argentorato memoriter recitave- 
rit, tum quod istorum sint familia, quos Moria tam gnaviter pridem celebra- 
verit. hac victus procacitate reliqui vela ventis. superest ut dieculae hospitium 
snon deneges iis, quos tui tam cupidos fuisse agnoscis. Tuum erit» ut ridicula 
non asgre feras, nec spernas: non enim opis est Anxste<e tibi omnium doctis- 
simo quicquam prster voluntatem dignum impartiri. Vale et vivc. Datum Ha- 
gen: 19. Octobris. 



BASILEiE. XXXXI. »• 1J>- OCT. A. 1516. 



io GLAREANVS VDALRICO ZVINGLIO 

DOGGIO VIBO PHILOSOPUO £T THEOLOGO NOBIS AMIGISSIMO S. 

Non sinit infelix meum pistrinum, ut frequenter nostrae remeent literae. 

- Emi et nescio quid audcamne dicere Portuini Gracchi, dicere 

^^olui ad Ortuinum Gratium epistolas aut sales illos iucundissimos , auctos pra;- 

^ ^erea et magistraliter determinatos. ipse lacerat bonos bossos, praesertim 

2vikaviacum sua herba rivdy. Geterum Lachnerus ille Guolfgangus misit Vene- 

^as qui in litera Aldina optimos quosque auctores aflferant, Gellium, Cassarem, 

^K^Iatonem, Ciceronem, Homerum, Lucianum, Demosthencm et quos referre non 

.nora est innumeros alios. Qua in re cautione utendum. si ex iis aliquos ha- 

* ^ftiere voles, rescribito Lacbnero ut potes ' amicissime , ne tui obliviscatur, velle 

^c pecuniam promptam apud me ponere, atquc id eam ob causam potissimum: 

<^uicquid enim bonorum librorum Basilcam venit, triginta adsunt qui vix con- 

^uisito pretio arripiunt: tantus est appetitus hominum et furor (nam et furor 

^st) nonnullorum, quibus tamen hi libri neque usui sunt nequc intclligunt; 

^ ^abere tamen volunt et quam Sdepe strenuc insanire malunt Vale 

«t me ama. Basileae ex pistrino meo. XIV. Cal. Nov. Ao. C. 1616. 



XXXXI. Zoinglii Opp. (Ind. bibl. nO. 81.) VII. 1. p. 15. sq. nO.iii. 



'• ® Hageb. aperio errore ed. L.B. Ex hac Angstii, tum Hagenoensis librorum 
^mprimendorum correctoris, epistola Mohnikius suspicatus est, eundem virum epistola- 
-nm obsc. vir. auctorem fuisse. 

*• Henricus Loritus Glareanus, Hutteni eequalis, mathematicas discipHnas Basi- 
letB eo tempore docebat. ** lac. bon. boss.] = reifit gute PoPen. vulgaris phra- 
sis Oermanica more scriptorum epistolarum illarum Latine facla. Cf. Epp. O. V. 
vol. I. n^. 46. loaunis Cnrrificis Ambachensis epist. ^* Zaikaviacum ... 7jv9fi, 
hoc dederunt Turicenses. sine sensu.' fortasse Zuickavia cum {sive Zvickavia- 
cQs) superbe vtivei, nam tres epistolce Magistro Conrado de Zuiccaoia in primo 
vobamne Epp. 0. V, adscriptcB (9. 13. 21.) sane setis suUlis pingunt adulterum Ort- 
minum et scriptorem ipsum mcBchum, *• Lachnerus] Frobenii typograpki et biblio- 
PoUb BaaiHensis socer, " Gellium etcj Hcbc enumeratio et ipsa quasi in epistolis 
obscvir, legeretur, hodie rideri possU, '^ ssBpe]? sapere? 



1 28 XXXXTL OLAREANI AD ZVllXQh, EP. D.24. OCT. XXXXIIT. MOBI AD XBASM. BP. 
BABILEjB. XXyXTT - D. 24. OCT. A. ISU. 

ZVINGLIO SVO GLAREANVS S. 

Scripsi nuper, carissime Uldrice, et copiosius et fortasse cordatius quae 
in rem tuam curassem. ue vcro interccptcB litcra'. anxium te reddant, iam denuo, 
esto manus frigeant (frigebant enim maxime , cum hxc scriberem), certiorcm ea 5 
de re facio. £mi tibi Gopiam cornu cum Pompeio, Varrone et Nonio, Lactau- 
tium cum Tcrtulliano,«non addens quantum quodlibet illorum constet: scio enim 
te mihi conridere ut amico, atquc tu quoque non es inscius quam illibcnter 
docti supputationibus illis sese astringuuL Habuisti mecum 3 scuta et quar- 
tarios duos minorcs. summa autem horum codicum facit 2 aureos et S6 plapp. lo 
Basilicos. Geterum mitto tibi exquisitissimas illas Epistolas obscurorum virorum 
ad Portuinum GraM:um, dicere volui Ortuiuum Gratmm, ampliatas, non restrictas, 
explicatas et replicalas. Ipse vult se pcrcutere cum eo, et lacerat mirabiliter 
grossos bossos. Hieronymus dispositus est, sed bibliophorus ducere uon po- 
tuit; curabimus autem propcdiem ut Eremum, quam scmper vivens inhabitaviL I5 
visat. Unum est magnopere ad rem pertinens: vide ut et Frobenio et socero 
eius Laclmero utrisque singillatim scribas amicissime ; ea res faciet ut cum libri 
alii adveniant» tibi promptiores patrociniumque meum eo lenius ferent: cum 
enim boni libri adducunlur, omnes advolant praeripiuutque scioli, qui neque 
iutcUigunt neque legeut unquam. spero autcm post duos mcuscs ex Venetiis20 

magnam librorum molem, in litera etiam Aldina, huc duci 

Basilcie a. d. VUI. Gal. Nov. Ao. G. 1516. Omncs discipuii salulare te iusscrunt. 
Ignosce ccleritati. 



XXXXII. ZuingliiOpp.citt.VIL L p.l7.sq. nO.V. 



xxxxrrT- 31. oct. uie. 



THOMAS MORVS DOMINO ERASMO SVO SALVTEM. 

Rescribo, mi Erasme, scrius, quod ccrte aliquid scribere cupiebam dc equ< 

tuo ab Urscwico promisso Epistola; Obscurorum virorum operai pre — 

tium est videre quantopere placcnt omnibus » et doctis ioco el indoctis serio... < 
qui dum ridemus. putant rideri stylum tantum, qucm illi non deTendunt, sedMj 
gravitate sententiarum dicunt compensalum el latere sub rudi vagina puiclicr— " 
rimum gladium. Utinam fuisset inilitus libello alius titulus: profecto iutra cen — • 
tum aimos homines studio stupidi non sensissent nasum quanquam rliinocero — * 



XXXXIII. Erasmi Epp.L.B.1706. Append. nnm. lxxxvii. coIL 1574. sq. 

'' se percntere cam eo] =: sicA mit ihm scMagen , duellum q. d. cum eo inire- « 
" grossos bossos] =: grobe Pofien, Suni pkrases Epp. 0, V. ** Eremom] Eintiedeln^ 
ubi tum Zvinglius habitabat, Glareanus ambiguo verhi sensu ludU. ** a. d.] ad i. 



XLIV.XLV.OOCHLJBI AD PIBCKH. EPP.2d.NOV. 31.DSC. 1516. XLVl.HVTT. ADREVOHL. 129 

tico longiorem Londino anteiucanis horis feslinanter. 3L Octobris, 

Anno 1616. 



xxxxim. 23.«ov. 151«. 



[lOANNES COCULiEVS AD BILIBALDVM PIBCKHEIMERVM.] 

5 S. Libera me quseso. optime ac observandissimc D. Bilibaldo. non dico a su- 

spicione, sed a melu quo leviusculc discrucior, ne forle propter crebras meas ad 
te ineptias parum visus sim officiosus, prsesertim in sordida Eckii disputatione. 
.... Nos iam pridem vebemeuter expectamus a te lileras, lluttenus et egcr. 
ne coiirmittas quxso, ut illi nou respondeas: uam contemplum se iudicaturus 

loesset. et in me forte culpam transfunderet Ex Bononia. 23. dieNovem- 

bris Anno ftfi)XVI. 



XXXXIin. Honmann. (Ind. bibl. n. 70.^ p. 2. 



XXXXV. ^»1. DEC. 151 B. 



• [lOANNES COCHLiEVS AD BILIBALDVM PIBCKIIEIMEBVM.] 

S. Ueri ad me tulit fdius D. Hieronymi Holzscbuer binas litteras, colendis- 

sime D. Bilibalde, adeo gratas, ut omnis expcctalionis facilc sim oblitus 

2:luttenus graviter nuper apgrotavit. Nudiuslerlius cpistolam mibi ostendit Bomae 
^ Martino Groninck scriptam, quai certam Beucblino promitlit victoriam, quam- 
"^is hac aestate summo certamiue utrinque sit laboratum. Mox ubi invenero 
^^uncium, plura scribam. bas littcras Bomam mitto, ut inde ad te veniant opera 
dugelhardi. Bene vale. . . . Ex Bonouia, pridie Calendas lanuarii. Auno Domiui 
» 617. 

XXXXV. Heumann. 1. c. p. 4. sqq. 



XXXXVI. 13. lAN. 1517. 



HVLDERICHVS DE HVTTEN lOANNI RECVHLIN S. 

Per» ie, caput tuum oro, per siquid hoc charius utrique, noli tristia^. i. 
^^minari nobis. quid enim ista sibi volunt 'siu brevi moriar', satis tibi re- 



>CXXXVI. 1 = Reucblin. epp. (Ind. bibl. n^51.) fol. A. p. 1. 2 := Wagenseil 
^•. X. p. 90. 3 =Hutt. Munch. H. p.337.8q. Vide etiam Burckhard. I. p. 152. aq. III. 
* p. 157. aq. 

Htttbhi Opp. vol. I. 9 



1 30 XLYI. HVTTEHI AD BEVCHLIN. EP. D. 13. lAN. 1517. XLVU. BEVCHLIVIBTf. 

spondebit virtus tua. noli me terrere obsecro; uull ipse imponere neces- 
sitatem tibi, et illum refer animum quo solitus es ferundis adversis uti: 
multos ultro ferocientes formidulosus dux milites bis querelis emollitos 
^.?. reddes. Ne tibi desis; ne ardentibus pro te muliebre istud obstrepe 'sin 
brevi morjar'. immo non moritur qui sic vixit: istis enim annis quicquid^ 
addes, lucro acc^serit; gloria abunde est: sensisti . vivens ea de te testi- 
monia, quae paucis prius mortuis contigerunt, ac ipse posteritati interfuisti 

5.3. tuae. Quod ad me attinet, satisfactum meo in te studio arbitror vel hoc 
soio , quod inter Reuchlinistas numeratum haud obscure me viderim. Proinde 
confirma te, fortissime Capnion : multum oneris tui in nostros humeros trans- 1^ 
latum est. iampridem ^ncendium conflo, quod tempestive spero efflagrabit: 
ipsum te quiescere iubeo: eos mihi adiungo militise socios, quorum et aetas 
et conditio pugnse generi par est. brevi videbis lugubrem adversariorum 

5.4. tragoediam e ridentium theatro exibilari. Haec diversa opinante te molior. 
neque enun de me si recte suspicareris, ista scriberes *Noli deserere cau- is^ 
sam vefitatis': Egon' deseram aut hanc, autte, huius ducem? modicae fidei 
Gapnion, quam non nosti Iluttenum! immo si tu hodie deseras, ego istud, 
quantum per me fieri poterit , restituam bellum ; nec mihi ignavos coeptorum 
comites arbitrare: his stipatus consortibus ingredior, quorum unumquem- 
que huic coUuvioni satis futm*um putes. Capnionis prseconium per oras^ 
virum volabit; feres ipse et hinc et ahunde ingentem laudem extra peri- 
culum securus. Hac voUii ne ignorares. Vale , ac iutegrum te nobis serva. ^ 
Iterum vale. Bononiie. Idib. lanuar. Anno M.D.XVII. 



XXXXVII. 

[Ex Reuchlinianarum epistolarum Haganoensi exemplo (Ind. bibl. n^. 5L) quod im 
ipsa prima pagina Juvc habet: Rcucbliniftarum exercitum pa|gina inuenies mox fe 
quenti. | hic catalogus inserendus esse videtur:] 

CAPNIONIS DEFENSORES ACERRIMI, 

VIRI GERMANIjE TOTIVS LITERATISSIMI SPLEyDlDISSIMIQVE. 

D. Erasmus Roterodamus .uir seculi nostri doctissimus, qui Ca\pnionem sui'* 

diuinis operibus undiqi purgat ac defendit. 
Hermannus Comes de Nuenar, nobilium omnium specimen. 
Hulderichus de Hutlen, uir omni in doctrina absolutissimus. 
Reuerend. DN. loannes Episcopus Roffensis. 
Petrus Galatinus Minoritanus, sacrce arcance Cabalce peritissimus 
Martinus Groningus Bremensis. 
lo. Potken Prwpositus Coloniensis 



^•■q Cf. Horat. Od. L 9,14. sq. " confluit ;^ J. " Egone 2. 3. *^ qui [p»^^ 
quam] ex non inteltecta sigta 2.3. quam recte Burckh. I. p. 152. 



XLYII. BBYCHLIVISTAB. BXBECITYB. XLVUI. COCHL. AD PIBCBH. BP. 7. MABT. 1517. 131 

Christophorus Vuelser iPrcepositus Ratisponensis 
Fabricius Capito Concionator Basiliensis, uere pius Theologus 
loannes Oecolampadius Concionator Augustanus. 
lacobus Spiegel Selestanus L V. Doc. Cass. Secretarius. 
5 Conradus Peutingerus I. Doc. Consiliarius Augustanus 
Conradus Mutianus Ruffus Prcepositus in Gotta. 
Thomas Truchses. Decanus Spirensis. 
Laurentius Behem Babenbergensis Canonicus. 
Sebastianus Sperantius Prcepositus Brixinensis. 
loGuiUelmus Copus BasUiensis. 
Eenrichus Stromer Aurbacchius Med. Doctor 
Bihbaldus Pirkaimer Norinbergensis , summas doctrinoe uir. 
Aegidius Viterbieh. Gnalis Eremitarum S. Augustini. 
loachimus Vadianus Vienensis OrdinaHus 
iiSimon. Lazius Vienensis 
Cuspinianus Cces, Orator disertissmus. 
lohannes Ccesarius. 

Georgius Simler Ordinarius Tubingensis. 
Mermannus Buschius poeta 4" Orator iucundissimus. 
«o Menrichus Glareanus Heluetius poeta 4r Oralor. 
Jtobanus Hessus Poeta ^ Orator. 

^leutherius Byzenus, qui TriumphH in Cap. uicioriam scripsit.\\ 
•JHichael Humelbergius Rauenspurgensis. 
^eirus Mosellanus Protegensis. 
*> ^eroaldus lunior Bononiensis 
-^icolaus Gerbettius Phorcensis 
-JPhilippus Melanchthon Brettanus 
-^eatus Rhenanus Seleslanus. 
-Joannes Quonus. 
' -Jiicardus CrocUs 
Joannes Hultichius. 
-JPeireius Aprobacchius 
^roius Rubianus 
-JErhardus Listrius 
^ ^urycius Cordui 
JPaulus Gereander Saltzburgensis. 

C Plcerique aUi, 4c Germanice doctissimi, qui prope diem in j Capnionis 
^nnocentiam proprium in lucem*dabunl opusculum. 



BOIfOWI-B. XXXXVm. 7. MABT. 1517. 



[lOANNES COCHLiEVS AD BILIBALDVM PIRCKHEIMERVM.] 

S. Laxavi hac hyeme liberas furori habenas, observaiidissime D. Bilibalde ; nunc 
^^em ad me ipsum redii; reliquum cst, ut meae temeritati apud te veniam pre- 



XXXXVm. Heumaim. (Indic. bibl. n0.70.) p. 9...I7. 



1 32 XLVIII. XLIX. COCHLJSI AD PIBCKHBIMSB. BPP. D. 7. Ot 25. IIABT. 1517. 

cer Erat nuper in arniis tota nostra natio contra totam nationem Lan- 

gobanlorum; cogebar et ego meos duos seniores in arma atque adeo in pericula 
miltere; discurrebant per platcas feroces et furibundi, certi hostes dedere neci; 
in^ursabaut^ ct domus: res agcbatur omni armorum genere, etiam bombardis: 
Longobardi foris no>i videbantur, at. inlus plurimi congrcgabantur , et nisi gu-& 
bernator sese intermiscuissct, ad manus utique et ad caedem deventum esset. 
pacem itaqiic post bidui furorem gubcrnator indixit. nemo interfectus est, pauci 
qui casu incideranl, vuluerati. ofTerebant se in auxilium nobis Thusci, Picentes. 
Hispani, IJngari, Poloni. ut scholarcs contra scholarcs vel iu media urbe belluin 
gererent; scd in tenipore cst res sedata. est bona nunc inter scholares pax, lo 
foris bellum ct lumultus. Itaque non imus nunc, ut proposueramus iussu ve- 
stro, Romam: multa! sunt cauax, bellum, iler, victus, latrocinia, sumptus 
equorum et hospilium, quod disoessu nostro perdidissemus : melius igitur visum 
est nobis tuuc viserc Uomam et Neapolim , quando vcl omnes vel plures nostrum 
revocamur domum, ut cquis nostris insidcamus, non alienis magno aerc con-i5 

duclis Ex Bononia. Nonis Marlii Anno 1517. 

Est quidam Cauonicus nobiscum Hcrbipolensis, Friderichus Fischer, con- 
tubernalis I). Ilutteni; is velit aliquando ad te scribere amicitiae tecum ineundse 
gratia; monuil mc, ut ad te prius scribcrem benevolentiamque captarein. est 
vir bonus opliinique ingenii; scribit ad me smpc: ut autem videas vel per? 
transennam qualis sit, brevcs eius ad nie imposui huic epistoliB meae litteras, 
quibus de tertia mea in Thraculum querelain loquitur, ubi Neroni comparatus 
est Thrax, peiorquc multo reputalus. 



\ 



BOWONI^. XXXXVTIII. ?5. MART. 1517. 

[IDEM AD EVNDEM.] 

S. Scripsi ad tc nuper phirima apud Sigisinundum Holzschuher, colendis- 
sime mi D. Bilibalde; pnecipua tamen erat cura de libello ad ttf dato, in quor 

contra lustinianum .scripsi in his quic religiunem Ungebant huius ^^js 

epislolii lalor iuris est utriusque doctor, non minus integer quam doctus et hu- ^m' 
manus, amicissimus semper non modo inihi, se<l et nepotibus tuis. totique no- — m> 
strse hic nationi charissimus, D. Valentinus Pomeranus, apud ducem suum non m~w «n 
modicae authoritatis. cupit nosse te tuanique sibi conciliare ailucitiam. vir est ^.ets 
optimus, cui te mallem esse amicum quam prioribus illis Saxonibus, ininus eo ^zm^ 

doctis minusquc mihi tuisquc dilectis : nihil tamen petit quam te uosse ami m ii- 

citiaeque se insinuare tua;. Huttenus dixit se ad te nunc scriptunim. • compo— ^ 
suit orationes accrrimas moreque veteri accusatorias in ducem iilum Wirten — m 
bergensem. Beue vale atque de querelis meis aliquid luihi vel paucis re^cribe. -r-i 
Ex Bononia, 25. die Martii, Anno domini 1517. 



XXXXVIIII. Henmann. (Ind. bibL n0.70.) p. 17...19. 

* seniores] signori Italice. cf. ad sq. v. 28. *' Thracnlum] lastinianam , ixm ^ *" 
cuiuB libros CochlsBUS commentarios tam verbosos qaam inutiles arroganti»qa» .^^ °^ 
plenos scribere tum cocpera^. . 

" nepotibus] sororia filiis, Geuderis. *® Valentinus] Stoientinos, Hnttcn^^^ ^^** 

amicus, ad quem scripta est Querelarum I. elegia 6. " querelis] adverBO*^^ *'* 

lastinianum. cf. sapra ad v. 19. 



y 



L. BERAIMI AD PIRCKH. EP. D. 27. APR. 1517. LI. HVTT. AD PIRCKH. EP. D. 25. MAI. 1517. 1 33 
BAMBBBOJC. L* 27. APBIL. 1517. 

[LAVRENTIVS BEHAIM CANONICVS BAMBERGENSIS 
AD BILIBALDVM PIRCKHEIMERVM.] 

1517. April. 27. 
Salulem. Percepi literas tuas una cuni iudicio M. Ortwiiu: gratias ago 
inagnificas. illud iudiciuin, quod nobis monslravil D. Slabius. longe exccUenlius, 
leptdius argutiiisque videtur: vellem ut iuprimeretur. Est hic D. lacobus Fuchs. 
Frater decani. vir doctus et elcgans. qui tolus esl Reuchlinista : is mirabililer 
delectatur lectione harum materiarum contra thoologistas faclarum: est optimus 
amicus meus et inlimus Ulrici Iluttcni : credo olinm ipsum non nullas compo- 
suisse epislolas obscurorum virorum, vel saltem non abfuisse longe. dum non- 
nullae earum sunt compositse. ipse semper mihi communicat nova de hac mn- 
leria. quando ea habet. Ego literis proximis scripserim ad te non mc inlelligcre 
quom<Hlu incideris in illum libellum obscurorum. quia tunc non legi nisi II qua- 
lerDiones de illa maleria ; at postera die cum ullerius legi , bene intellexi quod 
non vituperii caussa. sed ut signincaret Reuchlinislas. Et ille Huttenus. qui 
forte auctor est vel maioris partis illius libelli seu epislolarum. ipsemet se.- ut 
scribit. inseruit, sibi i])si obloquens quasi sil magnus Iruflalor seu beslialis, 
ut forte evilaret suspicionem aucloris. Ego non satis possum mirari de in- 
geoiis hominum. quam arguti vilupercnt illum Ortwinum el malos theologos et 
arlistas etc. 

L. Hcumann. (Indic. bibl. n^. 70.) p. 255. sq. 



LL 



25. MAI. 1517. 



BILIBALDO PIRKHEIMERO PATRICIO NORIMBERGENSI 

VmO FORTI ET IN LITERI8 ABSOLVTO AMICO BONO Aa INTEGRO SALVTEM 
TVVS KEVCHI^INISTA 
VLRICHVS DE HVTTEN EQVES. ^ 

Ne tibi in ofTicio cederc videar, queniadinodum tu fccisli, Bilibalde^i. 
Gdissime, cnm Iiodie tuam epistolam acceperim, hodie respondeo. Dii le* 
mihi servent, vere amice: ila tempestive necessaria de re certiorem fecisti: 
dicam enim ut cst: tu prinms monuisti, tu amici curam gessisti. quod ut 
posthac itcm facias, mire velinL iam enim satia esse puto, siquid abs te 



LL l=:Pirckh.Opp.(In(Iic.bibl. no.59.) p.264. 2=!Wagenseil.n«.xiii.p.08...100. 
3 == Hntt. Munch. II. p.345...347. Cf. etiam Burcl^ard. I. p. 158. sq. 

*' scripserim]? scripsi. Bonus Bekaimius Bohemice Latinum agit, quomodo inci-^ 
leris in illum libellum dicit pro cur tui in illo lib. mentio facta sit et paulo post 
Ai sig^nificaret scripsit, oblitus est non prwcedere nomen anctor.' voluU ut signifi- 
:arentnr Reuchlinistse sive post Reuchlinistas adicere debebat,. ut pro suo more 
Latine balbutirei, te inseruerit auctor. ^^ inseruit] Cf. £pp. obsc. viror. part.II. 
9p. Magistri Sjlvestri Qrisii ad O. Gratium. 

** animo 4, ^ 



1 34 LI* BVTTBMI AD PIBCKHEIMERinC BP. D. 2&. MAI.* 1517. 



\ 



petendum sit, ut dicain 'sic volo', aut si aniplissiine, quemadmodum nunc, 

5.?. 'mire velira*; ad populum ista 'oro, oJ)secro, oblestor*. Fortissime Bili- 
balde, quid sic metuis nostri Capnionis causae, quem sua innocentia ad- 
versus omnium insultus tutum reddit? tot millia pessimorum persequuntur ; 
quidam boni, (dico enim bonos qui hoc faciunt) quidam, inquam, bonis 
tuentur: utrum maioris apud posteritatem , quod multi persecuti ^sint mali, 
an quod quidam defenderint boni? 'At damnabit N. N. phratorum auro 
inversus*. Damnet. contra Erasmus, Faber, Bilibaldus, Mutianus et oplimus 

$.3. quisque innocentiam tueri, veritatem araplecti dignura duxit. Et si me tor- 

ques, verum dicam, abs te malle probari me, docto et bono, quam abiou^ 4 
ipso, omni palea leviore, orani pluraa mobiliore; neque persuadebis mibi, « 

ut minoris faciam aliquod Erasnii spiculura , quod in malum quempiam de- — 

torserit ille, quam sexcentas illius Florentini excommunicationes , quae iam m:j 

multis et magnis de causis vilescunt, apud eos quis est testicuU vena ulia is 

$.4.'paterni. Proinde impetrent ilii omnia; nos innocentiam tuemur partis, qusei: t ^a^ 
non minus nota est omnibus, quam persuasa est sensato cuique sanctissimi #c 
Leonis improbitas: nam si quis nondum inteiligit, dices illi cum Chrysippo <:»<i 

$.5. ov yoQ xataXijTctixriv (pavtadCav ixBig. Redeo ad fn*iora. nondom scri- — m 
bentibus Huttenis, per te intellexi regrassari tyrannum, et bellum esse. --se 
Idem fac postea, si quid contingit, et omnia quse in rem meam esse du-cr — ^- 
xeris , celerrime scribe : neque enim iu causa gentili , si dubilas , extra ms^ 
periculum ego sum, quiddam ausus singulare, et quod non ignorat 4*ar- — "^- 
nifex, multo ante edoctus. Da litteras et vale cum tuis omnibus. Bono- — » 
niae VIII. Cal. lunii. 

§.6. Mitte Piscatorem ubi editus est. Pulchre in praefatione poteras theo- — -••« 

logistas notare; hi sunt illi iaculatores, a quibus periculum est omnibus -^ m^ 
qui verum dicunt ; hi se cohortati sunt mutuo iam pridem adversus bo- — ^- 
num l^apniouem Hogostrato prsemonente Bakks^ fidkka tov xazaQatov^-J^v 

5,7. tolq a^pd^ovoig U^oig. et illi 'Ildvteg afia ivva6ni6fDii6v in avx6v\ Sed.^^:»^ 

quia de Hogostrato incidit mentio, nuper hac iter fecit scelestus in Ger ^*» 

maniam abiens ad quoddam conciHabulum , ubi mira tractabunt nebulones -@- 

scies tu inter primos; vide ut nobis quoque manifestes quid actum sit^ -^- 



•• * adversus animum /. omnium Burckk, hominum 2. 3, ^ N. N.] Leo P.P.Xf^ 
phratonim] Domnicanorum, *' Florentini] Leonis X. ** quibus [pro qais i, e, qui— J 
bus) 2, 3, testiculi] Pers. sat. I. 103. " Chrysippo] apud Lucian. Conviv. 23- ^ 
• ov^f triv K.y. L ,,neque recte comprehendendi vim habentis animi es.'* ■• tjran — 

num] Uhicum, Wurtenbergensem ducem. •* singul.] Phalarismum ei aratt. «» Lu • 

ciani Piscator a Plrckheimero Latine rodditus prodiit primum a. 1517. sexto nona 
Oct. Cf. infra num. LXHII. '^ Hagostrato /. et sic in sqq. bii. pdXlf] Lu- 
ciani Piscator s. reviviscentes , init. ,fFeri, feri execrabilem lapidibns copiosissi 
mis.*' '' ndvxss] ibid. ^omnessimul facta testudine in illum imiamns." itiva 
C%C90ykBV 2.3, 



I 



LI.HVTT.ADPIBCKH.BP.D.25.MAI. LII. BAPT. EGNAT. AD KRA8M. EP. D.2I.IVN.15r7. 135 

Qoidaiii eius ordinis frater apud contubernales meos elTutivit audisse se ex 
Hogosirato persecutionem fore in Erasmum propter Novi Testamenti teme- 
rariam, ut ille ait, edltionem. crede mihi, nisi quippiam sit quod magno 
illi studio conentur, non fassus csset. si ubi sit Erasmus, notum habes, $. 8. 

»8eribe, et ex me hominem saluta; item Capnionem, cui quod non possum 
sine sui periculo scribere, pene dirumitor. iube esse bono animo. nun- 
quam deero , ut communi periculo ; neque ut tuear patriam , id est litteras, 
dubitavero cum bono viro vel \n Ka^n impingere, quamquam tu hoc tanti 
facias, ut in extremis ducere videaris. Vale iterun^. Nondum vidimus Ca- 

)pnionis Triumphum; mitte. 



VBMETIIB. LII. 21. IVN. 1517. 

BAPTISTA EGNATIVS ERASMO SVO S. 

Udalricus Hutlenus, vir, quantum ex eius uno congressu coniicere licuil, S.i. 
cum moribus lum^ lilleris ornatissimus , ut Erasuii discipulum agnuscas. a te* 

»mihi salutem dixit. Eum ego, ut par erat, primum tuo noroine suavissime 
complexus sum. mox virtus suavitasque eius efTccit, ut nou minus ille mihi 
raa quam tua commendatione gratus iucundusquc foret. Rcfcrebat autem ille S.2. 
snmma cum amoris erga te teslificatione cum alia. (um illud, principi Carolo 
amplissimo prasceptorem Erasnium evocatum esse conditione honestissima. quae 

isane res quantam mihi voluptatem attulcrit, oratione haud facile assequar: co- 
gitabam enim mecum jion id quod vulgus fere solet. magnas tc ex ca institu- 



Ln. ErasmiEpp. (Indic. bibl. n".53,5.) Append. nO.cxLi. coll. 1608. sq . 

* temerarium /. ® bono viro] ipso Reuchlino vel quodam Rcnchlinista? 

Kafkk] ita omnes, nisi qnod nafiw in 2, nafKo Ap. Miinchium Grsecas littcras 
nescientem legitur. Quid Ifop sit quasi per se satls apertum nemo quem 
BciAm ' explicat. utnim in yittfiovTag an in Kapniomastigas impingere, i. e. 
prascipitem se ferre, an Campegium Huttenus adire sive aggredi velle dicit, 
nt duoboB annis post eundem cardinalem Erasmus, sed suo morc, adiit?, Cf.* 
Eraemi Epp. Lugd. Bat. 1706. fol. n». 416. 443. 547. Quod si recte coniectaretur, 
facile explicarctur , qua de causa Huttcnus Ca^tapegii nomen nou omnibus suis 
litteris scripsisset, sed Grsecis quasi celasset. Laurentius Campcgius Bono- 
nieiisis post obitum uxoris susb ex academia Bononiensi, ubi patri in publica 
inriB professione successerat, Romam evocatus mox auditor rotse , postea A Leone 
papa X. (die 26. lun. a. 1517.), cum apud Maximilianum Caes. nuntii apostolici 
manere fongeretur eiusque favore episcopus Feltrensis factns esset, cardinalis 
creatus est, presbyter primum S. Thomse in Parione, tum S. Anastasiae, deinde 
8. MariflB trans Tiberim, postea episcopus Albanensis, Sabinus et Prsenestinus ; 
apud Henricum VUI. Anglise regem, in conventu Norimbergensi aliisque eccle- 
tim necessitatibus negotia Romanse curiee studiose ge8s|t. mortuus est mense 
An^. a. 15^. Sed hsBC qnidem ne longius petita sint vereor. yerum cf. etiam 
num. Lini. «» In fine add, M.D.XVII. 4. 



iioae digaiU^ .Qp<w|tie i>pp^^ 
conteiBpsens; sed friiicipefla .in terri|i,^ 
ceptione ita institiii er^iiriqiie 
suco^on^ evaidat', qni regni 'tim' 

dvflAnk ad fiuita in inipita hoeMil i 
«oe^e, «nnes el.ainet et foveal; '. vc« «>^l 
tiypi CttjMH^ me!^ ae >r^tq«i^ ^P»». 
leret», )^es nec gravfte^ ai|t JMi jh^' 
ingenne adinonim.'Jhm vele. Venetfa^ 




[BIUBALBVS 
VlMCaO StFTHRSQ- 

quod a^ii^^iift^ 

mmpmm etm M 'mi^mii^ 

virttfus wi cpem f0wMii^ €i$i^ 
§,7.periism* 

$8efUiuM 

demkfi ei jl0/feiiUes 



'^•'.^:'»^' 



▲p mmMMwu »• D. t^ trm» 1U7. 



ia7 




; ^W0f0im0llRf $^ fi»$iet sed deus, qtn frocul dMo (nparUbus fuit 

^ ex are LeomAB et Brucmum enpuii, Ule ntd vin- 

rm0!&0i(f quum $uo iempmre grwms fulminaret. tdeo ettam sine 

^udMa iM^ perUmL iene igiiur speremOs. JSrasmusi'^- 
4^UUi iam commeniaria super PauU episiolaSy fuie nunc 
^^ daki^ M^a Carolo rege pingui, ui vocaniy benc- 
tOm^ gui tfuoUdie ei mmaniur, eon^mnii, 
ril^rftfel. J^mi amdo n^uknes iOifuid conira Uium ausuros: iam 
Mtmiluiti j^ pmam dedere^ a iUe acukum haX^. Saluiaho ho- 
t< iMilijNV iwrMr iiis. l\frmmus Ule non sotum pacia non ser- §&. 
^wmm^ff^ ^^: nec iniuna: iia 

t:t^m^ cum conira imUiUim iuiaii fuerint. 

^t&j^^ est princepSf verum naiUta 

i^jii^fl^^^ arcem 

illpS^^ appel" 

WSb^^^ ha- 

" 1^^ dq&^ 4e JKsJ^-l.«. 

I .w.jMl^pr^ msimfm^jflawfris incBndiarios stuh^ 
Ss Jfmm^G^ fuem 







■■if''00m^ 



'.!^---l.:m*i 






jB^l^scuronim 



eonsUio Ubi 



§.«. 



0^.^-0$^%.%. 



•§.». 



^'^'^^^i 




Llin. wnmmi ap oabb. sA»BiAmi 



AD €A»»i|lAI.Ril. 
ynfnc poiOTiMiinnt jkt' ^ 

Incljte IPierii toUHr g^Eii/ 

Qoo poliitt red$ j^i4^ 
Gaiiis ab iii|[auo fiiil^ tiw^^^ 

Legimus Aittitf «^^ 
Cxam el Bercyiiit» ^— ^ 

llirari iwSa .^^^^ 
Fer lUTeoeiD Biinj^D^ 
8 Pro Capi^Mii iibo 
Gernis ui i " 

Eltotk 
Inlrepidiis cootri- 
13 Biiie fl^tt^ 
JDa iiMdii de 

1^1 p^^ 
l^picea Mrta 

li . ^litlMf. 

[Aiilejaijirel 

n 0nm 



Lim. HYTTENI AD CARD. HADEIANVM PRO CAPNIOME INTESCE88I0. 1 39 

Quonini terga premit non enarrabile vulgus, 

Turbida Felsinei pbratria Dominici, 
Attonitique sopbi atque obstipa fronte magistri, 
2s Terribilis stricto turba supercilio; 

Parte omni circum insidlae, tela undique et bostes: 

Tu vates vatis commiserare vicem. 
Ne tamen afflictis fer opem, pater optime, rebus, 
32 Si causa est quare debeat ista pati: 

Mirae artes, summum ingenium, nota undique virtus 

Prima viro tanti causa fuere mali, 
Qui nisi Csesareis volui^set cedere iussis, 
36 Hoc scelus haud ratio cur pateretur erat: 

Gonsilium dixisse nocet: qiiis credidit unquam 

Obsequium dominis regibus esse nefas? 
Nec tu bos coutemni debere pulaveris bostes, 
40 Quos temere nostri non timuere patres: 

Caesaris Henricbi caedes mixtumque venenum 

Cbrisli in pane pii regis ad interitum, « 

Et tua quam tetigisse potest Hieronymus aetas, 
44 Quique Nemetensi rure Vigandus agit, 

. Quique apud Helvetias iam vivit letserus urbes, 
Quodque meo facinus tempore Berna dedit, 
Et quod Parrtiisia exemplum manavit ab urbe, 
4% Quantum ausint^ qua; sit vis, documenta dabunt; 

Scilicet hoc quantum est, tulerint impune tot annos, 

Nunc decet idtrici plectere facta cruce. 
Tu potes auxilio fessis succurrere rebus, 
52 Tu potes bostilem conficere invidiam; 

Ni foret boc durum, potui quoque dicere *debes*, 

Teutona si frustra non vocat ora suum. 
Te fidei commissa tuae Germania legil 
56 Tutorem populi nominis atque sui. 



»• Feldinei (Bononiensls) phratria (fratrwn ordinis) Dominici (de Guzman, Hi- 
^jfoniy qui a, 1220. Bononiw primum conventum suorum hahuit,) Felfinei 2, 3. Dom- 
tainici 1.2. " sophi = magistri nostri. '* adfl. 2.3. '* csedere 1...3, '• pe- 
.eretnr 3. '» Ne tu 3. <> Henrici 3. Henrichi VII. « Hieronjmns] Sa- 
Hmarola a. 1498. combustus. ** Vigandus] Wirth, Dominicanus, Bemensis sceteris 
^antMa, a. 1509. comhustus. ^^letferus /. Letferus^.J. De letzero sartore, ad 
Btod scelns perpetrandum adhibito homine sermo est. ^"^ Parisiensis universi- 
atis contra Dominicanos inmaculatam Mariee conceptionem ne^antcs argumenta 
tt conclusa, de quibus cf. e. gr. ^o^iTockYni Kirchengesch. XXXIII. p. 305. sqq. 380. 
• Tcntona ... suum] Hadrianus, postea pontifex maximus factus, Traiecti Ger- 
Qanie inferioris natus est a. 1459. 



Gontiiigit proiMriM palpamii; 

Ah age, qiue toa aql iy tefti t| 
Causa graw^ aeahia:aBft tQ|fM 

Ne contmnne dalaa pra&;l 
Pui siqiia oeoAeai {qp^ 

Teatonic» genUa kiK 
Int^pone manttaif^ i 

Terr» eins qani jte 
Quid qnod B^igBKiM^ m^ 

Prob fectnua. fiafli 
flagitat hostis offm^.^wm^} 

Diaperea» ai s^fAtimf^ 
Noa servara 

In pabwiyiadaa 
Qttod petit Wij^l»^ 

tkbvat KaNi^^ 
I,iesere9 si 

Nnnc ego, ^foirtlli^ 
l^ pro qiia ,MPfi»4 

Some m^^i^i 
Gontca iora^MiMi^ ) 




80 WiwiMfrf ,fitl4ft 

(NbriHMr^ 
' P«r la latar 

M Et pel* 
Per ttee«»# 

Per^ 



T.II1I. HVTT. PJIO CAPNIOHE INTEBC. LV. COCHL^I AD PIBCKH. EP.D. 26. IVN. 1517. 141 

£t siquis recte diiHcit quod discere rectum est, 

Et siquem sensu non iuvat esse rudi, 
(Nam neque iudice me superest quid mitiuS illi) 
100 Aut stabit, lapso aut cum Capnione cadel. 



LV. 



B0N0NI4S. JLiV. 26. IVN. 1617. 



* [lOANNES COCHL^VS BILIBALDO PIRCKHEIMERO] S. 

Rcilit in Gcrmaniam uoster Hultcniis, colcndissinie mi dominc Bilibaldc, $. i. 
cum mcliori (faxil dcus) fortuna» quam fuit hactenus vel in Gcrmania vcl in 
^llalia. qucslus sum scmcl id dc Gcrmanis proplcr Erasmum luum. imo siu- 
gulare illud Germaniie dccus, quod Basilco} suarum cum dispcndio rcrum fuit: 
posscm ct proptcr Hullcnum conqucri, qucm ncglexcrunl Gcrmani, compilarunt 
Itali, Yulncravcrunt Galli. Quod si tantum islhic ucgligitur ingchium. quid 
aliis sperarc licebil? Scd ego, dum lu vivis, mi dominc Bilibaldc, ista non 
^timeo; sccurus studco; modo dcus dct, ul incolumis ad vos aliquaudo redeam. 
Fuit his dicbus Vcncliis Hutlcnus cum gcntilibus suis Hicrosolymam profici-i^?. 
sceutibus, quos uliqu,c comitatus csscl.. nisi Crotus Rubianus, Vulpinorum prse- 
ccp^or, eum rctiuuisscl. Rcdiit Iicri vespcri; ipanc mc hodic vocat suumquc 
ib Germaniam discessum apcrit ac scse oflerl iitcras mcas ad lc fcrre, cras 
^mane abiturus. Itaque raptim aliquot scripsi cpistoiia, ad tc quidcm iussu iI-$.3. 
lius, ad alios mca spontc, ul Augustie ct Ingolstadii tantum ingenium a bonis 
viris honoriGce exciperetur. Ad tc, mi domine Bilibaidc, quid scribam aliud, 
nisi ut homincm ternario illi, quo dc nupcr lccum lusi, charissimum pro tua 
erga doctos consuctudinc suscipias? Uuum lanicn mc rogavit libcrrimum illudS.4. 
Mlitterarum mancipium dicam an pro^sidium an potius utrumquc, ut sccrcto libi 
scribam, ne pompa illum Norimbcrgcusi , ul vuigo dici asscrit, cxcipias: nam 
Don fcrcula tua, magnifica alioquin ct laula, scd docta lua colloquia petit, non 
sine viarum dispendio. Quo vcro se rcccpturus sit, nescio; nequc tamcn du- 
Iiito quin sccrctiora libi quam mihi sit commissurus. Homincm cgo taulum$.5. 
^-singeuio, sludio, cruditione, gcntisquc ac patria; amore atque illustralioue ve- 
hemeuter ct laudo et honorc proscquor; vcrcor tamcn, nc Gcrmanica illa li- 
bertas si non tempcrctur, gravior ei aliquando sit futura. rctrahct cum Eras- 
ams; retrahc et tu qua^so, si commodc potcris, uc fortc barbarorum insidiis 
Unio pnemature spolictur ingcnio communis patria nostra Gcrmauia: non pos- 
^ sum aperlc loqui cgo ; tu taiuen cx ipso apcrtc omnia intclligcs. Scribit ad te §. 6. 
^i Friderichus canouicus, qui vchemcnlcr intcrim cxpectabit responsum tuum, 
Ut intelligat se libi littcris suis non fuissc importuuum. Dc Hutteni disccssu$.7. 
*iepoles lui nihil sciunt; voluit illc sccretum essc, uc fortc insidiis intcrcipia- 
^Ur. Nos hic agimus sani quidcm, at nimium calidi. vcstrum pra^stoiamur rc-^8. 
^ponsum: muita de nobis ad vos antca scripsi; cras quoque aul propediem 



LV. Honmann. (Indic. bibl. nO. 70.) p. 26... 28. 

** Venetiis] c/*. epistolam Bapt. EgnatiU siipra p.l35. " Vulpin.] Fuc/is. *^ ad] at 1, 
** Friderichus] Fischer (Piscator) /Jerbipotensis. ** nepotes] ex sorore /?/ii*, Geuderi. 



142 hY. LVL cocmLMijk» 

scribam, qiumlo redieril j^ater pmMumtrr 
ag«re hyemem. de dttorum retooaUoiei 
f.0. Bene vaie ac HoUeDup pro Uu 
Kal. lulii. Ahuo dumiiii 1517. 




[fDAKIffiS (SfiOttJP/^ 

t.i. ' (^iid tibi scritoa Bon, 
dova siiBt ploraiia, al h^Mb 

oeUdutim nosler WiSAjmidi L 

«luieti. IMi ^ liCleraaV ifatSil^^ 
Amo eqoidepi komii&i "ft^BBiBNl 

§.t. absenlem ^]iiiu& fimmml^i^ 
recederet* a|wd nie fi^'i«ta^^ 
nem t qpA t^ id wSom --^' - 
^ liomo <^^ 
libetltts l^, ^ ^iiiild^^ 
tnuMdi^^ im i F^JMlSiM^ 

1.3. 8e4 et Ibiit ^beil "^ 

Laurieiitlljbir ''liw 

.cyis ^uMb 
ndi^Aat^.^^ 
i(f'^eamrr'' 
«mt 1a S,„ 
iieer^ neii^' 
IttlS/ljl^^ 

1.4. ^^ ' 



K 



LYU. HVTTENV8 LAVREA CORONA DECORATVS AVO. VIND. D. 13. IVL. A. 1517. 143 
AVGV8TJC VINDBLICORVM. L Vll. 12. IVL. 1517. 



1. 

[MAXIMILIANI IMPERATORIS 
UTTERAE TESTIMONIALES DE HVTTENO LAVREA CORONA ANNV- 
s LOQVE AVREO DECORATO.] 

Maximilianvs divina favenle clemeniia electus Romanorum ImperaforiA 
semper Augusim, ac Germanie, Hungarie, Dalmaiie, Croaiie eic. Rex^ 
Archidux Ausirie, Dux Burgundie, Brahaniie etc, Comes Palatinus eic. 
Uonorabili nostro et sacri Imperii fideli nohis diiecio Vidarico de Huiten 

€BPoe(e et Oratori Gratiam nosiram Cesaream et omne honum. Consonum^.^i. 
Cesaree clementie maxime rati honorihus augere eos, quorum virtutis ati- 
qua apud bonos viros lestificaiio sit, quod hoc veluti stimulo ad opiima 
studia capessenda pturimi incitenlur. deinde sic puiantes ad nostram quo- 
que gloriam pertinere, si opiimi cuiusque viia nostro imprimis testimonio 

^probetur. Vnde te Vdalricum prefaium ex nohili Equiium Familia com-i-^- 
mendatum nehis a prohatis hominihus luvenem scientes, quod amore lite- 
rarum exul factus^ magna Europe perlustrata parie, mutta dura et acerha 
tuieris, etiam vite pericula inieris, idque assecutus sis, ut iam tuxi scripta 
in manihus haherentur , te doctissimus quisque per lialiam pariter et Ger- 

^maniam oh ingenium ac potitiorem erudiiionem familiarissime comptecte- 
reiur, ac interim ctarissimorum hominum puhlice edita extarent testimonia, 
quibus inier raros te coltocarent. Et quia tu ad generis claritudinem opti-9.4. 
mis studiis quwsitam nohiiitatem adiecisii, dignum putavimus, qui nostro 
quoque catcuto probareris. Te igitur Vdalricum coram nostra Maiestateh^. 

^hel iltustri Auiicorum nostrorum cetu consiitutum motu proprio, ex certa 
scieniia et auctoritate nostra Cesarea Laurea corona donavimus, exorna- 
vimus, aureoque insuper annulo iureque et usu aurei annuti oh facundiam 
et eioquentiam iuam decoravimus, Laureatumque et Poeiam et Vaiem, et 
oratorem diserium pronunciavimus , proui ienore presentium te laurea co- 

^rona per sacras manus nostras decoraium, exornaium annuloque aureo 
decoratum Poetam et Vatem et Oraiorem facundum dicimus ei pronuncia- 
mus. Dantes et concedentes iihi et hoc Cesareo nostro statuentes edicto.l^- 
quod de cetero in quihuscunque studiis et generalibus precipue tam In arie • 
poetica quam in oraioria legere, docere, profiieri ei inierpretari , ac in- 



LVTI. A =: Apographum in MS. Guelferbyt. „Collectanea de vita ac scriptis Ulr. 
Hutteni" fol. 340. 1 = Burckhardi vit. Hutt. III. p. 75... 79. 2 =Munch, Opp. 

Hutt. I. p. LII...LIV. 

• Vdalrico 1.2. *' quod hoc] (j hoc A. quod hos 1.2. ** nfa A. inpri- 

mis i. 2. *® adsec. 2. '^ ac] , et 2. ** probaveris 2. ^ csetera 2. 



144 LVIl. BVTTENV8 LAVREA CORONA DEC0BATV8 AVO. VIND. D. 12. IVL. A. 1&17. 

super omnibus privilegiis , Immunitaiibus , Indultis^ honorihus^ preeminen- 
tiis^ gratiis, et libertatibus libere uti, frui, et gaudere debeas et possis, 
quibus ceteri Poete a nobis Laureati ac Oratores fructi suni ei usi fuere 

§.i.seu quomodolibet gaudent consuetudine vel de iure. Et amplius ut ube- 
riori gratia nostra te prosecutum sentias, Te eundem Vdalricum cum omni-h 
bus bonis, rebtis, actionibus, et iuribus tuis tam presentibus quam futuris 
in nostram et sacri imperii protectionem , tuitionem ei salvaguardiam as- 
sumpsimus, et accepimus, prout tenore presentium expresse assumimus ei 
accipimus, concedentes tibi et elargientes ut apud nullum alium iudicem 
quam apud nos, et Successores nostros Bomanorum Reges et Cesares, et\G 
cohsiiium nostrum ei eorum in ius vocari et iuri siare possis et debeas. 

§.9,'Mandantes iccirco universis ei singulis sacri Bo. Imperii Principibus ifim 
Ecciesiasticis quam secularibus, Communitatibus , Vniversitaiibus , Coilegiis 
et Subditis quorumcunque locorum per universum nostrum Romanwn Im" 
perium siiorum, cuiuscunque sint conditionis, gradus, ordinis ei status, uix 
te hac nostra, quam tibi largiti sumus digniiaie, ac omnibus prcerogatim 
ei insignibus eius qualiacunque de iure et consueiudme serventur, uii, frw, 
gaudere ei poiiri permiitant, nec non te contra predictam nostram pro- 
tectionem impulsare aut molestare ullatenus presumant directe vel indh- 

§.9,recte, ^ub pama indignationis nostre gravissime ac quindecim marcharum^ 
auri puri, quas contrafacienies iotiens quoiiens conirafactum fuerii ipso 
facio incurrisse declaramus per presentes. Quarum quidem medietaiem Era- 
rionostroCesareo^ reliquam vero partem tui Vdalrici passi iniuriam ustbus 
decemimus applicandam. Harum testimonio literarum Sigilli nosiri appen- 
$. 10. sione muniiarum. Dafi, in civitate nostra Imperiali Jugusta Die duodecima 

Mensis lulii Anno Domini Miilesimo Quingentesimo dedmo septimo, Regno 

rum nosirorum Romuni Tricesimo secundo, Hungarie vero vicesimo octavo^^ 
Maximilianus. Ad mandatum Ccesarew maiesi. proprium. 

Semieiner mpp. 



2. 

Ad Petri Aegidii lamentationi8,qaa Genius Maximiliani Caesaris mortem de 
plorat, hos versus 

„At vos ante alios quis manibus sacris 
Csesar contribuit scrta virentia, 



LVII. 2. Rer. Germanicar. Scriptores ex bibl. Marq. Freheri cur. B. G. StruviQ 
tom. IL Argentor. 1717. fol. p. 763. sq. 

* Imunitatibus, A. Indultis honoribus /. " ^ frcti A. freti 1. 2. ^ Salva^ 

gardiam /.2. ^ arsumimus //. *^ ferventur 2. ^ gravissima 2. Marcharon^^ 
1.2. Eliam in A, posterior manus indidit h " incurifse A, ** Aerarioi.2. •* ap — -* 
plicandum 2. '^Millefimi^. ^^ Suhscriptiones omiserunt 1,2, Maximialian9 ^ ^ 




i^^a.m^A.mi. 145 



Jifi^^ Fehekmum 

|}|ig||ji^Miii»i [SpkfikammerJ Frmewn arkh' 

"^ M^mpH kai reeennikie ^i eub lA /em- 

p ipawfiw /wf y iiv wBncrwHtmfn wifftu Tmmor* 

||jlT!^9HBppfr/ •'^^'PWPP***.. '•■' ■ ' /■■?^-r'- / i"^'- • -■il/:"! * ? • ■-1'«'. 



;fv'iV 4jt/.i .•if!*.f f*:r* ..i.>*rl>-4'^M^ V ir'JT.-i 










146 LVIII. HVTTENI AD ERASMyM SOT. EP. D. 31, IVL. 1517. 

BAMBEROAE. LVIII. 21. IVL. 1517. 



HVLDERICHVS DE HVTTEN EQVES 

ERASMO ROTERODAMO THEOLOGO 

S. P. D. 

§.]. Si eorum quse niihi inteviin, duni a te absum, evenerunt, hisloriam sk^s 

narranilo tibi contexere velim, Erasme docUssime, nuUus tam iongus est 
dies qui mihi satis fuerit; ita varie iactatus sum. capita tamen narratio- 
nis huius fere sic habeut: Romam ut veni, tuo nomine saluta\i Paulum. 
qui mihi quoties jtostea oceurrit , occurrit autem perraro , apud suum Car- 

§.?. dinal^m occupatus, familiariter contuHt. Omnibus RomaB doctis ostendi lo 

Adagiorum opus in Germania ilerum excusum ac h>cupletatum ; Moriaoi m 
item, et quidquid tui studio altuleram. quae *mihi causa fuit amicitiae mul- 

5.3. torum bonorum. Sed cum iam nosci incepissem, orta est quaedam tur- 

bulenta, Erasme, tempeslas, qua? ab urbe Rononiani usque deiecit: naniM ■■ 

quinque Galh, robore corporum ac ferocitatc animorum horribiles,. ag -3-1 

gressi pene tuum tibi Huttenum ademerunt. verum prsesentissima dei opt. :ML 
max. ope cum defensionem molitus essem, profligavi iatrones, unum etiannvin 
interemi, accepto in sinistra bucca vulnere, quod .dices pro pericuh magni- ^ i- 

$.4. tudine modicum. Eam ob causam non tuh Gallorum persecutionem , mt- -^sm- 
que eripui ex Scylla iii Charybdim provolutus: orta enim Bononiae inlei: fsaerj 
Germanos ac Langobardos seditione pene absumptus sum iussusque cau^Ei^- 
sam apud civilatis prassidem j.ommuni Germanorum nomine pcrorare : f\m M\" 
scus is est, Geiiuensis natione: quanquam pro nostra iniuria et iilius iiir iKii- 

$. 5. quitate noii acerba satis esset oratio , vehementer oflTendi hominem. Quar-i^Kire 
Ferrariam iiule profeclus sum, ubi cuui te prajdicarem, occurrerunt ultr-^^^sro ss 
doctissimi viri JNicolaus Leoniceniis, C(plius, et quidam prinoipis scriba, i\w ^ui 
naviganti ex Rritannia tibi adfiiit, qui nescis, Erasme, quanti te faciant; mi' .^■hi 
quidem quod te nossem, quod praiceptorem appellarem, miris modis b ^^«e- 
nigni fueruiit. Prwter hos Antimachus in Graecis professor citra honoi^rris 

S.6. pr<jefationein iiiiiiquam te noiniiiat. Paucos ibi dies commorafus sum, \ -^t-» 
netias ad se vocantibus duobus Huttenis, qui in Syriam abeunt. Prim.^Kitts 
ibi hosjtilem HuUenum excepit Raptista Egnatius, et munus dedit hospit&B^-ale 

$.7. Horatium Flaccum in tenuissimis membraiiis elegantissime ex|>ressum. f^^^^- 
currerunt statiin Aloisius Rragadeiiiis, Hcrmolaus Rarbarus, illius ma^^ gni 



LVIII. 1 = Erasuii Epp. (Iiidic. Ijibl. u». 54,5.) Appcnd. nuni. clmi. coll. 1517 '^ 

2 = Wagen8eil. n». xii. p. 95...97. 3 ^ Hutt. Miinch. II. p. 342...344. Cf. Bor- ^^' 

hard. I. p. 108. 8q. 110. 118 . 

* Paulum] Bomhasium, puio, " amicitia 2. 3. ** Longobardos 2. 3, *»••• ^^Wi- 
scus] Fieftchi. Edd. kahent Hiscus. " Coelius] Rhodiginus. '•hasZ.J. •• B^^^P^ 
Egn.] cf. supra "huius epistolam, p. 135. 



LyUI. HYTTENI AD EBASMYM BOT. EP. D. 21. lYL. 1517. 147 

nepbs, et Angelus Contarenus, nobiles patriciis familiis iuvenes. hi me 
omnes compiexi sunl, omnes exosculat^ cumque tota passim urbe medium 
circumduxissent , ac honorifice suis civibus ostendissent, tandem veluti Ulys- 
sem aliquem in Alcinoi domum, id est ad Asulani sedes perduxerunt: ubis.8. 
Asenex ille obviam mihi progressus humaiiissimc ad se accepit primum, post 
iussit prodire loannem Franciscum, ex Gliis alterum, deinde reUquam fami- 
iiam, et in his iuvenem quemdam Grajce et Latine eruditum, quo in trans- 
scnbendis Ubris prsevisore utitur Egnatius, qui me ordine salutarunt; pro- 
ductus est etiam infans Aldinus, et iussus osculo Huttenum accipere. mu-5.9 

lonera deinde oblata Suetonius efquique post illum vitas Cicsarum scripse- 
rmit, de Ofliciis libri Ciceronis et Egnatii Csesares nuper editi, dataque 
optio quid vellem prseterea. Deos omnes adiuro, charissmie Erasme, ma- 
iorem humanitatem non invenisse, si orbem peregrinationis meo) retexam. 
Venetiis ad Germanos nostros redii , cumque Augustam appuhsseni , in Peu- $. lo. 

Lslingerum, lacobum Spiegel et Stabiuui mathematicum iucidi, et productus 
ab illis ad Csesarem corona poetica in maguo Nobilium couventu douatus 
som. Ecce tibi annales meos, nunc ad alia. Vidi Novum Testamentum$.ii. 
suo abs te splendori redditum: vidi, inquam, et honorificam illam de me 
legi mentionem. Quaeso, quid te movit tanti faccre me? aut quid omnino 

^erat in me tale, ut dignum duceres tuo prseconio, humanissime Erasme? 
quam videris amare Hutteuum, qui te tamen nullo unquaui uierito obno- 
xium sibi reddidit. 'Pene mihi exciderat' inquis; nse si tibi excidissem, 
tunc ego omni semel posteritatis cognitioni excidissem. Dii te nobis ser-$. 12. 

" vent, Lux Germaniae, ac tu cogita, ne uscpiam esse malis quam in tua 

^Germania. caecutiunt principes nostri, sed te puto videbunt, tam clarum, 
iam splendidum. De me satis non scio quid fiet: tres viri quos prsefatus $. 13. 
sum, in aulam Gesaris invitant, multis iude retrahentibus; aliqui ad Ma- 
guntinum: quid sequar nondum statui. in summa, ita me dii servent, at- 
que ita tu pro communi Germanorum gloria diutissime nobis supersis, nulli 

fc«non conditioni praepositurus sum, si mihi tecum esse liceat, ut illud ex- 
coram ingenium, quod placere tibi videtur. Si habes cqjisiUum, expUca. 
Augustam has mitto ad lacobum Spiegel, qui se ait frequentes ad te via-s.ii. 
tores habere; eo rescribes mihi. dedit et Baptista htteras , quae siimil cunt: 
vides quid veUt ad tuam epistolam, quamquam magnifica magis locutus 

"«sit. Tu vale ac rectissime vale, et tuum liuttenum ainare ne desine,j.i5. 
rumpantur ut iUa obscuris viris, qui iam, qua nos excommunicamur , in- 
gentem circumferunt buUam, Uene buUam, quid enim tumidius, quid im- 

• honorlfici 2. 5. ^ perYisore an provisore ? *• corona poet.] cf, lUteras Cwsareas 
p. 143. sq, exhibitas. " mentioneni] Cf. p. 103. sq. « ne 2. 3. *6 tres viri] Peu- 
tiiigerus, Spiegelius, Stabius. •^•*^Maguntinum] archiepiscopum Albertum. •• eo] 
et 2. 3. •* utilia 2. 3, Vergil, cc/. VII. 26. " bullam] Leonis X. d. d. 15. Mart. a. 1517. 
Statim recepit eam iu suas Lamentationes obscurorum virorum Ortvinus Gratius. 

10» 



148 LIX. HVTTBNI AD PIBCKH.EP. D. IVL. 1517. LX. NEVENAB. AD BRVCHLIN. BP. 1517. 

becillius? Iterum vale. Bamberga raptim. 21. lulii, Aimo 1517. Capuio- 
nis causa adhuc sub iudice est. 



[bambebqjb?] LVIin. [ante 23. ivl. 1517.] 

IIVTTENVS BILIBALDO SVO SALVTEM. 

Curandum, Bilibalde, ut Capuioii accipiat literas, cui scribes caussam, ^s 

cur non ex Italia veiieriut iiii, scilicet propter imp(h*tunam Groningi abi- 

tionem. Consolaberis prfeterea bominem, quo jie cura coniiciatur opli- 

mus senex. Pra^terea scrij)si in Italiam, ut libri mei bene perferantur aiLV_^ 
te. Vbi venient, accipe. Interea scribam, quo te transmittere velini_ m, 
H»ec cura ac ipse vale et Huttenuin ama ac partes Reyclilinas tuere fortiter. — x. lo 



LVIIII. A=Ipsiu8 Uxiiteui avToyQccfpov opistolee, qnam honest. hibliopola Lipsien .^rrmi' 
818 O. 8c*hulze poBsidcbat, exemplum adcuratissime transcripsi. 2 = Epp. iK- .Sin 
Indico bibl. n. 82. citt. p. 13. sq. 



LX. [. . . . 1&I7 



IIERMANiNVS COMES DE NVENAR li 

lOHANNI REVCHLIN PHORCENSI 
S. D. P. 

§.t. En tibi amicum utrunque gravcm, qui tuas partes tcnet apud Leo<li Sbos 

et Aquas: cxcgil a mc litcras commendaticias, ut te cx ttinere invisere posse^^"<^t: 
quod fcei ipse nun invitus, cum quud le amcm, tum ctiam quod illi nega^Ksr^M 

$.2.non potui. Contra Ilonstratum. id cst xwofiQoyxov %cil Kvvogvyxov^ Cac ni- 
rouchum illum bonas famie lioslcm , paucula iucptivimus , graviora quacque ^ 

exilum maturantcs: pcdctcntim contra bcluam inccdendum est, quandoquid-* ^ 
cxtcrna pnesidia^ nondum acc(>sscrunt ; coniunctis copiis expugnari cominuid ^ 'U* 

$.3. potcrit. Egrcgic animavit me Ruschius, idcmquc Hultenus fecit, amko tui ^Klio-tt 



LX. Epp. Renchlin. (Indic. bibl. n^ 51.) foll. tiii*^ sq. 

* Herum 2. 3, Bambergoo 2. 3, . Ceterum dierum indicationes in recen — ^tio- 
rem modum ubique corrupit 1, 

^ litteras 2, scribes, caussam cur A,*2. ® Groningi] Martini, Ro^^*"** 
Reuchlini causam contra Colonionses dcfcudeutis. '•* optimus] opi. A. 2. " |^B-ibn 
mei] Cf. infra Fischeri op. d. 20. lan. a. 1518. ad Pirckh. scriptam. Parum a*r^^°* 
rate Freytagius ad h. 1. adnotavit ex proxime superiore Hutteni ad Erasmnm ^P'' 
stola probari librorum magnam copiam in Italia vel coemisse vel dono tu^'^'^^' 
pisse Hutteiium. Immo, in Italia tum non raro eguerat Huttenus. *® ama ^^^^» 

** %vv6§Q.] canis fauces sive rictus, ^unb^Ta(^en. 



^X. MBTBNAB. AD BEVCHLIN. EP. ^517. LXI. EBA8MI AD CJE8AB. EP. D. 16. AVO. 1517. 149 

loris propugnatorcs , quorum postcrior ille postcrioribus ad me lileris suis vo- 
uit. ut quoties ad te scriherem, sui facercm honorificam mcntioncm. Sed 
|uid anserem me iubet stridcrc inter olores? illc tamen cum sit amicus, facilc 
^btinet, ut parere malim etiam ineptus quam impietatis iusimulari. Tu autemS.4. 
losti hominis ingenium, mores, indolem: prietcr virtutes et gcnuinum splcu- 
iorem totus cst candidus, cultus atque elegans; te ita observat, ut praefcrat 
iiiam necessariis; literas ita colit, ut nullum barbaries acriorem sentiat ho- 
ilem. A Glareano quoque c Galliis nupcr literas accepi, ubi parteis nostrasS.5. 

enenl eruditi aliquot , quorum indies expcclo prscsidia < Bcne 

^ale. Coloniae. 



ABTVBRPIiE. 



LXI. H>. AVG. 1517. 



ERASMVS CflSARIO S. D. 

Magnopere mihi displiccbant cpistolae obscurorum virorum iam tum ab $. >. 
nitio: delectare poluisset facetia, nisi nimium oirondissct cxcmplum. Nihi pla- 
«t lusus, sed citra cuiusquam contumeliam. scd moleslius Tuit quod in po- 
teriore editione mei quoque nominis mcntionem admiscuerint , quasi parum fuis- 
ei ineptire, nisi nos quoque vocassent in invidiam, ct magnam partcm fructus 
ot studiorum laboribus expetili corrupissent. Nc id quidcm satis cst visum: S.2. 
!n alter libellus priori adsimilis, in quibus crebra mentio fit eorum quibus 
€10 lusus huiusmodi ncquaquam probari. Quam luale consulunl isti non solum 
o seipsos , sed eliam in omncs quibus bonie litcrac chara; sunt. lam illud est §. 3. 
imnium molestissimum niihi» si modo vcrum cst quod mihi istinc rcversus 
amiilus meus lacobus narravit, apud complures habcri Colunife libollum ncscio 
|uem in lulium ponlificem, quomodo mortuus cxclusus sit ca;Io pcr Pclrum. 
ludieram iam pridem huiusmodi fabulam actani in Gallia, ubi (alium nugarum 
Dunodica liccntia sempcr fuit. cam opinor aliquis in Latinum scrmoncm trans- 
ttiit. demiror quid istis in montem vcniat, cum sic ocium ct operam perdunt. 
leterum admiror esse qui suspicentur tam insignem incpliam a ine prorectam; 
»pinor ob id quod scrmo fortasse sit paulo Latinior. Lusi quidcm in Horia, §. i. 
«d incruente; nullius famam nominatiui perstriuxi; in morcs hominum lusi- 
Dus, non in famam hominum. Quodsi vera mihi nunciavit famulus, mondum 
inim satis crcdo, quaeso te, vir optimc, ut istiusmodi nugas impias pro tua 
irili premeudas cures prius quam excudantur, non quod isti digni sunt qui- 



iXL 1 = ITainrntationrs | ^bfcurosum oiromm . non | prohibito por fedem Apofto- 
cam. I Epift6Ia D. Erafmi Roterodami: quid de ob-|fcuris fentiat. cu ceteris 
aibnrda : no minus lectu | iucQdis q^ cognitu necoffarijs. (12 foll. 4^ In finc:) 
npseffe Anno domini M. | CCCCCXVIII. fol. A 4*> 59. — (Item sequentia Lamen- 
itionum cxempla banc Erasmi epistolam habent.) 2 = Erasmi Epp. (Ind. bibl. 
n^ 51,5.) p. 1622. 8q. Append. n^ clx. 

^ Cesario i. ui ubique pro mponit, e. Ceesarins Colonite d. 30. lul. a. 1517. ad 
rasmum litteras dederat de caussB Reuchlinianse statu adversariis dolendo. ^* fa- 
scia /- *• quibu»] an quo? •* UttersB 2. et sic infra tt •* Omnino faUua est 
r de diaiogo *Iulius\ cf.p. 151. not.9. ^ otlum 2. '^ Que si/. nuntiayit^. 



150 LXn. BiHAiMi A» mtegM. mr.ibJni%i^i 



bdfl boc pnestetitr boieidi, Md \ 
§,b.o(mnhn, qjBom isti lalilNifl Imam^^kiiifi^ 
pertiiiet, seio nemiiiem fore qjaiv^ Wlik^C 
m» mihi supri motan ^ajptiiSmmg^i^^'^ 
lacobd HoraeMi loiiltiuil ei me eiHlec 
«Iiiaiitopere sini delectetmi. Be cMmrilpil^l^l 
. 9.«. Nmicienl mihi qttikm Alimibta#^ 

noiidimi iocqpi. teae nlo» deibiiiei^^ ^^ 
viiifiiiis. Aimo M. oooool iw§.^ -'-y^^4^' 



•.v.*'^ 









ii&~S^ 



Intellexi ex jtiiie, amiiM 

Ma omhia flluc leaiiiltf «H 

UnFt .domimim m«BMtf /^ii^^ 
coittra ducem WhrteidMf0ie|i ' 
p«bliclilioi|ini ek» lii M^-it^^ 
rfmij ^Qod Asil/\6oitfii|^.i^. 
diime r qni «ft vel «llili^^^ 
^iiM» ad ti» cdiivdliif:' lii^ 
mide coMihiliis^fhitf 
lecviimr* wmm uoiipmv i 
el Mil iiM iesii^ 
jmi' fltf'«di^V^'^^ 






^msm^ 






fw^^?^> 



!g^'--.-^^a«^^i^t^; 







^^^i 



LXUI. EBA8M. AD MEVENAB. ?5. AVG. 1517. LXIV. PIBCKH. AD BEUAIM. 30. AV6. 1517. 151 

non placeat exemplum laedendi faiuani alieiiain, quod ea res cuivis sil in prointu: 
lusimus et nos olim in Moria, sed nullius nomen a nobis perstrictum est: at$.2. 
isti, quicunque sunt» non contenti sic ineptisse, addidenint alterum illi simi- 
lem libellum, in quo demiror, cur me toties nominandum putarunt: eteuim 
5si bene volunt Erasmo, cur niilii taiitam conflant invidiam? si male volunt, -cur 
in diversa ponunl partc atque ea quam hoc libello petierunt? quodsi pergant 
ad istum nugari modiim, efficient ut bouis ctiam scriptoribus imponatur silen- 
tium. Etenini lacobus meiis nupcr Colonia reversus relulit mihi istic sparsum§.3. 
libellura nescio quem de lulio pontifice ridiculo argumenlo; haiid scio an eun- 

lodem. de quo pridem audivi fabulamn ab Hivspano nescio quo conscriptum Lute- 
tiae et Gallicc versum, actum Inibi regalibus fcstis, quibus solenne est huius- 
mpdi naeniis lascivire scholasticis. addidit autem quod vi\ opiuor esse verum, §.4. 
esse istic nonnullos qui suspicentur meuni inventum esse ob id> ut ait, quod 
Latinitas sit mediocris. mihi vero ncc otiuiii tantum est, ut aliquam horarum 

i&istiusmodi nugis impertiam, uec aniinus tam impiiis, ut sumniuni pontificem 
velim ludere , nec tam stujtiis » ut in eos velim scribere qui possiint proscri- 
bcre. Quamobrem te maiorem in mo'dum rogo, charissime (iOmes, ut licet ea§.5. 
res nihil ad me perlineal. lamen ob communem eruditorum hominum invidiam, 

. si verum est quod audio de tali libello , ut cures premendiuft vel potius abo- 

'SOlendum, aut si quid est aliud simile. Ego ante biennium Triuinphum Reuch-§.6. 

liniciim, iam tum paratum cditioni, in Germania premendum curavi, et item 

alterum queiidam, inscriptum Monachum: sic euim favco Reuchlino ob eruditio- 

nein . ut mihi cum Hochstrato aut aliis hiifns factionis iiullum omnino sit bel- 

lam. cum ad me causa nihil attineat; etiamsi non proho, neque quisqiiam vir 

**vcre pius probat istas tam virulcntas insectationes, qua? a spiritu mundi, non 

Christi, proficiscuntur : certe ubicunque terraruni adhuc fiii, optimus quisque 

Reochlino favet. Bene vale, Maecenas bonoruin stiidiorum unicc, nosquc, quod$.7. 

soles, ama. Yinantio, si adest, mco nominc multam diccs salutem. Lovanio 

%. Augusti, Auno.1517. 



nomuBKuax. 



LXIIII, 30. AVa. 1517. 



CLARISSIMO AC EXCELLENTI lYRlS DOCTORI 

LAVRENTIO BEHEYM 

DIVI STEPHANI BABENBERG^ CANONICO 

BU.1BALDVS PIRCKHEYMER 

S. D Quid , Chrisli successor Pctrus noniic lualuui malo, convicium 

^onvicio retaliare prohibuit? Cuncti dcniquc tam genliles quain Chrisliani. yiri 



^^XIIIL A =: LVCiAMi PI8CAT0B, 8BV | reuiuifcentes. Bllibaldo Pirckslhoymero, 
^IZ?aefareo ConfLlias|rio , Patricio ac Scnatore, | Niirenbergenfi | interprete. 1 1 1 1 1 

« lacobns] ? • Hbellum] Exemplum diatogi IVLns sic inscriptumf. ^. $. [=Fau8ti 
-^ndrelini Foroliviensis] ]loftr 1lr|ij ttbettu0. | )ie obitu ^ultj ponttficislDartmi. ^nno 
^^0'|flltftt. /B. P. ^tt. I 8*^. edilum non nosse videtur Erastnus; neque vero recentius quid- 
"^uam: confundU enim libellum, quem vot. IIII. inter PseudoJuUtenicos dialogos exhit^ebi- 
^mua, cum fabula quadam Parisiis acta, vot. II. repetenda. *® PoUonis dictum ap, 
^Hacrob. Sat. IL 4. *'• ** prem.] 1. e. supprimendum. '* Petr. ep. J. ad Thess. V. 15. 



t&2 laay 

boai •«•ptr pestflow liiftf 




LIV.PIRCKH.ADPI8CAT0S. LXV. COCHL. ADPIBCKH. LXVI. BEHAIM AD PIRCKH. 153 

CII8 Mirandulae dominus, Hennauus comes de Ncuenar. Bernardus Adclman, la- 
His dc Bannissis dccanus Tridciitinus , Marquardus dc Stciu , Scbastianus Spe- 
ilius; hic Babenbergcnsis , illc vcro Brixinensis pra;positus, Bolfgangus de Tan- 
rg Pataviensis, Erhardus Tnichscs Eystattiensis , Andrcas Fuchs cum fratre suo 
obo, Babenb^rgensis decanus, lo. de Staupitz Augustincnsium decanus, Kilianus 
fb in BebdorfTprior, doctrina trilinguis, lo. Macheysen Minorum provincialis mi- 
ter, Gregorius NuiTel Carmclitarum provincialis, Melchior Pfintzing divi Sehaldi, 
orgius Beheym sancti Laurentii Nurcnbergo» praepositus, Erasmus Botcrodamus, 

Speyserius, lo. Eckius, Paulus Phrygio, lo. Oecolampadius, Esticampianus, 

Cocleus, Thomas Murner Minoritanus, Wenccslaus Linck, Martinus Luc- 
r, Augustiniani , omnes sacra; thcologiic doctorcs, Thcodericus Zohel, lo. 
eslenbergius , lacobus Wimpfclingius , Gcorgius Bcus Nurcnbcrga;, Georgius 
yst PriburgaB Carthusiani priorcs, Wolfgangus V^olprccht Augustincnsium Nu- 
ibergae prior, lo. Lang, lo. Fug, et ii Augustiniani , lo. GcTsarcus, Conra- 
s Pelicanu.s Minoritanus, Bcncdictus (ihclydonius, Ilieronymus Emser, Mucia- 
s RufTus, lo. Bemcrus, Gcorgius Spalatimis, Thomas Vcnatorius, lo. Ilanc- 
s, et qualis tu in primis cxistis, doclissimc mi Laurcns, ut cx multis pau- 
isimos rccenseam consulloquc pr<etcrcam rcliquos littcraria^ rei procercs\ qui 
:ns initiati non sunl, uioribus lamon ac vil<e probitatc admodum cxccllcant. 
per omnia vero thcologus viciis oumihus careat ac virlutibus cuuctis abundet, 

facta doctrinie contraria cssc dopra^hendantur, quoniam non in vcrbo ncqiic 
igua, scd opcrc et vcrilalc laus onmis consislil. atqui non cx omni ligno 

srcorius exculpi^ polcrit 

Ex Acdibus nostris tcrtio kalcndas Scplcmbris Anno rcdcmptionis nostrae 

D. XVU. 



OIIOIIIJE. 



LXV. 3. 8KPT. 1517. 



[lOANNES C0CHL.1i:VS BILIBALDO PIBCKHEIMEBO] S. 

Increpatio tua, oplime mi I). Bilihahh*, ut fidclis, ita ct neccssaria prorsus 

il Quod Hultenum aiiias. facis quod lillerarum hcroa decet; ego 

solens verbum non reddidi, et apud conluberualcs eius sum frcqueutissimus ; 
iquc scio quem cx litlcralis amicis unquain pcrdidi pra»lcr'n. Eckiuni , qui la- 

»n me verc nunquam amavit. Bene vale, observandissimc mi do- 

ine Bilibaldc. Ex Bononia 3. dic Scplcmhris Auno 1517. 



LXV. Honraann. (Imlic. bibl. n". 70.) p. 34. sqq. 



AMBBBOiE. LXVT. [.. 8EPT.1517.] 

[LAVBENTIVS BEHAIM BU.IBALDO PIBCKHEIMEBO] S. 

Quae dc homiue Huttcno scribis, astipulor libi: cx vultu quasi noscitur: lcgit 
ihi ultimam suam invectivam quam in duccm Wirtcmbcrgcnsem scripsit ; certc 



LXVI. Heumann. 1. c. p. 258. sq. 

* Ejstauiesis A, Eystaatiesis B. ® EBticamp.] /o. Rock von Sommerfeld. 

" liUedcr] Lutherus. " yinphclingiiis B. ^^ literariae B. " Pythagor. ap. 
ivl. Apol. p. 302,5. IL p.4m). ed. Oudend. 



154 LXVI. BKHAIM. AD PIBCKH. LXVII. EOB. H£68. AD lOA. HES8. LXVIII. 8TROMEK. 

vafer esl, nam mulla quae mera sunl mendacia (et ipso-fassus cst) inseruit in 
illa. Consilium etiam meum requisivit, an sibi serviendum sit episcopo. respondi 
sic> ue forte alicubi in coilocutione cfTutiret, me sibi dissuasisse et inde mihi. 
si ad aures pra>siilis perveniret, aliquid malum oriretur. Sed discessit. uescio 
quo. Dialogus ille mihi satis placuit: nam dedit mihi Hultenus ad legendum. 5 
sed quod ad Ueuchlin mittas , ' ncscio si probem : scis enim qualiter egerit te- 
cum epistolas luas facieudo imprimi; alioquin bonus vir habetur. De Luciani 
frontali epistola, quod et illi me inserueris comparcsque illis doctissimis, pro- 
fecto quia me longe ab illorum sludiis abesse scio, ne forte irriderer (nisi 
quod maximus studiosorum fui, sum et ero amator), melius foret me illauda-a 
tum de illa delere, ne forte luus in me amor acre tuum pervertat iudicium. 
Cepi quandam duram provinciam revidendi translationem Ciceroniis Officiorum 
de Todesco in Todescum; id cst de malo in peius, quia video errorem parere 
errorem: nam utrobique aliquando non sequuntur non modo textum. sed ne 
sensum quidem textus; et sic quasi tertiam facio lodescam etc. Papa, ut in- 
telligo, imposuit post absolntionem concilii Lateranensis decimam venialem per 
tres annos ubique, rcstituit et (^rolum 8. Georgii et suum Baroncellum fecit su- 
spendi. et fecit LXIV Cardinales et reservavit adhuc X iu pectore suo. fecun- 
dum pectus Florentini hominis sive servi dei ! 



BBPHOBDIf. 



LXVII. I>. M. 8KPT. A. 1517. 



LITEIUS EOBANi HESSI AD lOHANNEM HESSVM. 

S. D. Audieram oliin, llesse, cum apud Bructeros septentrionales vitam 

agerem, virum le esse doctum et magna; spei iuvenem 

. . . Mittam paulo post ad te corollarium amicilia^. Scripsit his diebus ad nic 
Reiichlinus. Salvi sumus, vicimus picas, monachorum agmen. Vale iterum. Ei 
Erphordia IV. Cal. Octob. M.D.XVII. 



LXVII. Monumm. pietatis [Ind. bibl. nO. 65.] part.IL p.8.8q. 



ASCHAFFBNBYBaK. 



LXVni. 7. KOV. 1517. 



[HENRICVS STROMER MEDICVS BU.IBALDO PIRCKHEIMERO] S. D. 

Legi tuam apologeticam epistolam et Luciani Piscatorem, quem tu Latia^ 
loqui docuisti. Etsi uterquc maximopere placucrit, (cui enim res iucunda, di- 
serta et docta displicere posset?) vehenientius lamen ine oblectabat tua eloquen- 
tissima simul atque sapicntissima Capnionis, viri optimorum vironun oninluiD 



LXVIIL neumann. (Ind. bibl. nO. 70.) p.211.8q. 

*' Joa. Uessum] Norimbcrgensem, canonicnm, postea ad divsB Marise Mag^a- 
lenae Vratislaviae pastor. Cf. Adami Vit. Theologor. Ff. 1653. 8^. p. 183. sqq. 
^ In Borussla, apud eplHcopum Pomesan. '^ Monachos omnem. Mieg. Conk- 
cturam quam sensu carentia verba dare tnaiui. 



;VIU. 8TB0MEB. AD PIBCKH. LXIX. BEHAIM. AD PIBCKH. EP. LXX. HVTT. 155 

isensu optimi atque extra onineru ingenii aleani positi, defensio, 

-um quo eam exporrectiori froule legeriui, eo magis admirabar, quod mihi, 
honoris studiosissiuio , eius copiam non faceres. At, ul de me taceam, ma- 
la, immo ingens admiratio me cepit, ut tuas lucubrationes non dono mi- 
is archiepiscopo Moguntiaco, domino meo clementissimo, omnium literatorum 
orum et amatori et MtTceuati, cuius amplitudinem iure optimo Reuchlinistam, 
famicidarum Reuchlinistarum utar vocuta, appellitare possum, quandoquidem 
i celsitudo eruditissimum Capnionem no»trum, numquam mihi sine singutari 
Bconio nominandum, vinun veucrabili aetate, rara doctrina, eximia totius vita* 
locentia, singulari Germanic%, llebraica;, Chaldaic%, Griecae Latinaeque linguae 
quentia ^tque omnium pulcherrimarum virtutum ornamenlo pra>ditum, miridce 
at ac.fovet eumque laudibus effert. Proinde nisi tua officia et humanitas 
lii iam pridem essent perspecta, suspicarer, quanto divitiae tuoe atque eruditio 
scerent. tanlo tua humanitas decrescerel. «llaec excellentiae tuae idcirco scri- 
srim, ut domini mei arcliicpiscopi , apud cuius celsitudinem saepenumero tui 
norificam feci mentiouem, favorcm non floccifacias, quandoquidem optimo po- 
itissimoque placuisse principi, uon minima laus est, verum tuis lucubrationi- 
s el chartaceis muuerihus eam foveas ac alas. quod si feceris, dispeream, 

duceris penitudiue. Rene vale, vir doctissime Aschaffenburgk. 7- No- 

nbr. Anno NDXYII. 



lAMBEBOiE. 



LXVIIII. 8. NOV. 1617. 



LAVRENTIVS REHAIM RILIRALDO PIRCKHEIMERO S. 

Mirabilem laudem tibi ex hac translatione comparasti Trans- 

t hac quidam curialis el bonus vir ac prr^Ialus, veniens ex urbe, vadens in 
xoniam, qui certissune nobis retulil, quod papa in hac caussa et controversia 
posuerit silentium. De Hutteuo adiuic nihil scio, scrutabor tamen, si brevi 
hic affuturus. 

LXVIIU. Heumann. l.c. p.259.sq. 



*BCKELBEBGK. 



LXX. l.DEC. 1517. 



VLRICHI HVTTENI 
IN LIRELLVM LAVRENTH CONTRA EFFICTAM ET EMENTITAM 

CONSTANTINI DONATIONEM AD LEONEM X, PONTIFICEM MAXIMVM 

PR-EFATIO. 

Tandem (;orum qui a divulgando Laurcntii Valla; iii Constantiiii dona-$-^ 
»nem libello (leterrebaiit, opinionem tua j)ervicit splendida et consolatioiiis 



tX. A. et B. = Indic. bibl. nO.XIU. A.B. 1.2. 3 == 5 ibid. n0.3...5. 6=:Hutt. 
Miinch. II. p. 410.. .419. Cf. etiam Lnthcri epist. d. 23.Fcbr. a. 1520. scriptam. 

**•*!• Cf.Horat. epist. I. 17,35. ** translationi] Lucianei Piscatoris, Beheimio 
dicati. num. lxiiii. ^ caussa] Reuchlini contra Colonieuses. 
'* Laorentii] Vallae add. ^. sqq. 



1 56 LXX. BVTT. AD LBON. X. mMF. IM LAVB. VALLJB DE DONAT. CONST. LIB. 1. DBC. 15|7. 

plcna' promissio , pontificatus tui initio iubente te expressa , pater beaUssime. 
Postqiiara tu semel enim conticescente iam Lellica lulii secundi tuba veluti 
pacis percusso cymbalo orbem Christianum ad fepem libertatis erexisti, 

S.2. omnia omnes quse licere sciuut, usurpanda sibi putant. Ego vero etsi ante 
irersuasus eram, si te contingeret summa; rerum pra^esse, quandoquidem ^m 
sic coluisti optima semper studia, ut tuus in iis profectus cum eniditis- 
simorum hoc tempore virorum doctrina aequari facile mereatur,. non pas- 
surum ut ex veterum monqmentis quicquam te pontifice depereat, tamen 
ubi illam legi publice in Italia propositam inscriptionem leoni decimo 
poNTiFici MAxiMO RESTAVRATOKi PACI8 , exilui i^epeute quodanl concitatuft i 
mirifice inopinato gaudio, miliique redditus ex diuturna j^rius animi com^ 
motione, quod viderem indigntt multa sub tyrannis pontificibus perpeli 

$.3. nationem hanc. Itaquc huic gratulor aitati, qua) te aus])icatissimo pacis 
suborto sydere ex diuturna tyrannidis caligine ad novam libertatis lucem 
respicit; te vere pontificem autera, qui pacem adfers, quam qui non ha-i9 
buerunt antecessores tui, pontifices non fuerunt: neque enim seqiiebantur 
Christum, qui pacem suis dedit, eandemquc hcPreditariam reliquit, •Pacem* 

S.^.inquiens 'meara do vobis, paceni meam relinquo vobis*. igitur et vicarii 
eius non fuerunt , cuius vicom non tenuerunt : dei enim regnare est pacem 
tenere: immo alienissinii fuerunt a Christo, cuius adspernaU studia diversuiDM 
vitse genus secuti sunt; ilhus pax est enim, hi bella sequebantur; ille ser- 
vare docendo homines studuit, hi perdere armis satagebant; ille suum c<b- 
leste regnum esse ostendit, hi primo loco mundi iniperia quaesiverunt 
ergo nec beati fuerunt, quia pacifici non fuerunt; nec filii dei fuerunt, 

$.&. quia *Beati*, Christus ihquit, *pacifici, quoniani vocabuntur filii dei*. Enii 
pcr tc restauraU^ni pacera igitur. qucc istoruin pcrversitate collapsa fere- 
batur. atque hanc litcrati irapriinis hoinuies inagiio acccpcrunt cxhibente 
te gaudio; deindc ii quoqiie, a quibus iuiustc ablala pcr fraudem iiiulta 
fucrant , cupidissirae coniplcxi siint : vcnit cnira cuin Facc una , restituente 
te, lustitia, quoniain iuxta propheUe vcrbiini hoc j)otissiraum temporeM 
lustitia cl l*ax osculata^ sunt; venit ct Fides, ct illa venit teniporis filia 

§.». Veritas, ac regiae abiindc virtutcs, Clcracntia et Mansuetudo. Vides quol 
simul bonorum aiithor fucris, Leo dcciinc! Tu Paccni adfercns pacis simul, 
hoc est optiniariira artiuin, invcxisti studia, et lustitiain reddidisti, quia 
in pace leges sunt, ex legibus vcro iustitia cst; ct Libertatera reduxisti, st 
qiiam comitata Vcritas magno et ipsa tcinporuni tuoruin honiuiibus emo- 

^ ,,Inito pontificatu componcndflc pacis cura solicitus ad omnes ChristiaAae reip. 
principes legatos misit, . . . ut odia et arma deponereut". Ciaccon. Vit. pontiff. III. 
p.311. ® quicqnid 6, " Pontifex pacem non diligcns Christi vicarius non est. im 
marg. 3. 4. " Pacem] Evangol. sec. loann. XIV. 27. »' osse regnum 6. •* Beati] 
Evang. sec. Matth. V.9. ^ iusticia B, 3. et sic ubique per c propbet»] 

Psalm. LXXXmi. 11. ^ Leo decimus bonorum «uthor. in mai*g. 3,4, 



XXX. HVTT. AD LBOM. Z, PBJtF. IM LAVB. VALLJE DB DOMAT. 0OM8T. LI0. 1. DBG. 1517. 157 

Itimento fuit: pax.etenim esse in tyrannide nulla potest, quia fides non est; 

nec iustitia esse potest, quia suum cuique non est; et quia leges oppri- 

munt tyranni: nec verum dicere iicet, quia libertas non est, at nunc vere 

liberi sumus, quia pacem habemus, quam habentes pacis quoque adliibe- 

» bimus studia. Quod sub lulio igitur bellorum auMiore uoii licuit, utessets.?. 

haec tranquillitas, id sub te pacis restauratore usurpabimus, ut iu literis 

cooquiescamus. Proinde in lucem prodeat siquid diu latuit, et eo maiori 

cum fiducia prodeat, quanto quidque verius, quantoque syncere magis scri- 

ptum est; qualis hic est liber, quem alii idcirco non tulerunt pontifices, 

» quia verum audu*e noluerunt, tu ic^circo amabis, quia veritatis iam aiite 

pocuium nobis propinasti. nam ad te meliore conscientia pontificem quid 

pertinet, quod contra ecclesiastici status digiiitatem scriptus ab illis fiTe- 

batur, aut quod in pontifices maledicum esse dicebant? Profecto enim neque^.s. 

fuerunt pontifices illi qui iinxeruut Coiistantini doiiationein , quia pastures 

tsnon fuerunt; neque ecclesia fuit quae eum accepit, quia Christifidelium con- 

▼entus non fuit: si fuisseut p^stores eiiim, pavissent oves Christi, non de- 

▼orando invasissent; et si ecclesia fuisset, ^utique vocasset ad vjtam et Hber- 

tatem gentes, non sub iugum traxisset imperia et nationes: sic illa enim 

lo<{uitur 'Venite ad me omnes qui concupiscitis me, et a geueratioiiibus 

tomeis adimplemini*. Certe implet quos accepit haec, ille malignantium con- 

venius inanibat et exhauriebat. Tum pastores esse bonos vicarios suos§.9. 

iussit Christus, non voraces lupos: sic Petro dixit enim *Petre, amas me, 

pasce oves meas'; *Pasce* dixit *oves meas', uon 'devora plebem meam, 

, sicut escam panis'; et in apostolatum vocans 'Faciam vos' inquit 'piscatores 

i&hominum', hoc est, faciam ut pra^dicando et boiia exempla edendo alUciatis 

ad veritatem errantes a fide. Quod quia tu sequeris, ad oflicium rediisse $. lo. 

hunc ordinem, te id efficiente, te pacem, te libertatem, te iustitiam et 

veritatem revocantc, gaudemus et exultamus. qusB laetior namque audiri 

vox potuit? quod suavius verbum? Itaque parvo negotio, puta uno propo- 

sosito verbulo, magiiam sustuiisti e medio honiinuin vestrorum indignationem, 

vehemeuteis composuisti animorum motus, exitia intervertisti , tumultus com- 

pescuisti. Quod futurum igitur fuit, si in malum aliquein pontificem inci-$.ii. 

dissent h«B hominum cogitationes, ut vi et violentia eripereinus ab iniustis 

possessoribus multa, hoc per te factum est, ut citra turbam quiescendo 

Socons^uamur omnia. Vides, quale luum faclum interpretor, vere pontifex §. 12. 

*•• Tyranni opprimunt leges. marg. 3.4. Verba fides ... esse potest, quia 
omM 6. * Inlius bellorum author. marg. 3. 4. • hic liber est MS. A. " quid 6. 
•* Constantini donationem fingcntes pontifices non fuerunt. marg. 3. 4. *® loqui- 
tur] Ecclosiastic. XXIIII.26. »* inaniobat 6. «• dixit] Evang. sec. loann. XXI.13. sqq. 
** meas ove6 4, " vocans] Evang. sec. Matth. IV. IS. sec. Marc. 1. 17. — Utinam 
id hoc tempore servaretur. marg. 3.4. ^ Leo restaurator pristini ordinis. 
marg. 3,4. '* uehemcntes AfS. A. 



1 58 h3UL VWTt»AD £■<»• X.9mMm^mmJm: 

Laol Qood fonnto v&tmtmAmjm^i 

Ue^ fo^pnipter desiBttit qaite 

faie denoo liber, qnod ilK flnte 
its.iiibttft> vetoeniiil: Bihil eel tiki»« 

Jpeis «mn GkiWb: Bam^ illi;i«b.^i 

xemii ,i tit 'm 

regnam, epemiilL. r.fier tftl 

Guai enmm din ftieril» mimim 
f. 14. red«clft obMirilatis 

•lidetjdb inlerift exnrae» «iili; in. 

fleee,. ob idr 

m-iiflne Telirti iMMrfililftflniiipjTHpiliii 

mmnk^ emdttieie 

flb itflvo Goflmo' 

fail, qM JttiiM 

qaoqae eoMi 
9.i6.iil«|iflitor ^rifl^ jifled;JB 




UCX. HVTT. AD LBOH. X. PRJZF. IN LAVB. VALLiE DE DONAT. CONST. LIB. 1. DEC. 1517. 1 59 

eius*? vel si tyranni sunt qui in liberos imperium sibi desumunt, quis boc 
magis facit quam is qui Hbertatis conservatorem , hoc est Romanornm prin- 
cipem, io servitutem adserit? Ergo non maledicit pontificibus Valla , sed inS-^^. 
tyrannos vera dicit, ob idque libi valde placere putari debet; tibi, inquam, 
hoc genere, his maioribus edito, hac eruditione, hoc etiam nomine prae- 
dito. non debet ex Medicibus uni convenire mendacium, et in tantam 
doctrinam perversitas non admittilur, nec fraudis humilitatem ad sese accipit 
Leonina magnitudo, quae hanc versat in ore Graeci poeUe sententiam, ilfsv- 
Seo^ai, aveksv^BQOv^ cMj^eia ysvvatov. Praeterea hoc in libello, 8i§.2o. 
usqoam, ostendit Laurentius, qui vir, quanto prseditus animo fuerit, qui 
maxinio etiam proposito, ut illa tempestate, periculo veritatem deserere 
noluit, quauto rectius et Christiane magis quam ille nupei* asinus qui lulio 
secundo pulcbrse illius donationis privilegium, quod e Graeco transtulisse 
diclt se, cum uos Graece scriptum esse ignoraremus, non cilra doctissimi 
viri et se per omnia meUoris contumeliani dedicavit : adsentabatur ille enim, 
ut uoi placeret; hic verum dixit, ut inultis prodesset. Quid ad CliristianiS-2i. 
liominis et boni viri perfectionem decst? Quam te non noverunt igitur qui 
metuunt ingratum hunc fore tibi VallcB laborem: si nossent cnim, non ex 
prsedonum pontificum moribus luam sestimarent vitam. a quibus ego mul- 
tum dissentio, et cmn tuam prfedicari famam audio, et hanc optimae opi- 
nionis plenam promissionem ubi consydero: restauras tu enim pacem; at 
pax esse inter raptores et eos a quibus rapitur, nisi suum rcddatuf , nulla 
potest; neque tu nisi rem ipsam priestare velles, inania nobis proponcres 
"verba. Itaque sic opinor, valde succensuisses tu mihi, si non tam coutraS.32. 
animi sententiam mei quam etiam contra communem omnium sensum (quis 
^ enim qui ita sentiat?) probassem apnd te piaculare flgmentum, quod de 
Constantino mentiti sunt illi pseudoj^ontiflces , qui occidentis imperium cum 
wbe Roma gentium domina concessum ab hoc sibi contenderunt. Quorum§.23. 
jn hoc potissimum audaciam miror , quod veriti non sunt id aiTirmare quod 
crediturum neminem scircnt: sed Gcrmanis persuasuros se putabant, utpote 
" ^os cerebrum non hal)ere fama est, atque igitur ingenio usi non sunt: 
quippe si fuisset cum aliis sibi gentibus negocium, ntique non sic frigida 
«sset hsec efflctio, et cautius mohti hoc commentum essent, nisi reperitur 
<|ui ostendat ex imperatoribus ulli, antequam ad (lermanos perveniret im- 
perii nonien, intentatam fuisse hanc fraudem. Nimium nie ergo, nimiumS-24. 



^ ledito y. 2. ^ poetse] 'AnoXloaviog JriXia. tlfSvSsad^ai xrZ. Btobsei Floril. 

XL 20. (I. p.306. ed. Gaisford.) Mentiri illibcrale, veritas ingemia est. . " ille] 
Bartholomieas Pincemns de monte ardno, cn\nB libellns Hnttenico in vetustis 
exemplaribus praemittitnr. "•** transtnlisse. se dicit MS. B. — Donatio Constan- 
tiiii griece non extat. marg. 3.4. [eii-at,] *^ viri] Laurentii Valle. se] i. e. 
qham ipse translaton Adsentebatur 1.2. Adsentiebatur MS. Trev. *^ Pseu- 

dopontifices approbantes Constantiui donationem. marg. 3.4. 



] 60 LXX. HVTT. AD LEON. X. PBJBF. IN LAVB. VALLA DE DOHAT. C0N8T. LIB. 1. DXC 1517. 

proh Chrisle pccnitet ibi maiorum uostrorum, qui sic obtusi liierunt, ot 
eos falleret captio pueris etiam cognitu faciiis: sed eo maiori fraus illonmi 

$.25.odio digna est, quo deterius simplicitate abusi sunt nostra. Tuam vero, 
beatissime Leo, quis satis admirari potest feiicitatem, in quo istam verti 
contigit in melius pontificum mutatiouem? habebit euim meliores ab hoc& 
tempore pontifices ecclesia, nisi non ex animo fiat ista promissio; sed ei 
animo fit ; atque igitur quaedam est haec iniuria tua ab iis qui vei dubitant, 
contra impudentissime effictam Constantini donationem scribentes an laturus 
sis: in illos vcre detcstandi sceieris commentores pontifices omnia acerbis- 

§.26. sima dicta omniaque ferocissima facta conveniunt. quidni, in depeculatores, lo 
in fures, in tyrannos, in latrones? quis violentior enim latro est quam qui 
ita rapit, ut rapiendi modum nuUum statuat? hi fuermit qui in minimo 
arrepta occasione ad immensum progressi sunt du*ipiendi Ucentia, qui gra- 
tias venum exposuerunt, qui condonationes, qui dispensationes et infiiiili 
gencris bullas qui vendiderunt tanto iam tempore; qui in peccatorum re-u 
missione precium statuerunt, et in poenis inferorum invenerunt sibi lucrum; 
qui sacerdotia hic, eieemosynam parentum nostrorum, passi sunt ab se 
mercari; qui Germanis persuaserunt episcopos non esse qui ab se pallia 
non emerint multis aureorum miiibus; qui contenti non sunt exigere extra 
ordiiiem quotannis semel, sed mittebant quoties in mentem venisset qui» 
colligerent aUis aUi de causis, nonnuUi quasi beUum apparaturi contra 
Turca^, alu ut templum, quod perfici non curant, Romae divo Petro ex- 
truant; qui cum haec omnia facerent, tamen salutari se vulgo beatissimos 
et sanctissimos volebant^ nec aUquid in suos mores dici patiebantur, neduin 

§.27. fieri. Si quis vero iibertatis meminisset aut si quis rapientibus impedimen- s^ 
tum, aut moram si quis omnino obiecisset, in eius sseviebant animam per- 
dentes actutum. liis taUbus iam insatiandis latronibus, tam iiimiitibus tyrau- 
uis, nonne inimicum tibi vaide putas, si quis te inscrat, Leo maxime? aut 
non optime de statu pontificio meritus videtur qui te magna voce, quia 
niiiii cum iUis commuue habeas, praedicet, UUs contra omnia quae' ad sug^» 
cessionem Petri attinent, detrahat? vel non benedices ilU, pacis restaurator/ 

§.2s.qui his inaledixerit beUorum et seditiouuin autoribus? Quinimo le novi, 
maledices ius ipse , ut in queinlibet eorum conveniat propheticum hoc 'Di- 
lexit maledictionem et veuit ei , noluit benedictionem et elongabitur ab eo'. 
Sic maledicendo perdebant iUi enim animas hominum, quasi non esset deo3s 
chara haec possessio. ergo non fuerunt pastores, quia non custodiebant 
aiiimas, sed perdebant, et circumeuntibus dominicum gregem hipis obu- 
ciebant 'Christi oves: non pastores fuerunt \l\\, inquam, sed lupi; noo 



*' Miranda hic onarrantur. mcnrg^3,4. ^^ cleemosinam 6. '* milUbiistf. 
^ Contra Lconis orationem ad principos. marg,3^, ^ prophet.] Psabn. CYIILl^ 
'^ quasi deo non esset chara MS. A. 



LXX. BTTT. AD LBOH. Z. PRJSF. IN LAVB. VALLJB DB DONAT. COMST. LIB. 1. DEC. tol7. 161 

custodes, sed proditorcs et fures: quamobrem iure optimo maledicere illis 
licet, quia deo curaB non sunt, quibus pax dei curae npn fuit. tandem$.29. 
igitur pontifex in ecclesia non fuit quamdiu pax non fuit. quinetiam uec 
dicere benc nec facere licebat , quamdiu quidem illi grassabanlur per ovile 
5 dei voraces lupi, illo; devastabant vineam domini singulares fera;, illi do- 
minabantur orbi Cbristiano incomparabiles tyranni, quibus de Hicremias 
dicit 'Pastores multi demoliti sunt vineam meam, conculcaverunt partem 
iiieam*. Nam si tanto quisque peior tyrannus est, quanto ex civium cor-§-3o. 
poribus plura, ut tutus ipse grassetur, necaverit, quid de illis dicendum 

10 est qui, ut opes baberent, animarum passim cicdem instituebant? qui ob 
adsertam veritatem non corpora bominum trucidare contenti erant, sed 
illam perimebant etiam amicam dei animam , sponsam dei , illud nobile in- 
fcronun spolium, illam tanti laboris mercedem, ilhid sanguiue Cbristi quie- 
situm pr«emium pessundabant, occidebant, devorabanl? quibus nos vicissim 

isnon invidebamus, quia potentes erant, sed oderamus, quia nocentes. Tui§.3i. 
vero amorem profundissime insitum iam Clnistianorum animis, quae satis 
erit alacritas, beatissimc Leo, ut ostendamns? Tu ille orbis amor, illud 
hubiani generis delicium, rcstaurator pacis, bellorum extinctor, autor se- 
curitatis, turbarum sedator, pater studiorum, fomes literarum, optimanini 

2oartium, felicis ingeniorum cullus reparator; quo de scriptuni est per pro- 
phetam 'Orietur in diebus eius iustitia et abundantia pacis.* Quanto soIi-S.32 
diorem haec laudem complectuntur , quam iila nuper de suis beUis, suis 
triumphis decantata lulio? sunt euim laudabilia pontificis opera, illa fero- 
cissima erant tyranni facta: scilicet pontifex nemo fuit qui secularia ad se 

35regna quOmodocunque etiam pertraxit; nec vicarius Cbristi aut Pelri suc- 
cessor fuit quisquis piacularem Constantini donationem, qu» nec facta un- 
€{uam est nec iieri potuit, adseruil. Cuius ego improbationem tantum abest§.33 
ut impiam putem, ut vehementer pontificia) dignitali detrabere eos existimem 
qui hanc probent; tibi vero gratissinmm facore mc confidam qui reie(!tum 

aonuper ct danmatum hac de re Vallje libellum veluti ex tenebris in luceni, 
ab intcritu ad vitam revocem. Quineliam ipsum tibi illum dedico, ut te-§.34 
statum sit quam te pontifice renata libertate verum dicc^Iicuerit omnibus 
verumque scribere. Quod etsi non dubitem, quui valde tioi placeat, tamen 
ubi hoc publico aliqiio testimonio adprobatum abs te intellexero, dabo 

ssoperam, ut sspe aUquid tale inveniam. Interea Cliristus Optimiis Maximus§.35 
sic bomim te, sic verum pontificem nobis diii incolumem servet. Kx arce 
Steckelberg, Calen. Decemb. Anno post millesimum et quingentesimiim 
decimo septimo. 

, FINIS. 

* tandem] Tam diu corr, MS, B. « Hiercmias] XII. 10. " erat 0. — 

Lans Lconis. marg, 3.4, ^* prophct.] Psalm. LXXI. 7. 



Hyttbxi Opp. vgl. I. 11 



102 liXn. BTI>JBXA]>XBAt]l.tt^ftbm 



Jl^rafit im diMihis ^f^i^^ 
nUtiyiiriidi «dilrd dtroquB 9fmilkg{ 
detydmri . poiflnit. . . » • . . v • •W:^}*'^ 
, satntaret. dtti ego feXtmM 
l>imt, redii v^ mm Ifm Akiim$ 

BeeBiii run fidee 
comii et iwbilitaleiii 
sem, si pranittm 
9i prmAm wmMtmMm 
eeeeit, reditaw» Ime trt^jiiiiifciiit /4- 
• • • _ '.'^:''"^ " ^^^lt^ii^! 

l^Oa. tssa AyCTA-t|Bml 

AB BffllNLVOi, «V I BMlllf J^^ 





jXXII. FI8CHSBI ▲!> PIRCKH. EP. LXXIII. BEHAIM. AD EVND. EP. D. 9. FEBB. 1518.- 163 

iDquam. Ego liic vivo praeter propter vilam. dum amicis vivo, niliil mihi 
leque Musis vivo, adeo seinel omnes nobiscum degentes rectis studiis interdi- 
ere, post cincritia festa discessurus; interim literariam supellectilem et augeo 
t orno, quando tractarc non licet nec vacat. Qui tibi bas literas reddidit. 
ibi doctisque plurimis notus, et mecum amicitiam iniit» quod equidem benigni- 
iti, comitati et bominis bumanitati, non rui^ticitati me<e condono. eum tibi uii- 
ime commendo, utpote tibi commendatissimum iam pridem. id autem quam 
laxime velim, illius gratia me babeas commendatum. Vale. Dc Reviviscenti- 
as tuis plura alias, quoniam nunc pociilis obruor, ncc omnino hestemum vi- 
um edonnivi. Iterum vaic et vive. llerbipoli XIII. Kalend. Februarii J518. 



BAMB^BOiE. ' LXXIII. 9. FEBB. i51S. 



[LAVRENTIVS BEHAIlkt BILIBALDO PIRCKIIEIMERO] 

SALVTEM. 

Latorem harum dominum doctorem niedicina; Fabium Zonarium utpote iu- 
enem eruditum et doctum tibi eius rogatu commcndo: Reucblinista enim est 
t fibi totus devotus: scripsit enim multa et varia rhytbmice contra Colonien- 
BS Ortwinum, Thungarum et Ilochstratum more et stilo obscurorum virorum, 
uae tibi aflert lcgenda. ridebis et bominis sales probabis. (}uo<lsi frater meus 
la legeret, excommunicando diabolo ipsum, nisi pcenileutia condigna satis 
iceret, daret. (Juid multa? dignus est nostra societate. 



LXXIIL Heumann. (Ind. bibl. n^ 70.) p. 201. sq. 



9. FEBB. 151S. 

Zobelii epistolam ad Erasmum vldc infra Hntteni prsefationi in Titum Li- 
inm subiectam, n''. CX. 



^ Heviv.] Ipsa illus dialogi Lucianci inscriptio est ,,Lnciani Piscator, seu 
evivisccnteB". Cf. p. 151 sq. 

** Zonarius] /lic idem Giirtler Ingolstadiensis est, cuius epistolam ad Vadianum 
8. Sept. a. 1515 (?) scriptam supra (num, XXVIIII.) exhibuimus et ud quem epi- 
'omma scripsU Huttenus, quod priori yeminis exempio additum est, supra p. 27. re- 



11* 



1 64 liXXIV. EBASMI AD nVDiGVM Er. LXXV. HVTTENI AD NEVENAR. EP. 3. APR. I51S. 
LOVAHII. LXXUII. ». FKBR . (A. I&I8. ) 

ERASMVS ROTERODAMVS 

CLARISSIMO VIRO 
GVLIELMO BVD^O 
OALLIARVM REGIS ELECTO S. D. 5 

De iiegotiu noslru quud de nobis apud Fraiiciscunr Christianissiinuni Gal- 
liarum rcgein ageliatur, uptimc Rudiee, ct scio el niemini quid scripseris, ne 

nie putes e Letha^u hihisse (lumine, quemadmudum scrihis ». . 

Nain scitu intra inenses quatuur nihil istinc allatum esse literarum pFcneter ha& 
pustremas, quaS Luteci;e datas die hruniie e Maguntia misit>Huttenus nuster aiL --lo 

decimum CaL Martias Iluttenum tihi pruhari sane gaudeo, nsknm 

ipse humini^ ingeniu dehM'tur unice Rene vale, doctissimt.^ 

Rudaee. Lovanii VIIL (^alendas Martias. 



LXXim. Cf. siipra n. lxxi. 1 = Auctar. epp. Erasm. 4». p. 8...23. 2 = Era . 

HmiEpp.(Iiid.hibLn".58,2.)P- 158...1G.3. 3=ErasmiEpp.(Ind.Lc.53,3.) p. 150... 15«. i& 

1 = Erasmi Epp. (Ind. I. c. 53,4.) p. 211. ..218. III. 51. 5 = Erasmi Epp. (Ind. m 

c. 53,5.) p. 299...305. n». cccv. 



MOGVNTIiF.. 



LXXV. 3. APB. 151« 



EPISTOLA 

AD VIRVM ILLVSTREM 

. IIERMANNVM DE NEVVENAR COMITEM 
IIVTTENIANA 
QVA CONTRA CAPNIONIS ^EMVLOS CONFIRMATVR. 



IIVLDERICIIVS DE IIVTTEN EQVES 
ILLVSTRI DOMINO IIERMANNO I)E NEWENAR COMITI 2 

SALVTEM. 

§.1. Vix ab equo des^-cMuloram, c Saxonihus remiltcnto priiicipe , cum m^ -■^" 

redditur una cuin clegaiitissiina tua cpist(da illitcratissiinus Hogoslratl '■* 

bellus, in quo i>ncter alios Capnionis amicos te quoque iuipuritatis ^^^^^ 



LXXV. A...D. 5...8. = Indicis n^ XIIII. 1...8. 

< Guilielmo ^.5. ® negocio 2. 5. * scio 2. isthinc -2...5. «o Luto^^***^ 
2...5. Moguntia 2...5. " dec. Cal. Mart.] d. 20. Febr. " Lovanio 22. Fe«^ ^*"- 
Anno 1518. J. •» ^ 

" Huldericus 7. 8. ^^ Nuenar 7. 8, ^ cum ante mihi omis. B, « ilUtcrati- -*^- 
A,B. *^*^ libelhis] Ad...Leonera P.X. ac D.MaximUianumlmp. ... Apologia B. '^' 

lac. Hochstraten &c. Colon. 1518. 4°. Eodem fere tempore sic scripsit Erasnii^^^ '* * 

EEASMVS HERMANNO BVSCUIO SYO S. D. 

Dissidium istud indics glisccre veliomcntius quam crcdi posset doleo. demir»^' 



I 



LXXV, EPI8T0LA IIVTTENI AD COMIT. DE MEVENAB. D. 3. APRIL. 1518. 165 

aspergit sordibus. Vide qiio evaserit pessimorum hominum audacia. Li- 
benter tainen legi spurcum nugameutum: non quod gratum mihi accidat, 
siquid tibi molestum evenit, sed quia istiusmodi^facinoribus magnum istos 
sibi ultro mahHU accersere video, ut sicut tu omnium in Germania nobi- 
lium doctissimus es omniumque ibidem doctorum uobiHssimus, ita sum- 
mum apud omnes odium ineant quiqui invidentia; suae stimulos in te talem 
ac tantum virum exerere noti sunt veriti. Ferre enim has indignitatcs §■ 2. 
haec natio diutius non potest; nec qni adhuc lippiunt, aliquando non ape- 
rieut oculos. Quod cogitanti mihi suhit admiratio, quo malo nostro fato 
iu hos dominos inciderimus. In itaHa certe nostri me puduit, quoties de$.3. 
Capnionis afflictione orto cum Italis sermone illi percontarentur , 'Tantum 
licet in Germania fratribus?* Adeo oblili oiunium esse possumus, ut quos 
ad divinum obsequium patrimoniis nostris alimus, eos ad publicam usque 
maledicentiam nobis csse molestos patinmur. Quid superbius enim, quid$.4. 
iodomitum magis hoc hominum genere? aut cui parcunt, siquando con- 
sceuderint illam petulantia) suas arcem, publicum suggestum? quo naso, 
quibus superciliis, qua fronte, quibus lateribus in uniuscuiusque exislima- 
tionem debacchantur? Quorum de nuincro, quanquam diversa sorte, est^.^. 
apud Francofurdium Petrus Meyer, indoctissimus puto omnium qui Cap- 
nioni invident, audax tamen et insigniter petulans. Ilic vero omnium quis.e. 
usquam agunt, malignitatc perditissimus Bartholomaeus , qui Dccimator: 
ita nullum apud rudcm populum sermonem habet verbero, cpicm non ali- 
quo perversitatis sua? veneno condiverit; ita nihil citra uividiam loquitur; 
ita in bonos omnes obliquus sen>per est. et in Capnioncm qua^ dii boni§.7. 
nialedicla qiiam frequenter iaculatur? qua in oplimum virum spurcitia de- 
grassatur? (piamquam hoc iUi n(m fo;liciter admodum cedit, qui dum aliis 
studet apud infimam plebem invidiam conciliare, ipse se apud o[)tnnates 
in periculosum iam paisne odium coniecit. Hanc faciem si videres, ipsam§.8. 
te Invidiain videre diceres: adeo hominis mores in corporis ({uoque linia- 
mentis uatura expressit: simile quiddam scorpionibus habel aspectus; nam 



antem non pudere Theologos et sanctissimn; rcligionis profcssores tumultus 
istiosmodi concitare, qnorum oxitus cuiusmodi sit futurus incertum est. Quid 
Lamentationibns [Ortvini GratiiJ illis aut incptius aut inamocnius aut indoctius 
aut vimlentins? Optarim ego clarissimum Hermannum a Nova aquila comitem 
a talibus portentis continere ungucs , unde prsster pcstcm ac pus nihil qucat au- 
ferrL cum populis res est ei qui cum prcedicatoribus belligeratur. Lystrium, 
Bi yemm est quod narras, sic ineptissc moleste fero: hominem literis obiurgabo, 
licet id iam sero factunis, si libcr est a^ditus. Bene vale, doctissime Buschi. 
Lovanii IX. Calen.Maias. Anno domini M. D. XVIIL (Erasmi Epp. 152L foL p. 218. 
et in aliis Erasm. epp. coliectionil/us.) ' quo A...D. *^ Francofordium B. Mayer 
$.„8. In marg. Petrus | Meyer | indoctisl^imus hahet D. ** Bartholomeus ^.^. 
*• Qaanqj D. feliciter 5...8'. csedit ACD. " plsebem D. *« pene A. 5. 
pcene B» "''^ lineamentis 5. ,.8. 



1 66 LXXy« jensTOhA mmmin ad ooiiri^ igli 



iii illomiii cauda ad ictnoi mapet IM|^| 
om qpeciefl oimiii moiii^ilo ad 
qoid hoamneiQEi maii e(^gftare/lifiq|liid^ 
imidiaa, adiqiiaidi frairiem neeteMi; li 

f.9.Ita me am^ CiirMds, vX' miamtit^ilM 
occursiim ease aiiiitror; AqlHS if^V^ 
inde dirarto. , proaddit md ' nod' 

f.io.Tale8 ixmt hdibdL Gemksd$L $ 
illos qiiidan» Titia 
sibi ficere puteOt, ei ei 
seb, nulla pietatia reci»rAtimie 
^conntia Keminieilt, in pubikiriiMm! 
iuriam ipai inferanl «« 
sup«rbe/ cmddtter, mnMifice^ 
minus aliquandor bax^ m 

f.ti.Qnodsi me aAdial tbermttii^ 
hoc tempore; i^iiii tanti» llite 
de Aatallca eip^one engllara^,^ 
isqi^rtHidi liudib inhni«»tt 'iriill^^ 
mus in nfedio ikMi uiieMlr 
cdaiqmrcatorea, 
sempm- dtamsiomiai ie^' 

f.i3.eat; quis ab eceleflta 
rltti' i^eiitio trttaaMt 
notam» ae iu 
nacbntt 
dinif ifiiaiiHtt^ 

f i8.eipiatmia. Tn 
meb quid ii niwn 



^gfts^ 



dcMiafi0 iec^; 
aljfoando ^pngnni | 









:^^$fei5i^ 



^ ^0^mmm^ 



r^iVT"* 






LXXV. BPI8T0LA HVTTENI AD COMIT. DE NEVENAB. D. 3. APRIL. 1618. 167 

bus hactenus apologiis praetuli, non satis es$e videtur ad iliud quod para- 
mus, ut vigeant literaB, barbarics exulet, docti in vcneratione, scloli pas- 
sim despectui sint: id quod Christo adiuvante ad aliqucm iam progressum 
deduximus, sed non quo oportet. Utinam tecum cssem, ut consilium hacS.i^. 
in re meum disceres. Incipiunt isti mutuo se conficere. qui cum apud 
Francofurdium ante annos haud muUos super divae virginis Mario^ conce- 
plione (nam de re tam nihili omnia in contentionem protraxerunt , hinc 
Franciscani, inde Prajdicalores) digladiarenlur , parum abfuit, ut ingentis 
sibi mali auctores ipsi essent , concitatis in se passim principum ac episco- 
porum animis. paulo post illa Bernx qua; exarsit conflagratio, omnihusS.is- 
Domiuicalium monasteriis haud ohscurum miiiata est excidium. iam vero, §.i6. 
quod tu ignoras forte, Wittenhergae in Saxonihus altera adversus summi 
pontificis auctoritatem insurrexit factio, altera indulgentias papales adse- 
rit: magnis utrinque conatihus res agitur; magnis virihus certatur; mona- 
chorum ductu partes congrediuntur ; ipsl duces strenui, vehementes, con- 
citati, alacres clamant, vociferantur, plorant nonnunquam et fortunam in- 
oisant; novissime ad scrihendum quoque adiccerunt animos: factum hhra- 
xiis negotium : venduntur propositioncs , corollaria , conclusiones et illi mul- 
tis saepe exitiosi articuh. Sic spero fiet, ut mutui interitus causas sihi in-S.n. 
Ticem prajbeant: ipse de hoc negotio nuper factus certior a quodam ex 
^atribus, hoc illi respondi 'Consumite, ut consumamini invicem.* opto enim, 
iit quam maxime dissideant inimici nostri, et pcrtinacisslme se conteraiit. 
^c faxit deus Opt. Max. ut intereant et emoriantur qui surgentihus impe-§.i8. 
<limento sunt Hteris, quo aliquando enascantur viva pulcherriinarum virtu- 
tum, qua; toties isli conterunt, plantaria. Tu tihi consiste, coines nohi-§.i9. 
Jissime, teque confirma. me quidem in omnes eventus hahebis et pericu- 
lorum et laboris socium; traducam interim ad partes quosquos in princi- 
j>um aulis aptos esse videro: sed et iam nunc multi ciari viri nohiscum §. 20. 
Daciuut , quippe Capnionis causam potens in sua civitate tuetur apud Norim- 
Jiergam BiUbaldus Pirckheymer, Augusta^ Peutingerus, in Pannoniis et Vienna; 
Cuspianus, uterque opibus pollens ac eruditione splendidus; faciunt idem qui 
JMaximiiiano Caesari a consiUis sunt, magnus vir lacobus de Rannisiis, la- 
«obus Spiegel et lo. Stabius; in GalUis vero hoc in Capniomastigas odium§.2i. 
strenue aUt vir nobilis ac egregie eruditus Guilielmus Budieus; et ihidem 
coustanter nos tuetur Copus BasiUensis, regi a medicinis, ac Stapulensis 



* esset B, * Francofordium B, ® autores AB. ei sic in sqq, concitatus B. 
^. 16.] De factione Wittenbergica iuvabit cum hoc loco contulisse quse duo- 
bus annis post scripsit Huttenus. cf. imprimis ep. ad Lutherum d. 4. lun. a. 1520, 
datam. ** Vuitembergae 7. Wittembergie 8, ^^ negocium D. " Consumite] 
cf. Pauli Ep. ad Oalat. V. 15. «••'o Norimborgenses tf...<S. '» Birckhejmer CD. 6. 
>i Cospianus A..,D. 5. Cuspianus (Cudpinianus) 6, Cuspinianus 7. 8. [Cuspianus 
pro Cnspimano in Ubris veteribus ssepius occurrit.] '' Gallis B. 



168 LXXV. KPI8T0LA HVTTENI AD COMIT. DE NEVENAB. D. 3. APBIL. 1518. 

Faber, qiii philosophidB nostro scvo studiosis maximuin adiumentuin attulit; • 

S.22. apud noslrum auleni Alhcrtum quid ahquando omittit, quo quidem Capnio- ^ 

nis exaltationi, illorum vero detriinento prospectum esse possit, Ilenriehus ^ 

Stromer physicus, candidissimus literarum ac hleratorum amator/ac roihi i 

5.23.ob id summe charus? Lipsa», quanquam pertinaciter adhuc rehictcntur so- &c3. 
phistae, errgimt se tanien hter« et augentur recta studia. et Wittenber- 
gam a Fridericho principe accersunUu^ qui GraBce el Hebraice doceant. 

§ 24. lam ut ad ilhid redeam episcoporum columen Alherlum nostrum , dici non m 

potest, qnam is consuUum veht studiis. in admirationem te perducet^ si- . 

'quando videbis huius ad Erasmum epistolam; sic benignc salutat, sic cu-i»a' — 

pide ad se vocat; domi vero bibhothecam ilhus semper in manibus habet, .,, 

§.25.neque Erasmicum quiccpiam exit, quod non studiose legat. Ciiius ut ah- — . 

quid penes te memorabile sit, accipe rem facetam, sed quae documento 
erit quid de hoc priucipe si^eranduin sit : cum ilh obtuUssel Stromer oinni 
convitiorum genere refertum hbelhim Pepericorni adversum CapnionLs anii- ii r 
cos, legit quidem, sed lectiim, ut ad ignem forte consederat, impurissimi 
luda^i nebulonis maledicla detestatus et hoc omnium seculorum memoria di- 
gnum apophthegma pra^fatus *Sic poreant, qui sic loquuntiir* flamma; inic- 

1*27 cit. Qua; omiiia spem faciunt nobis eo quo tendimus evadendi. I>e auliea i 
consuetudine quce obiicis mihi, quia non epistolara, sed sermonem potiicic ., 
aut volumen desyderant, expecto aiiquod meuin ocium, unde me tibi ex- - 

§.28.purgein. Interim ne crede aliquid a nobis de pristina consuetudiue reinis- — 
sum: aliqiiando in gratiam cuui Musis redire propono, si modo illa; inilii ^^liii 
iratie sunt ob necessario adinissum superbi Martis studium, ut qiia^ sa^fie ^9« >e 

§29. prius in castris iiiter armorum strepitus pernoctarunt. Valde probo, quod JF^^d 
incendiariiim cucullionem ulcisceris et cupide expecto ea quae promittl<: — -^rss: 

perge ut ca»pisti: 'Oderint, dum melnant*; quanquam illud tibi cum mul M mU 

tis connnune erit odium. porro certuin est bonos omues, quicquid isti odt — ^^ e- 

§.30. rint, valde probaturos. Kpistolam tuam, quam ad uieam defensionem re — -*-^-e- 
scripsisti, non acce])i. scribe cui dederis perferendam. Intra quatriduiinrx^vflm: 
in Saxonas redeo. Tu reclissime vale ac valetudinem tuere. Moguntiae, IWMMIM 
Nonas Apriles. Synceriter, cilra pompain. 



2 



Albertiim (cpiscopum Mogriintimim) 6. ..8. ^ Ucnriciis Z>. 6.,.$. ^ LijMti» -ff -»=«-8i» 
B. 5.7.8. « litcrc A. ^ IlRihniicc J...D. " iiulci A/i. «« inccnd. cncnllXX^iin.] 
Hochstratum. *' copisti A. Oderint] Senec. de ira I. 20, 4. de clcni. I. 12, 4. 1^^ — U- 
2, 2. " sinceriter 5...8. 



I 



LXXVI. BEVCHLINI AD PIBCKH. EP. LXXVII. ERA8MI AD CA8AB. EP. D. 5. APB. 1518., 1 69 
[btVTQABDIJB.] LXXVI. 5. APB. 1518. 

[lOANNES REVCIILIN] 

BILIBALDO PYRCKAIMERO PATRICIO NVREMBERGENSI 

iUflGO SVO INTEGERRIMO ET COLENDISSIMO SALVTEM D. P. 

• Deus. ccce dciis: ul railii vidcre vidcor, Iioc ccrlc dci pricdcsliiiatione fa- 

ctum est, ut intcrccdcDtibus quibusdam mediis lioc genus ddenioniorum ciicia- 

tor Ut igitur id quod suporiorcs ncgligunt corrigcrc, cor- 

rigant inferiorcs, iam, inquam, dcnuo fit, ut non mc Untum satis sit coutra 
phas et iura per omne gcnus vcrsutiarum vcxassc, quin ctiam incipiant viros 

imaximos laccrare el laccsscre iniuria, archicpiscopum Nazarenum, ('oinitem dc 
Nucnar, Iluttcnum, Cuspinianum, Peutingcrum, ct tc ipsum cum aliis pnecla- 
rissimis viris. Tu igitur pro inlcgra inter nos amicitia noslra tequc mequc li- 
bercs aut implices, utcunquc honum cst. Ilahcmus fcre totam Romaiu, prajtcr 
pecunia illorum corruptos, hahemus doctissimos quosque assistcntcs, ct com- 

^munc odium dimicat contra cos. Dc rc inca qiio in statu sit, ccrncs in Actis 
ludicionim, qiue ad lc mitto. cl itcm milto quod hoc anno pro scholasticis 
elaboraveriin De accentihus Hehraicis. Valc. Non. April. a. MDXVIII. 

loanncs Rcuchlin Phorcens. LL. Doctor. 
Ilermannus Nova; Aquihe comcs, canonicus Colonicnsis , nuper ad mc ca- 

^pellanum suum inisit oratorcm. Is ccrte tui cst amantissimus, et nunc ad hoc 
novum hellum se inslniit, cum multis commilitonihus. disccnt aliquaudo isti 
pediculosi homines sc ipsos cognosccrc aut in pro^Iio cadcnt. Vale, frater.] 



LXXVI. Epp. a Freytag. edd. (Indic. hibl. n. 82.) p. 14. sqq. 



LOVANII. " LXXVII. 5. AFR. I51S. 

ERASiMVS ROT. C.ESARIO SVO S. D. 

Adicci sccundum Thcodori lihrum, tuo dicatum nomini: opinor id iam tibi $.i. 
cognitum. Audio Buscbium istuc rcdisse, et sanc gaudco, nain id lualim, quam 



LXXVII. Erasmi Epp. (Ind. bibl. n". 53,5.) Append. n". cclxxvii. coll. 1677. sq. Cf. 
Burckhard. I. p. 171. 

*** arcbicp.] Georgium Benignuni. " illorum] Hochstrati cum sua parte. 
" Actis] *Hap^cnoaj in ajdibus Thomse Annielmi Anno | M.I). XVIII. Menfe Fe- 
bruario. |' (n 4^. impj'essis; repetitis in llermanni von der Hardt Historia literar. 
reformat. Ff. et Lips. 1717. fol. part. IL p. 94... 130. " De acc. Hebr.] de ac- 
cahItibvb, kt 0BTH0GRA|ruiA, HNOV.E HEBRAi|ciE, i lohaune Reuclilin Phorcenfil 
LL. Doctorc Libri Tres Carjdinali Adriano dicati. | in fol, viin, In fine: Ilageno» 
in wdibus Thomai Anshclmi Badenfrs | Anno M.D. XVIII. Mcufe Fcbruario. | tum 
'ub signo Anshelmiano €um Priuilr0t0 Jmpfrioli. 

*• Theodori] Gazae. „quos [duos primos libros grammatices] ideo Latine ver- 
Hxniis, ut plures alliceremus ad studium Graecanici scrmonis vel ipsa facilitate 
^elut csca quadam." Erasm. Catalog. lucubrationum. Basil. 1537. 4". p. 22. " istuc] 
Ck^loniam. 



LXXyU. SBASMX AD JOAmm, 

illiid ingeaiani in t^nebris alicid>i dlilitMJi»A>. 
f.s.loiua omiiiB btrbaries ▼irtate ducnai 9C .^^1 

Neaetium adTersua istoa indoel» 4Mlrliii^1 

Herculem agere; sed ^tarim iili 

tor extremae iBfdicitatia esm 
fj.et seabiem nihil qneas aufenre. Ib IKli>|l^;; 

probds riroa^ qnifaoa islormn tinerilai i "'"'' 
f.5. esse iinitts aut duornm ambiti(MM»iir»vl '■ 

sime ccmsaluit rebns^biimanis qni lttiili|ii^j 

ni titulus prodidisset*Iiisum, el iiedi^. 
fAiii gittiam Prndieatorum scripue. 

Pri&* apud J^uienas, qui rig&ti 
f.T.ante ({aam Etilh ffla prodirel, iqfipi 

noa edilum eom libMhm, muii i& 

suBl ilU quklem digni mai<Nr3itt| 

in f urlo molestissimuin esae 
f.8.galur, ut cuique suii oeaieetart 

qui me crederenl earta %lrt<Aira|J 
f.9.nola, nec imilabilif pfariuiis. 
- Siburgum ^bnc sine* 

Aquila mm Terbis d&i^iesiler. 




< Ke*elinm] KotpBi HP^flbMi, 
epist. «d Tboaiam CaidiilMilasi 4^ 
die IS. Marta 1517. a Leonf^X. 
AebiUes Finidaias €hui^Mr, 
grsaimaie ia eidslolii 

8^. p.m sq.) «t IMiiitfaii 
ejrelop.) traasei^^i 
ad8inBal| 



UJLWESk 



WUmL SP. ]>. tS. AFB. IftlS. LXXDL VS8BXI AD IVIKOL. >P. 171 




Lxxvni. 

BVBiBVS ERASHO S. 



I». APm.(l6l8.). 






0Bhm^^9!j^ confDierebar nihil a te litmnun miiUisS.i. 

» i^mi ipuim epistobe iastar haberet, qunm tu ad me 
^ ei^jj^^f^ f om dedisti» perinde quasi ex diutmmo 

!^^ii9ii^^^ j^^ soatri tmrbidiiis te emtarim. Hutteuus, nouf <• 
inibi 11^^ probatui et amicns, cum ex regis eo- 
;^|r|»^K» Utenur ji me tumultiiarias expressit, in quibua 
\|pb»ijBeel, yA jBriBce ycI Latine seriberem, unum, ut 
~ de J^ologia illa tua adiecl, ex cuius edit|one do- 
msiifmaei» nonnihil aimultatis. siinile ister yos 
;«t^^,v^^^^* V . 4 . « • * • • Vate et onmem GOflitetttionem a^ 
^^~ ||)|,jto«i^. Parisiis..pridie Uus Aprilis. 



|||^,i^|if u^. i) p.l«L4W. 2) p.li»...imi. 






4mui^»s. 






IH^^*.'*.- V .^•^-^'•V"*- •^•^*,-*^:^^''* 






w--^^ 



*f"'L ••.-^'•■- .,' • ■ ■»■ -^ 



172 LXXIX. VSBUI AD BTUCIl^. BP. 



pocrifiiiB ntti educatiqiie. QulMUii. 
prohibeant, videbis quo sit eYafmra nM^ 
poniurasse quosdam, omnes iiisigoili^^j 
tror, cognoflcet et detestabitur 
esse e re Ghriatianae reUgioilk, 
etiam aceleratiores hidttoa. 
simo non saeviat in iatos; sed ffle |li^ 
dissidio, et interim studiis irm imH^ 
in Paulum, quia hac ftfmB peiidli^'" ll" 
patus est, ita non conveidt iMiis ' 
hactenua; proumis tui^ Uti^.reB 
et pr«Aer qpem et c^s oMi|ii$'«^^^^ 
retur, et placuit stomadbnm vsifiM 
mire priibatulr docUs omttiims: irtiiis 
per Wncit s^ ipflNim tAx lAi^ -'■ii^ 
et toU lere Brdbantia satis tiita tsl-« 
tiore quam stt ista yidgaiJS. Vdt:^ 
et Fratres. Tu perge« eivd^bg^na^ 
auimis inserere. Anno K.D.XVl|. I 



NLIBALVYS 

Audieram ^m jfl^MI^ 
emdton; iran< 
iirt^ygo, mw iAeo qma W. 



oeffiiti^ el^miiab tpript 
satia id erat, im ne 
a ^oiuiii oiiiditimM tmi 
dbtat vero s me lai' ^ 
atttem viginti. Vid^ Imn 
emi pnBslBst poasnir i 

taieiii^ ttt itfain mi 



' -Jt Mi AJ-:'^^ 













m 



LXXXI. HVTTENI AD PEVTINGEBYM BP. D. 25. MAI. 1518. 1 73 



IS. MAI. I.MS. 



Erasmi opistols ad cardinalcm Thomam Cranmerum scriptac, quam iufra 
cxx. exhibebimus, per crrorcm Imnc diom adscribunt editores. 



LXXXI. 25. MAI. 15IS. 



HVLDERICVS DE IIVTTEN EQVES GEUMANVS 
CIIVNRADO PEVTLN<;ER0 PATRICIO AVGVSTANO 

SALVTEM. 

Derlamavi his diehus, Pciitiiigere, et cansam, si diis placet, ardiiaiiH.i. 
clainavi; conatiis siiin t^meii, ciim qiiia argumeiitiim delectahat, tum 
po quia ocium siippetehat. Id qualecimqiie est, ad te mitteiidum pu- 
ri primum, ut te ahqiia novitate utcimque adticerem, deinde iit aiihno 
[I siispicionem , si qiiam ex illo dintnrno meo silentio conce[)isses , exime- 
m : videri eiiim |)oteram o1)]itiis tu:e in ine henevolentite segnius quam $.2. 
o dignitate amicitiam nostiam colere. sed distinuit me quidain nuntians 
istolam ad nic tuam ima cum nescio qiio Ctesaris inunere divagari ct ad 
B propediem pervenluram. Quam dum expecto, ut videam quo mc evehas ff.3. 
!io enim aliquid machinari te), simii) sperans fore ut hi illo principum 
igiistaR, qui iiimis iam (hfTertur, conventn ipse coram de multis collo- 
lar, nihil properandum ad tc pntavi. Tu vcro desinc aliquid ingratitu- $.4. 
ois suspicari: non sic memoria cxcidit, quanta tu iiuper diligentia quan- 
(|ue studio redcuntcm ex Italia* ine commendaveris MaximiHano Ca^sari, 
11 cum tua gravi orationc in consessu amplissimoriim viroriim de meis 
idiis deqiie illa erumnosa per Eiiropam peregrinationc , simul de quadam 
ea feliciter illi pugnata pugna pcrsuasus esset, wt me honorarct, qiios 
non magnificos titulos, quaj non celehria nomina, quas immiinit^ites, 
lae privilegia non protulisti, ut iugratissimus siin omnium qui us(piani 
runt mortahum, nisi tc valdc amein ac reverentcr colam. Proinde con-5.5. 
luo oculis mcis ohversatur, qua nie prininm hospitalitate in tuain domum 
^cepisti; deiiidc qua pra^dicatione quihus ainicis commendasti; postremo 
la pompa ad Caesarem adduxisti; ut ille tuo instinctu ad se admisit, ut 
)rouam poeticam imposuit, illam aio coronam, illam lauream, quam tu 
ite domi tuse, accuratc contcxentc et adornante lilia tua Constantia , onmium 
jse istic sunt pucllarum ct forma ct morihus pra^stantissima , apparaveras. 



LXXXI. A et B = Indic. bihl. no. XIX. 1. ct 2. 3 = ibid. n». 3. 
4 = ibid. no. 4. 

* vLBicHvs B, EQ. A, *** PATBiTio B. ' S. ^. * caussam B. 3, 

qaum 3.4. ** meo omis. 4. '* mc deletum esse in MS. jadnot. et omisU 4. 
Qu» ex MS. recepit 4. ** colloquor 4. " orationc] occasione 4. sine sensu. 
(eruniBosa 3.4. ^* fccUciter J. ** non omiser. AB. addi in MS. adnot. 4. 



1 74 LXXXI. HYTT. AD PETTINO. EP. LXXXII. DORPI AD BRA8M. SP. D. U.IYI.. 151S. 



\ 



§.6. Haerent ista mihi animo ac diutissime haerebuut, tam quia per se magoa 
satis sunt, quam qiiia auget ea, quod tibi, civitatc pariter ac ordine di- 

§.7. verso, accepta rcfero. Quod ubi cogito, et quia ab ineunte aetate sic 
vitam institui, ut quam gratissimus esse studeam, -erga eos praesertiro, 
quorum aliqua in me benignitas, ncdum benemeritum , perspecta sit, nun-s « 
quam desino magnifice tuam in me benevolentiam tuaque ista merita com- 
memorare. Quodsi molesta fuit haec tibi taciturnitas me^, da veniam iugi 

S.8. posthac Hterarum missione resarcire paranti. Et iam quaeris forte, quem- 

admodum me tractet auHca vita. Nondum optime; quanquam quid non ^ 

ferendum est apud vere principem Albertum arcfiiepiscopum , sic humanum, i m ^, 
sic beneflcum ac liberalem, deinde sic erga Uteras ac literatos omnes ,^ 
alTectum'^ ahoqui valde ista nauseo, faslum auiicorum, magniflca promissa, ^^ 

$.9. sesquipedales salutationes , insidiosa coUoquia et inancs fumos. Pneci- — J. 
pua tamen mUii consuetudo est cum Stromero physicb, quod se mira qwe- — -s- 
dam dedit, ut mihi videtur, inter utriiisque mores simiUtudo: simplex :^r^i 
est, dexter et apertus; odit fucum, detestatur pompam, ac subinde mUii MmM 
crebro inculcat quaedam adagia; ipse vicissim meos, quandoquidem aguovi ^-yrri 
$.10. talem, iocos communico: uam statim ab initio ut in aulam receptus sum, . 
perspecta hominis probitate complecti coepi ac me iUe mutuo. Venihij 
tu quid agis isthic? aut quandd iUud nobis quod diu iam parturis, tandeui 
paris? Si inteUigis dUatmn iri conventum, copiose scribe de multis rebus„ 
$. 11. praesertim ea quse in erratica Ula epistola inerant, retexe. Si ignoras euim. 

nondum accepi. Salutabis ex me lacobum Spiegel secretarium, mire Ac^Mj^t 
nobis meritum, una cum Stabio mathcmatico, ac ilU me commendabis^ ^is 
omnium qui usquam sunt episcoporum doctissimo, Petro Bonomo Ter— — msr-i 
gestino, cuius mihi amicitiam promisisti. Gestio vos videre. Interim Vim^ tu 
quoque recte vale. Maguntia. VIII. Calcn. luuu. Auno post M. ac D. XVIOMIS D. 




LOVAWII. LXXXII. 14. IVL. 1518 ^^'^ 

MARTINVS DORPIVS ERASMO ROT. S. D. 

Literas tuas, ornatissirac Erasme, non dici potcst quain acceperiin qv^"^ ^^' 

pide (Jua; seripsisti, fucrunt uiniiia sanc quaKMS.-«ain 

gn^tissima. unum lioc molestum cst noiulum scdatum essc , quod maxime opor ^i^ ^o^ 



LXXXII. 1.,.5 = Indic. bibliogr. ii0.53,l...5. 1) p. 312. sqq. 2) p. 281.8qt*»8q- 
3) p.200.8q. 4) p.380.8qq. VII. 1. 5) coll. 331. sq. n». cccxxni. 

* beuignitas] bencvolentia </. ' Quod {pmiss, %\) 3,4. *® Archepifcopu -^ M A* 
" deindc . . . affectum omis, 4, " istic B, 3, 4, ^' « de nob.] erga no8 4. » P. B ^^ ^^ 
nomo] qui in conv^ntu Augustano nomine Csesarese maiestatis legato pontificio r"K ^' 
Bpondit, cum Albertus MoguutinuB cardinalis fieret. ^ MogUDiim B, S. 4* s> '^ 

omis,B.3.4. 



J 



LXXXn. DOBP. AD EBA8M. LXXXm. VLB. ZA8. LXXXIV. HVTT. AD CBOTVM. 1 75 

tuit. ortum a Coloniensibus incendium: quibus sane miror, qui tam incptum 
quicquam in mentem venirc quivit, ut Lamenlationes illas ridiculas, stultas, 
iusanas vel componerent vei evulgarent. Praeterea autem quid minus fuit opus 
quam ceu dialogo morologo vulnus eflecissc ut recruduerit, quod callum iam 
5 pene obduxerat? Miseram vero studiorum sortem, sic si pcrgant eruditi in- 

eptire Benc vale, cruditorum plioenix Erasme. 

Lovanii, pridie idus lulii. Anno M.D.XVIII. 



[PBIBVBQI BBI8IQ.] LXXXIII. [a. I.M8.] 

[VDALRICVS ZASIVS.J 

► . . Plinius li. XXVII. meminii quadrigas in Capitolio feriis Latinis cerlare 
solilaSy ahsinthiumque bibisse qui vincerent. Vdalricus de Hutlen, nobilis 
genere, nobilior virtute, nobilissimus vero studiis politioribus , iu quibus me- 
reiur prceconia, cum Bononice iuri ciinli intenderet, absynthio sese Accur- 
siano potari ad Nicolaum Gerbellium , iuris doctorem eminentem humanarum- 
que liiterarum impense doctum, per iocum scripsit: quem et nos Latinarum 
ceriamina vicisse pari ioco diximus. Ei sunt sane Accursiance glossce acer- 
hiusculas, sed quarum potus, si modo assueveris, stomacho conferai. 



LXXXIIL Za8iiScboliaadL.2. D.deO.L Basil. 1518. fol. p.42.8q. [cf. Stintzing, 
Ulr. Zasia8. Basel. 1857. S^. p. 347.] (In recentioribus editionibus locus de Hutteno 

omissus est.) 



[bohoki^?] LXXXIIII. [edit. a. 1518.] 



VLRICffl DE IIVTTEN 

EQVITIS QERMANI 
AD 

CROTVM RVBUNVM 

IN NEMIKEM PR-fiPATIO. 



Accipe igitur hoc tibi Niliii, Croie, quod toto anuo scriptuih a ine$.L 
conquestus es, idque iu epistola tua quodain quasi tragico ploratu vicies 



LXXXIUI. A...E = Indic. blbliogr. n^.XV. 1...4.10. Reliquoriim excmplorum ubi 
Tariet 8criptura nonnisi duorum novissimorum eorundemque pessimonim adno- 
Uvi : 5. 0. = Ind. bibl. n^.XV. 24. 25. Cf. Burckhard. I. p. 103. sqq. llSsq. . 
126. sqq. 188. 8<^. 

^ Lovanio 14! lulii, Anno 1518. 5. 

*• Plin. H. N. XXVII. cap. 7. sect. 28. „Latinarnm feriis quadriigad certant 
in capitolio victorque absinthium bibit". "*** ad Nic. Gerb.] in preef. Epist. Ita- 
lie. cf. supra p. 105. vcrs. 23. 

^ Ylrichua de Hutten ad Crotum Rubiannm. 5. 6. cum pueriti adnotatione PrsB- 
fatio ad lucubratinnculam Ncmo. ^ Hoc nihil. marg.D, 



\ 



176 LXXXIIII. nVTTEMI AD CROTVM IK NEMINEM PBiEFATIO. I5IS. 



repeUs, quasi qui nihil est, ab eo aliquid exlorquere liceat. At nunc ipsum 
illud Niliii ad te mitto, et ita mitto, ut Neinine perferente accipias. Qui- 
cum enini rectius Nihil quam cuin Neinine versatur, cum nemo nihil scri- 

9.2. bat ac faciat? Sed iam nosse vis, unde hoc repente commentum. Ex 
perversa, Crott^, hominum opinione, simul tua tragica epistola: nani uttu» 
iiihil a ine scril)i quereris, ita sunt homines qui siquid scrihas etiam aut 
facias, et ipsuin ilhul et te autorein Nihil dicant: in ea tempora iiicidiinus. 

$.3. in id vulgi iudicium succumhimus. Si adhuc quid sibi hoc velit Nihil, 
duhitas, priora revolve ac quxdain ut contigerunt iii memoriam revoca. 
Periculum fecisti niecuin quid inereantur qiii o[>tima studia studiosissinie lu «^ m 
sectati sunt: nempe ut iiihil didicisse et ipsi homines nihili (Ucantur pro- 

§.4.paiam. (pia in re cleiiientiores adhuc iudices expertus es quam ego, qui 
post tot annorum ineain per Europam peregriiiationein , tot aditis periculis, 
tot exhaustis*calaniitatihus, nullis iion eruinnis afllictus, cum tandeni ad J 

ineos rediissem, quid aliud sperare dehui, quaui hoinines longa niei ex-i^ » -i 
pectatione fessos advenieiiti occursaturos , ohviis manihus excepturos, bianda m 

aiiqua praefatione salutatum amplexaturos , gratulaturos incolumitati meae, ««, 

$.&.probaturos quod cuin patriis Musis rediissem iii gratiam? At paiicioribus .ss 

curae fuerunt lijec quain reperti sunt qui me accusareiit etiam: iam euim m-\ 
fama processerat quibus studiis quaiii operam impendissem: itaque repre-J^ — j 
hendere oiunes, ac frustra laborasse et tempus perdidisse dicere; atque ^^» 
eo omnium taiidem calculi coniecti sunt, et (piod vix cn»dis, in patria miser ""m 

§.c. iiiveni neniinem <e([uuin ineorum studiorum iudicem. lllum vide Neminein ^m^jti 
qui hoc de se dicit 

Nemo refert sludiis [)rtTmia digiia honis. r » 

non aliter atque ille ego sim d(H:octor lilius, qui ad [)orcorum haras el J-l 
t*onimessandas sili([UJis rclegari deheani; aut noir imdius sit ita studuisse, .^ — , 
quam studuissc oniuuio nihil: naiii ex tT(iualihus ([ui neque literas neque ^»e 
natare didicerunt, iiihil o(Tend(^bant : adeo tutius est non studere, quam sic -:^»x 
studere: et hanc quidem iinpegeruiit mihi cul[)am, ut esset (piod duritiei M'^^^ 

§.7. suae prsBtextum obtenderent. tuncque [)rinium divagatus est rumor, mMMMA 
didicisse me ac esse niliil, magnis ille quidem autorihus: nain ubi in ilIos-5=^^-»s 

quis inciderit iactatores leguleos, aiit ad hos ad[)ulerit su[)erciIiosos theo ^:»- 

logistas, noii dico quomodo posset scire ali(piid, hoc dico ([uoinodo posset^-^a^^ 

§.8. esse aliquid. Diogeiies Cynicus ultro nihil scire vult post eum qui omnia^s-^*»* 
scire profitetur, at esse aliquid contendit: id quod ego adhuc consequi tol^^u^^o^ 



* Qui nihil est. marg,D. ' Nihil. Nemo. marg.D. ^ aathorem ^. " licml In 
bonis docti litcriSf nihil scire dicuntur, & nihil fut neq^ magistri, neqae magi- -^ "53?*' 
strabiies. marg.D, ^* aerumnisJ. ff. ^^ studiorum mcorum. 5. C. ^ est v. 58.^^^^^ 
Neminis. Nemo. marg.D. *« aras AC. Cf. evanj?. Luc. XV. 11. sqq. ■* Pro- «-»- ^^' 
verb. Diogenian. VI. 56. '* Nihil didicit. marg.D. " Legulei iactatores. WMrg.D.^ ^ y * 
" Theologist£D superciliosi. marg. D. *• non] u6 A. ** Diogenes. jmarg. D» Cf.fS, — • ^ 



LXXXIIII. HVTTENI AD CBOTVM IN NEMINEM PB^PATIO. 1518. 1 77 

laboribns non potui: nam cuin iuter ineo$ versor equites, haud numeror, 
ex istis vero indoctis doctis nemo me agnoscit. ac nescio an alicuius eorum§.9- 
umbra sim: ita piane non sentio ipse me, quoties sua studia prsedicant, 
siiam eruditionem, sua ingenia oi^endunt; at vero in me quicquid est, omni 
contemptu contemptius iudicant. Tunc iactaiitur ab alteris Felini, Baldi, $-io. 
Kartholi, lasones, Accursii, Speculatores ac id gcnus doctorculi , ab alteris 
vero subtilis Scotus. serapiiicus Bonaveiitura , bis saiictus Thomas, unice 



^ Felini etc.] ICti Itali: Felinus Sandeus, Feliiise a. 1444. natus, Francisci 
Arretini discipuluB, prof. utr. iur. Ferrariensis, tuui Pisanus, auditor rotae a. 1488., 
decessit episcopus Luccnsis a. 1503. m. Augusto. — Baldus de Ubaldis Perusinus, 
uat. a. 1327., Bartoli aliorumque auditor, Bouonise, Perusii ter, Pisis, Florentia», 
Patavii Papiieque inde ab a. 1344. usquc ad a. 1400. docui^ Scriptorum eius, quse 
iKxllcquc non sinc suo momento «unt, maguus numcrus est. Cf. Savinii iur. K. per 
lued. «ev. tractati hist. VI. p.208.8qq. — Bartolus dv Saxoferrato, nat. a. 1314. Pe- 
rusii Cinum audivit, Bononise tum alios, ibiquc a. 1334. iuris doctor creatus 
a. 1339. Pisis legere cojpit, postea Perusii, ubi a. 1357. 'osssa Bartoli' coudita 
^iint. viri fama etiam post mortem summa, scripta plurima, neque posteris 
iuutilia. Cf. iSavin. 1. c. p. 137. sqq. • — lason de Mayno s. Maynns, Pisauri natus 
A. 1435. Papise Tartagnum aliosquc audivit, ibique a. 1407., tum ab a. 1485. Pa- 
tavii, a. 1480. Pisis, iterumque Papia^ iura docuit, ubi AJciatum inter discipulos 
habuit; vita defunctus est a. 1519. cf. Savin. I. c. p. 307. sqq. — Acatrsii fuerunt 
^sane plures, sed b. 1. senior ille intelleg-itur, qui inde ab a. 1220. glossam or- 
<linariam corporis iuris civilis q. v., satis infeliciter compilavit. prope Florcntiam 
«irca a. 1182. rusticis parentibus natus Azonis discipulus fiiit, cuius collega postea 
factus est, ut sui ipsius quondam discipuli Odofredi. Bononia) famam divitias- 
que sibi magnas filiosque postea celebrcs Franciscum, Cervottnm Guilielmumquc 
«omparavit ; mortuus est circa a. 1200. cf. Savin. 1. c. V. p. 202. sqq. — Specufa- 
Jores] Guilielnms Durantis s. fhiranti^ Podiomissione Bitcrrensis di«?c. Languedociae 
a. 1237. natus, Bononife doctol' factus, non diu Mutina' ius canonicmu docuit, 
4ied variis iisque gravioribus tum ecclesiasticis tum siecularibus ofticiis functus 
Romfe a. 1296. mortuus. Hpcculo iudiciali summam cclebritatcm nomenqne Specu- 
iaiaris (Patris practicfp) meruit. quod volumen alii postea, inter quos pr«ecipuc 
Joimnes Andret^ et ipse Baidus nomiuandi simt, additionibus auxenmt. cf. Saviii. 
l. c. V. p.57l.8qq. — Quod hos homines, quorum vitcc studiaque pro temporum con- 
dicione satis graves fuisse constat, doctorculorum nomine ludibrio habet, lascivo 
^eminis stilo apprime convenit. " BartoH(7. Doctorculi. marg. D. ' stibtilis] 
loannes Dunstoniensis s. Duns s. Scotits primvLm Oxonii, deinde ab a. 1304. Parisiis 
scholasticam pbilosophiam docuit eo fervore, ut Franciscanorum sectse Scotista- 
Tum, sibi ipse doctoris subtilis, realium facis ac tubae nomen adquireret. Coloni«e 
a. 1308, «tatis LXIII. apoplexia correptum vivum sepultum esse sunt qui tradant. 
aseraphicus] /oaii»«« /Yr/onza Balneoregiensis Etruscus, natus a. 1221., inter scho- 
lasticos doctor seraphicus (quod cognomen proprie Francisci Assisiatis est, qui 
^''^ranciscani ordinis minoris a. 1215. conditor a. 1226. mortuus est), ordinis mi- 
norum generalls, episcopus et cardinalis obiit, cum prima^ concilii Lugdunensis 
sessionl iuterfiiisset, a. 1274. In epitaphio sanctis et doctoribus ecclesiie longe 
poftt adscripti viri est: bona sua semper ventnra credidit Bonaventura, ditm vtvit: 
jmneniia vhi vidit, mtUavit nomen cum vita. bis sanctus] Tkomas (comes) de 

Hytteni Opp. vol. L 12 



\ 



1 78 LXXXIIII. HVTTKNI AD CROTVM IN NEMINEM PRAFATIO. 1618. 



magnus Albertus ac irrefragabilis (|uidam, cuius raihi nomcn per incuriam 
exciclit. et a tantis magistris t<inti discipuli. ab istiusmodi fontibus hi rivi 
sunt, ut sciat aiiquis ad Scotum quantum nobis restet, qui inter sectatores 

S.H. illius tam nibil scimus, tam suums inerudite eruditi. (|uanquam tu solitus 

sis imitari qui nos obm docuerunt Coionienses et syllogismis fulminare, ac 3 ^ 
si c[uando provocaris, alacriter congredi, opponere, assumere, respondere, 
conclusiones sustinere bis triginla nonnunquam, arguere pro et contra: 

§. 12. quem illi non statim probaiit , quod non formaliter consuis argumenta : quod 
genus est illa qua^stio 'An acutius aliquid videre potuerit raptus in tertiuni 
ccplum Pauius, quam in sua cella, cum tantis specidationibus indormirelioo mi 
aliquando doctor sanctus', acute, ut mibi videbatur, per te disputata, sed 

$.13. ab illuminatis Tbomistis qui soli cerebruni babcnt, discutienda. Non magis 
orto sole evanescunt minima sydera , quam nos , Crote , quantocunque cou- 
ventu, quodam se istiusmodi farina} clamoso tripudiatore ingerenle, ob- - 

$. 14. scuri fimus. Sed audi meum bac in re consilium: postquam mihi sto-i:: m — 1; 
machum moverunt isti olim superl)i legum dispensatores , fateor, esse ali- — 
({uid contendi et eo studium c(mtuli meum, ac dispeream, si ulla alia ^s 
ratione ({uam vel.ut meorum desyderio satisfacerem , vel ipsnm iliud, quan- — - 
tumcun(iue nugatorium cst, quo isti triunq)bant Hartb(distce , assequulus ^ss 
ac^epto(|ue doctriute titulo quo decipi vulgus aniat, ab illis postea audiri «— ii 

5. ••'i. mererer, quod aliter per contemptuin non fiebat. Doctorcm enim esse f^^^ 
oportet nunc, doctum neque necesse est, neque omuiiio ali(]uid est. Quanta .«s-ji 

literarum iactura Iioc facies ? aiebat aliquis. 'Nulla' respondi , 'quippe im ^i- 

pendendum aliquid succisivi temporis, dum istas illiteratas literas alque hanc 



Aquino 8. Aquinas, Apulus, thcologus philosopbus scholasticas, cum magistri PetrE— «-ri 
Lombardif^Magistri Bententiarum (f 1104.), celebratissimum sententiarum libnmi-^w .m 
iiiterpretari coepisset, Colonia?, Parisiis, Romae et in aliis ItaliiK civitatibus eAvr^rm' -m 
famam adsecutus est, ut iuter Dominicanos suos, qui ab eius nomine Thomisttmr^^ia' 
vocantur, sanctissimus haberetur et- .angolus schohc, doctor angelicns, docto' ^i» ^or 
communis, chcrubiuus et evangelicus appeUitaretur. natus est a. 1224., morinw^M^^^oA 
a. 1274. * unice magnus] Albertus Lauingensis Suevus, quem alii ox familic;& m M\x 
nomine, alii honoris causa Magnum nominari putant, ordiuis praedicatorum docUM-^ «^^f 
^Parisiensis a. 1236. CoIonia3 Thomam Aquinatem discipulum habuit et in eaLV .^k am 
urbem, postquam a. 1200. episcopus Ratisponensis factus fuerat, a. 1203. rcvcrsir^ «*-8«* 
ibi a. 1280. vita functus est. Operum eius Lugduni a. 1051. editorum sunt XXI vc^ -^^^vo- 
lumina iu fol., fabularuni de viro enatarum innumerabiles. 

* irrefragabilis] Alexander dc Halcs s. Halensis, Franciscanus , BonaveB' ^?^ ^e"- 
turffi et Scoti magister, Anglus, f Paris. a. 1245. In cpitaphio eius est: 

Gloria doctorum, dccus et flos philosophorum, 

Auctor scriptorum vir Alexander variorum, * 

Norma modernorum, fons vori, lux aliorum. 
* Colonienses. mary. D. ^ coclufionss C. ^ Qutrftio theologica. marg, />. ** Di m. ^t^iw^ 
Thomas. »i<zrr/. />. ** tripuditatore ^. ^^ Superbi lcgu dispenfatores. msrg. . — "^- /^. 
*• htiTthiylihiv. mary. /). assecutus 5. ^. *' cC#" marg.D. 



i 



LXXXnil. HVTTENI AD CBOTYM IN NEMIMEM PRiEFATIO. 1518. 1 79 

Joctriiianim fccem iactare discam , nam intelligere nullo negocio licet : sum 
mlm plane in ea opinione, ut qui in his studiis superbire sciat, et pro 
tempore ingerere se audeal« eum consummatum hoc tempore iureconsul- 
liim existimem. Quod institutum quid refert quomodo postea immuta- $• i<}- 
irerim scribere, cum tu iili interfueris senatui quo istud factum est con- 
^ilium? Ad Barthohstas redeo: taies sunt qui nunc in auribus principum^. i?. 
^uasi spongi» ho^reut, quibus consultoribus respubUcsB gubernantiu* , ad 
|uorum praescriptum omnia domi forisque geruntur; qui soU docti sunt 
iolique doctrinae precium inveniunt, quibuscum suum isti divites aurum 
commune habent, quos solos benignius sahitant. Ac nescio an uspiam§.i!i. 
nanifestius stultitiae suse documentum quam in demerendis rabuhs praebeant: 
pios cum reddunt purpiu*atos, ipsi aliquando egent inepti homines, quasi 
lon melior fuerit Germaniie status, antequam isti invaderent tot volumini- 
l>us instructi , tunc cum phis valerent hic boni mores , quain usquam scriptae 
leges; aut non adhuc tanto quaehbet civitas prudentius giibernetur , quantoSi^. 
ib ea longius absiint hi glossatores. Ac illos mihi intneatur aliqui^ apud 
Balthicum mare Saxones, quam incunctaiiter ac nulla iniuria ius dicunt, 
non consultis quidem illis quos dixi leguleis, verum suo illo ab antiquis 
tnore, cum nos hic viginti annos inter triginta sex doctores pendeamus. 
{ui quomodo persuadebunt mihi doctrinse opinionem, cum tot annos, totS.^o. 
lerleciis voluminibus, invenire quid iuris non possint? Obscure igitur in- 
dligimus, quis alat istas in Gerinania contentiones , istas discordias, quis 
ntestinis bellis connectat principes, rebuspubhcis tumultus invehat, omnia 
M^itionibiis iinpleat? Ex his quendam novi, insignem asinum, quod mihi$.2i. 
ridetiir, quod ipsi, iureconsultum ; qui aliquando simul audientibus nobis 
^apise iilud iuris columen iasonem, cuin is pra;legeret, ac multis citatis 
iiitoribus subiiceret 'et Alexander de Imola ac sequaces', couversus ad 
iroximiim quaisivit, quis ille esset Sequaces: putabat enim ex glossatoribus 
ini 'Sequaces' nomen esse. at idcm ille. qiialis qualis est, nuper ex Italia 



* negotio Bi5. 6, * Superbire. marg, D. ^ confumatu ABD. confumatum C.5. 
nAnrnoLiST JE. marg, D, ' fphrongiab ^.../). * prajciu /). pretinm5. ^. ** Ra-* 
mlffi. marg. D.. ** boni mores] cf. Tacit. Germ. c. 19. *® Gloffatores. marg. D. 
^lossatores] Non proprie aic dictos vult, id est doctores qui ante glossam ordi- 
lariam q. v. iuris fontes interpretati sunt, sed eos qui scientiam suam praBcipue 
?x glossis snmerent. ^' Saxones. marg.D. •* Pernicies Germanise. marg.D. 
• lasonem] cf. snpra p. 177. lafon. mai'g. D. ^ authoribus B. Alexander de 
fwioia i. e. Imolffinatus, s. Tartagnus (de Tartagnis), inde ab a. 1450. Papiie, Bo- 
lonifle, Ferrariff, Bononise iterum, Patavii, Bononis tertium, usque ad mortem 
a. 1477.) ius civile docuit, ita ut aureus doctor et acutissimus, excellentissimus legum 
lonarcha, eximius et famosissimus doctor cognominaretur. Inter discipulos eius 
minent lason, Barthoh Socinus, Bologninus , Lanceiiotus Decius. Cf. Savinii iur. 
!om. per med. spv. hist. VI. p. 312. sqq. ^ Sequaces. marg, D. 

12* 



180 LXXXIIII. HVTTKNI AD CROTVM IN NEMIMEM PKiEFATIO. 1518. 

rediit, libris ac vestibus splendide instructus, et inter doctores numeratur, 
ac me, qui melius capio lasoiiem, post tergum relinquit. mores, o 
studia, temporis huius capita, quin istas abstergimus nebulas et aliquando 

§.n verum intuemur. At valde iuterim cx suis sibi isti commentariis placent, 

studium alioquin tractabile omni caligine involventes ac Cimmeriis plane3 «^::: • 
tenebris obscurius reddeiites, <piarum ut densiorem quis nel)ulam, atriorem 
noctem libris digestorum 'admolitus est, ita pro classico autore celebratur 
et in admiratione habetur: cuius enim lucubrationibus non antefertur Ac- 
cursius quidam, ex cuius tenebricoso ingenio hic offusus est iuri civili 

$.'i3. fumus? Non iniuria igitur miserebat te olim mei, cui, ut studiosus essem, ic» «> ,« 
ad huiusmodi studium divertendum erat. tam inconsulta sunt homiuum 
super humanis studiis consilia. quare, ut mihi videtur, qui ingenuo suiit 
animo ac recte libero, omnia mahnt quam in has se demittere sordes. 

$.24. Hiec ego accusare iii illis, quanquain iniquissima sunt, uon ausim, nisi M 

repetita bis veni* petitione prsefatus dicturum nie quod nemor sentiat ncm -^m 
iiihil dicturum. Siimus enim nihil, Crote, nec prius desinimus nihil esse, ^', 
(fuam aliquam iiobis in hac comocdia personam assumamus. Qiiaiiquani m u 
iiisi obessent mihi literce , poteram satis reverenter Eques Cermanus salu- — i- 
tari, et tu Sacerdotis appellatione satis honoratus eras, nisi et praeter eque- — ^ 
strem dignitatem esse putaretur literas discere, et penitus nihil sapereiit ^flt?n 

$.25. qui se valde hoc seculo putant sapere. lii sunt qui ciim literas ignorejit. « ^t, 
consilium tamen nobis dant quid discere oporteat, et studiorum ceiisores -^=^-1— s 
aguiit; quoruin a titulis pra^mia metiuntur, sic fere qiiierentes *Quid esi-M-^si 
iste?* quibiis respondere licet *Doctor est, Magister est, Baculaureiis esl*;^ *"; 

$.26. aut, si nuUum istorum attigit, Nihil est. Nuper ex quodam meorum qua? — ^^«-20 
sitiim hunc in modum est ab istius professionis homine, curioso illo qui — ^Ji- 
dem salutandis amicis, qua ine honoris praBfatione salutari oporteat. tuuM:M:.BUi 
meus respondit nondum ahquid esse ine : lioc voleiis scilicet homo simplex. -a^ ^* 

$.37. nullo insignitum titulo; quod satis fuit huic salutatori. Hodie enim uoitm^odiW 
qualis quisque sit, sed quo vocetiir nomme qua>ritur; in c<isu ac pecunii& ^ ^ "* 3*> 
omnia insiint, virtuti |)ropriuni est uihil, illiid proh Christe nihil, qwoC^^^^^ 
uunc optimus quisque vocatur: cur igitur sapere quis velit, quando saper^*:*' — '^*^ 

5.-2S. exlrema hoc tempore dementia est? Hinc mihi hoc Nihil excidit, atque hi»^^**** 



* Iiiuoluut rtndiu iuriB. niarg. D, Cymeriis A. Cymeriis C. Cjmmcrijs Zk^ -^ '^' 
' libris digestoruni] s. Pandectaruni qui quinquaginta nunicro optimam Corporii^* ^^^"^* 
iuris civilis q. v. parteni cfiiciunt. authore B. 5. ^-^ Accursin»] cf. supra p. ITT* ^ .Mxn» 
Accurfius tcncbrio. marg. D. ^^ Hnmana ftudia. marg. D. ** ego] ergo 5. ^ — *^^* ^* 

aufum ABD.5.6. *• Nemo. Nihil. marg. D. *^ Obsnnt iitene. marg.L^^ ^\D. 

•* Doctor et Magifter eft. Baccalaurcus eft. marg.D. Baccalanreus 5.€. 8e£^^* *^" 
corrupta ista Baculaurii s. etiam Bacularii forma Hutteni temporibus nsitatit -i <* -^*'*" 
aima fuit intcr monachos. *** me esse. 5. 6. '• Nihil eff. Nihi). mm-g. ^ ^ D. 

Uhrifte A. ^1.33 ^f. cic. ad fam. VII. 28. 



y 



LXXXUII. HVTTKXI AD (.BOTVM IN i^EMlNEM PRiEFATIO. 1518. | 81 

prodit Neino, iiullls illc quidem calumniis, nuliis obnoxlus conlunieliis, 
plenus fiduciae, qua elatus hoc audet Nihil iu luceni adducerc, impuue, 
credo, ad omnes eventus, quia qui Nemo est quid obstat quo minus loqua- $. 29. 
tur hoc suum Nihil? Quodsi non probabunt qui vocantur theologi, suo 
more fecerint; quanquam probabunt forte, cum aut nihil eis j)laceat aul 
qusedani magis quam Nemo putat Nihil. <]uibus aliquid meuni noimunquam 
ostendens 'Ecce nobis nihil' hiquio , 'ab eo qui per vos est nihil'. Ibi tum §- 3o. 
accurate legunt investigantes num ha^resin sapiat, et statim siquid miims 
placet, quanquam sit hoc nihil, enotant; inde in articidos errata digerunt, 
sunt euim pensiculandis hominum sermonibus acuti valde iudicii ; ubi siquid 
oflendit, frontem contrahunt, labra exporrigunt, nasum suspendunt, nou- 
nunquam 'Ad ignem, ad ignem' ingeminant. quam colluvionem movere 
tutum non est , non magis quam cum sentibus luctari aut prccsens aliquod 
ultro sibi malum accersere. Apud hos cautum est, nequid temere loquamur, §.31. 
metuendum genus hominum, ac fari omuia solitum, audire nihil. quis 
liberius enim carpit vitia nunc quam isti sapientes? iuimo quis petulantius 
quoquo ndt invehitur? Si quaeras ipsi interim quomodo vivant, palUum et 
cucullum ostendere satis habent; quodsi nihil dicas, ibi tum in articulos 
tuum referunt nomen; 'Probarunt tot' inquiunt *pontifices', ac privilegia 
proferunt, tibique negociimi faciuut, malum minitantes ni palinodiam oc- 
cinas. Longum esset scribere tibi, cpioties illis iam displicui, donec cou-$.3?. 
sensi in hoc Nihil, quod quia nihil est, nihil ab illis fit; et omnino con- 
cessum est Nihil dici, aut N^eniinem dicere, hac lata lege 'nihil dixeris' 
aut 'nemo dicere audeat'. Atque ita metueor, prudentius quam ubi quen-5.33. 
dam oiim ex his crabronem vehementer irritabam , cum dicerem nihil scire 
nunc theologos quod non discere quis vel sine praeceptore possit. quod 
meum piaculare verbum, quo dii boni supercilio exceptum est; quae con- 
cluslones, quot syllogismi, quanta enthymemata secuta sunt! obtundebar 
infcRlix; at ille iratus dominus virgines deprecatrices poscere videbatur, nt 
mibi propicius esset; cui omnia concludenti omnia concessi, herbam quod 
aiunt porrigens , in hoc etiam assensus , ut supra vidgarem ipse hominum 
sortem numinis loco sit, ego nihil sciam, nihil sitn, quodque doctus ipse 
fulgeat quasi splendor firmamenti, ego in his dclitescam tenebris meis, 
ubi loqui nihil liceat. Capnionem ab animi magnitudine omnis adoiirabitur§.34. 



* Nemo. marg. D. * Thelogi A. Theologi morofi. marg. D. ' Mos 

Theologonun. marg. D. ® sit] fit 6. " Ad ignem. marg, D. ** Metuendu 

genus hominam. marg. D. uihil. A. ^® Imo ACD ^^ Quodsi] edd. hahent 

Quam si In articulos. marg. D. *° negotium B C. ** Nihil dixeris. mary. D. 
** Nemo dicere audeat. marg.D. ''^** Bella hiftoria. marg.D. *' quod diiJ. ^. 
** Enthimemata fequuta. A C. fequuta D. ^ infelix D.5. 6. virg. depr.] cf. 
hv^. I. 9, * propitius D. 5. 6. herbam porrigere = victoriam cedere , se victum 
fateri. ^* lo. Reuchlinus Phorcenfis. marg. D. 



1 S2 LXXXIIII. IIVTTKM AU CROTVM IN MEMIXEM PBJEFATIO. lolb. 

posteriias, qiii dcscendere cuii] Iiis in aciem ac pugnam capessere ausus 
sit, et mira hoc fa^licitate, pra^ter omnium opiuionem: qui siqua forte ia- 
borasset , tunc cum multis commune mihi fuisset hoc Niliil : omnia debentur 
Maximiliauo principi, qui se furentibus opposuit, non passus everti optinium 

§.35.virum et de hoc imperio suis consiliis suaquc iudustria sic meriium. Secus -srffs.-, 
Theoiogist«e Parrhisienses iudicarunt, sua maxima infamia suoque dedecore. . «-. 
Ouod recordanti mihi subit quid in CIu*istianam reUgionem invexerit hwr -z^c 
trecentorum annorum thcologia : postquam enim discessura est ab ilia veteri m — i 
et germana, tum vero cum studiis dechnavit simul religio, ac illa increbuit ^A 
omnium pestium pestilentissima superstitio, quae sua caligine ita verum dei ^^io 
cultum infuscavit, ut nescias Christi sint quse observas multa, an alicuius.^^ «s 

$.36.novi dei, qui hoc sibi Vendicet ultimum mundi temjnis. Ilabent lameM ^ u 
pessimorum librorum magnos acervos; ac dum islos neghgunt antiquos eW— tI 
recte doctos autores , in his versautur nugamentis , et in scripturarum sor — — m- 

$.37. dibus non secus ac in luto scarabo^us deliciantur. Neque tunc vilius qui(i»i<ii& 
nosiris studiis tractare se putant, quoties pro concione sordidam aliquan- ■" rnn 
fabulam aut anile deliramentum , vulgi creduhtate abusi, deblaterani. Qiiv.^ui 
cum tales siiit, quicquid ta)nen extra suam farinam esl, contemnunt a^ ^«c 
aspernantur; cumque omnium insulsissimi shit, eos tamen esse se cou- i^ ^- 

f.H$. tendunt, quibus semel Christus dixit 'Vos estis sal terrae*. quare ei sa ^s-^-?" 
pientes credi volunt ac apostolis quicquid olim datiim est, iure hereditari^ m Ho 
ad se trahunt, et in compellatiouis prffifatione 'Magistri nostri' inira et in 
audiia ambitione dici gestiuut; forte quia confessioues aiidiunt ac coiisili m 
regum et principum cdiscunt, deiiide miihercularum quoque secreta luiiiiB j 
avide rimantur, ut se iccirco plus omnibus sapere credant, et nou iiu^: 
merito a discipulis 'magistri*, a filiis 'patres* (proh pudor) salutentur. qujK 

$.39. de re facetissimam tu olim ad me epistolam. Sed quid ego haec, quar ^ 
hoc iempore Theologi non sint? Minime; sed quod tam nihiU homnies m 
apostolorum locum succedant, in eius rei indignitatem aliquis Neino e^ -= 
cJamare potest omnia iiiverti, omnia confundi et misceri, omnia secus s- 



* felicitate />. 5. 6. * Maximilianus CoBfar. ttiarg, />. * Parisiense» 5. — '* 
Parrhisienses] Domiuicaui Specilhim ocularc Keuchlini a. 1514. condcmuaverar^.^ 
„Acta doctonim Parrhisiensium dc sacratissima facultato theologica .... cont^ -■ 
Spoculum oculare lo. Rcuchlin Phorccnsis una cum senteutia eiusdem libelli coc^ - 
demnativa ad ignem" Colonia^ a. 1514. in 4^ edidit Theodoricus de Goudaf CaB. ^- 
melita Coloniensis. Theologiftaj Parrhifienfes. marg.J), ^ Thcolofria Scoti^ ^ 
et Occanica. marg.I). » Gcnnana A...C. 5.6. jSf" marg.D, •** Snpftiti*' m 

marg. D. »* vindicet 5. g. " Xneptiffimi Jibri. wfl7-^./>. Antiquos negligo:-*-^ 
marg.D. ** authores ^. ^* Scarabeus ^C/>. ' *^ Contemptores. marg. — ' 

•0 dixit] Evang. sec.Matth. V. 13. Sapientcf*. murg.D. *' hajrcditario BCD. 5 ••— 
** Magiftri noftri. marg.D. «^ idcireo 5.6. «« Magiftri. Patrcs. marg.D. 
pro a 5. 6, proch C. " epistolam] non exstantem , nisi forte inter Epp. oJ> 
virr. *® Nihili homines in Apoftolorum locu fucccffcrut. marg.D. 



I 



LXXXIIIL HVTTEKI AD CROTVM IN NEMINEM PR^PATIO. 1518. 183 

sifit liaberl, nihil sibi constarc, neminem aut a morum integritatc bonum 
aut eruditione doctum iudicari, sed alterum cucullo ostendi, alterum titulo 
utcunquc acquisito exprimi. Tu, Crote, qui acutius omnia inteJligis, quid$.40. 
yidisti tempestatc nostra Cliristianum magis quam illos nuper Erasmi la- 
»bores? aut quid contra magis invisum liis Thomislis? ut susurrabant, ut 
fremebant, ut stringebant supercilia, ut nasos suspendebant: ilia rumpi 
his credas, quoties tale ahquid viderint: ita alienis virtutibus invident pes- 
simi homines; ita conscientia ignavise sucC cruciantur nebulones. At tunc§.4i. 
strennui sunt, quando in suo illo regno, publico suggesto, apud indoctum 
^vulgus ac levissimi sexus turbam declamant: ibi laceraut, ibi invidentice 
suae stimulos exerunt ac illud eiaculantur terribile fulmen et mirum evomunt 
yenenum , non in eos in quos necesse est, sed quos sibi molestos ami 
ubilibet contigit. Alexandruni sextum nostra memoria pontiflcem maximum$.4?. 
dixisse ferunt, cum potentissimo rege aut principe malle sibi bcllum esse 
quam cum uno ex fratrum mendicantium ordinibus: omnia enim habere 
eos qui nihil Iiabent, ac inexpugnabile id esse hominum genus, quacunque 
certandi via adoriaris. Nescio acutissune hsec consyderem , an vero dolore §. 43. 
meo latius efTerar; hoc certe puto, neminem non civiHorcm reperiri vicloreiii, 
siquos disputando concludendoque vinci contigerit, quam hos praeposteros 
Christi apostolos. quid enim crudelius unquam sensisti, qiiam ubi qucin- 
piam arripuerint corum quos hajreticos vocant? tunc quippe omnia Christo, 
pr<eter unam misericordiam, concedunt, et quod illi proprium maxime est, 
hoc tum lougissime ablegant. quinetiam adeo insolentes se gerunt, ut iienio 
uon damnari malit, quam ab liis consequi vcniam. Oui ciiin oppugiiaiidis§.44. 
nobis, quorum patrimoniis aluiitur, veiitricosi hypocrita^ adoo feroces se 
exhibeant, nullus tamen reperitur qui religionis zelo in Turcas eat fldeni 
Christi pra^dicaturus , aut illos' saltem in luedio nostrum Bohemos ut erudiat, 
quos illorum vitio secretos ab ecclesia I^ius secundus pontifex maxinuis nou 
ohscure queritur. Profecto ubi uiliil opus est , ferociunt ; ubi faciundum §. ir>. 
periculum, ibi se subtrahiint providi pugnatores, ac quietem allegant quie 
(lebeatur religioni. Ad quid igitur istas putem conferre scholasticas dis- 
ceptationes, tot viis, tam diversis inter se opinionibus coiicinnatas ? unde 
haec iiomina, hos usurpant titulos? Hieronymus a piscatoribus sumi quod 



* CucaHus. Titulus. marg. D, ^ omnia acutius B. 5. 6. * Erafmi lucubra- 
ioea.marg.D. ^ coscientia C ^ ttrenui C. 5.6. Keg:nu Theologorum. »iar(/. /?. 

• fulmem C, ^^ Alexa. VI. dictum. viarg.D. '^ fCr" marg.D. *' confidercm C. 5. 6. 

* Inciailis uictoria. marg. D. ^' Pra?pofteri Apoftoli. marg. D. ** Erga hsere- 
icos, qles. marg. D. ** tS^ marg. D. ^ Ventricofi hypocrita*. marg. D. *• Thur- 
ms C. Turcw. marg. D. ^'^ Boemos C. Bohcmi. marg. D. '® Pius 11. mm^g. D. 
*ont. Max. editi. ^ faciendum tf. '^ profidi />. {Cane ne perfidi velis.) Quies. 
\(grg, D. '* fcolafticas C. Scolafticrc difceptationes. marg. D. ^ Hiero- 
lymus] Comm. in ep. ad Tit. III. 9.? Hieronymus. marg.D. 



1 84 LXXXIV. HVTT. AD CROT. VRXV, LXXXV. HVTT. AD PFLVG EP. D. 21. AVG. 15I>. 

fidem Christi astruai, oportere credidit et dialeclicain abesse iussit; quam 
§.46.si his ademeris, quid reliqui facies? Iterum dico igitur, Crote, qui in- 
genuo sunt animo ac recte libero, his faciendum hoc tempore, ut omnia 
malint quam vidgi inscrvire iudicio. Ila passim erratur, ita nihil sumus 
ob id quod boni esse studemus, ac nihil scimus, quia aliqiud rectc scimus.s 
Quod si tibi videtur et in ea es sententia, ut magnopere non cures quid 
istiusmodi probent iudices, perpetuo erimus niiiil, ac suaviter interdum 
§. 47. ridebimus hominum mores. De me sic habe: ccrtum est non obsequi iiis 
qui me doctorem esse volunt. quorum proxime quidam 'Adde' inquit 
'nomen rei', „Si possem" respondi „rem postea nomini"; nec illos morori 
qui mihi nulla virtutis opinione, sed precio qusesitis litulis praeferuntur. 
Ac iibenter nihil sum, ut ne in )ioc impingam ambitionis studium, et vel 
§.48.Iatum digitum al) instituto discedam meo. Tu interea, Crote, quando- 
quidem et ipse mecum nihil es, hoc Nihil saiis habe quod pellegas. Et 
illud tecum cogita, cum quoque qui nihil faciat, ahquando facere aliqnid* 
et qui niiiil scribat, scribere multum saepe. Vale, et me ama, a quo le 
immortaUter amari non obscure sentis. Deinde huuc audi Neminem. 



AVOVHT^ VINDELICORVM. 



LXXXV. 24. AVG. \bl^. 



VLRICHVS"DE HVTTEN EQ. 
IVLIO PFLVGK EQVITI 

SALVTEM. 

§. I. Ul tu quidem valeas, multorum crebro ad nos relatione perfertur.^ — - 

§.2. De statu Germaiiife nescio an identidem tu hiieUigas: proinde breviter ac 
cipe. Primum varii sunt hic motus, verum ita occulti, ut vix aliquand' 
suspicione aUquid assequi liceai. Deinde maximas res agitans plurimos h 
tempore Germaniaj proceres huc protraxit Qesar : si procedit quod ille m 

litur, nihil adhuc pigere nos debet horum temporum: sin aliquid interce^ 

det, quo minus expergefiat Germania, ille quidem merebitur gratiam quS J 
haec conatus est, verum nos aui in fatum aut in illam Homericam Aten^^ 




LXXXV. Vide ad epist. proxime supcriorem exempla adnotata. 

* Nihil fiimus. marg.D, * Xihil fcimus. marg.D, ' Perpetuo erim<) nihil- ^^ 

tnarg, D, * Adde nomcn rei. marg. D, ** prctio 5. 6. Tituli pretio quie— _^ 

fiti. marg. D. i» Libeter nihil fum. marg. D. *• multnm A. " M.D.XVIII.- — 
add,5, M.D.XVI. addidit 6, 

*• VLRicvs C. *® PflugK D. *• Status GermaniaD. marg, D. •* fufpi ' 

tione B, »<* Comitia Rho. Imp. Augufta*. marg. D. ^ Atcn] noxiam deam^ ^ 



/ 



LXXXV. nVTTENI AD IVL. PFLVf} EP. D. 24. AVG. 1518. 1 85 

reiiciemus culpain. Certe iucundissimuin liic omnibus speciaculum ob ocu- §. ^. 
los versatur: tot Principes iuventa simul et corporis specie praestantes, tanla 
Comitum ac Equitum multitudo, flos scilicet Germania; nobilitatis, ut (pii 
lios intueatur, formidandos magnopere Turcas non putet. Quodsi hodie§.4. 
lantum ci^rebri est Germanis, quantum virium, ausim orbi terrarum nii- 
uari iugum. faxit deus opt. max. ut sibi consulant hi, a quorum consi- 
ii» omnia pendent: quid aliud optarc enim debenuis, quam ut nunc ma- 
dme agnoscat se Germania? Agit liic legatus summi pontificis, in cuius§.5. 
nandatis est excitare in Turcas bellum; quam causam egit oratione, qua; 
[ualis sit, >idebis, ubi cdilam ad te transmisero: exigitur viritim pecunia, 
uaFn in expeditionem insumere oporteat: quid admissuri sint (icrmaui, 
Ihuc iu deliberalione versatur. si tempus est, ut nos dii rcspiciant, ne- 
iie ducupi est, luli, neque militum inopia. Ipse mihi optima propono, 

spem concipio non exiguam. FoBCundus est hic convcntus; nam etRe-§.6. 
em Romanonim parturit, et meis literis ac sua virtute ciarissimum per 
ermaniam principem Albertum archiepiscopum fecit Cardinalem; ac Chri- 
opfaorum Rrunsvigium in archiepiscopatum Rremensem extulit, et Casi- 
iro uiarchioni ex nobihssinia Ravarorum domo nuptam conciUavil. idem 
bellum Turcis invehet, tum fwlices nos, quibus neque prius neque po- 
i^rius nasci contigit. Mea ad principes exhortatio non editur in lucem, §-7. 
Lod insunt qucedam liberiora quam ferat \mc cetas: nosti quam in par- 
m solcam naQQtjaiaiHV : sed non est ingenuitati locus. Petit et contraS.s. 
'upUones Tartaronun auxilia Polonus per legatos; ac (piiddam est hic 
iam Gallis negocii; tum ab Hungaris orator est Ilieronymus Ralbus. Quod §.». 



* iucundiff. y^.../?. * Germ&nivo ACDE. Germanfe ceteri. * Germa- 

IB ^K. ' Quid aliquid C. ® lcgatus] a latere, Thomas Caietanus aS.8ixto. Card. 
Lietani». marg. D. ® orat.] Edidimus et repetcmus post Hutteni cxhort. ad bellum 
ntra Tnrcas snscipiendum. *o seditam /)£. **sumere5. 5. '* Rhomanoru /). 
AI.BKBT. archepifcopum yi^. Albertus Brandenburgius, Archiepircopus Ma- 
ntinas. marg. D. " Archepifcopatu A. " *^ Carimir<). marg. D. *•* Bavo- 
nokxn 5, idem] Eadem A E. *' felices D. sqq. ^ exh. nou editur in luccm] 
t«men edita est Augusta? Novembri a. 1518. 4". (cf. supra p. 173.), sed omissis 
obos longioribus locis postmodum in exemplo Moguntino a. 1519. in 8^ publica- 
BddiiurDE. ** naQQviia^Biv C. naQQJic.] Ubere dicere. ingenuati C 
Tartarorum] ^der rveissen rfissen'' manus antiqua cuidam meo exemplo adscripsit. 
LStat Erasmi Vitellii episcopi Plocensis oratio in conventu Augustano ad CsBsa- 
aa. Maxlmilianum nomine Sigismundi regis Polonia? die Veneris XX. Augusti a. 
18- habita, impressa Augustie Vind. in officina Millerana, in 4°. Rex Polo- 
ae. marg. D. - »* Galli. marg. D. negotii B. 5. 6. Balbus, quod E. Hieron. 
klbiis] cf. Richardi Bartolini Perusini (cuius Oratio ad MaximiUanum Csbs. de ox- 
ditione contra Turcas suscipienda eodem tcmpore in eadcni officina impressa 
t, iinde Hutteni cxhortationcm prima? editionis habcmus) drscriptioucm convcn- 
8 Angustani» a. 1518. editam et Hicr. Balbi Opj». a los. de IJetzer collecta. Viu- 
,b. 1791'. ^. I. p. XX. Hierony. Balbus. marg. D. 



I 86 LXXXV. nVTTKNI AD IVL. PFLVG EP. D. 24. AVO. 1518. 

inihi snnime placct, ininori apparatu nostri, quani soliti sunl aliis conyen- 
tibus, agunt, sivc oh annonse difficultatein, sive quod in inultis mihi resi- 
pisccre Germania vidctur: quanquam cst adhuc mira vestium luxuria, a 
GaUis sumpto cxemplo , quos praetcr patrium morem semulari in hoc cerla- 
mus. et strennuc hibitur, nondum sanitatcm accipientihus qiii rectis semper s ^ - 
monitionihus reclamare solcut. ut bcnc agantur omnia , ohstinatissime stu- 

§. 10. det Caesar. Ipsc mihi ncgocium his dichus feci discurrendo , amhiendo. ^ 

apprehendendo , dum optimum quemquc ex aulis principum in partes Cap- 

nionis traham, quanquam huc ultro illi concedant, ncc iam opus sit pa- 

§.ii.rarc nohis amicos: ipsa causa cmortuae simihs est: nihil enim auditur, nisi* M^i\ 
quod comcs Ilermanus dc Ncuuenar Hogostratum fertur Colonia expulisse ^s^e 
propter impurum nchulonis flgmcntum, in quo hominem prosciderat. Ex -ac:i 
Gallia scrihunt Faher, Buda^us, RuclHus et Copus, nihil istic esse Capnio- — ^y. 
uis nominc cclehrius, et thcologistis ademptam omnem pcnitus spem. Vos£r=r^)$ 

$. 12. in Italia quid agitis, aut quod ipsi quoque incendium conflatis? Sed ad il — M^-a 
lud itcrum venio principum decus Alhertum. quod praetcr Romanum mo— ^«tt)- 
rem factum omncs putant, gratis iili misit galerum et purpuram Leo X ^/t^. 
tam oh persuasas sibi multorum commeudatione hominis virtutes, quamu^^iit 
gfatiiicaretur puto Csesari, qui Alhcrto mire favct; damus hoc pietali ipsiu «^^us 
ct propenso in oinnes honos studio; Calendis Augusti galerum sumpsit i\\ M MUvi^ 

$. in.apponente legato pontiflcio. lucundum fuit id spectaculum, maxima nobi^ Jn- 
litatis frequentia facto sacro ac ingcnti onmis generis hominum circumfu^c ^sa 
inultitudinc: ipsc Ca^sar a sacris donuim rcduxit Alhertum; deinde inuner»-^Ta 
misit regiain lccticam, equos ct tapctcs operc simul ac materia admiralM^ Aii- 
lcs; iuxta ha?c Lcoiiis Maxiini doniim, geiniiiis, auro ac margaritis inter- — t»x-k 

$.N. tum pileum et cnscm dcaurata vagina. scqucntihus aliquot diehus magii .«^ jiia- 
tes ofllcium feccrunt ad illum vcnientes congratulando oh novi honoris a^^sac- 
cessionem. Dcus hciie vcrtat ac spcm foveat moam: nequc enim poU^__iesl 
ille non charus esse diis, cui tantus brevi tciiiporc honorum cumulus n.^- im 
amhienti ctiam sesc ofTudit: Timothci fortunam dixcris, de quo iilud "f — ali-w 



' Frugalitas Germanoriim. marg. D. aduc C. * emulari A. * strer -^zsnne 
CE. • monitiouibns -4. ' ncfrotium ^. 5. C. * apprflehendeudo C. >*Reuchl.^^ Jin'>- 
tnarg, D. ^ concedunt C. *<* causaa 5. ** Hogoftrattum E. Hochftrstus eic- 

ctus e Colonia. marg. D, " Faber. Budaeus. Ruellius. Copus. marg. D, ** om- .^rineni 
ademptam 5. 6. " Rhomanu D. Nihil dat gratis Rhoma. marg. D. " An - M. hic» 
pifcop9 Maguntinus. marg. D. *« Calen. ^C. Kaledis £. Calen. ^.5. Calen»' .^mA.9. 
•* logato pontiticio] Thoma s. Sixti, jiresbytero cardinali, Leonis X. legato r^^s-A ia- 
tere. spectaculum] Exttd ,,De inclito atq^ apud Germanos rariffimo | actic: Jn ec- 
clefiaftico Kalen. Augufti Au|guftc Celebrato anno domini. | 1518. | proUxa nar- 

ratio Angustw impressa iii 4^. ** circuufusa E. .** Leonis donum. mai y. D. 

•• carus 5. 6. '« Timothei etc.] „Timotheu8 fortunatus vidcbatur esse impei — -Btor; 
ei inyidcntes pingebant urbes ultro in ipsius dormicntis nssssm se indnetizM.te8**. 



i 



LXXXV. HVTTENI AD IVL. PFLVG EP. D. 24. AVG. 1518. l 87 

quando divulgaUiin est svdovxi xvQtog alQst. Dc^ nie sic liabe: adhuc^-'^- 
in Alberti principis aula exerccor, scripsique per negocia quantdni licuit 
praeter orationem ad principes 'exhortatoriam dialogos ahquot, inter quos 
est de vita aulica non omnino contemnendus arbitror, quem nunc cdere 

•sparo: nani hic composui, Stromeri medici instinctu, qui ine singulariler 
amat et quem ego vicissim unice colo ; Ncmo revixit et ad Ci'otum mittitur : 
super quo nugamento debes Italorum iudicia explorare. Erasmus Basileje 5- >6. 
agit nova iterum cudens; Philippus Melanchthoii , pr;eter .Ttatem eruditus 
iuvenis, Wittenbergain accersitus est, non iiliberali salario, Graecas literas 

■^ut doceat. quo etiam qui Hebraica prielegat, quseritur. Thoinas Anshel- 
mus Hagenovi Plinium uua cuin indice typis excudit. Magna est studio- 
sis omnibus cum barbarie Iiicta, spe ingcnti, fore ut pervincamus ac lite- 
r» vigeant : iam enim despectius audiuntur magisterculi et recta se ubique 
studia excitant. H»ec volui ne ignorares. ipse aliquid ad ine vicissim exSi^. 

■^ltalia, pra^ertim de statu Bononiensi scribito. Crotum commendo tibi, ut5.«8. 
pro tua m doctos homines bcMiignitate observes. piceterea ex me saluta- 
bis istic lo. Mariam iureconsultum ' et Sauromanum Silesitanum cum aUis 
omnibus nostris. Ipse opthne vale ac ine ama. Augusta; Vindelycorum. 
IX. Calendas Septembris. 



Plntarch. apophth.\1. p.709.sq. ed. Reisk. cf. Id. dc Herodoti malign.IX.p.398. sq. 
PiHwerbii Bvdovti x. x. X. i. e. Dormienti nassa cxtollit (pisccs), fiostri fere ^^Gott 
giebCtt den Seinen im Schtap^ similis^ frequens apud parfcmiographos mentio, c. gr. 
Diogenian. IV. 65. cf. interpp. * Movti Tivgtoa digsC C. ^vdovti I)E. dt^H E. 
5. 6. * negotia 5. 6. ' Oratio ad principes. Dialogus dc vita aiiHca. marg. D. 
Exhortatoria primum prodiit (Oct. ?) 1518. (Cf. Ind.bibl. n<>. XVII.), Aula d. 17. Sept. 
1518. (Cf. Indic. bibliogr. n». XIX.) * StromerO Aurbachi9. marg. D. « Ncmo] 
qnem ex h.I. reviviscentem appellare solent, i. c. sccunda Ncminis recensio. Ncmo. 
marg. D. ad Crotum] cf. proxime superiorem epistolam. ® Ph. Melachthon Vuit- 
tebergam. marg. D. ' Wittembergam E. ** Hagenoee 5.6. Prodiit a. 1518. 
in fol. f,ex Hermolai Barbari emendatione et loa. Baptistse Palmarii (est igitur 
repetitio VenetaB 1498. fol.) cura Indice amplissimo loa. Camertis, qui prodicrat 
separatim Viennee Pann. 1514. 4^ Notii. Ut. de Ptin. ed. Bip. «« « Studiofi. marg. D. 
" Magifterculi. mai^g. D. ** benignitare C. " lo. Mariam] Catanteum, commen- 
tario inPlinium iun. ctiam nunc celebrcm? f a. 1530. Cf.Iovium in elog. ac Fabricii 
Biblioth. Lat. med. ct inf. act. I. p. 1005. Sauromanum] Gcorgium Saucrmauu, 
Vratisl. nobilcm, I. V. D. , Bononiaj rectoratum aliquando gerentem; postea praj- 
positus decanusque in patria sua civitato factus est. f a. 1527. ^^ Vindelicorum. 
E. 5. 6. " Kalend. E. Kalendas 5. M. D. XVIII. add. E. 5. 6. 



186 



IjXXXV. HYTTViii Ai> m;* 



mihi summe plaeet^ wiam 
tibos, agant» me ob tiinoiio 
piflcere Germuiia yidelar: fpi»ai0lBk 
GaHis BOiq^ etemplo, q^am fiitkm 
Bmsr el fltremni» bibHm*» 
miMiiii^Dibas reclamare wjML 

i. 10. det CMar. Ipse naU ii^ocfaii^^ 
apprebeodcndo, dvm 
nioiiis Iradbm» qoaaqiiBafi Ih|o i^^ 

$.ii.rare liobis amicost ^ 
quod oomes Hermamis de 
propter impmrtna .oebidoiiis 
GdUa seribii^ Faber, JkOmmi 
fiis nomiiie oelebff»» ei 

«.i2.iii Itdia fiiid agitis, aot jfiol 
hid iteram Temo> prbid^^ 
rcm fMxun Omoes pBtaai 
tam ob persaasas 'Sibi 
gf atiftcaretur polo GManr^ 
el propeioso in 

i 13. a^n^ legato pooAiAoio 
UtiOs froipiMlia 
maUitadinei ^se GMHr 
misilregiaaileeiieamv/ 
les; ioi^ bmrl^rads Um^ 

i.H.tm lA^Mm el «w^ 





LXXXVII. HBGfiMDORFF. AD EOfi. HES8. DEDIC. STICnOLOG. HVTT. OCT. 1518. 189 

]iceronis dictum experior, doclos scilicet vel aLsentes mero amore consectari 
^t miram apud omnes excitare admirationcm , quam de te : siquidem ubiuhi agO. 
[uoties mcntio de Germania; nostne poetis incidit. statim oi Tr^cora dovvai, 
e esse eloquentissimum el ditissim<e vonje poetam uno, ut dicitur, ore excla- 
oant. Id quod non temere quis inficiari potest , quisquis evolverit Heroides 
uas, m quihus praeter argumentum, quod adeo, meo iudicio, acutum est, ut 
jt Chrysippeum acumen supprimere possit, tanta est et sententiarum gravissi- 
aanim et verhorum lepidissimorum nativa qusedam ct genuina facilitas, ut in 
e uno Ovidii anima renata videri possit; legat quispiam carmina, quic tu in- 
erioris vense putas, utpote Prussiam tam gravi et vehiti toroso stilo commen- 
latam celehratamque , ut quod Virgilius Mantuae est, id Eobanum noslrum Prus- 
\m futurum uon duhitanter mihi persuadeam ; sumat quispiam in mauus Elegidion 
le virtutis, ut tu vocas. nohililate: w nonot, quam non nisi Venores loqueris 
!t Atticam illam eloquentiam spiras, quani graviter multorum amhitionem re- 
iraehendis, qui virtutem non honestis actioQihus ct vita inculpata, sed aureis 
atheuis metiuntur! ^t, ut uno verho dicam, quicquid canninum ex tua offi- 
',ina prodit, id totum ut Ovidii natum ingenio nocturna diurnaque manu ver- 
latur. Haic, mi doctissimc Eohaiie. conslans de tua morum inlegritatr. inge- 
lii promptitudine , variarum rerum cognitione, fama non raro mihi aureiii vel- 
icavit, ut quoquo modo meam singularem in tuum ingenium henevolentiam lo- 
(tilicarer. Cum auteni nuper inter ahas chartas Hutteni, viri ut nohilis orlus. 
la ingeiiii multo nohilissimi. Stichologia in manus meas pervenisset , slalim 
uiimo mecum volutaham, non infrugiferam poelicanim literarum candidatis fore, 
}i typis excudendam curarem , noleham autem eam sine (lenio- in hicem pro- 
ilire. Tu igitur mihi in mentem veniehas, cui Stichologiam . in speciem qui- 
iero panam. sed sane quam nou inutilem hon% mentis iuvenihus, dedicarcm ; 
)artim quod non ignoraham te Hutteno esse vel ex animo deditissimum. el pro- 
>ter eius miram in c^rminihus praestantiam plurimum favere; parlim quod meo 
idicio alter alterius stili liniamcnta ita referret , ut non compositi melius cuui 
>itho Bachius quam Eohanus cum Hutteno; partim quod animadverteham luinc 
{MBllum quanquam per se commendatissimum, ut quem doctissimus simul el 
oqucntissimus poeta Huttenus in puhiicum dedit, maiorem apud fiovaovQyovg 
-^iCiam initurum, si suh tua lulela in lucem veluti Herculea clava oharmatum 
odiret. Accipias igitur, doctissime Eohane, Hutteni amici tui incomparahilis 
9Cho\ogiam, donec et ego de meo quippiam luo dedicem nomini. lam enim' 
« parvo conatu lesson in <lefuncli Auhani, prajceptoris uostri. laudein domi 
»*rae elucuhramus; tum declamationem quandam funehrem in illustrissimi AI- 
^i memoriam medilamur; quu3 omnia si paulo diligenthis edolaverimus, tui 
■^ilius, id est doctis et candidis dedicahuntur. Vale et Christophorum tuuui 
^onim numerum ascrihe, qui tute eruditioni medullitus favenl: nain *docto- 
'_ liominum* qui dicere possum, cum nec aetatis ralio, nec solidior erudilio 
■•-lat? Vale iterum. Datum Lipsiaj mense Octohri. 



Chrifippeum A. ** perfaudea A. " ononoi A. •* cuiarem] incuriosis- 
^^c fecit Hegendorffius, tum Lipsiw poelaster. **-^ cuni Bitho H.] cf. Horat. 
I- 7,20. Erasini Adag. '^ Kobon'* A. '* itocovqyova A. " imituru A. 
^^^tisj ftnnos fere XVIII tum hahuit Hegend. 



▲LBKBTI ABCHIXP^ AJ» 



BtsnBBTM. 



iULBERTVS ARGHIEPISCOP^ 

K0BI8 BiL&€jx> jmm^ff%4 
V * BALTrmi 

Iliiper in ▼ofaiiBJBimi jIni le 

« cam diviiiuin iioc. ti^ ■ 
ptani pene haias secuU i|0 pi^iip 
gens .({aoddaiii te vid(E^r desldddn^ 
arMlniti soHias, qvam ^tmk'ikiti^'mlt; 
epvo^ktun loemti evoeti «11001 i^^ii^^ 

«ed iwiymam propo liQrqMNp^^M 
verOf •••••• •-.• 

cescet) dieiB, ^Q it,,tuin 
taum eioqaiam liu aorea iir^.^^^ 
hil eaim inte^ aoa et atoa fitti 
faul Chriatus aer^vatorr-.ut 
lofaio froi lioMis jiic. ( 
divorttm YiMe elip^iti^^ #. 
Erasme, ac te n^bia aerva el < 
Idilma Septi^. maim iaoatri 

[Roa^dil Eraiim» d. 9^J 




por.fBMKfii| 
anM,'! AB. MJ^j^ I |fe 

FBB9flMKliN Ma[$> I 
U$a» I Para^flbi^ li 1%. 

•7. '''fi^^TrWiyfSi 



LXXXVII. 2. nEGENDORFFINI AD TVLICHIVM EP. (d. OCT. ? 1518.) 191 

Cum ceu pomiferi frigora fromlulas 
Autumni viriiles sa^va furcntia 
Laedunt quo patula cx arbore dcfluanl: 
Si6 slirps, sic viridis saepc iuvcntula» 
Flos languet, strata tum tccta sub a^lbcra 
Labuntur, vcgctum corporc succulum 
Exhaurit vcnieus tanla senectula. 
Nil durarc potest terra vcl a^quora 
Qua^ servant: variis casibus cflluunt. 
Hoc volvcns genitu^ sanguinc nobili 
lluttenus, proavis aere potentibus, 
Han; spcrnit subiCo, calle sub aspcra 
Virtutis tcncros iigcrc grcssulos 
Ccepit, acreo cuiminc coustitit 
Virtutum, patria; gloria nobilis» 
Musarum gradiens per loca rosci<la, 
Phoebca rutilus tempora laurea. rsXog, 



bJ_ 2. [1517.] 

CHRISTOPHORVS HEGENDORFFINVS 
HERMANNO TVLICITIO S. D. 

Bpe, mi doctissimc Hermannc, tacitus apnd me mirari soleo, cur noslro 

in quo omnium bonarum artium professores caput erigunt, soli poetiu 

ri sint, ut citius videas cervos cornua abiicicntcs, quam alicuius poet<c 

issimum rumusculum exori 

ofecto arbilror boc studium nullam aliam ob causam contemptum iacere, 
|Uod nullos babeat Mxcenatcs, qui huius artis studiosos vel provcbant 
Dt: hal)ebat olim Augustum C<esarem Virgilius, Ennius Scipionem, undc 
cecinit 

Ennius emeruit , Calabris in montibus ortus, 

Contiguus poni, Scipio magnc. libi. 

is Mif^enatcm suum habcbat, qui lam impendio cum amabat, ut pra^- 

itus honorcs ctiam agello donaret. Num putas, mi Hermanne, si no- 

eculo quibusdam hominibus talcs obtingerent Maecenalcs, Flaccos, Ma- 

Statios revicturos? Est enim apud Helvetios Glariauus. pra;terquam quod 

thcmaticarum literarum callentissimus est, pocta cliam laurca insignitus; 

nam Ma^ccnas quidam contingcret, vidcres eum prisci seculi poetis supe- 

est ctiam apud Hessos Eobanus , vir, dii boni, quanta stili ct clegantia 

citate: tam cnim omnia eius carmina plcuo fluunt alvco, ut unum aliud 



^ednnt A. patulo [?] A, ^ De Herm. Tulichio Rcinheimensi Vcstfalo, 
. 148C. t 1540., Buschii qnondam discipulo, tum Lipsifle Wittenbergaeqne 
profesBorc, postea rcctorc scholse et pastorc, vide Hamelmann. de West- 
Lemgov. 1711. 4®. *® Moc^natcs et similiter infra A. *^ Ovid.] Art. am. 
). sq. *® ortus] hortus Contiguos A. ^* Num A. scripserit Nonne. *• Hel- 
A. ** infigcuitus A. '" contigcrct A, ^s anum al.] vnlt alterum alterum. 



1 92 LXXXVII. HEOEND. AD TVLICH. KP. LXXXVIII. HVTT. AD lAC. DB BAKH. BP. 

velut protrudat; uiidc in liunc uon insulse dixcris quod de impcratore Thimo- 
theo vel piclura exagilalum est, Bvdovvi xvQTog aiget. sic dormiens ferme Eo- 
banus c^rmina cx scsc profundit. Quid nunc commemorem de Hutteno, ho- 
minc ad pocticaiu nato? tam eniiii facilis ct acuta in cius carminibus inventio 
est, tam roluiide omnia coiixrcnt, ut quasi aliud alio accrevisse vidpri possit.a. .5 
Ilunc quaiidoquidcin reverendissimus in Chrislo patcr et reverendissimus Cardinalis ^ 

illustrissimus priuccps Alhcrtus et colere et fovcre c(i>pit» non duhito quiu multa m 

Hutteno digua, id cst docta ct amiirosia, ut dicitur, alenda conscribet. De te an- — 

tem, mi Hcrmanne, iion cst quod midta commemorcm, ne deridendi aliis pne- 

heainus occasionem et illud in uos iactcnt' 'mutuum muh scahiint*; hoc tamen k~iio 

dico iucunctanter , mc haud unquaiu vel audissc vel vidisse hominem in epi- 

grammatihus tam uiiiiiiiic ociosa scrihentem ;:c tc : saepe enim veluti mi- .. 

rator tuoruin epigraminatum scdco, omnia pcrtcutaus ct nihil plane depraeli» ^. 

dcrc possim, quod vcl rcdiindct vcl addi possit; tam omnia iudicio acerrimo^L.^» 
lihrata videntur. pcrgc igilur, mi Hcrmanc, hoc studium cxcolere, et te inm: muM 
magni suhseilii iiominem cvasurum auguror. id quod non dissimularc potui, cunr^^sn 
et uolulissimi et doctissimi Huttcui Stichologiam imprimendam curarem, quauTflr^gi 
et tihi lcgcndam post exhaustos tuos lahorcs ofTcro: credc mihi, placehit: quif^M id 
autem non placcret ah iioiuiiic tam insignitcr docto profectum? Valc. 



Felicius quaui Hcgcndorflinus Hutteni artem versificatoriam laudavit Geor^- ^jj.. ^q 
gins Fabricius Cliemnicensis his versibiis ex carmine/ quo de re poetica Iibra_^ — y^^^ 
VII. (Lips. 1578. 8°.) loanni Scnlteto dedieavit, repetitis: 
lu stadio nam nos Hcssus pnccessit eodcm, 

Aemulus ingenii, Naso poeta, tui. 
Talia proposuit iiupcr priecepta Sahiuus, 3:» 

Cuius ego Musas carmiuc crc<lo loqui. 
Ncc non Hutlcnus, studiis vir clarus et armis, 

Ausus iii heroos ista referre pcdes. 
(Juicquid ubiquc fuit. corpus coilegit in ununi 

Illc tui nemoris, Pii(rhe, Micvllus honor. 3u 



AvavaTii: vimdel. LXXXVIII. 13. oct. I61J 



VLUICIIVS DE HVTTEN EQ. 
CLARISSIMO VIIIO lACOBO DE BANNISIS 

DKCANO TKIDENTINO ET CiES. M. A 8ECKETI8 

8ALVTEM. 3 

Qiiia itnnis es ad Ca»sarein eiqiie coinmendatiirns ine videris, ne si -^s-^^Miie 
aliquo ineo (|uo utriusque illuin noinine (lones nuinuseulo eas, ecce ^ *'"' 



LXXXVIIT. A = Indic. biblioffr. n". XIX. 1. 2 = IJurckhanl. Anal. ad pan 

fol. Z4. vers. 3 == WagciiHoil. n». xxi. p. 140. 4 =^ Hutt. MUnch. I. p. SS^I^ ^l, 

* de imp. Thim.] cf. suprn p. 187. '-* aliud &\io sicA. " Cf. Auson. prspf. mor: ^^ 
p. 47tt, ed. Toil. " iucontauter.-l. — ^* InsciHptionem omis.2,, fieatrtoperMnt^^'^' 



I 



LXXXVm. HYTTKNI AD BAM1I18. £P. LXXXIX. PIBCKH. AD HVTTEN. KP. 1518. 193 

Orationem, si meretur dici, ornatissime lacobe, quam ad principes lusi. 
dico 'lusi^ non mea quidem voluntate, sed illorum iudicio: iam hoc eniin 
Terbum non ob id usurpo, quod mihi ioco exciderint haec qualiacunque 
sunt, sed quia ludus est illis de bello Turcico verba facere : adeo non 
movent hoc tempore liomines qua; exitium imperio, exitium patriae atque 
ideo exitium religioiii quie minantur. Ac vereor ut uilis aUquando ^xhor- 
Mionibus efBci possit, ut quibus maxime et in primis esse debuit, cura 
stiusmodi rerum sit. Deus nos respiciat ac mentem Germanis indat me- 
iorem vel quae ad cognoscendum se hac tempestate satis sit. Tu vade bo- 
nis avibus ac apud istunc rerum dominum me, quein tot iam annis aUi 
novent, tandem promove. dabis hoc communibus studiis, aut ei dabis 
]us te supra omnes Caesaris consultores humaiiitatis opinione elTert. lamae. 
/ale» ex valetudinario meo Augustse III. Idus Octobris. 



[HORIIIBERG^..] JLXXX. V IIIT. [SEPT. S. OCT.? IMft.] 

HVTTENO SVO BILIBALDVS' S, 
Ridentem dicere verum quid veteti? 

Avlam tuam legi ac rekgi quidem, aAka iii} ayikaatog. sed tu me§.\. 
udicem statuis, et ex animi senlentia ivdicare imperas. Quid igitur fa- 
iam yekaClvog xQizi]g; num ngog akrjd-stav rj nQog xdgiv diycdaco; 
TlQog aiij^£iav\ sat scio, inquies, Parebo igitur^ sed tu videbis qualem- 
am iudicem constitueris, "^pja) yovv, verum tu ne movearis: immatura 9.2. 
es mihi tua videtur Auta. dvixov^ nondum dixi verum: duriore verbo 
em appeltare nolui, sciiicet ut nonnihil amicitice tribuerem: quid enim si 
tlempestivam nomiuassem? ut interim procaciam omittam, d^QaOvzrjza^ la- 
vQiav et reliqua id genus verba. Sed non nimis aspere cum amico§.z. 



.XXXIX. 1 — Pirekh. Opp. (Indic. bibl. 11". 59.) p. 25L 2 = Ibid. p. 405. a = Dis- 

ars. epp. (Ind. bibl. n". (50.) p. 12. sq. 4 = Burc^thard. I. p. 142... 144. 5 = Wa- 

genseil. n. xxtv. p. 174. sq. = Hutt. Mi inch. III. p. 08. sq. 

* dici] dicere 6ine sensu 4. *•* cxitiuin patrise atque adeo omnino omiser. 3. 4. 
isthunc 2.3.4. " M. D.XVIII. addidernnt 3.4. 

*• Ridentem etc. omis. 1.3. ..6. Uorat. sat. I. 1, •.»4. „... ridentem dicere verum 
aid vetat?" " dkla (iri dy.] sed non sine risu. ''"^ yel. xpiT.j ridens iudex. 
ifog alfjd'. htI.] secuuduni veritatem aut secundiuii gratiam iudicabo? ^Secun- 
nm veritatem.* '* "Aq^o} yovv] lucipiam igitur. '* uiihi omis. 1.4.5.6. dvi- 
w] exspecta paullum. 'Avixov I...4. Uviaxov 5.6. — Nolo quos Graicarum lit- 
iramm i^^orantia gcnuit etcmplorum errort^s adnotare omnes, vehiti &'QaavTTjVf 
tfivQiav 2. laiivQCoao 3. duriore omis. 2.4. ^ ^gaa. ^afi.] audaciam, proter- 
iam ^gaavtrjv 2. XafiVQWTrjTa 1...6. *^ aspere, cum5. ^. 

HVTTSNI OpP. VOL. I. 13 



velttt probmdat; iiiide in 
theo vel pidttra eiagitalniii estvv 
Inuiiis eannina ex sete pDoAitttit 
mine ad poeticam nato? tatt 
est, tam rotnude 

Honc quando^iaidem reveraitfniiwia i» | 
illiiatriMimiis priiicq»t Alberlni «I e«i|||^ 
Hottenod^na, id est doetn MilWyii^ 
mi Bermanne, iion M ^flbA^^^ 
beamua oocasionem et ^M^li^jiliti ''"*"" 
dico inennctanler, me 
gi»mmatii»as tam mitiifiiiercfdiiji^ 
rator toomm qjHgramniatiBn-- 
dere poasim» qnod Tel 
librata videntnr. perge l|iim^ 
magni solMdlii bimiineiii ^ 
et nobiliatimi et ' 

et tibi legendam potft ^abM^^ 
autem non plaoeriet ab keiiitte &to^l 

lyUeinB quam Hi 
ginB Fabricina 
Vn. (Upi. 1678. 8»4 

In atiaio 




XC. HVTTfcKl AD rikCKtt. El\ VlTJE SV^ HaT. IIKI)D. t). 25. OCT. I5l8. 1 95 

4VGV8T.K VINDEL. LXXXX. 25.' OCT. 1518. 

VLIUCIII DE HVTTEN EQVITIS AD BILIBALDVM PIUCKHEVMEH 

PATRICIVM N0RIMBERGEN8EM 

EPiSTOLA viT^: svJE ratio!nem exponens. 



VLRiaiVS DE HVTTEN BILIBALDO PIRCRHEYMEB SALVTEM. 
Adhiic omnia fnilii tecum convcniunl, Bilihaldc» nccdum iudicii mcM- 
lei piget, quo te virum statui apcrtum, synccrum ct libcrum: ita dc Aula 
lea sententiam tulisli ingcnuc ct uiliil dissimulantcr. Scd tu agc, (|ui in 
oc dialogo immaturitatcm nauscas» ul qucm cgo vixdum a liminc saluj^ita 
it tu dicis) aula, de auiicis composucrim, cur non itidcm sinis ob id 
18 in aula maturcsccrc, scd ab ipso ita ingrcssu transvcrsum rapis? Aut S-2. 
imile tibi quiddam vidctur in me» quod olim Socnali, qui Glaucomnn 
latonis puto fralrcm, conspicalus rudiorcm quam ut (d)cundis ncgociis 
ptum censerct, ad rcmpublicani acccdcntcm proposito indc rctraxit, Char- 
lidem vero ad capcsscndam uUro bortatus cst» idoncum cxistimans? Taic 
bi iu me aliquid visum est, et Socratcm imitaris? sic cst: incptum ccnscs$.'<. 
1 aulica, ct amici studio prsevenirc vis multa (piic mc liic inancnt incom- 
oila, et rccte forsitan-mones; quarc tibi gratiam liabco, oQd^T] ^oi yaQ 

av^fioirj doxat alvai, Experiar tamcn cam (luam aliis ipse fugicn- $. 4. 
im scribo aulam. quid faciani aliiid cnim, cum facicndum sit omnino 
€|uid? nani quod in unibram mc tain cito, ct ad scdcntarium iliiid stu- 
im vocas, ncscio an naturie ibi mcic ration(*ni liabcas, aiit a^tatcm an 
^picias, qu<e illam non capit quiclcin: an cgo i>osscin lioc a^tatis intra 
atuor parietes latcrc ct prius(piam cxpcrtus csscin istas niundi turbas, 
os olfecisscm tiimuUus, in lios mc scccssus, hoc traiKpiiilum rccondcrc? 

cogiiatis vcUcin ac amicis cam quain (>t iili cxigunt, ct cgo commodarc 
eraiii possuni. suflurari ac inihi, vcl ut tu moncs, niihi ct Musis vivcrc ^ 
»i, ul tibi obsc(fuar, ct iii illam inc pcnitus scholasticam (piictcm scpcliam, $.5. 
uinque studiis mancipcm ct scribcndis hbris, ad quod ncscio quomodo 
lus tibi vidcor, animum adiiciam, quid qua^so habcho, quod aliquando 



IXXX. H = Iluttcui maiuis. cf. Iiulicis bibliogr. n. XVIII. 1. A B = ludicis 

hibliogr. n. XV^IIT. 1.2. 3...0 =: Imlicis bibliuyr. n. XVIII. .3...0. 

* yersus inscripHonfs qui sequuntur, lineis transductis delendos esse signifwavit 
e Hyttemts: Aliquid ine^t uoui Icctor, iucundi | aliquid. Legc ac Vale. | cvm 
iViLBOio I iMPERiALi. | Pro iuscriptione sic haltent 5.6: Epistola ad Hilibaldum 
pckheinier, ratric. Norimb. Qua Iluttenus vitai sure rationtMn exponit. Ulricus 
• omnia mihi 6. ' sincorum 3..,0, ** »SocratiJ cf. Xenoph. Mem. 111. O.sq. 
'• oqQ"^ ykOi ntX.] rectum cuim mihi hoc consilium videtur essc. dpdif 5. 6. et si- 
itmt in sqq, (ira'cis uterque Hellenista. ^'^ Experiar coitcx. H. Experior A...5. 
5. 6, *» quuni hic et ubique 4,..6. " velut A. 3. „6, velvt B, vel ut corr. //. 

13* 



196 XC. IlVTTENl AD PIRCKH. EP. VlTiE SViE ItAT. REDD. D. 25. OCT. I5l8. 

cum illis stiidiornni ineoruni convictoribus, aniinum quoties remiltere iu- 
vabit, iucunde conferam? quas fabulas, quibus de rcbus, tam nibil experlus 

$.6. miscebo? Nam ilia duodecini iam annoruin peregriuatione , in qua. niult; 

vidi, mulla cognovi, nibil egi, nibil gessi, nondum mibi satisfeci: et super - 

esse puto, ut vivere incipiam: quoddam fuil boc enim vitac proludium, xac^ :::t5 
Tt TavTTjg T^g TQayfpSCag nQoyv^vaO^a: uisi me in sohtudinem abslrudis^ m& 
atque ab* bominum consortio relegas, aut non magni illam facis magn ^^ m 

5.7. berois in adversa fortuna commonitionem , 'olim meminisse iuvabit*. Porn.» — o 
naturam meam baud nosli, ab bominum conversatione si me seorsum de — =^- 
gere posse arbitraris, bominem it<i bonarum disciplinarum studiis aptunv .■», i 
ut a nulla tamen interim bonesta; consueludinis frequentia aut sodalitiii^?» ^8, 

§.B. etiam a dissimilium aliquantum conventibus abhorream. Et si me rect.^ He 
vis nosse, multo facilius bos fero sti*epitus, hanc ahenam frequentiam, \S in 
qua maximam milii nonnunquam sohtudinem facio, quam solus esse pos-^^Ds- 

§.9. sum: igitur non omnino infcrliciter hccc coniuncturum me arbitror. et lm^ uti 
conscius mibi sum aliquid iam in hteris, quantulumcunque id est, cofH~Hn- 
meruisse, ita nullam etiam in magnis rebus gloriam despero; ac libenl» :aier 
obeundis negociis utendum me pra^beo, quanquam nihil minus proponarflK ijii, 
quam dulcissimis interea studiis fiaxQa %aCQ8iv dicere, qua?! lue, don> ^Hiec 
mens sana erit, non ad tempus, sed perpetuo-ac iugiter vel in med .^H/is?» 

$. 10. istis tunuiltil)us exercebunt. Qua in re niultum decepti sunt illi mei p^Kier 
Germaniam amici, (|ui posfcpiain semel in aulicam servitulem consensi, cE^J*»- 
siisse studiosum esso piitaveriint; qtio fit, ut qui in Italia iam pridK^in 
agenti inibi hl<'rarum adeo fasces inittere solebant, ac frequentissime s^o- 
lebant, bi iu tanliim uiinc conticuerint, ut neino ahquando tria vei*J^»a?% 

$.11. scribat Hiilteno, bomini (puto dicere eos) non sufe ampliiis farina'. Cul«s^ 
tamen si lain ipsi meinores aliquando essent, quain ego uniuscuiusii«A«-^ 
talium nunquani obliviscor, iam illud fervide nobis intercederet scribemi^&i 
uUro cilrorpie studium, cpio niliil habeo, qiiod anliquius ducam aut cf*^*^. 

$.12. magis mc obleclem. Ubi nonduin defiiisti tu inihi, quein iccirco val^^^ 
probo, et valdius adbiic meo iure aino. ac nermanniim Novaquilarem cr*'^- 
milem adoro, qiiia inihi nunqiiam non copiosi$;siine scribit ; illis vero sus^l**' 
ciosis amiciilis, quandoquideni biinc ui nic fastuin cadere arbitrati stii»^' 
irascor iit superbis, ut fastii ipsis turgentibiis et rem nostris indignissinr»^'^ 

S.13. studiis admittentibus. Nam si amarc sludia id vero esl studiosum e^^^*^»*^ 



' iam omis. 4, ,.6. ^* %aC tt t. xtl.] et quoddam haius tragoedise pweexerc i**" 
mentum. * rijs omut. 3. abtrudis 3. » olim mem. iuv.] Aencie verba. •?• 
Ver^. Aen. I. 203. *^ tanien om. edd. ...en //. adscripsit, " conventioiii- 

bu8 5.6. *^ infeliciter et sic in nqq. 3. ..6. ** litteris ubique duplici tt <#- p*" 
riat 5. *^ negot. uhiq. per t 4. ..6. ** fianQCC x-] longum Vale. •• ninn?- 

ubiq. m 4, ^o idcirco 4...fi. '* Ilermanum 6. '* scripsit^. ^. s*^c « 

editt. //. deleto Ac adscripsit „.&m 



XC. HVTTBNI AD PIBCKH. EP. VITJE 8V^ BAT. BEDD. D. 25. OCT. !51?. 197 

nemini hoc per Gerinaniam noniinc cedo: quamloquidem in magnis hoc 
difTieultatibus facio. cuius vel hoc fucrit argumentum, (|uod illam adhuc 
Capnionis caus<B defcnsionem mordicus teneo: (jua de in literis (uis men- 
Uonem facis, theologistas auxisse nescio quas suas adversum nos lamentationes 
scribens. Qua; illorum importunitas haud dum scio, secure magis con-§.i4. 
temneuda sit quam indignanter exagitanda ac punienda, in immcnsum quia 
excrescit perdita; fa(^tionis licentia: nuper visum est ad nihil connivere, 
nihil dissimulare, neque alicpiid in causjr, quam tanto semel opere pro- 
pugnandam suscepimus, patrocuiio pra^varicatione transmittere. ipse quidem 
si non consyderate adeo, at strennue eam navabo operam. Videmus quan-$.i5. 
tum referat has extirpatas esse zizanias, hanc evulsam loliginem ac eradi- 
catam, ul se fcehx illa iam^pic suppulhilans rectissimorum studiorum planta 
proferat, ac cpiam late propaget; ut, inquam, eiectis ac exterminatis qui 
se oborienti iain bonee ciHiditionis soli intempcstiva; nuhes opponunt, qui 
fulgidum illud veri splendoris lumen in ipso suo exortu obscurare, innno 
extinguere ac proculcare conantur; bonfc artes reviviscant, utriusque lin- 
guae c^mmercium nohis cum Graecis ac Italis conveniat; Germania cultum 
induat, harbarii>s ultra Garamantes et Balthicum usque oceanum exibileliir 
ac protrudatur. lam binas in me sagittas contorserunt nebulones, sub §.t6. 
Pepericorni imLTi nomine; qiia? me quan^juam niillo meo dolon^ tetigerint, 
aut potius ne tetigerint cpiidem, et adhuc rem dissimulaverim , aliqiiando 
tamen videbunt iUi, quem petierint. (pii cuin hactenus oninia sibi hcere 
putaverint, pensi non habuerunt adversus qiw.m quid aggre(Uantur : qiiare 
experti nondum sunt temerarii insultores, cpiantiis quisque in clypeum 
assurgat. Ubi audiendos non puto, qiii suadent, ut ne invidiam nobis$.i7. 
conciliemus: et ab hoc nytii tantiim absiim, iit non invidiam niodo istoriim 
non fugiam, sed ultro odium etiain accersain: ac oderint illi, ego operam 
dabo interim, ut simul aliquando in(^tiiant: sic decrevi enim, iiisi a nobis 
conticeant isti, non postica iam ultra saiina persequi , sed animoso in fron- 
lem iinp^tu obturbare: id (pjod te pariter et velle scio, et facere video, 
e pancis unum mecuin; quodsi non inconstanter adniteris, rredo aliquando 

* c^o B, ' caiisa; . . fcnsionc //. caiisam (s. causs.) editi, * Lameniationum 
olwcaror. viror. altera cditio facta est ,,CoIoni«j. Anno. M.rcccc.xviii. iu Aujirnsto" 
in 4^. ^* propugrnandum 5. 6. ' quidcm add. H. omU, edd, *® considerate 3, 
strenne 3,„6, " cxstirpatas 4, „6, et similiter in similibus per s, " fclix 3. „6. 
** imo B, *• exstinguere 4, „6. conantur, ne 3. ^** Gar&mantes (s, ntas) //. pro 
hyperboreos montos f?f/f/. Balticum -/...<>. cxsibiletur •/...(?. ''^Pepcricorm] cf. 
qoe snpra p.33.sq. ex Maio repetita sunt. " VergUianum quantns quisque in cly- 
penm assurgat (sive ads. 4.„6,) edd, retinent, II. transdiurit et adscripsU quaj cui 
.. I tionis 8ua — . | Possis quie cuiq^ studiii f//|tioni8 swfideat, vel qua? cnxusque 
«/jtioois 8uat»i/£» sit, sed ha'c parum placent, '* arcessam 4. „6, "•** oderint... 
metnant] cf. supra p. 168. i. f. *• conticeant AB, J., nec mutavit H, contineaut 
4„^$, non postica sanna] ut epistolis obscurorum virorum, puto. ^* unus 6, 



\ 



198 XC. HVTTENl AD PIRCKB. EP. VIT.E SV^ BAT. RKDD. D. 25. OCT. I5IS. 



$. is. muUoriim riiiii periiicie innKos adiuvalMinns. Nec nos morse pigeat: quam^ 

vis eiiini paulatini ])roc(Mlit lior qiiod nioliinur, procedit tanien, et veH^ *\ 
olini , qno debet , iion sine pu1)lico aliquo commodo evadet. Interea palmH"=^Be 
lignuni imilalMinur, iiempe ut, quanto nos illi inagis supprimunt, tantor z^o 
obnixius snrsum conemur, ac adversnm onerosos oppressores iiidomatulA' ■! 

§. 19. nos contiimacia attollamus. Ad quod idcm agendiim sequalium uostroruiir sK^g 
studia excilahimus, tu velcranns iam et emeritis stipendiis, siiacioso istr-^ q 
decurso cainpo, aliis priciens, ego in flore adhuc et tirunculus, in omnen «--n 

$•20. facile eveiitnm alacriter contendcns. Quod sic abs te accipi volo, ne m^ ^^ 
piites tantuin placere milii, ut eorum in numerum invadam temerariu^^^ ^ 
qui lociipletare lias apud Germanos linguas possunt, sed qui mihi non in^ — i. 
eptus, nec iiirirmissimus isliusmodi factionis persecnlor videar, ut tuo atqiMrne 
aUoriini pra^sidio d(*pnlsis (|ui optimap fnigis sementem nobis depascui^^^f^ 
isti aliquando proveniant fructus, quorum doctiores vos cultum huic patr^^B^ 

invchitis, nec in vilem labrnscam hanc sinitis vineam degenerare, sed r ^p-ij 

pastinaiido polilioris literatura^ agro, iiullum lahorem, ac nuUum ad eo 
fastidiiim suhterfugitis, in eo sollertis agricola^ olYlcio functi , diliger^^tis 

§.21. vineatoris opiis facientes, non sine fnutu, iit videmus. (piippe nt tot^^^im 
iuxta Rtienum Grapcarum parilcr ac Latinarum eruditione hterarum c^^ in- 
sevit Erasmus, et iiniversam inferiorem G(^rmaniani excitatis uigeniis tal emso 
reddidit, ut cum ipsa iam Italia niillnm valde certamen detrectet; et ut 
Siieviam suain excolnit et hoc exortiavit decore Capnion, ita tu civit -sitis 
tua» iiiventutem ad quem cultum, qua, dii honi, solertia perduxisti: id 
qiiod in illis videre (»sl cognatis tiiis Geuderis, tuo beueficio Gra*ce et Xa- 
tinc scientihiis, idque optime: quos primum domi tute erudiisti, nihil ve-» 
ritus hoino patricius prH^mansnin cihuin in ora ^uerorum iiifarcire; des wde 
in Itiiliani (pioqiu; misisli. (piod animadvertentcs tui cives et ipsi ^^iiut 
imitati, argumento ahs te sum|»to. quantum sit recte institui, recte disr -^rp. 

§.2?. Et facile hoc tihi ex proposilo cessit, ciii vel primam (»go fielicitatem a<l- 
scriho, qnod in ca civitatc! natiis sis, qiite omiiium per Gerinaniam ^Hvi-30 
tatuni maxinie honis primiim ingeniis cxuherat ac peremiiter scatet , d^e-^nde 
honorem his hahet, ac siiignlariter erga optimas quasque artes afii"^^'!^ 

5.23. sempcr fnit, ct diii iain sola ac unice fuit: nam et patrum nostrorum Me- 
nioria loaiinem de Monle iTgio, meuni civein (eum qui ut in mathema •- »<*<*^ 
cognitioiic, unanimi omniiim conseiisu, ipsi Archimedi palmam prapri B^wi^» ^ 



« palmtr 1.] Cf. Plin. H. N. XVI. 42. sect.Sl. * snpprimant A,„5, rorrvjc^»'^' 
* oppressares 6. ^ attolnnms //. ' Bpatioso 4. ..6. ^ trinnculiis 6. it ^mrfe- 
cntor videor 6, videor 5. "^ labrusnm 4. ..6. *^ talem omis, 3. ^ sollertla ^•'•^* 
*< Geuderis] cf. supra p. 132. 142. *^ rectnni inst. 5.6. " adfccta 4.„6. » «««- 
pcr omis. 6. ^* loauues Miiller (Kegiomontanns) Franco ex oppido Komff^^lP' 
natns a. 143G. , f a. 1470, insignis mathematicus et astronomus. 



XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VIT.E SV-E RAT. REDD. D. 25. OCT. !518. 199 

ta inter primos huiiis seciili. iion dico Germanos, sed omniuni universim 
lationum dico, vixdum respiranlil us tunc lileris, pure et citra vitium Griece 
ic Latine et loqiuitus est, et scripsil),*c<ecutiontibus aliis, nec hominis vir- 
utem agnoscentibus, sola suspexit, stipendio prosequuta est, civitate do- 
aavit. et superioribus annis Cbunradum Celtim poetam, ignoto tuuc in§.'^^ 
Cermania poeta^ vocabnlo, honorifice habuit et pecunia iuvit, aHosque com- 
ilures reverenter accepit et liberaliter fovit: id qiiod ego isli apud Vene- 
os adagio locum dedisse arbitror, omnesalias in riornrania civitates cie- 
!utirc, unam adhuc Norinbergam altero videre oculo: sic enim dicunt 
lli, sive ob hanc causam, sive quod vesfri homines ingeniorum acumine 
ic singnlari quadam ante omnes induStria mire excellunt; quod vel in iis 
irtificiis, qu» manu exercentiir , videre est: iam hoc enim persuasum omnibus 
5st, qusp opera vestratia sunt, ea egregia esse aul magis quam aliorum 
*x voto hominum fabrefacta; tum fama est nihil apud vos adulterari. 
[^uius rei Italife persuasionem vel maximam sui documento indidit ille nostro5-s- 
pvo pingendi artificio Apelles Albertus Durer, quem illi, cum nihil facile 
Sermanum laudari apiid se aut ex invidia qua gens illa peculiariter laborat, 
int recepta iam vulgo ibi opinione, ad omnia qua^ ingenio indigent he- 
>etes nos esse et inertes, patiuntiir, ita tamen admirantiir, ut non solum 
iltro ei concedant, sed et quidam, ut opera sua vendibiiiora faciant, illius 
;ub nomine proponant. [n nostrum ordincm leiite admodum serpit bocS.^e. 
lonum, miiltis tot iam annos pertinaciter existimantibus prwter eqiiestrem 
lignitatem esse literas scire. neque ahiid magis aut priiis invidiam apud 
los peperit claro equiti Eitehvolfo. quani quod is hanc imprimis ob vir- 
ntem emersisset ac tantus esset; qui cum innolescenti iam mihi siia ope 
iooque consilio quantum posset pr.Tsidium adferret, atque eam ad rem 
lacti essemus principem supra vulgarem eius ordiuis captiim ingeiiiis pariter 
ic literis faventem, hunc, Bilibalde, quem tu rccte admiraris, Albertum, 
amque ego illius simul suffragiis ac o])timi principis Iiberalit<ite emergerem, 
iccidit, proh dolor, occidit: optiino enim iure eius mortein doleo, qui§.27. 
neam adiuvit vitam: (piMiquam non tam privato meo iiicommodo occidit 



lecnta 4. „6. cir|uitate A. correx, H. * Conr. Celtcs s. Ccltis, Protuciiis cog-no- 
ninatas, Wipfeldi ad MoRUum a. 1459. natus, primus inter Germanos poeta ab 
mperatore laureatus (1487.) et artis versiHcandi (a. 1480.) auctor, societatium 
itterariamm Rhenanro ct Danubianss conditor, intcr litteratornm stcculi XV. prin- 
lipes semper laudandus. f ^- 1508. * Norimbergam 4...0. *o caussam uhiq. 
ter S8 4. ** iis corr. II. pro his A...5. ** Ante sui et ille commatis signa po- 
vii //. " Durrer AB.neque corr. //. Diirer 5. 6. Diireri mortem (a. 1528.)Pirck- 
leimcnis Ylrico Hutteno, sed non nostro, nuntiat epistola quam infra exhibe- 
umas. ** ac inscriptione (post nomine) hahent A...5.y delendum esse signi/icavit H. 
' Bcire, neqj] H. fecit scire. Neq) ^^ hunc //. adscr. pro istum edd. ^* quam- 
|itam ubiq. 4. 



200 XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VIT<« 8V^ rTIt. BEDD. D. 25. OCT. J518. 



^ 



Eitelwolfiis, quani piiltlico literanim ac literatoruin omnium: iam quldda 
parabat eiiim quo nobis magnifice consultum fuisset, nisi iiiterapestiva mov:^s 

9.28. sanctissimas hominis cogitationes inlernipisset. verum dolore meo longia^^s 
evagor. Huic, inqiiam, tali viro invidiam peperit quod sciret lileras : ad^i^-o 
indurata siint adluic adversus huinaniorem humanitatem nostrorum cord.^3,5 
adeo non sapiunt quos recte sapere primos oportuit. quanquain ab au mrt 
(ijesaris polentes (jui sunt , hi factioni nostrae phirimum deferre videntim j*. 
idem apud reiiquos principes, qui non in postremis recumhunt, ac if»$i 
etiam principes nol>is poihcentiir; quilius nos magnis passim nominib^js 
applaudimus, Mfecenates nonnunquam vel Augustos etiam voc4intes, ncr^m* 
quod iillie hoc aiicpiando illorum virtutes mereantur, cum ahqui publi^^o 

5.29. potius odio quain privato favore digni sint, veriim spe quadam ad pristiftB $ 
bonitatis emiilationem excitandi. ubi non penitus nostra nos fefellit opinio: 
ahquos iam enim coegiinus pudore sui benefacere nobis, qiii si uihil aliLid, 
hoc iam acceperunt, qiiod favere literis, id sit principc dignum. quare'^ 
consilium est nieum, benevolentiam istiusmodi generis hominum moclis 
omnil)us captare, ac ubiul)i licuerit favori principum» retia lendere, et oh 
id illis adhaprere ac publica incunctanter munera obire, ut nos ibi c«ii- 
formenuis aliis, pr^eserlim iiulla alia via emergere cum videanuis eos c|ui 

5.30. leges profitentur, et theologi qui vocantur, quos et ipsos ha»c aht ainbitio.^ 
Quod duin conor, reclainas tu, et tanquam ad errorem abeunlem nie re- 
vocas. quasi vero non possint Iktc siinul agi, aut tu aliquaiido, in <mi.i1a 
oniniiiin turbulenlissima cuin te veiiendiini ac revertendum pra>beres» ^*^ 
ciiris ac sollicitudinibiis coinmordereris, vel tunc cum militares etianm t'^ 
civitatis tiiaj copiis cum pra*esses, studia interim omiseris et non aliquaii*^*^*^ 

$.31. his te delinimentis refovendiim dederis, aut de ine ibi conclamatum ^■'* 
et imbecillius hoc videatur ingenuim, quam ut duo haT sustineat: nisi v**^^ 
noviim tibi videtur, inter negocia literas et cum literis negocia in usu !■*•' 
bere; ubi exeinplis iioii eges, haiid ignariis, quani multi et qui ha^c fc»** '" 
citer coniiinxerint: deiiide qiiam contenipti olim fuerint, nediini hac l**»*"*"* 
pestate sint, qui sic ociantiir, ut non ahquando negocia vel succis*»^*^ 

* qiio //. adscr. pro uridc cdd. Gyniiiasiuin vel universitateinMoguiitin» cond«?*^ 
consiliuni innuere videtur. cf. supra p.45. §.50. epist. ad lac. Fuch». ' dolere ^ — 
' Banctioni 6. ^ pasfihw U. adscr. pro interim A...6. *° otiam omis. 5,6. *' a»**'*' 
lationcm 4. ..6. excitandi, vbi J. excitandi. Vbi fcc. //. non (ante peni'*' _ 
omiff. ** favore j7.<?. ^^' ficuerlt/I.fec. cjc Vniesit edd, Principium ^. *^ adherere ^^-^ 
** errorum 6. ** egi 6. aliq. in aula] cpiscopi Eichstadionsis. ibi per bionr»-* * 
versatus Pirckheimerus Papiam , ut iuris studio se darct, a parcnte missns ^-^ , 
in {ante aula) omis. 6. " ad (pro ac) 5.6. ** commodereris 6. ciun milit^^^ 
in bello ITclvetiorum cum Carolo Burgundo et Maximiliano Imp. copiis No*'^ 
berf^enHibus pra^fectus, anno 1400. cuius expeditionis descriptio Pirckheimeri^^ 
exstat in cius Opp. p. (53.. .02. itcm edita est Tiguri 1737. in 8". •* literati»'^ 
n. litteratas 6. ncgotia 6. ^i otiantur 4, „6. 



I 



XC. BVTTKNI AD PIRCKII. EP. VITJE B\X RAT. REDD. D. 35. OCT. 1519. 201 

imporibus admittant. Nec me sumnlis tamen ingeniis insero, sed ferre5.32. 
aec natura, lia^c a^tas domestirum situm, tranquillam obscuritatem vel 
nuiino non potest, vel adlmc non potest. Sine defervere bunc ardorem, 
nimum irrcquietum et versatilem parumper delassari, dum istam mereatur 
uietem, ad quam me ante tempus, ut videtur, exbortaris. Si rationem§-^- 
xigis vitae, quam sub principe ago, nusquam, mibi crede, studiosus ma- 
is fui, principe sufficientem ad boc quietem indulgente: nam qUfS est 
lius beniguitas, plenam a vulgaribus consultationibus e{ plebeio rerum 
*actatu vacationem concessil: cpiod ego tcmpus studiis admetior, pr.Tter 
lud ocium, quod cum aliis mibi commune est. Quocirca, portatiIem§.34. 
laxime bibliotbecam , optimum quemque autorem mecum circiunfero: ac 
biubi licet, aliquid lego, nonnunquam scribo etiam; et sa^pe iu turba 
olus sum ; quanquam etiam soli esse licet. lam et auagnostam mibi qurero, 
•uerum aliqucm ingenio bono ct in studiis* aliquanto iam plus quam qui 
ulgo peritum; qui expedite sciat legere et manus veb>citate dictantem facile 
onsequatur; in studiis qui mibi ministret ac laborem minuat. NecdumS.^^. 
•ene instituere tibi vitam videor, et adluic isttim mibi cantilenam repelis 
Dignus es qui ab aulicis pra^servcris eruumis'? Agnosco studium in mc 
uum: salutari animonitione amico consulis, si non, dum me istis eripis, 
cerbioribus adbuc Terendis incommodis (iam boc videnduni est enim) re- 
inquis. Et dic mibi, provisum babes, unde me detineas, et ubi colIoces?$.36. 
ut cum tuo statu meum confers? et quemadmodum iii civitatibus vos, (pii- 
»us nou placide tantum,'sed et mollitcr, si cuius in mores boc cadat, vi- 
ere cst facile, si um^ umpiam inter eqiiites ineos quieturum putas? et 
iblitus es in nostro ordiiie quibus conturbamentis qua animoriim iactatione 
»bnoxii sint bomines? Noli sic piitare; et ex tua vitii noli nieain iestiinare: 
La nobiscum agitur, ut patrimonium etiam amplissimum si mibi sit, ut§.37. 
>ossim ex meo vivere mibi, ba" siuit tempestates tamen, qiia^ me quie- 
cere non sinunt. vivitur in agro, in sylvis, et in illis montiiim speciilis; 
|ui nos abint, extreme pauperes siiiit coloni, qiubus agros nostros , vineas, 
irata et sylvas locainus; vectigal (piod inde redit, pro eo qui advertitiir 
abore exiguuiii est et tenue; sed ut amplissimum sit et pingue, magna 
'ura, niagno op<Te qiiHMMtiir: nain patresfamilias esse oportet nos diligcn- 
issimos. deinde principis alicuius fanuilatui addictos, a (|U0 tuitionis spes§.3s. 



* situm] snum 6, * ex adhortaris A.,,5, e.rhori. //. fecit. liortaris 6. "^ sui 
pro fui) 6. sufficientum ad hoc quitem 0. ® vocationem 5. 6. ^^ Post Quo circa 
V, comma adscripsit. *'•** ac ubi licet ^. *' licet, iam y/. licet. lam IL fecit, 
luero 6, ** Pro . In A, corr. , iu //, *^ nRrumnis 3. ,.6. ^^ adnionitionc 4,..6. 
\ nondiim 4...$. " lu nohiscum 6, ^ hipc 6. tamen omiser. edd., adscripsii H. 

• silvis 4,„6, repetitum post speculis verbum vivitur linea induxit H, '^ agras 6. 

* prata omis. A,..5,j adscripsit //. '* scd ut] sid vt A.y cx i H, fecit e, sit, ut 
wrruperunt 4, „6, 




XC. BTTTBXI AO PII^CKS. IP. iriT^- 

EitelwolfuSf qiiam publico ^^^^^^ 
^ parabnt enim qao oohi? magaifGe 
f.)8.sancti8Sipias hoinioiii cogiti#«9^,| 

eTagiMr, flttid, inqQyBm^ tdi t^. 

indMrata saQt adhiici a4yef^..hii|^^^^ 
• adeo iHm sapiiml ^iiop( r^^^ i^^ 

Caisaris iK>teiiteB pi >i^ W^ 

idem i|)^d reUquof j^ 

e^ma pripdpes ni^is po*" 

iippla^cBmiis» MnMsinatfa , 

^piod ^ oil» bpc aliipiiaidp 
f.2s.poMiB^ odiQ q^sm p^^f!rto. 

bimiMljta ^sai^imm ^9 

aliqooil .iam eiiim f-off gMwp j 

bocum aiH^cfiiNriii^^^^^^^^^^ 

coosttiiiqi est jneooi» 

id ilfo ad^rer^ «^ 
formeQp|fis.#^^ 
i-M-leges |»*«flt4nii^^^ 
Q^f»d d^ eqif^:^ 



XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VIT.E Q\M BAT, BEDD. D. %. OCT. 1519. 203 

'wra est et solliciiudo est, continni motiis, perpelufe tempestates : fodiendi 
igri ac repastinandi , operandum in vineis, plantanda^ arbores, irriganda 
irata , occandmn , serenduni , stercorandum . metenduni . triturandum : subit 
nessis, suliit vindemin. tum siquid uno ali(|iiando anno male provenit, 
it in illa sterilitate plurimum, mira egestas, mira pauperies, iit nunquam 
lon sit quod moveat, qiiod turbet, quod aiigat, quod maceret, quod con- 
lciat, qiiod evocet. quod extraliat et extrudat. In quam me vitam ut stu-§-^^- 
liis dignam ab aulica ut indignissima revocas, ibicjue me consulto ac pro- 
»osito, tanquam in optato (|uodam vita^ portu collocas ac reponis; teque 
Hitas, ciim hoc facis, in qiiietem me et tranqiiillum adserere; aut si non 
mtas, qua saltem mente suadeas, id me celas. Nam tiia (pue interim^.^^. 
onditio sit, et mese quomodo conferri debeat, qiiantum<pie tua vita ab 
lis motibtis libtra, adversum bas lempestates, hos tunniitus inunita sit ac 
uta, quid refert scribere, cum non propositiim sit le docere qiue nosli, 
ed enunciare ea quje ine ignorare existimasti? Et iain satis, opinor, libi§.^^- 
«tendi, quam me nulla morum incoiistantia, nullum voliiplatis illiciiim aut 
enim novariim studium ad aiiiam invitet, sed quje necessilas cogat: ut 
ninus nihil debeas, quain aulicam nassam, in qua me detiiieri captiim 
licas, aiit hainiim illum curialem, qiH^in devoralum inihi imputes, obiicere. 
»rimum enim nullum devoravi hanuim; sed ab hamo escam decerpo, el$.^7. 
autc, quanquam suie periculo' citraque discrimen, circumrodo. deinde 
Ham fateor nassam inhabito, sed (*grediundi c(m1us, explorato priiis reditii 
t a Dedalo accepta commonitione, ab lioc labyrintho regredi (piomodo 
porteat. Proinde bono animo esto: securiis sum et inihi consto; luic esl§.^8. 
mhitio q\m me pervertit, sed honesta ratio quje per debit(»s milii ho- 
lonim deciii*sus diicit. iam hoc mihi noinen tuendum est, conservanda 
igiiitas, iequanda maiornm uidiistria, augenda famihre, qiiam mihi gen- 
iJes mei imputant, claritudo, et gentilitius propagandus splendor. Ubi si§.49. 
essavero, et mihi d(»ero et lileris: mihi quidem, non ita magna mea cura; 
iteris rero, qiiibus oinnimodo apud coiitribules et in hoc ordine conci- 
are favorem, excitare autoritalein stiideo. Prseterea int^ietur me univer- 
us ordo: omnia niea consilia, n^nlum facta observant homines; petitur a 
le non tam quod debeo, (piam qiiod exigere illis iii inentem venit; magnam 
ie mc expectati(mem , maiorem opinionem habent, eamque ex nominis niei 
ama, quam non rectc comparant, metiuntur. Ibi ego nisi ali(piid c(mcr, $.50. 

* cura ct 5.0. tepeftates, fodiedi A. corr.'/I. sic: •Fod ' ferendiiin (j)ro 
erendum) 5.6. triturandii, ?\\hiiA.rotT.l/. sic: . . . bit (f. e. •Subit) ^ et delev. 
J. et ac nunc abscissitm adscripserat» ac edd. extradat ff. Pro Atq^ in hae me 
diior. //. corr. In qua me *♦ . Ibiq^ in marg. U. *« mo ac 5. 6. adferere. Aut 
f. corr. II. adferere, aut " ciglas AB. ** enuntiare 4. ..6. Etiam 5.6. " in- 
ortantia A. *^ , quaqua . . . | pericnl . . corr. II. pro ac citra pcriculum edd. 

' Daedalo 3. 4. 6, " Pro q^ A. adscr. II. qua '* quam] cx q^ H. fecit qua 



202 XC. BTTTBVI AD PllCn. ». TltMI «f Jl^ 



dependeat: qndd nisi foero» 
faero etiam, muEta iUa perieido ct 
egrediar domo, periculum efll, i& #i] 
est prioeepa» negodom ail aiit biHlMV 
ripianl; food ai mala mea fbrli^ 
adimitm* in redenqvlionem; alfBe ilii*'! 

$. ^9. incumbit proinde iinnc in ttMn e^Mil 
nieroBo eomitato st^anrar, mngnlBl»^ 
terim Tel deorum iogmm HMelW^' 
TiHam iiermi ?i8ere, non 

9'^' priBMrea erel»r» mntao 

lar» neqne dies nllas est, ^ Mtf'i 
caolMme componamns: nam si 
persequ». beUum nasdlnr^ j|i|ii^ 
concedam, iam omiAnn staliil<^ 
est, concedi m TeMm singntty 
islar non ii^ alienos, mifiee,' 

i«iqaos', atqne adeo intar friA%»4in^ 
liiBe oda, hoc ti 
non ad amceniMem. 'sed ii;^ 
circnmdala, failns 
. obscane inita ei^ 
iKffliearvm macli 
rcetor; doMte MMs il> 

1. 49. oMrMenlMi. neeoMifl #1 



qnalis ipiiiiiae sRi iil'«i|^ 
batalttsv bimn mniini 
feriaones, eiFfOfum M<' 



<-' i'. . S>M ; 




^Hgjf^ 






■^^.-i^^-v;; 



Xft wffrnn Ad i^bckh. bp. txtjb stjb B4t» bbi>i>. d. ts. oct. 1618. 



203 



4sM#^«f liffi^ perpetuae teinpesUies: fodiendi 

i^i^ f^^ i^aDdiiin in vineis, piantandaB arbores, nrriganda 

PMI0M^^ stercorandam, metendmn, trtturandnm: siibit 

I iligi|i^:^ilM^tji^^ ^tum siqnid uno aliquaiido allno male prorenit, 

yHtilf^t^^ mira eg^s, mira pauperles, ut nunquam 

K ^Wi^^ i^'1^ ^ qnod angat, quodmaeeret; quod con^ 

^ jiiali^^<iu.-i^ et eitrudat. In ^m me vttam ut atu-f-^^* 

'Mlieiftll feidigliiMima rerocas, ibique me eonMto ac pro- 

^'4fMb f^^ portu coUoeas ac reponis; teque 

IHe^lii^rlii '<^^ tfanqulltHm adserere; aut si non 

M me cdas. Nara tua qm iuterimf-^^- 

IMII ')|ilbmoi()F ebiiferri debeat, quantomque tua vila ab 

^lihBfiw liiis fempestates, lios lubuKui muttHa sit ae 

0» mn propoailara nt le doMre quflB^ ftosll, 

ciiiMmaitif mW«alis» ^^ 

ilBonsliiilfai; liidlimi Viriuplatir«iei«n anl 

At^ mOm r ^fm , sM ifotf aeeessto ut 

MMiki is ^a 'itte deibM^# eiyMu 












^i?f!^>'.'Vfe^^^f^^^^ 



•.MHMiki»^ 






■■■.3 
■ .^-»1 



204 XC. HYTTBMI AD PXBOipi. PP. VltUI iPf^| 



Idi^piid presten, Uud mto dieel 
iul eorum ceite ipii uoii oliBcore, 
eiiam» 'Quid orgo tauli eei Iwiio^i 
biBc jdidiciflge!' ^atque ila poiiieirtiM4ft|p^ 
pemiara, ex Uterarufli atudio fleii lMi||#^ 
«alerea» moUea el «q^os; e( ioeiii^il 
oobilitate» lus uuagiiiibw TaMo ladip^ 
trabent, putaDtes» Im^ niai fiMsiaitib. 
OBiDem bomaDi gmmo curam 
1 51. Qiia ^e caim obeequi ad 
flicero quod iBi expielaBt, 
aeium literarumj md i^ emmmmr^i 
porro fierfittte ilte ul faoiMBta ^ 
porariar uon perpelDa; MmUi 

tum me puta^ li ad hoaefir i 
tus digBttatii mm iocranMM liii 
tioQim el 
f.&^ oflmea ac maiimo -< 
' tu ^commodimn 
mami due aA jakm lioto^;^ 
diuroa^ illa^ fei^egriialio> 




refeito 
qoiiim»oihil^iUe<^ 



fiMtidia^lttD^x 
f&3«liirei. offOil 

uM^Ypihi sioiitiiHaiMMi^ ^ 

OMOO^- 4itt 'fldb&cilor* ' 

f.&4.| 









XC. HVTTENl AD I»IRCKH. KP. VlTM SVJK RAT. ftEDD. t>. 2o. OCT. 15l8. 207 

qui iie suain quidein cau^ani lil»ero agi suslinent: adeo invisa res esl hoc$.07. 
ieiupore dicendi libertas; adeo Geruiania esse desiil Gerniania; et nunc 
facillime probatur, qui pluriinuin asseutari consuevil; contra odio di$;ni 
videniur qui verilati student. iy(0 d' aysvvovg avdgog egyov 7)yoV' 
^fiai TO ^Tj dkrjd-sg^ si xal ^ayag avd-iatrJTai xivdvvog SiayoQBVBiv, 
sed inihi, si dignitatein habere volo, et vilam habere si volo, ofliciuin 
boui viri iniplere non hcet. Veruni plus niinio de iis qua^ dolorein ex-§.G'*. 
ulcerani nieuin, qiioruin({ue in conteinplationein si ine deniiUain penitus, 
noD probavero tantuin quod tu suades, ut inihi et Musis vivain, sed 
toconfestim etiam ac repenle si liceat aggrediar; quanquam, ut plane iu- * 
ielligas quid proponam, adhuc aliquam mihi qiiietem, aliqiiod his studiis 
ociuni prospicio. Tantuin ahest, ut inter auUcos sycophantas, quod tu ca-§-69. 
ves in epistola tua, consenescere cogitem. neque id modo, sed et diutis- 
sime versari ut decreverim. ubi fateor aliquid in fortuna situm est, ut 

^^ ubique et per oinnia. qua? si male mihi volet etiam , consolationem hoc 
adferet, quod hanc iaciens aleam nihil periculosins feci, quam si quodcun- 
que aliud vilje genus institiiissein : ideo periude meciim agitiir, ac cum illis 
in laxillorum ludo securi de lucro ac damno qiii sunt, quod aut iiihil est, 
aut parum quod perdere possiint. *Tempus' inqnis *perdideris'. Non ina-§.7o. 

o gis, quam si peregrinarer , aut aliqiianto minus etiam: nani ihi anxie omiiia, 
siue cura nihil cedebat, modo de viatico sollicile cogitaiiti, inodo in peri- 
culis agenti vitam, quam terra et aquis iii discrimine freqiieiiter habui; 
nonnuuquam eo res mihi redibat, ut qiiod ederein non haherein, uiulto 
roinus quo vestirer. inuMin enim tragiediam aiidias, quaiiqiiam audisti ali- 

^ quando fabulae partem; sed ea qiia3 tum alibi, tuin vel pnecipiie in Italia 
(ubi penuria viatici militare etiam coactus sum) diira perluli, ordine si tibi 
recepseam, mira et siipra fidem lugnhrem tragu^diam aiidias. Qiiod si scias$.7i. 
ei rem ut esi intuearis, tantopere ahhorrendum ah aula non putaveris ei 
qui ioi malis induratum gerat animum : nec ita sapiens esse desydero , . ut 

^ non a fortuna expectationem trahere velim. lam ah illa enim suspensiis 
teneor, ei in rotain ine vertenduni conieci. expectabundus quo evebar. 
Cerie aui evehet me illa, aiit nou depriinet. quo poss(;t eniin? pra^ertim 
cum ea qua^ ilUus sunt meciiin, nihiii faciain, ea quac vere mea, aiiferre 
non possit. QiiaB tibi consolatio satis eflicax in dubiis iion videtur? noii5.7?. 



' iiiviHa] ingrata edd. II. fecit . . . lifa ^ pluriiniim] //. fecit e.v altero fa- 
cillime edd, Pro suo more tocum sic coniipit 6. *-^ Ego vcro illibcralis viri opus esse 
id quod verum non est, iudico, etsi magpnum periculum quo minus (verum) profitea- 
ris obstet. ' Venim] II. fecit ex Et iam A. iis] //. fec. ex his A. ** mala 5. 6. 
hoc //. admarg. adscr. ** lucro et 5.6. ** quam] q^ A. corr. II. qua *® pertuli post 
Italia detevit II. et parentheseos signa addidit. " recenfea, mira A. corr. II. : . Mira. 
" obhorrcndum 6. ** nec H.fecit .Nec ^® non aliquam edd. aliquam //. deievit. 
ezspectationem-tf...^. trahere velim] /<. trahere u iraham. edd. '-^ aufferre5.5. 



208 XC. HVTTENI AD PIRCKH. KP.' VIT^ SV-fi »AT. HEDD. D. 25. OCT. I5l8. 

niagna rulucia, posse angeri, non possc niiniii? Facullates namque ut siint« 
si eveitantur etiani, non inulluin admoduin periisse mihi duxero; ita iilas 
eniin iestiino, ut sive oiimino pereant. sive non aiigeantur, perinde censeam, 
certus aut ainplioribus esse opus mihi, aut istas non satis esse: quamvis 
noii sunt angustissim% illie; sed meus se aniinus amphus explanat quam taless 

§.73. cura\ Ecce autem quia inea oinnis dignitas ex anuno est inihi, inque animo, 
fortuuie iurls luhil esse iii iilam compertum hal)eo. porro nohilitateni aii- 
gere maguiOce potest, miuuere uullo opere potesl. Vides quihus in firma- 
mentis qua Oducia consistam, quihus me prtesidiis circumdederim , quihus 
^ copiis instructus sim? 'At fortuna quod dedit, eadem aufcrt plerumqiie. i* 
Sic est, nec id soluin, verum eliam si qiiid esl quod illi acceptuin nou 
referimus; neque ego quicquam earum reriiin quae exterius hoinini adsunt, 

$.74. esse video quod non casihus exposilum liaheamus. lam honores amhio, 
quos, si Uceat, citra invidiam velim indipisci, sin autem. utcunque. tuin 
qua^dam me tenet non miiiima giorise sitis, ut nhi)ilitari quantum possimi& 
cupiam. ac male mihi sit, Bilihalde, nohilem si me piito, quanqiiam hoc 
ordine, hac familia, his ortus parentihus, nisi me ipse fecero meaptc iii- 

$. 75. dustria : quippe maius opus moveo; altiiis meditor: non quidem in editio- 
rein splendidioris familisD locum ut transeam, sed aliunde ut qua^ram no- 
hilitatis, de cpia hauriam scalurigiuem, id puta, ut non ex imaginariis il-20 
lis nohilihus tantum censear, aut eo quod a maiorihus meis accepi, con- 
tentus sim, veriim aliquid ad istas dotes, -(piod a me in posteros profici- 

$.7C. scatiir, adiecisse videar. Qiia ui re quaiiquam non onmia fortunsp sint. ali- 
qiiod illa tamen ihi momentum hahet; ac iiescio, an id miiltum etiani pos- 
sit. vides enim quihus adminiculis qiii aliquaiido clarescunt; quod etsi iion 
sine virtutis plerumcpie iniuria fit, commiinem taineii accusationein effiigil. 
sed hoc genus nohihtatis, cpiod totuin a fortuna est, nec affecto, ut fri- 

§.77. volum, nec eo mihi opus video. Qua^dam sunt quihus, invita fortuna, ipsa 
etiam virtus non emergit; atque ihi illam verti rotam cupio, illam intiieor 
ca*cam deam, insanam moderatricem , omnis motiis, oinnis varietatis regi- 
nam, teinere se circumferentem , uifirme consistentem , volatilem, mohileni. 
mutahilem, versatiiem, inconstantem, iiicertam, vagahundam, et quse in 
illius contumeliam fingi possunt alia; ihi, inqiiam, opiis esse mihi casihus, 

5.79. opus esse aliquo puto secundo rotalu, ut evehar, ut provehar. Atipie eo 
studium, eo operam adverto ac intendo: diversus opinione ah illis, quii 



^* ,q^ vt intra lias habitaturu nio fpcrc. A. qund II. induxU adscriftens qua tA — 

les *Ecce autcm] Deinde edd. corr. H. Ecce aii.. " racapte] me apte 5.^^^^— 

*" .Non qi adscr. H. ^* ut quoer/i//t II . ea- qu^rere edd. •" fatagfcs A: qu -^c^ 

deleto H. scripsU id pnta utrumque recepil 6. '* raei.sj mci 6. ** id in marg, add.1^0^» 
*• fit corr. //. fiat A. ** intuear 5. 6. ^i volatileni .... inc. omisit 6. ** ac] c^=^* 
5. 6. , diuersus A. corr. II. . Diucrf. qui] ad (^ A, in marg. H. adscnptU ...19 



/ 



XC. HVTTENI AD PlRCKn. EP. VIT.E fiVJE RAT. REDD. D. 25. OCT. 151S. 209 

qiiodcunque est, it satis ducunt; nam milii tale niliil satis est. In quo ut 
ambitionis confcssionem ipse til)i non tortus, ne rogatus quldem edidi, ita 
illisnion invidco, quos al> infimo progressos meam transeendisse eontigit 
^rtem; et ah honiinihns mei ordinis valde dissentio, eos qiii sordida ({ui- 
Jem origine, sed virtutis ope elnxerunt, criminari solitis; optimo enim iure 
>raeferuntur no1)is qui materiam gloria^, quam ])ro negleeto ipsi liahuimus, 
ubi desumpserunt et oecnparunt, etiam fullonum aut cerdonum filii si sint; 
(uamloquidem maiori hoe difiicultate, quam nos potuimus, adsequuti sunt. 
^on tantum stultus est igitur initeratus qnispiam, ei qui Hteris enituit in-S*?^* 
Idens, sed miser etiam est, aut miserrimus potius. quo vitio peculiariter 
lostra lahorat nohilitas, ut adversus huiuscemodi ornamenta ohlique affi- 
iatiir. at quie per Christum invidia est, ha^c hai)ere aliquem, nos qua^ 
egleximus? Cur non enim didicimus leges, didicimus literas, at<iue opti- 
las artes cur non ipsi didicimus, quo minus fieret. ut^ noi)is sutores, no- 
is fullones et carpentarii iUi prccirent? cur locum cessimus, cur hherales 
iscipllnas ad servitia et ilhis (proh ignavianl) sordcs ahlegavimus? recte igi-$.so. 
ir quod nobiUtatis erat, descrtum a nohis, studiosissinms quisqiie invasit 
r sua industria usu cepit: nos miseri, qui tantum omittimus, quantum 
ifiino cuique supra nos evolandi satis est. tpiin desinimus invidere igitur, 
ui ipsi potius ht-ec conamur qu;e ingenti nostro cuin pndore aliorum Uunt: 
mnium est enim quod derehctum est, aut quo onmihus patet aditus; quem 
obis qnanto quam istis occupare facnuis fuit, nisi ultro noUemus clare- 
r^ere; nisi aUa nohis multo liis inferiora curop essent; nisi per torporem 
f^ ignaviam desideremus. glorice vero omiiis honcsta est amhitio: oinne^.si. 
irca virtutem laudal)ih> certamcn; quanqiiam est et suus geiieri honor, 
Wfnque adfert et ipsum deciis; nec iUo^ penitus contenmendie imagines. 
^ sine ornamento sunt slemmata: sed quicqiiid horiim est, pro[)rium 
^w habemus, nisi nostris quihiisdam ineritis nohis conciUemus; nec ad- 
•^€*l, nisi in similes sui mores incidat nohilUas: quare frustra pingiiem 
limem et crassum ex iUis patr(»mfainilias, maiorum tihi suoruin slaliias 
^■mtantem videas, cum ipse. desideat uiterim, magis triinco similis, quam 
«^-•im iUoruin qui pra»luxerunt virtute conferendus veniat. Atijue luec de§.s> 
• ambitione, ciiius tihi rationem ut copiose ita ingenue reddidi. siiper- 
^c rogem, ah aiila ne ine nisi maturum ahripias ac decerpas, quan- 
^^idem ipsam matiirnisse veUes Aiilam, antequam maii sic excidisset; 
•^1«; meo, incepto ut inelius omineris, et ine agere aliquid sinas, his an- 
hoc in flore, vel hominum opinionis hahita ratione, qui meuin hoc 



^- ® sint. Qnadoqdcm A., sed //. corr, ,qua<l. niaiore 5. 6. "• '* ndiiciatnr 4„.6^ 

*^^dicimu8 6. ''' c^pit AB, ccRpit 3, *" cnni edd. omiss. adsrr. 11. '* .Om //. 

**Or/7. ^ snnt add. 11. in marf/. *" illud no])is edd. iUnd deievit H. *" maio- 

^ fi. '* cum omis. 5.6. " veniat atq^ //. //. corr. .Atqj ^^ Anlam] dialognm. 

^Vttkni Opp. vol. I. 14 



210 XC. IIVTTEXI AD PIIICKII. EP. VIT^ gViE RAT. REDD. D. Vk OCT. IMS. 

ocium sinistio volcnl inlerprolari, si capessam antc lem|)us: cum, etiam si 
quiescere instituam, id nmltis de causis, quarnm libi vix capita exposui, vix 

$.si. nomenculaturam feci, non possim. Age vero considera, mi Bilihalde, quid 
alium aliquem, et me quid deceat: iam iiiud Seiieca; quam non negligen- 
dum: *Et quiescenli' inquit *agendum, et agenti quiescendum'. porro quis5 
velit lioc temporc imitari velcres illos Stoicos a rerum actihus tanquam a 
vitaj quadam peste refugientes, ut se in profimdam illam et infrucluosam 
quietem noii ahscondat tantum, sed defodiat etiam? aut cum quil)usdam seii- 

§.84. lire quis posset circa pliilosopliiie stiidium insanientihus Cynicis? Pra;tcrea 
lot omnium ordinum optimaj spei iuvenes ajquales meos circa gloritTt qu*- lo 
stum desiidare cum videas et ipsum te mihi exemplo prwiisse scias. adeo 
ferreum esse iu])ehis, ut nullo et ipse emuiationis studio lenear, nulla verse 

§.H5. laiidis afTectatione inciter? Tunc ist^ tua erudita commonilione uti dehebas, 
cum annos ageutem in Ilalia prope quatuor ac magna rectiorum stiidioruin 
iactura Accursiaiium ahsyuthium perpot<mtem perdere tempus videres. sedis 
tunc non sic noras, nondum famiUarem hahehas: admitto ' excusatioDen), 
ac te erroris eliam, nedum ciilpae, ahsolvo, liac lege ut tu ad meam vicis- 
sim amhitionem, meam stullitiam conniveas; et vel ahquot annos hanc mihi 
utendam aulam permittas. a cuius adytis tanquam interxlicto ita mc siioi- 

$.sG. moves. . Quem tuum rigorem mitigare qmeso velis. caute tractaho hancsod 
conditionem, ne duhita, sic adscendam, nulli ut me pra^cipilio temere 
committam, vel etiam in plano versahor; qme tutissima est, hi ea me parle 
quantum fieri poterit contiueho. Ita iam (irmavi me, ita commuiiivi. Vi5 
magnifice ali(piid audire etiam? quauquam ut non velis, dicam; ista tua 
syncera epistola facile omnia cum exlorqueas milii, 'dicam* aio: uno eodem-sES 
cpie tempore vX fiicto honores et sequi posse videor et contemnere: hahcs 

§.s7. summam; nihil restat. Uhi iste efferhuerit, quo me Ilagrare a^tu intelli- 
gis, ac illam ego, quam toties memoro, necessitatem prosequutus salis 
fuero et iam ali({uid pc^ractum erit, quo me vixisse testatum esse possil, 
lunc in hominum ohlivionem te suasore decumham, tunc quietem, tuncr 
volentihus diis traiHpiillum ipsum appetam: tunc in aliquem me angulmu i 
proripiam, iu aliquem ahstrudam tranquillitalis specum, unde in homiiiuin m 
curas ac negocia prospiciam, et istos tecum rideam faslu et superhia hi 



' noinenclatnram 4..,6, * Seneca)] cpist. 1. 3. i. f. * ** quibusdam /VciV ff, exmz^ 
illis edd. * infauietes Cynicos A. 3. coi^cx. H. " ipse 6. c.v Hutteni emett ^m 
dalione quw huf non pertinet, sed ad sequcns cdUorum ipsum. ** tcnear fecit /j^^ 
c.v tcneri cdd. - ^' incitcr fccil //. ear incitari volcs editorum. *^ potautc A. r^» 
sqq. quod H. corr. perpot unde pcrpctiio potantcm dedit qui pcrpctuo ipse potah^ 
olim 6. cf. p. 175. *' hac lege edd. omiss. addid. H. *' pcrmittis 5. 6. •• v« 
ctiam omiss. edd. addid. //. sir: ..l ctia, '3 communi vi 3. ** sinccra A. sq^* /" 
corrcx. syncera. ^ .Nihil corr. 11, ^^ nicmoro] rctracto A, sqq, 11, corr, ...uioa 
unde 6 moro fccit, " pr«ripiam 4,„6, 



XC. HVTTBNI AD riRCKII. EP. VIT-E SV^ RAT. REDD. D. 55. OCT. 1519. 2 I 1 

mentes aiiiiros, illos pictura tenus nohilos, illos librorum stnie exultantes 

inreconsultos , illos qui se in nugis admirantur, tlieologistas. quorum nunc §.»<». 

roncinnatas in me (iguras non obscure intelligo, ot ad biliosum cuiusdam 

oxijfLa interprete non egeo; qui si sciret quam nibil faciat, dum boc fa- 

5cil, et meo animo quam nuUos morsus baec maledicta concitenl, tantum 

operffi non perderet, tantam olei impensam non faceret, cum frustra fieri 

videret. Prosciudunt me bic iurisprudentes, ut sibi videntur, quidam, ce-5.S9. 

rebrosi ilH ac stolidi bomines, ob Nibil et Neminem fabulam. Ilui si au- 

dias, qui dc me sermones, quaB fabulie sunt, quam infcelix Nemo totas sibi 

loadiH) ca»nas,«in ipsas nonnunquam comessationes productas v|»ndicet. con- 

iurarunt inepti nullam mibi postbac operam imperlituros : in tantum a>gre 

fenmt banc ficlionem: novi quibus symposiis qui bomines quam Ucen- 

ter contra absentenwinvecti sint: quibus ego medium digitum ostendo, 

sic insipientibus, ut in nugis tragwdiam agant. An tu sana mente ali-$.9o. 

'iquem existimas boc moveri nugamento? Venerunt ad me qui et ipsi do- 

clores sunl, sed docliores quam isti quos dixi, ac risu pene diruptos se 

in lectione Neminis dixerunt: sani ilb, ac nibil ad se pertinere arbitrantes 

cfiiae in temponun vicia a nobis declamantur. Tu istic siquos videbis im-$.9i. 

placatius irasci, inlercede, deprecare po^nam misero mibi: dic Neminem 

^ esse qui banc moveat Camerinam , boc tangat bidental; quid ad Huttenum, 

inquiens, lasonis autoritati si quis Nemo refragatur, aut Accursium inces- 

«^it, et anle Bartholi sepulcbrum sicjuis Nibil qui est non congenudavit? Fa- 

^ile impetrabis mihi vitam aut su[>plicium deprecaberis ; quodsi Ifesam ma- 

me-statem interpretabuntur, ac perduellionis accersent, inlerroga, num Ac- 

" ^iirsium intellexisse putent, perducllionis crimen cfuod sit: <pio abs te qu;e- 

sito persequutionem mei deserentes in centum milinm siugularium glossa- 

^um allegamenta palantes egeris. Verum bos nugatores missos facio, et§.a?. 

Weliquas tua» epistolae partes prosequor. Non falsus es opinione, quando 

«crihis, in Aula mea intelligi nonnuncpiam valde concitatam mibi bilem, cuni 

^ mamiam acrius insurrecturus essem, prieter expectationem repressam: sic 

^nim est: continui me, cum quia ab omnibus passim coniuratum adversus 

Mibertatem hoc tempore vidco, tum vcro quia severiorem reprebensionem 



• , quoram //. corr,: ,Quor\} * <fZVf'^ — fi^nram, liabitum. Arl Grntium Iloch- 

'^tratunme hoc pertinere opinatus est Burckhardus, equidcm Moguntinaf dia'ceseos quen- 

^am magistrum nostrmn pungere puto. ' licic 5.0. ''•^ crebrosi 3. * sunt 4. ..5. 

*• in omis.6, ipsas et comcssationes ff. posuit pro ipsa et repotia (rc potia 5.) pro- 

^uctAB A, sqjq. vindicct. 4. ..6. " impetituros 3. in nng.] Cic. dc orat. II. 51. 

•• paenc 4...tf. *' vitia -#...6. declanientur tf. *° moveat Camarinani] paludis 

^cetorem excitet. tangat corr. H. tetigcrit A. sqq. tangeret 6. bidental] cf. 

Uorat. art. poet. 471. Pcrs. sat. 2, 27. *• lason.] cf. supra p. 177. acciirsium 

^B. cf. sapra p. cit. *• Bartoli 3...0. cf. supra p. cit. scpulcrum 4. ** arces- 

«ont ^...^. ^ miUiam 4.„6, >^ tatB omis, 6, persequor 4„.6, ^ mca] me S,6, 



212 XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VITJE SV-fi RAT. REDO. D. 25. OCT. I3l8. 

§.9:>. non ferebat iocus. Siromeruni niedicum recte doles non contigisse tilii hoc 
in transilu hospilem: honus est, iucimdus ct dexler; (|ueni virum qui auiat. 

§.94. is vahle se a me amari sciat. Accepi epistolas Novaipiilaris; uhi risuni 
movisti mihi, (iilando te hlesum fingis, in quadam dictione r hterani omit- 

j.w.teus. De illo, <pu»m ut fugeres suasi. niliil te moror. ixetvog iiiv igiv:, 
ixetvog. ego autem optimo animo feci, ut te pnemonerem, ne quid ia- 
cautius ei committeres, quem haud scio an recte noveris. Sed nunc ad 

§.96. ea quai veUe te scire suspicor. Dimissum est hic concilium, quod an ali- 
quid hominum expectatione dignum pepererit, iguoro; quanquam haiid peni- 
tus ignoro: nihil enim peperit. legatus pontiiicis hians lupus discedit, ni-io 
hil a Germanis pecuniie referens; quod ut recte fieri existimo, ita valde im- 
proho, de hello Turcico nemini curam esse. atquc igitur, ita me salus 
servet, ut veiim ad ipsum Germauiie Umen pidsar^nos Turcas, quo isti 

§. 97. exciteutur aliquando cunctatores. De mea valetudine hoc accipc. Praesen- 
tissima est a ligno medicina, quod adhuc duhitamus quo nomiuc appellao-i» 
dum sit: heheuo in nudtis simile est, ui quihusdam buxo; non hebenus 
tamcn est, uiium hoc scimus. Ipse miris modis convalesco: gratiae Qiristo 
primum, deinde Fucheris, aut qui([ui sunt (juihus perfercntihus salutarem 
contra pestilentem et tot iam annos conclamatum a medicis morbuni mede- 

§.9g. lain accepimus. Maxuna cihi, potus, ac omnium eorum quae corpus nonso 
delectant modo, sed fovent etiam ac nutriunt, abstinentia curationem banc 
experimur. [irielerea vitatio aeris tanta est , ut rim<e onmes occhidantur cu- 

$.99.hiculi eius ui quod demittitur quis. Totum iam mensem ahstemius sum. 
cuius ad umhilicuin in dies singulos dimidium puIU galhuacei prandium fuit; 
ccena niiUa fuit; post largius accessit in OBnam reU(juum dimi(Uum; panbis 
in diem qui uncias quinque noii excedat, apponitur; ahsque sale hoc quic- 
quid est et fpiani exiguum est edo, nec aUo praHer illud ligni dec^ctura in 

§.ioo.l>otu li^juore utor. Cum tihi interiin satis attenuari non videor, quia axi- 
X^od-ai r(dv d(pQodL(JL(ov horteris, quem si videas, ut paUeam, ut inacer 

$.101. et exiicciis siin, nihil tale suspiceris. De morbo videUceLnou magnopere» 
curandmn [losthac, ei takkd^ (lov xard vovv ysv^aoi^vto. Ad quod bene 

* Henriciia Stromer Aiirbacliius Huitenuin amicum ad Misaulum scribendum 
irapulerat. "» Novaquilaris] Hermahni de Nouenar. * bla^suni 4,„6, destinctiono 
ipro dict.) 5.6, ^ llle quidem est ille. ® ego^.corr. //. .Ego *pcperit5. tf. " le- 
gatus pont.] ThomasCaietanus cardinalis. *' non ta improbo, q^ irAicor A.delepti /i. 

posuitque ut recte f | istimo, i | de impr.... *^ Mediciua A. corr, H, ni 

quo nomine] lusequenti anno Huttenus scripsit de ligno Guaiaco, quod est ligrnum 
sanctum (nobis Potkholz)^ celebratissimam disscrtationem. " tn eft vnfi hoc .'f . 
sed //. inter vnn et hoc interposuit commatis signum. , grati^ A. corr H. . Gratis 
^^ fuclieris AB, « ajris tanto 6, «o & abfqj A. sed H. ct delevU. ** ,cum A, 
sed H. C01T. . C videar edd. sed H. corr. videor dni%. %xX.] abstiuere a rebus 
venereis. *" anle ut comma posuit //, ^o suspicieris 6, ** si cetera mihi cx aninio 
auccesserint. 



XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VITJS BYJR EAT. REDD. D. 25. OCT. 1519. 213 

milii precaris, qiiod gaudeo ct exulto; quandam meam enim gloriam duco 
abs.te tali tantoque viro amari. Invisunt mc viri hic clari ct nohilcs multi;S.io?. 
inter quos -est llirichus comcs de Ilcir^^^isteyn, non tam gcncris antiquitate, 
quam literarum perilia illustris; et lacohus de Bannisiis, vir imprimis do- 
5 ctus ac eloquens, quo de illud sentire consucvi, quod de Nestore Agamem- 
non: opto enim, ut decem talcs haheat (^icsar consultores, quod si a Christo 
opt. max. impetrem, nihil magnopere soUicitus fuero, quomodo optimum 
iii statum redigatur Germania. Solchant pr»lerea acccderc me complures,§.io3. 
antequam solveretur convcntus coriim qui in principum aulis versantur. 

10 multum etiam mecum est lacohus Spiegel, homo aliis gratus, mihi valde 
iucundus etiam et suavis. item Chimradus Pcutinger, qiiicum vetus mihi 
iam, ut nosti, consuetudo cst: quanqiiam hunc mihi negotia, quihus ohrui- 
tur, homo alioqui studiosorum omnium ac iiostri plurmium generis obser- 
vantissimus, eripiunt et cxtrahunt. Hospitio fruor honorati viri GeorgiiS.i04. 

15 Gros canonici, in cuius me domum ahscntis induxit necessariiis meiis lo- 
annes de Wirspergk, el ipse hic canonicus ac ofllcialis, tunc cum sua *do- 
nms capax hospitis non esset; qui sic me amat ut qui plurimum, idque ob 
commendata ilH primiim.studia mea ah Andrca et lacoho Fuchs, optunis 
ac clarissimis viris; deinde quod anno proximo una cum Georgio de Streyt- 

20|iergk, equite et iureconsulto, cx Italia vcnicns casu in illius domum di- 
verteram; quod non credis quam illi gratum accidcril: qiiare adhuc singu-ff.ios. 
lariler colit et amplectitiir ; qiiod ex animo ficri ah illo vel idcirco mihi fa- 
cile persuadeo, quod ut a iactatione et illis vulgo magniiice ohvolventibus 
se fumis abhorret, ita re ipsa amicum se ostcndit; frecpiens mihi in hoc 



* qaamdam en. gl. mcam d. 6, * heic 6. clari ac // co7t. ct * Helfen- 
Bteln B,sgg, Bonariim artiiim littcratoriimquc fautor, cuiPircklieimeruBPlutarchum 
de curiositate Latino versum dedicavit. cf. Pirckh. Opp. p. 2-13. ** lac. de Ban- 
nisiis, decanus Tridentinus, ex superioribus notus Hutteni fautor. * consulta- 
tores tf. • Conventus .4. sed /f. corr. c *** lac. Spiej^el Selestadicnsis, Beati 
Rhenani ex sorore nepos, Wimphelingii Zasiiquc discipulus, postmodum Carolo 
V. a consiliis, item supra ssQpius mcmoratus. '* Chunr.Teutinger. cf. supra 
p. 173. sq. quocum 4. ** et fecit II. ex ac. *■'•** Georg.Gros, canoniciAup^ustensis, 
cetemm incelebris viri, familia non incelebri oriundi. ^® lo. dc Wirsberg, Fran- 
coniie snperioris nobili geuere prognatus quomodo affinitate Huttcno coniunctus 
faerit, non yacat inquirere. Memoratur commissarius in loa. Geuderi causa ma- 
trimonium monialis respicicnte a Cochlaeo apud Hcumann. Docum. litt. Altorf. 

1758. 8**. p. 45. comm. isagog. *' , cu me ipfe amet vt q A. guod H. corr *ic 

me a ut q. quum me ipsc amet ut qui plurimum 4. ..6. *® illa 6. Post mea 

et viris commata pos. H. De fratribus Fuchs, nobilibus Franconibus, et prieci- 
pne de lacobo, Hutteno amicissimo, satis ex hoc ipso epistolarum vohimine con- 
8tat. "••® Streytbergk /?. Strcttpergk -/. Streitberg, Franconiaj superioris vicus, 
hodieqne radera arcis habet, quse nobili gencri nomen dedit. ^ illis 6. '^ qaod] 
hic et ad sg. qnod H. videtur adnotasse . Quod nisi guid prwmiserat etiam. ** , fre- 
quens A. in F mutasse videtur //. 



214 XC. HVTTENI AD PIBCKH. EP. VIT^ BViB BAT. BEDD. D. 35. OCT. 151S. 

valetudinario adfnit, etiam tunc cum ob morbi foedilatcm spurcissimc foBte- 
rem : nam et aliquot Scepe boras adsedit miscendo iucundas de morc fabu- 
las, et necessaria omnia ut afTatinv suppeterent optima ({iligentia providit. 
(pio nomine gratum mihi facies, si buc scribens aliquando iiteris hominom 
sahitaveris. amat omnes bonos, literatos imprimis; uuiltisque in Italiams 
misit cum reliqua mea opuscula. tum musteum inum adhuc et intempesti- 
vum dialogum: scihcet huuc tibi commendo, ut tu eum commendes tuis, 

5.106. boc est Musis et literis. Pneterea ventitare ad me solent Augustcnsis Elgi- 
diusRemus, quicum Papi^e oHm stu<1ui, tunc cum uno sub magistro Grse- 
carum iiterarum studio initiaremur, et Italici geheris Trebatius Vicenlinus, f* 
bomo Gra^ce et Latuie egregie eruditus, et cui illud sohim desit, quoil ab 
eniditione inflatus non est; ac loanne^ Fcpniscca, reconditarum artium et 

§.io7.secretioris pbilosopbiie doctrina eximius. Fama dcfertur buc novum in- 
strumentum ab Erasmo iterum esse revisiim ac interpolatum denuo, et alia 
quaedam nova illius opuscula prodiissc in hi(*em. Qum\ miror tam serois 
adlerri huc (jua} in literis nova sunt. lulium Pollucem, II«;sychium, et alios 
libros abs te missos accepi: ubi tuani in meis rebus diligentiam perspexi. 

$.10«. Cum baec scriberem, altera mihi tua epistola reddita est, in qua perconta- 
ris de Volha fluvio, qu(>m sic vocat aulor libelli de duabus Sarniatiis in- 
scripti. cum enim scribat ille maximum esse hunc fluvium, multo etiani?« 
quam Tanaim maiorem, ct iminensum Asia» spacium obire, deinde in Eu- 
xinuin efTundi, scire vis quem bunc esse ex illis quos anti(pii commemo- 

?.i09. rant, suspicari liceat. Mihi uuper legenti hunc libellum (»ad(»m obiecta du- 
bitatio est; quod cum anxie magis qiiam pro rq^ inquinTcm, peropportwne 
accidit, notus mihi ut fieret clarus eques, Seginuindus de Ilcrbersteyn , Cae-«» 



' dialojrnm] dc aulica vita, qualem snperior Pirckheimeri cpistola esae ia- 
dicat. ^^^ Acgidins Remns (lichm) patricins Augnstensis, postea cpiscopusi.^^ 

Chiemensis factns, mortnns ost a. 1547. „Aegi<lin8 Kem SS. Thcol. D. Can. Passa 

viensis iustit. a. 1520. administ. an. 10". Bncelini Gcrmania sacra, in qua «r — — 
chiep. cpisc. &c. Au^. Vind. 1055. fol. p. 40. inter episc. Chienienscs 27. • quo — ^^ 
cnm 4, ..6, ^^ tebbativs 6. Vincentius 3. secnndnm locher. Bornardns Treba- ^m^ 
tius, Vicentife natns, Horapollinis hicroglypliica Latine vertit. " cdt fedt H '^^ 
ex sit Toeniseca 5. De loa. Foeniseca (Mader) Angnstcnsi Adelung. ad locher. re ^sm 
fcrt enm edidisse Psychomachiam rcligiosi Prndentii, Angnstjp 1500. et QuadrataiK^.^c- 
sapientiae, ibid. a. 1515. 4^ *'• " Novum instrnmentum Erasmi primnm prodieratfMR 
Basil. ap. Froben. a. 1510. in fol. cf. p. 103. ^^ Pollncem, Ilesychium] utmmqu jMOi 
proculdnbio ex cditione Aldina Vcnctiis illum a. 1502., hnnc 1514. expressom ir-^K- 
fol. *' dc ipro te)5.tf. *' spatinm 4, ..6. »^ Sigemnndus edd,, sed H, 
Segim Herberstein J9. Hic liber baro natus est Vippaci Stirise a. 1486., doctw - 
eques et orator Cfcsaris eidomqne a cousiliis intimis, a. 1517. in Poloxiiam Ru 
siamqnc ab imp. lcgatns, a. 1500. obiit. Vitam snam et Commentarios de rebu 
Moscoviticis ipse scripsit. Illam cdid. Th. G. a Karajau inter 'Fontes remm Ac 
striacarum'. vol. I. Wien 1855. 8". p. (59.. .390. 




XC. HVTTENI AD PIRCKH. EP. VITiE BVM RAT. REDD. D. 35. OCT. 1518. 215 

sari a coiisiliis: nam is hiemc proxima CrTsaris ad Moscorum principem ora- 
tor fiiit, et magnam Srythia; illiiis partem peragravil ac in ipsam usque 
Asiam barharicum pervagatus est. Is me tunc docuit, quod ante coniicie-5**^- 
bam tantum, non anirmaham etiam, quem Volham Mosci, apud quos ori- 

5lur, vocant, eum esse qui apud Ptolomeum Rha h^gitur; sed autorem Sar- 
matica; cosmographiie in hoc lapsum, quod non in Kuxinum, sed in Ca- 
spium pelagus defertur Rha , seque Ruihe apud Ungaros in hibhotheca Mat- 
thia» regis Grccce ac vetustis admodum characterihus conscriptam Ptolomei 
Geographiam vidisse, in qua non qcc, ut interpres vertit, sed Qag norafiog 

t^legalur. Idem Segimundus mira» in iUius Sarmata; lihello rei fidem mihiff'*'. 
fecit, et iuxta persuasit, non essc Ryplicos, non esse Ilyperhoreos mon- 
tcs. Quod ob id facile mihi accidit, qnod Moscorum ideoma, cum quo aho- 
qiii convenit plurimum ea hngua quam lllyrici et quidam in Carnis, cuias 
ille est, loipiuntur, callet Sigemundus, ac rem ut studiose per<|uisivit, ita lin- 

i^guae commercio fretus discere facilepotuit, et falU difliculter potuit, prajsertim 
inultos diversis in locis cum super hac re quicsitos haheret ac nullas plu- 
rimorum iuter se collatas discrepare confessioncs inveniret. Quo acceditS.n?. 
ilJud, quod cum ipse Tanais fontes circuiverit, ac ad Volham ipsum acces- 
serit, nuUos tamen inontes vidit, nec in miliarihus iuxta ducentis Gcrma- 

wnicis circumcircum facta inquisitione ullos esse audivit, cuin hoc Moscos, 
si uspiam aliqui essent, latere non posset, ut qui latissime divagantur ac 
brevi lempore maxima stalim itinera perficiunt, et ita amplum sit Mosco 
iraperium, ut maximam intra hoc illorum montium partcm concludi opor- 
tiierit. Certe iureiurando aflirmat in regia Mosci, uhi multa compcrta in§.ii3. 

25 commentarios digessit, omnes diccre frivola esse ct conficta quai his dc 
montibus et opinentur homincs, et prodidcrint vctcrcs: oinncs cnini illas 
regiones esse planas, nequc usqiiam montcs occurrere, qiiantumcunque late 
in septentrionem quis expacielur: nisi quos ipsc quocpur vidit, humilcs 
qiiosdam coUiculos in montium numero poncrc quis vclit. Quod nie au-§.ii4. 
ao dientein atlonitum prope reddidit: rcm adco hominum opinioni iidixam, adeo 
prsDclarissimorum virorum litcris decantatam, in fahulas ahire, in nugas, et 
nullam penitus esse, aut si fuerit, esse dcsiissc. Tu cui vacat, utpotc ab 
aula libero, a negociis soluto, acervos lihrorum invadc, ct cxcute ac illos 



* hyeme 3, ' asiam AB, coniiceibatnr 3. * tantnra owtss. edd. uddid. //. 
etiam addid, II. * Ptolomajnm A... ® Ptoloma^ 3... *° Iterum Segim coir. //. 
" ripbeos A, Rypb //. Ryphaeos 4. hiperboreos A. 3. Hyp H. ** idioma 3...0. 
ex ctti //. feeit cum qna **•*' ...alioqui adscr H. cni convenit edd. cni alioqni cou- 
venit 6. *' camis AB. sed II. corr. C ** Sigemnndns h. l. non corr. H. *^ conma 
po8i fretUB adiecit H. *^ haberet fecit H. pro habnerit, et pauHo post inveniret 
pro inuenerit. *' milliaribus 4...0. comma post Gerraanicis adscr. H. ** nihil 
sciri, sed ante omncs detevit II. ^ expatietnr B, cxpatict 3. exspatietur 4. „6. 
,oisi A. sed H, .Nisi '* comma ante esse cutscr. II. esse omis. 4. ..6. vocat 5. 6, 



216 XC. HVTTENI AD PIBCKU. EP. VITJS SV^ EAT. RBDD. D. 25. OCT. 1518. 

$.ii5.nobis Ryphaeos, illos llyperboreos montes explica. Accessit me heri, Basilea 
veniens, nou visiis anle Oecolampaciius, deutatus theologus; cuius dentibus, 
trium liiiguarum scripturas avidius ruminantibiis , edentuli illi invideut. di- 
xit Erasmum ad Bral>antiuos suos rediisse , meum Nemiiiem in oflicina Fro- 
heniana deuuo excusum typis. pervcrse ofliciosos calcographos islos, te-^ 
merarium geiuis liomiuum ! [am (lallias pervagahiintur et ulcerosis ilUs Uieo- 
logis ac ad omnem facile contactum oflendi solitis obiicientur nugcP: maie 
consultum erit Hutteno: heu mihi, perii, actum est! iam in articulos istud 
mihi redit negocium: taiiti constiterit hoc nugari. Consuie in medium, Bi- 

$.ii6.iibalde: amico opus est, consultore opus. Cckius proscidit Carlostadium. i^ * ^^ 
civem meum , probum theologum ; eidem cum Lutliero bellum est ; Luthero * 

cum muUis: en viros tlieuologos impactis inutuo geuuinis se concerpentes. 
multa Erasmum monet Eckius, ad quie ille (ipnd faceret ahud enim?) Eras- — 

S.iiT.mum pra?stat. Nudiiistertius alvum miiii diixerunt medici; is curationi m\ 

huic colophon imponitur, postea enun aer admittitur et viniim, sed non-i * — 
iiisi vaide dilutum sumitur, hn*giusque prandium apponitur, quanquani mrm 
aliquantum adhuc intra edendi aviditatis terminos continemur ne cui al\iis ^s.i 

S.us.repentina. Oecolampadius saiutare te iussit. credo concionatorem agel hic. ^t,. 
(luilielmus Buda^us, nobilium in (<aliia doctissimus, doctorum nobilissiinus, «.«e, 
aimotationes in Pandectas prosequitur. exilui gaudio re intellecia. Eccexr --^e 
tibi duos eadem teinpcstate Ilercules, immanissimarum profligatores pestium, ^m, 
xal (og eljtSLV zQlg aks^txdxovg, Buda^um et Erasmum , inter quos onmia ^j 
prius commisero, comparationem quam moliri ausus fuero: debellavit ille -^^.e 
Accursii in (lallia posteritatem ct oiune radicitus extirpavit Bartholistaruui ^.mn 
genus, hic Iheologije fuiiuim obiicientes barbaros facto impetu oppressit, ^^ti 

§.119. et sacris literis dieiu reddidit, lucem invexit. Adde Fabrum, qui philoso- — ^h 

. phiaiu exquisite fabrefecit illustrato Aristolele. adde Copum el Ruellium: ^ m: 



* magnas R et Ily adscr, II. riph^os B. Ryphieos 4. cxplica H, pro in^rc^-:^ -tc 
A. Basiloia 3. * De loa. Oecolampadio (Hausschein) satis constat, eum cuin«n«T«ia 
Iluttcnus hanc cpistolam coraponerct, Augustie Viud. concionatorem factum esse,^. •'^^^t 
sed nou ita longe post enm civitatem reliqiiisse. ante dentatus item ante edenlnlS M' mM 
commataadscr. H. ^denuo excusum] cf. Ind.bibI.XV.4. ' contectu 5. "Car— ^^'- 
stadium AB. quod corr. fl. " Ekius B. quw] q A. 3. qu§ B, quod -#...5. "• " Eras— ^^ -'■ 
mum prsestat] i. e. taeet. ^^ ftntc sed cojmtia pos. II. " ne cui etc.] ne qui^ ^-lis 
nberius se pascat. edd. quod //. sic corr. ne cui a... | pentina | unde, cum CelsuM //- "^- ^* 
8. 1. f. ncribat alvus repentina pcrniciosa est , Iluttenica verha me restihdsse pirfo. ^^*^* 
*' Guil. Budttjus] summus ICtus, Groeco doctissimus. natus Parisiis a. 1467. maiore» ^^^^ 
ma^istratuH com])Iures gessit, libros adhuc utilcs scripsit haud paucos, c«leb»^^»bs 
obiit a. 1510. *" adnotationes 4. ..6. •* xal o$g tln.] et, ut ita dicam, triplice» -^^^« 
malorum aversores. ** Bartolistarum 4...6. '^ ante hic comma pos. //. •• fa -^-^■" 
brum A. lacobum Fabrum Stapulensem (d^Etaplcs in Picardia) theologam et phi- -^ -^' 
losophum eius temporis celebratissimum , a. 1537. vita CI annoram functom -^-^' 
*' Guil. Copus Basilcensis Parisiis medicinam proiitebatur, ubi cum eo, ut cnic^ — ™ 



/ 



XC. HVTT. AD PIBCKH. EP. XCI. HVTT. AD 8TR0MER. AVLJE PRJSF. 1518. 217 

luius Dloscorides, illius Galenus est. secuium! o literae! luvat vivere, 
(tsi quiescere uondum iuvat, Bilibalde. Vigent studia, ilorent ingenia. Ileus 
u, accipe laqueum, barbaries, exilium prospice.» Atijue bactenus' proflu-§.'2o. 
Lcrit epistolse buius voknnen, quod idcirco in longius excrevit, quod nescis 
luantum cupiam abs te longissimas accipere literas. Quod fac nt assequar: 
uosque meo iiomine saluta cives, eos prinnnn quibuscum notitia mibi in- 
ercedit, deinde Ttdvtag oiSovg «gtov, ac ipse vale, et ut mereris^ vale: 
nereris autem optime. Auguslaj. VIII. Calen. Novendir. Anno M.D. XVIII. 

rskog. 



AVGVSTiE VINDELICORVM. 



LXXXXI. SEPT. ? A. 15IS. 



VLKICIII DE HVTTEN EQVITIS 

AD 

HENRICIIVM STROMERVM AVRBAiXllVM MEDICV^I 

IN AVLAM SVAM PR^.FATIO. 

Nae tu rem mibi periculosam suasisti, Stromer, de vita aulica ut scri-§.t. 
berem, hoc potissimum tenq)ore, (pio tot agentibus bic principibus tanta 
est aulicorum frequentia : quasi ullo niodo tutum sit bas spinas contrectare 
aut consultum eos irritare quibus eliamsi blandus sis, non admoduin pla- 
ceas. Et dic mibi, amicissime bominum, quid te iuvit in boc discrimen 
abducere amicum, nec in mentem venit, cui me furori obiicias, contra 
quam rabiem excites, pr<esertim aulicum et ipsum mq)er factum, ut in aula 
iubeas me aulam offendere, et quod dici solet, av (pQsaTL xval ^dxeCd-av? 



LXXXXI. H = Indicis bibliogr. n^ XVII. A. A = ibi<l. n^ L A * = ibid. n". 3. 

B =ibid. n".2. C =: ibid.n«.5. 4 = Hurckbard. I.p. 133... 142. 5 =: Wagenseil. 

n".xxii. p. 141...144. C = Hutt. Miinch. III. p. 14... 17. 

Badseo Ruellioque aliquotiens convenit lluttenus (cf. p. 162.)." Galeni de affector. 
locor. notitia libri VI Guil. Copo intcrprete prodierunt Paris. ap. Henr. Stepha- 
num 8. a. l^ loa. KuelliuB Suesaionensis a. 1474. natus, doctissimus medicus, 
Fabro Budti»oque et Copo amicissimus, eodem quo iUe a. 1537. vita functus est. 
Prima editio versionis Dioscoridis prodiit Paris. ap. H. Stephanum a. 1516. fol. 
• , iuuat A. sed //. corr, . luuat ' exsilium 4. „6, , atq^ A. corr. //. Atqj * post 
primnm comma adscr. H. noticia 3. ' n. o. «.] omnes qiios decet. ac et vale 
commaiibus incbisit H. • ziXoq omis. 3... 6. 

^^ de] ab H. 6. ^^ HENRicvM AC. 4.5. Stroraerum, med. 6. av-|verbac- 
CHVii A*. AVVEBBACHVM C. ** AVLAM 8vam] Misaulu suum //. 6. ' InscriptiO' 
nem omit. 4. Ad Henricum Stromerurii Averbachum. 5. '* Ne 6. ** heic 4. 5. 
" , qnasi] .Quasi co?t. //. «> adducere 4.5. *• rabiam C. con'. //. prefertim 
C, corr. //. ** (p5 q^ghccti xv<rl p.dxB€to A. corr. //. In pute5 cum canilius puj^naro 
dicitar de iis qui cum malo aliquo conflictantur, quod effugcre nequeunt. Suid. 
i9 fp^dazi. Zenob. 3, 45. Cf. Hesych. 'Ev rpQiati ■Kvvofiaxftv. naQOi(iia inl xmv 
dvCfpBVKtmv, 



218 XCI. UVTTBNI AD 8TR0MBRVM IN AVLAM DIAL. PRiEF. 1519. 

$<?<Qui(l restat aliud igitur, nisi ut me ob istas nugas non in nostra quidem 
aula , in qua tuta ac tranquilla sunt onuiia , verum ubiubi negocium inces- 
serit, ut apud bos reruil) dominos ageudum sit, ex stipatoribus unus ru- 
bito protrudat aut inflicta calce praecipilem eiiciat, deiude fiducia pleiins 
facti rationem reddat ac causam tueatur, quam mibi impugnare non us-s 
quecpiaque oportuiuun sit, denium ad palinodiam quoque adigat, quani nisi 
mox promisero, dentes amisero, nisi tu contra aulicam vesaniam babes me- 
dicameutum aut iam parasti belleborum quo fureiites illos inebries? Quod 

5.3. si est, quiBSO in tempore consilium cape, ut venieuti malo occurras. Sed 
vereor ne iu mediciua iion tantus sis, ut bominum alTectibus mederi scias. i» 
et iam mibi caput, mibi os, mibi malae trepidaiit, ac aliquem viderc vi- 
deor ex gigantibus regiis pugnum sex librarum striugere, quem iamiam in 

5.4. buccam mibi impingat. Quod ubi fiet, tuin vereor ne tu in sinum inlerim 
rideas et pro ludo ducas mibi alapas infligi, os obverberari, dentes exculi. 
Et fortasse morlis causa si mibi fueris, non magni facies, quod clericusii 
non sum, ut illo te sagittent canonc ecclesiastici patres, *Si(iuis suadente 
diabolo'. Veruin beus tu bomiucm esse memineris, idque satis cxistiiua 
quod tibi iratum deum reddat, quandoquidem sic ille dicit *Quod fecerilis 

$.5.uni ex minimis meis, mibi feceritis'. Vin deum igitur prodere, cum hoc 
facias, si me aulicis siiniis discerpendum tradis? Quieso rein intuere ac con-« 
sydera quam nou deceat sero sapienti^m te illud *Non putabam futuruir^M 
boc* prcTtexere: credis euiin non vebementer quosdam succensere niibi oi^m 
hoc nugamentum, aut eam esse in aula moderationem , ut qui sic coii^h 

$.6. inoti sint, contineant sese? Pneterea memento aliquos esse qiubus iain ant:^ 
aversa fuit a studiis inens; bi exilient ac arina et equos poscent his feru^Ei 
verbis ^Iloc ille feret iinpune scriba?' Nosti enim quantuui bteratis detr=r , 
ctuiu putent, quaiido scribas voc<int, nobis contumeliam minime agnosc«_^n 
tibus. qui ut stultus sit metus, vulgatum boc tamen est, Occasionc ta» Mh 

$.7. tummodo opus improbitati. Sed iocatum satis est. per miras, StromcsLr, 
dinicultates, ut tibi obsequerer, eunduin fuit: primuin caniculariiius, Mihj$ 



* iiisi] qiia corr. ff, istas] has co/t. ff. * nepotinm 4,,.6.ct sic in sgq, * pr»ci- 
pem A. fidutia A, * ac] ct corj', U, caussam 4. 5. el sic in sqq, ® opportnniun 
4. ..6. aligat^. ' v^faniam^T^*. u^fauiam^. ^ anle mxicommaposuit H, • qnefo 
A. quaefo corr, II, cape] adhibc corr. II, ** liost regiis conuna pos, H, queis^. 
" intcrea 0, ** sum] sim corr. U. Ecclenafti A. Ecclcsiastic. 4, £cclesia> 
stico 5. Siquis] Ciementina 1. de pa?nis V. 8. secundim quam analkemaie pemUitwr 
qui ctericum percusscrit et.c, *^ illo dicit] Evang. sec, Matth, XXF, 40, cf. 15. 

'^* Vin] Visuc corr. H, quum 4, 5. semper, *^ tradas con\ H. Quefo C, Qneso 
corr, H. ac] et corr, H, *°-** considera 4. ..6. *^ quam] quod 6. Non putabtm] 
Cf. ad epist. Albcrto Mog. d. 13. Scpt. a. 1520. datam adnotata. ** hocj delemt B. 
'* sunt] sint rorr. /^. '^aduerfa^. exsilieut^. 5. et] ac6. fere 5. ■• hoc-4...C. 
lloc con\ H, littcratis 4. 5. *^ quando] quotics corr. //. *" Occ. e/c.j ilpo^a- 
aacoj df rrai p,6vov ij novrjgia. Diogenian. VII. 87. c. interp. *^ ^ tantnmodo A, 



XCI. BVTTEMI AD 8TB0MKUYM IN AVLAM DIAL. PBJEF. 1118. 2 I 9 

feslo sludiis tempore, ingenium cum exerceam; deinde in hoc Germanae 
nobilitatis conventu, in quo ita turbis referla sunt omnia, ut nemo salis 
meminisse quid suum sit, queat; in (pio nulla quies, nullum silentium, uulla 
trauquillitas , ingentes lota urhe motus, vociferationes , tumultus, equita- 
5 tiones , strepitus , clangores , eciuoruin hinnitus , plaustrorum stridores , hom- 
bardarun) tonitrua, tuhie, concentus, saltationes ac plausus. 0»»« nie cuin$-^- 
circuuistent et paucis diehus ahsolvi ncgocium postulet ac nihil interim ces- 
sare obeundis iu aula ofTiciis liceat, aliquid arhitraris iu hoc dialogo futu- 
rum quod his placeat, quihus ut placeamus studere dehemus? *Ede tamen' 

loiuquis Mit te hic esse homiues cognoscaut*. Erras, hone Stromer: ne(pie 
euim tanti est iu hominum oculis ac aurihus versari me, ut oh id incon- 
syderatius aliquid et cui non prius Hmam admoverim , in lucem edaui. *Pla-$-®' 
cuit' ais 'Peutingero, viro ut gravissimo, ita egregic docto et naris emun- 
ctie, et lacoho Spiegel regio secretario, rarje homini doctrinie ct iudicii 
lo singularis ; ac Stahio placuit, festivi admodum ingenii ct minime fucat^e eru- 
ditionis*viro'. Ut dicam quod sentio, commovisti me his autorihus; quan- 
quam verendum , ne per amicitic-e studium ex favore potius laudent hi quain 
ex iudicio probent. Verumtamen pervicisti tu; atque ecce tihi Aulam inS.i^. 
aula; sed iu ea aula, in qua ista facere licet, et qucc nisi talis csset, nos 

20 non caperet: sic enim iudico, Slromer, simphciorcs esse nos quam auli- 
conira eonsuetudini aptum sit. itaqiie gratuiandum interim nohis invicem, S.n. 
quos ibi exercet fortuna, uhi non magnopcre nostri nos status [)iget, suh 
iHo scilicet omnium quos ha»c natio hahet principes henignissimo huma- 
nissiinoque Alherto, CardinaU et Archiejuscopo, qui cum maximo virtutum 

^ oimiium teneatur studio et singularis prohitati amicus sit, imprimis tameu 
bouarum literarum studia eorumque assertores revcrenter suspicit ac lihe- 
raliter fovet. Quis enim nunc recte per Germaniaui eruditus est quemS. i^. 
ille non norit, aut a quo tali uiiquam sahitatus est quem uon largo mu- 
iiificentia'. sute imhre consperscrit? atque ut sollicitus nuper fuit , ue quid se 

^iiidiguum pateretur honus Capnion, ut cupide literis ad se vocavit Eras- 



* exerccain] cxcreorem coi^, //. Gormaniae 4. 5. ^ sit] fuit 6. ■* tranquili- 
itL8 A, ^•* borabardu .4. ' circumstent] circumstiteriw/ rorr. //. postulet] po- 
stulaverit ro»T. //. ^ liceat] licuerit rorr. //. ^ Ae(\Qj4*C.lLdc corr.N, *^ lieic 
4.5, ** me delevit U. *'-^* inconsideratius -/...^. ** edam] edere velim. corr, 
H. a>da A*, ** ch. peutTj^er. marg. C. Ch. Peutinjfer. marg. A*. viro] homini 
corr. H, egregie] recte corr. //. et naris emunctte delevit 11, ** Spigel ABC, 
nee corr. H, Selestadieii. marg. A*. C. rarro ... placuit] mire litcras amanti, pln- 
ciiitq^ Stabio corr, H, iuditii A. *^ lo. Stabius. marg. A* C, . ** commosti 6, 
auctoribus 4,5, *®-*^ quamquam 4...6. *» iuditio A, ** Cardinali et delevit //. 
Archepifcopo A* AB, ** inprimis 4. 5, *« adsertores 4.5. suscipit 6. *^*^ ac 
Hb. fov.] et fovet Uberalitcr. corr. //. *^ norit, aut] apjnoscat? Aut corr. //. 
vmquam 4. ** suaj] suo 6. solicitus AC. ^^ bonus Canus Capnio? vt C, Ca- 
nus delevit //. et ex vt fedt Vt vocavit] Cf. supra p. 188, 



22(V XCI. HVTT. AD 8TB0MER. EP. XCII. FROBENI AD MORVM EP. D. 13. HOV. 15IS. 

mum, cuius etiain nommi solet hononficam semper pnefationem adiungerc. 

§.i3. et a nobis crebro percontalur, ex docte doctis qiiid (piisqiie faciat, quid 
patiatur. Qua? cum ita sint et omnino liberior sit nobis aula quani in qiia 
Hbere aliquid iocari periculiini sit, ecce tibi dialogum, quem iubeo spe- 

S-14'Culi vice proposituin esse aulicis illis, in quo se intueantur. quanqiiam in- 
vidiam deprecor : lusum est enim , ioco scriplum est , iicipiis lemere in nu- 
gis moveatur: tum veniam merctur Misaubis, t^dio aulica; consuetudinis 
impatientius fortc quam pro tempore invectus. id (piod pro me illis in- 
culca. et iam coiloquentem cum Misaulo Castum audi. 



LXXXXn. . 13. NOV. 15!.. - 10 



10. FROBENIVS THOM.E MORO. 
REGIO APVD ANGLOS CONSILIARIO S. D. 

$.1. Lucianus saisissimus scriptor cl inimitahilis facetiarum artifex, in dialog^ "^^ 

quem inscripsit Tlefjl Tfov lixl fiia&(p Cvvovzfav vilam istam aulicam (ut nostim ^i) 
sic verbis depingit, ul nullus Apelles, iiullus Parrhasius penicillo potuerit ex-^^^"'^ 
pressius. qucm Erasmi noslri hencricio Latini inaiorc propemodum gratia red ff ^' 
ditum legunl quam ille Grxce scripsit; unde et nos eam picturain mutuat^ •(' 
sumus, qua fronlispicium lihrorum qui typis nostris excuduntur, nonnunqiiaiw vn 

§.?. ornamus. Sylviiis ilein Senensis patnim mcinoria de miscriis aulicorum libelluw^*'ro 
edidit sane frigiduni. ut qui natura quam arte vel literis ad dicendiim e.*isi »el» 

$.3. inslructior. At ut hunc equis, quod aiunt. alhis praHiurril, ila ad illiim proxim ^fmt 
accedit V. Huttcnus, e nohili lluttenonim familia prognatus, qui inler Fraia ■!- 
conicos Equiles cumprimis clari sunt, si spf^ctes %lalem, adulesccns plan^. ^s- si 
doctrinam et prudcntiam, vel senihus eruditissimis cordatissimisque ronnumc^^- <*- 

S.4. randiis. Imo per Pythagoricani illam TtaXiyysveaLav renatum in hoc Lucianui^Kr m?} 
dices, uhi illius Aulam, lepidissimum dialogum, Tcgeris. Quem ideo nunc ip iH 
tc misimus, ut quoniam nuper Musis siiam vicem inconsolabiter dolentibus in 

aulam inviclissimi regis tui pertractiis es, haheas in ({uo tuam sortem ceu in 



LXXXXII. A = Indic. bibliogr. n". XVII. 3. B = ihid. n». 5. 3 = Hutt. 
Miinch. III. p. 12. sq. 

* et a] Etiain a corr, II. ^ pericuil ^* C c.on\ //. ' iedio A* AB '^- 
9 M.D. XVIII. add. 5. 

^* (peQ'£ Tcoiy inl fiiaam avvovTori B. correxit H. nBql x. %xX.] De mercfc= — sde 
conductis potentium familiaribus. '^ Parrhafias ^4. ^* Erasmi lans. marg.j^0^B. 
Erasmi versio in Opp. eius tom. I., itom in Ilcurici Petrei Herdesiani Aulica v^&-t«' 
Ff. ad M. 1577. s. II. cdit. ibid. 1578. 8*». exstnt. " Aeneas Sylvius. marg. M^ B. 
Item Aeneae Sylvii, qui postea Pius I*. M. II. factus est, lihellns a. 1445. Bcrip^ ^s 
*Cnrialinm miscriie' ap. Henr. Petreum Ilerdesianum legitur. ■* »didit ^ ^* 

«* At] Sed corr. //. el habet A. 3. « V. Huttenus. marg. A B. e omiF^ ^- 

•• adolescens J. •* TraZiyy.] repenerationem TraXiTTsveaiajj B. xaXvyysvsaxte^^' 
•• Aula. Hutteni dialogus» marg. A B. ** Honricus octauus. marg, AB. 



XCII. FRODEK. AD MOR. EP. XCIIl. HVTT. AD PlRCKH. EP. D. ll.NOV.l5J8. 221 

labella drifioxQiTiicov contcmpleris. aiit aliorum qiiorundam potius: uam to fe- 
licem plane puto, cui iu minislris et quidem lionoratissimis esse contigerit 
regis ut omnium florentissimi, ita modcstissimi optimique. Tuam Ulopiam §.b, 
dejiuo typis nostris excudimus, ut scias non a Britanis modo, sed al» orbe 
stoto Moricum probari ingenium. Commenda me magnis illis literarum heroibus §.o. 
lo. Coleto, Linacro, Grocino, Latomero, Tunstallo, Paceo. Croco et Sixlino. 
Bene vale, vir clai*issime. Basilcae. Idilms Novemb. M.D. XVIII. 



Vide pag. 222. n. lxx\xiiii. 



10. NOV. 1518. 



AVGV8T.E VINDELICORVM. LXXXX.III- ^ J I. NOV. (l518.) 



O VIRO PER OMNIA MAGNO 

BILIBALDO PIRCKHEIMERO 

PATRICIO NORIMBERGENSI AMICO FORTI ET COQNITO 
SALVTEM 

HVTTENVS. 

^ Habcs, mi Bilibalde, perpetiiuin, iiisi omnis iios quam in litteris re- 
posuimus spes fallat, testimonium de tc meum aut testimonium potius 
amicitiae nostra;, quam rogo studiosissime colas. Mitto Dialogos L, itcm 
Orationes quinquaginta Kobcrgo danda cxemplaria; verum Kpistolse CC mit- 
tuntur, non idcirco quod Kobcrgo omnia Iradi velim, scd (juia Stromer 

c^ obnixissime flagitat mitti sibi. Tu igitur qui utrnmque amas, milii vcro 
ih re adhuc nulla defuisti, quia aliter a inc Lipsim, quo illc vult, mitti 
non possunt, datis Kobcrgo L aut C si ^-ult, reliqua Lipsim quam potcs 
cito pcrfercnda cura in «dcs Mclcliioris Lothcr, apud qucm ca quserct 



LXXXXtll. I=Pirckh.Opp. (Ind. bibl. nO.59.) p.319. 2=rBurckhard. L p.210.8q. 

3 = Wagen8eil. n^.xiv. p. 101. 4 = Hutt. Miinch. III. p. 62. (Mtlnchius hanc 

epifltolam sine die [ohne Datum] ct ante proxime superiorem Hutteni epistolam 

scriptam esse somniavit.) 

^ di^/iiox^.] Democriti more , dcmocritizans. drifioyiQtTtztori B, drifionQiTt ^cnri 3. 
• Eniditi viri apud Anglos. marg. A, B. Cinacro 3. Coleto, Linacro &c.] Apud 
Anglos et in Erasmico commercio epistolico cclcbratissima nomina. 

'* literis ut infra literas 4. *' dialogos] Aula s. Misaulus. *• orationes] Ex- 
hortatoria contra Turcas. Kobergo] Antonio Kobergero (s. Coburgero) An- 

tonii f. Henrici n., typographo bibliopolocque Norimbergensi , f a. 1540. Antonius 
pater inter celebratissimos typographos laudandus f a. 1513. Epistolie] i. e. 

exempla num. lxxxx. '^ mitto /. mittc 4, ^ centum 2. ^ Mclch.Lother s. Lot- 
tber, parens cognominis filii, LipsiHe magna cum laudc typographise operam dedit 
ab a. 1497.. .1518., post Wittembergoc, ubi multa Lutheri opuscula publicavit, ande 
a. 1525. Lipsiam reversus est. 



222 XCIV. PAVLI BICII AD UVTTEaNVM EP. D. 10. NOV. 

Slromer. Ego benc valeo. Brevi aiit lue ant copiosissimas litteras a me 

habehis. Interim vale. Aceepi rommentaria Ca^^iaris heri. Vale heroire. 

Augnstxe , Martinahbus. 



AVaVST^ VINDELICORVM. LXXXXIIH. 10- NOV. i5!S (llOn 151»). 



PA VL VS RICI VS MEDICVS s 

VLHICriO DE IIVTTEN EQVITI 
HALVTRM. 

§.1. Quaniinn iucundo liesiernw nociis epuJo apud symposiarchen nosirvm 

Chutiradum Peuiinger^ wiicttm Itierarum pariier ac iiieraiorum aiumnum, 
obieciamenii acceperim, mi Iluiiene, perpendes, si eorum quce longa iutwi^ 

§.2. discepiaiioni^erie commeniaii sumus, epiiogum iecum feceris. De ceiso 
siquidem ei summo empirei giohi cacumitie ad abyssum pwne ei Siygias 
usqtie undas sermonetn tiosirum devoivimus; amque de arcano et meffahiii 
Pauii ad c(elum rapiu sermocitiandi exordium sumpsissetnus , in illud tan" 
dem adtniratidum et prope divinum Guaiacatii ligtii donum nosira finiebatn 
oratio, cutn inierim de Erasmo Roterodamo, fido Mercurii comite, et 
CapnionCy terresiri Saiurni oraculo, dtdcia et eorum laudis plena mi- 

$.3. sceremus colloquia. Cwierum cum permutia et quw lotige exaciiora re- 
quirunt examina, iunc itiextricaia sentetiiiaque ancipiti retinqueremus, 
quorum perscruiaiionem , tie de Taniaii fonie bibere et nutiquam satis, tit:o 
aiuni, invetitum Osyrim qtiwrete hortari ie videar, omnia ea sitentio nmc 
involvo^nihil istiusmodi retexens. Utium duntaxat, quo longam symposio 
nosiro fimem abscidimus, cum Guaiacanum lignum tuo tion minus grm% 

§,i,quam duici lacteoqtie decorati eloquio velitn, nutic repeio. nec tu humile 
id aut laude iua itifetius dixeris, quod miro satie modo et ultra jmeii 
medicinw facultaiem, innumeris, ut nosii, motialibus squalida horrendaqut 
Gallicarutnj ut quidatn vocant, pustulatim lue affeciis et prope consumptis ; 
facile iuiumque prwsiiiii refugium; quodque non solum corporis emundat 
ac iemperat vires, verum et meniis iergit aciem eamque in sumtna con- 



LXXXXTIII. A...E = Indic. bibliojrr. nO. XXIII. 1...5. 6 = ibid. nO.C. Luisinns 
(ibid. n*'.?.^.) epistolam non recepit; scd Miincbius ctiam omisit, cum Wag^n* 
seilins, sua ex Burckbardo depromere solitua, omisissct. 

* copiosissimas litteras] Scripta est bajc epistola post proxime superiorcia; 
scd longiorem banc non scriptam, sed typis expressam (^anno 1518. die TCW 
0. Nov.') Huttenus Pirckbcimero trausmisissc vidctur. • commcntaria C«»*"*l 
,,Maximiliani imp. intelligi videntur: . . . quorum impetrandorum percnpid™" 
fuissc Pirckbeimerum Rittersbnsius de buius vita p. 8. declaravit". bvbcxh. 

* vLRico C. FQvi. 8ALVTKM. //. *^ quo /?. ** Cclso C E. " empicn y 
/. empyraii. peno E. " Cunq^ A. 6. ^^ cxauima D. 6. *' Osiri invento MT 
xaficy exctamabant, Cf. luvcnal. sat. yill. 30. ** aunposio B. symposito !• 



XCIV\ niCII AD HVTT. EP. XCV. HVTTENI AD RICIVM EP. D. 13. NOV. 1518. 223 

lemplaiionis specula lUi numine arrepiam repotiii. Venum age, vir sirenuey^'^- 
age qmeso, ei quia non piguii summe iliusirem ei maxime venerandum 
principem herumque meum Cardinalem Gurcensem primum et omni quidem 
soieriia, vi esi omnium soieriissimus , ac pia ad muiiorum saluiem in- 

hdagine de absirusis pwtie ac inviis Spagnoiw iaiebris Germanonm ei 
ioiius fere Europw geniibus notum ac expositum facerey te quoque non • 
pudeal iltum ipsum iantw rei authorem facundo stiii tui prosequi munere, 
ui quod ie iam facile, iam suaviter diuturna viice incolumitaie donavii, 
quandoquidem fas id esi, perpetuo frugiferum atiquid panegyricw ora- 

10 iiuncula? ac iaudandw iaudis tuw prwmium tibi extorqueai. Opiime vale, 
Augusice IIII. Idus Novembris. 



BASILEiK. , 13. NOV. 1518. 



Vide supra p. 220. sq. Frobeni ad Thomain Morum epistolam. 



AVQVSTJB VINDELTCORVM. LXXXXV. 13. NOV. 1518 (non 151ft). 

15 VLRICIIVS DE IIVTTEN EQVES GERMANVS 

PAVLO RICIO C^SAUI A »IEI)ICINA 

SALVTEM. 

Epistolam tuam legi, doctissime Rici, in qua recte mones de Guaiaco§.i. 
illustramlo. in quo duhitare nemo dehet, quin hoc mereatur res ipsa; 
wvenim ego an possum, hoc in amhiguo est; experior tamen, et tuo iussu, 
el mea gratulatione , servatus ac niihi redditus Guniaci ope. Quod annectis9.2. 
vero de Cardinale Gurcensi, fieri non potest, ut illi dedicem lahores meos; 



LXXXXV. A...E. et 6. ut ad proxime supcriorem epistolam adnotatum est. 
7 = Burckhard. Analcct. ad I. p. antcpaenult. 8= Wagenseil. I. n. XL.p.224. sq. 
= ITutt. Miinch. III. p. 227. aq. 

^ Card. Gurc.] MatthseumLang, qui patriciua Augustanus, clectus episcopus Gur- 
censis, a. 1511. secrcto adscriptus intcr cardinalcs, a. 1513. sub LeoneX. in publicum 
consistorinm receptus est. Fuit Maximiliani I. ab intimis consiliis. fa. 15-10. , cum 
csset annornm LXXII. ecclesiam autem Salisburgensem rcxisset XXI anuos. ^ iu- 
nijs^. Spagnolse] Ipse Huttenus lib. de Guaiac. c. 11. §.6. hunc locum his verbis ex- 
plicat, ftcd non expresso cardinalis Gurcensis nomine „At quosdam novi probiores 
„medlcos qui nomiue Ceesaris et cuiusdam hic Episcopi percontandi causa Hispa- 
„nia8 adierunt, hique cum ab ipsis qui in Spagnola rem cognovissentf edocti es- 
„Bent, nlhil fere secus quam nostra tcnct cxpcrientia, rctulerunt'^ &c. Hispaniola 
{Espamola, Spaffnoia, S. Dominici insuln, S. Domingo) a Columbo, cum Huttenus 
quattaor annos natus esset, detecta cst. Cf. Hutten. 1. c. C. §.1. • Panegiric» 
oratiancnle B. oratiuncule 6. 

** VLRicvs C. ^ possim et Expcriar scripserit IJutt, *' ac] hac C. ad- 

nectis 7...^. ** Cardinali 7...^. 



224 XCV. UVTTENI AD PAVT.. RICIVM KP, D. 13. NOV. 1518. 

non quia noliin vel ciicurbitani laudare, si lu postules, aut ille non me- 
reatur; sed quia ingraluin illi futurum scio a me quicquid acceperit;. nescio 
qua aut illius o]»inionc aut niea fortuna. scio , non facile credis qnod scri- 
bam: soles tu enim dicere literas amare illum et ingcnia complecti: scri- 

S.3. bam tamen, et, nisi oninia fallant, persuadebo etiain. Anno abbinc sexto. s 

cum Bononice scbolaslicus agerem, atque ille legatus ad Inlium secuiidum j 
C<esaris Maximiliani esset, ct in eo itinere Bononiam accessisset, rogatus ^ 

sum a Germanis ibi, quandoquidem canninibus et orationibiis occiurerent ^ 

Caesaris legato Itali muUi , ne videretur ex Germanis item potuisse boc ne- 

§. 4. minem , aliquid et ipse conscriberem quod illi oflcrretur. parui , obsecutiis..^=^ lo 
suin, panegyricum lusi; in membranis conscriptus libeilus est et purpura^^ 
indutus ac deaurata frons, titulus minio, reliqua ut potuennit exculla^ 

§. 5. Tum ille , quid ? non possum dicere aliud , contempsit munus meum. Fla - 

gitavi baud multo post, quia in maximis summorum principum negotii:^=- s 
versari scirem, niagnis usus amiconim intercessionibus, adscribi in illiu=> ^s» 
comitatum; scd neque impetravi hoc, neque ine ille, cum militice agereniH — i, 
summa cum inopia ac ante ipsius oculos saepe obambularem, aut saliit 
tione aut respectu dignatus est: tantum abfuit, honorem ut invicem ha 

S.6beret sic de se merito. Huic tu vis libros meos adscribi, aut huiic niK^ie 
voles ornare? prspsertim cum hoc ille non postulet, ut qui domi suae h^sj-M 
beat qui hoc faciunt, ilhun inprimis Bartholinum , conventuin Augustense*: -ni 
qui descripsit, ubi tantum ilhim effert, ut non modicum ahis detraha^=if. 

S.7.Me quidem suum appellat inibi, ratus sic fore ut non sentiam orciiltu^Hm 



• qnum 7... 9, semper. secundum] II. 7. ..9. "^ esse B, * orationib. occnc r.J 

Ita c. gyr. XXII 'Orationes Vienna» Austriae ad Divum Maximilianum Ca»s. Amziz3^. 
aliosquo illustrissimoB Principcs, habita;. In celeberrimo triura Kegum ad C^sj~r8. 
conuentu. AnnoM. D.XV.' inter quas etiam Vadiani nonnuUse le^untur, 'VieiL_:aBiap 
Pannonia? per Hieronymum Victorem . . . Mense lanuario Anno. m.d.xvi.' in -1". 
prodierimt. Et eiusmodi orationum ac carminum seorsim pnblicatorum ma^a ^.'O- 
pia cxtat, multaquc iu historicorum promptuarios libros cou^essernnt Schardm lu. 
Freherus, Struvius, alii, ** ac] at 5. '* nogociis E 6, ^^ militife agere»r»]? 
an militiam sive militem agerem? ** Kiehardi Bartholini (Penisini) viri emdit= "■«• 
dc conveutu Augustensi concinna descr., rcbus etiam externar. gcntium qu» in- 
terim gesta sunt, cum elegantia intersertis. s. I. et a. 4**. p. ult. (repetit. ap. Sc^^^'- 
horn. Amoenitt. II. p. 00(5.. .709., item ap. Senckenberg Sel. iur. et hist. tom. J^- 
Ff. 1738. 80. p. 027.. .080.) „Et si nos multa non inviti praRterivimns, quando-^oi- 
„dem nounulli qua^piam atque Huttenus meus imprimis et muncra Revercndis»- »"o 
„CardinaIi Moguntino data et hunc convcntum, Komanorum regcm partnriem**™ 
„descripserit ..." Extat ctiam ciusdcm Oratio ad Imp. Ca?8. Maximilianu J^^S- 
ac potentif. GermaniaR^ Principes, dc expeditionc contra Turcas sascipie «^<'*' 
Aug. Vind. ap, Grim & Wirsung. I5I8. 12. Sej^t. 4". Eiusdem Hodoeporicon C*»-*'''" 
nalis Gurcensis cum variis carniinibus repetitum est in Kcr. Gennanicar. &'^"'' 
ex bibl. Freheri cur. B. (J. Struvio, tom. II. Argentor. 1717. fol. p.013...072. 



XCV. HVTT. AD RICIVM EP. 1518. XCVI. ANGV8TI EPIL. AD LIB. t>E OVAIAC. 225 

luendam morsum: quanquam non ignorare debes tu ita mihi placere, si 
ne suum dicet Bartholinus, ut interim non displiceat sinistre in me ipod 
it aut Italice quod fit. Sed dcsinam plura. Tu, quod facis, inter meden- $. s. 
lum Guaiaci naturam omnibus, ut ita dicam, vestigiis inquire. ego qui- 
lem, ut voluisti, qua^ iam explorata habebamus, ea in literas retiili. Tu 
idde, quae experientia cognosces, ac Huttenum ama amantem le mirifice. 
lugustse. Idib. Novembris An. M.D. XVIII. 



[mOGVHTIJE.] LXXXXVI. [m.APR.? A.15I9.] 

VVLPH. ANGVSTVS LECTORI S. 

Anligonus saeva quondam lcmpestalc iactalus in cadcm navc secum quumfi. 
mos umnes habuisset , praecepisse libcris dicilur, ut ct ipsi meminisscnt et ita 
losteris proderent, ne quis cum tota gentc simul in rcbus dubiis pericUtari 
luderet. Huius etiam memor pra.'cepti Philippus Acmum moutem asccnsurus ^. ?. 
ilterum ei flliis non sine dissimulatione casus aleae difficiilimi in Macedoniam 
iblegavit. Eodem apophthegmate iaududum Hutteuum in miUtiam proflciscen-S.3. 
;em admonui, ut fcetum reccntcm a se editum, librum hunc de Guaiaci me- 
licina, ofGcinae nostrae in mille partus eflusura; committcrct: non tam persuasi 
{uam paene extorsi: quem alioqui, ipsc sagacior, emendaturus si licuisset erat. 
:amen quantum penuria tcmporis paticbatur, uuum vcl alterum, cum epistola 
jua principi nostro dicatus est hbcr, caput una lcgendo perstrinximus , quod 
idmodum mihi quam sal uccessarium fuissc vidctur. Amanuensis quippe eius 
Mirum literatus qui transcribcndo auxilio cssc dcbeba^, omncs prope versus 
orthographiam taceo, qua ille nunquam ratiouc aliqua pcccarc potcst) cor- 
-upit et me non in moram solum, scd in maximam etiam dinicultatem con- 
iecit, aemulatus tamen utcunque sum Ilutteuicam editioncm primariam, ne in- 
lerim studiosis memoria authoris ac vcter^et gravissimo morbo remcdium sa- 
lulare hoc novo, qualiscunque cst, libro deessct. At 

omnia tum mclius, cum venerit ipse, canemus. 
^ale. 

LXXXXVI. A...E et 6 iit ad siiperiores cpp. adnotatum est. 

* qaemdam 7...9. Quamquam 7... 9. * Utteras C. 7. 8. ^ Anno E. 
tf.D.XVin.] M.D.XIX. omneg, sed fcdso: mense Aprma. 1519. liber de Guaiaco citm 
jmntbuM ad eum pertinentibus epistolis prodiit. 

• ItiBcriptionem omis. B. vvlphoanvs E. vvlp. 6. De H^olfgango Angst cf. 
Ingst in Erschii Gruberique lexico. salvtem. E. *o-** ExLiv.XL.21. snmpta. 
*• Aemum] Hsemum Thracioe. ^^ iamdudum E. ^^ pocn^ A...D. 6. peue E. 
•agatior Emendaturus A...D. 6. sagatior e. E. •* litteratus C. ^ ortogra- 
3hia A...E. orthographia 6. ** primariam] scriptum exemptum. " nono B. 
^ omnia] Carmina Vergil. Ecl. IX. 07. 



HvTT^x Opp. vol. I. 15 



224 



XCV. KVTTBin AB PATK. 



non quia noUm vel cucurbitaoi 
rea^; sed quia ingraUim illi 
qua aut il^ opinione aut Diea 
bam: soles tu enim dicere litmta 

f.8.bamtamen,^, nisi omnia ftdfauriiv 
cum Bononi» scholaatieitt afMram^ 
Cmaris Maximaiani esaet, etin eflr 
sum a Gmnanis ibi, quandoiliiMeltt 
CiBsaris legato Itali ncndti, ne 

f . 4. minem , aliquid et '^pm 
sum, panegyricum luai; in . 
indutus ac deaurata firona; 

i5.Tum ille, qiidT non poaaiii 
gitavi haud multo po^, qaim ik> 
yersari scirem, magnb 
comitatum; sed neque 
summa cum inopia ne m^ 
tione aut req^eotu dygna 

f.ttberet slc de se m^iltil- 
Toles ornare! pnsBertfii^^. 
beat qui lioc facinnt, 
qui desct^psit» iibi 

i7.||e quideDi 



P^l 



lU e. p. XXiX «OistiiQiilJ 
aUofqiie m^iigMmm^ 
eo&nMitiu 4mio liJ 
Paanont» per Hie 
pro^imt Ett 



^^ 






fcK^; 









XCVIII. HVTTENX AD ALBBRT. MOO. TRJRV, Llfi. DE OVAIAC. 151S. I. P. 227 

ex morbo omniiim pessimo convalui , tcstatum meis literis prfoconium esset. 
rfuam ut tihi sic dc me, sic de optimo quoque merito gratificarer. lamS.?. 
Lu soles enim, ul cum bono poeta dicam, 

meas esse aliquid putare migas, 
itque ita me habes , ut non solum tua dignum aula , quod praetcr vulgarem 
principum sententiam satis superque fuerat, existimes, sed meuin .etiam 
lualecunque id est obsequium veluti rem tihi lionorificam verhis gloriose 
iactes. tantumque ahcst mcam tihi praescntiam gravcm videri, ut tibiS-^. 
|>ulchri etiam aliquid acccssisse, quod domcsticum Iluttcnum hahcas, arhi- 
treris. novi tjuos apud viros qua me prflpdicatione extuleris, sunnno per 
l^liristum bonitatis tuae argumcnto: ex qua vcl una rc intelligerc licct 
|iianta fortunam hanc humanitatc tempercs, ct tuum consilium quam non 
$it vanum, quo decrcvisti ut istos armatos iuxta te stipatores haherc, ita 
ioraiuibus literatura prseditis cinctus et instructus Iiinc auream Moguntiam, 
invictos istinc Saxones guhernarc; nec tc adhuc perdidisse quod in me 
i^ontuleris aliqiud extstimas. Verum iam adliuc exporrectam adversum me5.4. 
itramque manum habes, cum ego scntiam niaiora tua esse hencficia (piani 
it ulluni meum possit hjuc^ demercre ohscquiuni; oh idquc petere ahs te 
iliqukl vix ausim, quum tu ea prius dederis quic rogarc vcrecundia crat: 
ideo iu me liheraliter, henefice adeo cfTundi soles, non Cardinalis primum 
lut Archiepiscopus , sed olim etiam his haud duni potestatihus pr<editus. 
Hinc ego non exulteni? hinc me non fortunatum iudicem? aut cum ille$.5. 
lixerit, 

Principihus placuissc viris non ultima laus cst, 
^o non eximiam meam foplicitatem agnoscam, (piod tihi non Principi inodo, 
led summo etiam, non Episcopo tantuin, scd ct Archiepiscopo, id est Epi- 
;coporuin Prineipi, etCardinali, id cst e paucis in quibus tanquam neces- 
arils qiiibus<Iam cardinibus Romana vertitur ecclesia, uni, sic placeam, ut 
ne placere intelligant miilti? Quod faxit dcus optimus maximus ut n(d)is$.({. 
lerpetuum sit, quo videant honiines nec ineptum fuisse hoc tuuin hidi- 
ium, nec me uidignum cpiem tu sic complcctcreris; ac istis ilia ruinpan- 
ur iudocte doctis, qui nos, qui literas, non lam puhUco studiorum hi- 
4>nimodo quam foedo principum Gcrmanorum d(Mlecorc tot iam annos im- 
lune pcrscquuntur: qiiando tibi aures, tihi oculos essc videhuid, siiam 
ixtremum periclitari harhariem, sc ut ignavum peciis, pnedatores fiico.s, 
d est non inutiUter tantiim studiosos, sed studioruni adhuc peruicicm, a 



• litteris C. et ubique 8.9, ' poeta] Catull. I. 4. » pulcri 8.9. <« littcra. 
nra C 8.9. " quum uhiq. 8... 10. •' qnnni] Ha h. l. omnes. ** archiepyfcopus B. 
f exsultem 8... 10. ille] Horat. epist. I. 17, ;i5. *^ felicitatem 7. ..10. *« ^„ni 
ic AB. 8...10. " complccteris BE. 7. ..10. 3« litteras ^C. 8...9. »* percU. 
vrl B, barbareim D. 6. 

15* 



228 XCVIII. HVTTEMI Al> ALBERT. MOO. PR^P. LIB. DB OVAIAC. 151$. I. F. 

melliferarum apium alvearibus, id e$t a fructuosissimarum disciplinarum 

$.7. cultu, et fortiter arceri et longum exulare cognoscent. Possumus cnim 
non optime prospectum nobis dicere, cum tu, tantus patronus, tam be- 
nigne nobis arrideas? ciuus rei primum Germaniae documentum ex me 
prodiit, quem tu in familiaritatem et in simnn adeo tuum cuni acciperes s 
primiim , obsoure sentiebas qua? doctorum hominum expectalio , quae opi- 
uio, quod iudicium esset, et non tacite mussitabas tecum ipse Vergilia- 
num illud, 

feret bccc aliquam tibi fama salutem, 

$.s. Sic est profecto, fuitque non minus iucundum tibi quod videres haud io- ii 
digno loco posilmn tuum beneficium, quam mihi plausibile quod ex iUa 
communi studiorum iactationc tutum et salutarem invenissem otio meo por- 

$.9. tum. Atque inter c^tera quse familiari saepe vultu confers mecum, beof 
sperare nos iubes, hoc promittens, quantum in te sit mmiitam hanc nobis 
ad id quo tendimus viam esse. qua tua gratia fretus ausus sum, ut«iD-» 
sultare barbaris, ita ad rcs pulcherrimas excitare aequales ; et quoties aliqoa 
incumbit persequutio, ad te veluti ad conunune quoddam bouorum asylum 
voco ex bonis ahquem, hoc magni iterum poetae ingeminans, 
lluc tandem concede, haec ara tuebitm* pmnes, 
tanto, quod vidcmus, fructu, ut iam multos hinc erexerim, quosdam illiflc» 

$. 10. impatientissimo suo fremitu abiecerim ac depresserim. £n te unum igitur 
omnino, aut certe ex paucissimis unum, cui ego oculos, cui iutellectwn . 
esse dicani. quod de te scribere qiua neque pro tempore est, alque is 
est tuus candor ut quamhbet etiam laudem immodicam existimes, facile 
ad praesens supersedeo, quod caput est inculcans tibi, hoc muuusculuinss 
gratanter ut accipias; (|uod etsi exiguum cst, tanti a me iit tameo, ut 
magnuni quid perdidisse me, si de vulgo amicorum dedicem id aUcui, ar- 

§. I r. bitrer : uam cum rem ibi tractem meo iudicio permagnam , non nisi mf^ 
illam viri auspiciis egrcdi volebam: an non prseclarum existimare licel 
quicquid id est, quod non mihi tantum, sed aliquot pra^terea niillibus ei3* 
summa desperatione m^mifestam peperit salutcm? nisi ita colendus est loi- 

§.12. mus, ut corporis adminiculum pro neglccto penitus habeatur. atilleAH' 
hnis oracnlo sapiens iudicatus Socrates inter pauca bonam corporis IuIm- 
tudinem in voto habuit ; Vyrrhus clari-simus Epirotarum rex idem a dii* 
precatus legitur, et communi omnium consensu sapienter orare creduirfM''* 
qui orant. 



* exsulare 8.,J0, * docum.] Panegyricus Alberto compositus a. 1515. '••Vir- 
gilianum 7.,, 10. Aeneid. I. 403. " cetera 8. „10. ** ausim iam E. »«*"' 
iam 7. ausum iam ceteri, feci ausus sum. " persecutio 7, ..10. afjllnm^- 
*» Poete A B, poete 0. poetae] Vergil. Aen. II. 523. »« fart. iustam etitw- 
" vuulgo tf. Cf. supra n. xciv. xcv. '<> miclii ^. aliquod ^. «• ?» AppolH"»* 
D, 6. ^^ priecatus 6. Cf. Appiau. de reb. Samn. i. f. 



XCVHI. HVTTENI AD ALBERT. MOG. PR-EP. LIB. DE OVAIAC. 1518. I. P. 229 

ut sit mens sana in corpore sano. 
Proinde hiinc maxime rampum mihi delegi hoc tempore, in quo h%c qualis$.i3. 
qiialis est vena procurrat, si non ut debet, salteoi ut potest, cum illius 
te praBmoneam vulgo triti, 
5 ut desint vires, tamen est laudanda voluntas. 

Si 'quo impetu* quaeras, hac dico ratiohe, ut cum atrocis iam pridem ini-§.tt. 
mici, crudeUs tyranni immane facinus, detestabilem iniuriam, iniquissimum 
factum stilo illustraverim , idque miserrimo meo tempore, nefas esse putem 
hoc committerc ut divinum hoc benelicium, hoc cxbIo delapsum auxilium, 
loiam reslitutus mihi iamque valens ac vegetus, quacmique p.ossim ingenii 
ope *ab obhvionis iniuria non vendicem. Ubi cpiid refert saepe declamatum$.i5. 
a me prius dicere quautam ego pecuniam curando hoc morbo elocaverim, 
quas torturas, quae supphcia sub chirurgicis exhauserim, quas cruces tu- 
lerim, quantum mihi virium ex inedicorum inscientia deperierit, cum tuo 

ishaec gemitu testatus iam sa^pe et apud multos sis? Non immensum hocs.ie. 
mihi existimandum igitur est potuisse reslitui ex morbo, in quo non solum 
dolores passus sum acerbioros quam ut in his vivendum fuerit, sed focdi- 
tate etiam tanta fui, ut omnuim prope reruin ipsum me aegerrime tulerim? 
Age autem quod fuit ibi vitae periculuin? quam putabant homines actum 

2ode Hutteno? tu vero quam non frustra dicebas te, si cemmodius valerem, 
uU mea posse opera? Ouod effectum cum sit, et depulsa omni invaletu-$.i7. 
dine vires ita receperim, ut de novo factus ac renatus homo videar, non 
applaudam ipse mihi in eius rei cominemoratione qucT hanc salutem prae- 
stitit? non iucundum hoc mihi opusculum erit qui facio, et non charissi- 

26mus cui illud dono? Ubi quidem unum hoc haesitabam, ut acciperent ho-S.i8. 
mines hanc descriptionem : verebar enini nc esseut quibus monstra nun- 
Uare viderer; et cum ea sit haec medicina, ut multorum eam fides re- 
spuat, medicorum placita non agnoscant, metuebam posse fieri ut non fa- 
bulam putarent aliqui effingi hanc a me, aut diim rem incognitam tracto, 

aohoc credaiit in restituUB mihi vaLetudinis iactationem efTusius progredi. Ne-§.t9. 
que ita curiose quemquam ha^c tractaturiim puto, ut neget in Guaiaci dc- 
scriptione librum a me fieri oportuisse, cum BrSssicai volumen dicaverit 
Chrysippus, eamque immenso plus, ut inquit Plinius, laudaverit M. Cato, 
ej de Raphano librum scripserit Moscliion Graecus, de Scylla Pythagoras. 



* luvenal. sat. X. 356. „Oraiidum est, ut sit" &r. * premoneam. B. * ut 
desint &c.] Ovid. ex Ponto III. 4, 79. ' tyranni] Ulrici ducis Virtenbergcusis. 
* stylo 7. 9 cobIo 6.7,9.10. " vindicem $...10. "•** tnlerim B. *' comme- 
morationse B.' ** carissimus 8. ..10. ^* qucnqu&ra E. ^ Chrysipp.] Plin. H. 
N. XX. 9. sect 33. Plin.] H. N. XIX. 8. sect. 41. Cato] de r. r. 156. sq. 

** de raphano] „scripsit et Moschion Grspcus unum dc raphano volnmen". Plin. 
H. N. XIX. 5. sect. 26. Marchiou (pro Moschion) edd. omnes, de scylla [scr. 
acilla] : cf. Plin. XX. 9. sect. 39. 



230 XCVIII. nVTTENI AD ALBEBT. MOO. VRXV, LIB. DE OVAIAC. 1518. I. F. 

Quod si pro diis olim colueruut AUium et Cepas Aeg}'ptii, ego non ado- 
$.20. rem Guaiacum? Profecto indignum nihil facio, iminoderatum nihil. tbi 
ferre apud te iudicem possum illum mirabiliter probum, et quo alius syn- 
cerior fieri non polest, Ilenrichum Stromerum, tibi a medicinis; ila ut 
eum patiar libelli huius Aristarchum abs te conslitui; non tam quia mibii 
consentientibus per omnia sensibus virimi esse scio, quam tui charitate 
quia mirifice flagrat, et quia hoc m viro ut integritas est eximia, ita iudi- 
cium eminet supra vulgarem medicorum sortem: quibus etiam virtutibus 
in iiltimis esse tibi memit , novQ iterum humanitatis tuie documento , roagna 
$.21. virtutis opinione. Quid restat igitur, nisi ut ob hiec oflicia, hanc pietatem i« 

sanctissimorum virorum calendario, immortaUum heroum albo inseramus 
$.22. te? Sed iani ad meum munusculum revertar, huuc Hbrum, quo perscri- 
bendo ita scias me tractare studium medicina), non ut discipidum medi- 
coruin agnoscas, sed ut exploratorem in Iiis Uteris versatum suspicari possis. 
Quod cuiusmodi sit ut inteUigas, amabo te, optime Princeps, ab istispaiMi 
Usper magnis diversus curis huc animum adverte. 

[Huic cpistolff} sabiungenda csse videtur extroma libri do Guaiaco pars, qnc 
sic habet:] 

Alque hoec habui, optune pater, optime princeps, quse in rem pro- 
positam aut me eiperto, aut aUis erudientibus, mutis prsesertim magistris» 
et his qui periculum fecerunt et ipsi, conducere putavi; qua; ita cehulu- 
dini tuje conscripsi, ut non veUem his quidem uti te: faxit hoc eniinser- 
vator Christus , ne unquam debeas : scd ut in tua ha>c aula essent omniiuD 
necessitati exposita, quorum iudicium a Stromero exiges tu, quod pnefatus 
sum. lam ha;c vidit qui me iuvit in norinuUis, aUer tuus medicus Gr^^s 
gorius Coppus, sed obiter, cum ab Ulo properarem Moguntiam, ubi n^ 
gotium erat mihi. quodsi contigisset tunc in aiila esse int; (tu in Saxoni- 
bus aberas enim), cautius omnia tractassemiis et accuratius confectain reni 
exliibuissemus : nunc utcunque excidU, boni consule. Ipse quidem oflerens, 
quia Saturnalitiiim hoc novo ineunte anno munus esse vohii, annum tibiy 
precor faustum fortunatumqiie, sed cuius fortuiia ita tibi ex animo cedit, 
ut citra invidiam fuisse comperiatur. Vale optime, dignissune, pientissimf, 
maxiine pra^sul, ac diu nobis incolumis esto. Moguntias suprema iinpo- 
sita inanu. 



* aUium &c.] "AUium caepasquc intcr dcos in iure iurando habet Aeg^yptn»"- 
riin. H. N. XIX. 0. sect. 32. «•< sinccrior 7,. .10. * Henricum 9. 10, * Ari- 
starchum] i. e. censorem. * caritato, qua 8,9, caritate, qui 10, ** litteri»^ 
8, 9, " Mogunt. Anno MD.XIX. add, 9. 10, « uelem C, «< expofiaa^. » uioit 
D. viuit 0. '* prjccoi 6, 



XCIX. EBASlfl ROT. AD ALBERTVM MOOVNT. EP. D. 21. DEC. 1518. 231 

I.OVAWIT. LXXXXVTIII. ?1. DEC. 1518. 

[Resp. ad Alberti epist. d. 13. Sept. 1518.] 

BEYERENDISSIMO 8ACROSANCTJ3 BOMANiE ECCLESI^ TT. S. CIIRYSOGONI 

CARDINALI 
5 MOGVNTINENSI AC MAGDEBVRGENSI ARCHIEPISCOPO 

PRINCIPI ELECTORI PRIMATI ETC. 
ADMINISTRATORI HALBERSTATENSI MARCHIONI BRANDENBVRGENSI 

ERASMVS ROTERODAMVS S. D. 

Liheralis quidam ct ingenuus ingenii tui candor in causa fuit opinor, re-$. t. 
10 verendis^roe praesul ct idem princeps illustrissime, ut ex meis libcllis longe 
quam pro meritis maiorem opinioncm dc mc concepcris. Et tamen istum ani- 
mum tuum si minus milii, ccrlc litcris ac virtuli * gratulor, gratulor iis qui 
vere sunt id quod me credis cssc. siquidcm ut haclenus errat tua celsitudo. 
quod tantum laudis tribuit Erasmo, non crrat tamen in hoc, quod egregiam 

isvirtutem cum eruditioue pari copulalam, in quocunquc comperiatur homine, 
sinnmorum principum studio fovendam ornandamquc ccnset. Quanquam autem$.2. 
uun dubitabam, quin ex congressu nonnullam opinionis mcae iacturam factunis 
essem apud te. tamen apprime gcsliebam in lam eximii principis amplcxus ac- 
currere, ac ne prorsus SdoDQog venircm, Pauli ad Romanos epistola; para- 

^tiphrasin tuo nomini destinaram. hunc aniniuni meum lilcris significaram iuveni 
nou minus eruditione qiiam imaginibus claro, Udalrico Ilutleno, sed^hoc unicc 
nobili, quoil tua dignitas illum iuter pra'cipuos ac interiores officiarios com- 
plectilur. Sed ea inox mutata est sententia, quod magis convenire videretur, 
ul quo<I Rhomanis scriptum esset, iisdem inscribcretiir. Interca ncc per for-§.:{. 

^tuuaro tuo conspectu frui datum est, nec pcr sliidiorum immodicos labores 
lieuit apparSre quod tua cclsiludine digniim haberclur: elenim cuin proxime 
Ba.sileam repeterem, in diversam ditionis tuu; partem procul (e contuleras; 
nirsum ubi me reciperein in patriaiu, iam apud Csesarcm agcbas Aiigustae; 
quod quidem iter cum mihi vcl eunti vcl redeunli miiltis nominibus infausliim 

^ofuerit, nullo tamen infelicius, qiiam qiiod lui iion contigit copia. Porro dum$.-i. 
posthabitis curis omnibus pro viribus adnitor, ut Novum Tcslamcntum Leonc X., 
cui dicatum erat, dignum efficiam, ac proindc ileriim atqiic iloriim novo, mihi 
pene velerniim collegi; dum hoc a scnio vindico, mihi senium conlraxi, duin- 
que illiid, uti scribis, pristino nilori rcstiluo, mihi squalorcm - ac situin con- 

^«ciliavi: nam labor is ut voluplalis ct gloriic quam minimum liabct, ita ta;dii 
mulestia^que plurimum. ac pcne duplicabat molestiam, (piod compliires cxpc- 
rirer ingratissimos , quorum utililati potissimum lantnni laboris desudabatur. 
Tandem et a laboribus quibus distringebar , ct a morbis qui nic propemodum $. .\ 
eitinxerant, utcunqiie mihi rcstitulus officii mei meminissc ccepi atquc hisce 

toliteris, quando adhuc secus non licet, ainpliludinem tuam saluto simulquc gra- 



LXXXX^IIII. A.B = A. B. ad supcr. n. LXXXVI. adnot. — Elegantissimum au- 

licum hominem prodit cpistola, quam totam repeto, cum Erasmicarum epistula- 

rum editores cam ncglegant. 

' BHOMANiE A, *• adcDQog] sino munusculo. Khomanos A, ^ Hse qnoque 
litterie deperditse esse videntur. ^ nominibus] hominibus A, 



N 



232 XCIX. ERA8MI ROT. AD ALBERTTM MOGVNT. EP. D. 21. DEC. 1518. 



tulor tol ornamentis tuis cardinalicise dignitalis rastigium accessisse, unde tibi 
hoc etiam plus decoris adiunctum esl, quod a pontifice integerrimo nec emptum 
nec ambitum obtigit, ct adeo non ambilum, ut, nisi Maximiliani Caesaris au- — 

S*s*torilate molus, obsliuale fueris recusaturus. Adiunximus cpistolie libellum de -^ 
ratione sludii theologici, non ul hoc tuo nomini dcdicato fidem meaoi liberem, . ^ 

verum ut hoc velut arrabonc dato magis ac magis aslringam. Optabat R. T. D. 

ut divorum vitas illustrarcm mco slilo, at ego couatus sum, ut ipsi divoniin.^Kn 
principi mca qualicunque industria lucis nonnibil adderem: nam gaudet ill p- » —m 

$7. tolius gloriaB fons ctiam piis suorum studiis ulcuiique nobililari. Caetcrum ser 

mone vix consequi qucam quantopere deamem indolem istam tuam, cui iuveuK. Jio 
intcr tol dilionis administrandae neccssarias magis quam sacras sollicitudine^=^^ s 
illud vcl in primis conli est, ul divorum vita;, qua; parlim habentur fabuhss j 
anilibus simillimas parlim eo prodila^ stilo, ut neiiio doclus aul gravi^ absqu^» e 
nausea possit lcgere, primum maiore delcclu maioreque fide, dein sermone s ^ a i 

$.8. non facundo, certe mundo castoque tradautur. Pcrspicit nimiruin lua prudenti^ Jaii 
id quod vcrissimum esl, non mcdiocriler ad Christianae religionis ornamen(uiM=jBi 
facere, nc quid omnino canatur aut Icgatur in temphs quod non gravissim»- ^o 
doctissimoque cuique placere queat, hoc est quo<l non ex divinis libris linM i 
stum sil aul certe a viris eximiis profectum: nunc Siculis quod aiunt gerri^K-is 
vaniora, nunc cuiuslibet deliri scuis aut etiam aniculae somnia huc irrepseruir — ^t^ 

§.9.ei indies niagis ac magis irrepunt. Vcrum hac in re praestare quod desider^^pJt 
celsiludo tua , magis opto quam possum : cgo praetcr conatum sedulum Difa^^iJ 
polliceor: non desunt autcm vel apud Genuauos qui mea sententia cumula te 
valeant tuis sanctissimis votis satisfaccre; vel Fluttenum habes domi, lingu^^c 
$. 10. Latinae delicium. Interea niihi magis libet tibi ihentem istam cpiscopo dignaK. mss 
quam fortunam quamlibct amplam gratulari. o fclicem Christi populum, si passM m 
contingat talcs essc praesules, quibus Christi gloria nihil sit antiquius, c- ui 
gemmarum luceiu, qui auri fulgorem, qui argenti nitorem, qui byssi candore^KO, 
qui cocci ignem, brevitcr qui totuin Aaronis omatum moribus ac tita refera^cnt. 
quibiis etiam si pallium ac pedum dctrahas, tamen episcopos agnoscas. In teM 
Fortuna, quam autiquilas caecain faciebat, oculata videtur: generis lui loik :ge 
clarissima stemmata morum tuorum oruanientis illustras; archiepiscopi dig wii- 
tatem vitae iutegritate conduplicas ; c^rdinalicio galero nescio quid mniesU^ ^is 
additum videtur, posteaquam tu non recusasti. Quid superest nisi ut Christ^wJun 
optimum iiiaximum comprecemur, ut istam mentem tibi, le nobis quam diuK. is-3s 
sime servet incolumein? Lovauii. XL Calend. lanuarias. Anno M.D.XVUI. 



^ Cardinalitiae B. * motas] permotus B, r. t. d.] reverendissima tua dc^smi- 
natio. ^ ille] Leoni X. adulatur, non Christum celebrat h. 1. " deamei». B. 
*' solicitudines B. ^* frivola Siculis gerris vaniora. Auson. ep. ad Sfpmm^^^^' 

grypho prcBmiss. ** Quasi Hutteni vitis sanctorum recensendis aptum ingeiB.miim 
fuisset, quod numquam Erasmus aut sincere amavit aut vere sostimavit: m^- 
tuum scabi voluit Rotcrodamus. ** Aaron. omat.] Cf. £xod. XXVHL 4. «qq- 
Fortuna] Cf. Apul.Metamorph. VILp.449. ed.Oudend. etHutteni dial. Fortun. ^Al 



C. HYTTEMI AD MAXIlflLIAN. IMP. EXHORT. AD BELL. C. YENBT. 151S. 233 

[aygvstje vindelicoevm?] C. [svb FINEM A. 1518?] 

VLRICHI AB IIVTTEN 

EQVITIS GERMANI 

AD mVICTISSIMVM PRINCIPEM MAXIMILIANVM. 

5 ROMANORVM IMPERATOREM 

VT BELLVM IN VENETOS COEPTVM PROSEQVATVR 
EXHORTATORIVM. 

PR^FATIO. 

Iii ioco audaceni esse apud te si peccatum est, Caesar, peccavi egos.i. 

loqui hoc ad te exhortatorium concinnavi imprudens. at quid istius tem- 
poris aliud facerem? tantisper hhitum insauire est, dum per setatem pos- 
sim opera tihi aliqua mea prodesse. quod si nunc sequanimiter feres, 
quam mihi, hone lupiter, augehis ad scrihendum industriam: plane in te 
aliquod est confidenlise huius stahuhim: ita iampridem hahuisti multos 

loalios.. et potes ita nosse te ipsum, ut rectius putes a nohis te vero Iau-$.?. 
dari, quam falso a Venetis vituperari. quihus enim non impetiverunt te 
contumeliis? quam non ignominiam tihi ohvertere conati sunt, unpuri ho- 
mines, semper in regum ac principum existimationem coaxantes ran^e? 
nec suo id incommodo: iam experimento cognitum est enim qua; sit ho-$.3. 

2ominum de Venetis opinio quam sua ista sihi petulantia pepererunt, im- 
mensum videiicet nominis huius odium quod, per omnem passim Europam 
disseminatum iam ohm, nunc tandem aperiente te fenestram ac omnem 

confestim cunctationem ahrumpente Unam Iianc pestem te in-$.4. 

dignam fortuna alit, qua isti confisi insolentes homines nulli pepercerunt 

zsflagiiio, a nullo temperarunt dedecore. qua in re, ut de aliis taceam, 
quid non moUti sunt quo te ohhquum adversus contumeliosam hanc 
suam potentiam everterent? quas non fallacias intenderunt? quihus non 
technis circumvenerunt? quas non fraudes commenti sunt? Nuper illis.s. 
feroces quidem, sed victi ahs te armis nunc pacem, quod unum est ilDs 

Msuae perfidiae asylum, apud te inire student; scilicet quo inopinantem post 
expeditius opprimant: hoc iam tum commenti sunt nefas, hoc invenerunt 
consilium. Quos siquando, non dico omnes, aliquas saltem dico tuas vires$.6. 
effundere voles, ita contundes, ita proteres, ut ipsa si cupiat Salus, ser- 
vare a te incolumes non possit. Quid igitur tanti est cur nolis in cervi^ 



C. A = Indic. bibliogr. n. XX. 1. 5t. 2 = Opp. poet. (Ind.bibl. n^L.) p.E 8*. sqq. 
3 =: Hutt. Miinch. I. p. 115. sq. 

• In loco 2. 3, perperam. "• ** te est i^iquod 3, ** Es 3. •* diffeminatum. 
lam A. *• abrumpente. Un. edd, Videtur excidisse aliquid, v. c. in miram spe- 
eiem excrevit. Compiura de odio Venetorum gunt epigrammata cum hac prwfationt 
ad imperatorem missa. *^ et a 2. 3. " intenderant 3. 



\ 



234 01. HVTTBNI AD C^8. MAXIIIILIAN. EPIOBAMMATVM FJtJEV, 1*18. I. P. 

cibus Vcnelorum collocare nos? Sed auili quid ego in versibus declama— 
loreni agens luserim. 



.1« 



[aVGVSTJS VINDELICOBVM?] CI. [SVB FINKM A. 1M8?] 

VLRICI DE HVTTEN 

EQVITIS GERMANI 

AD CESAREM MAXIMHIANVM 

EPIGRAAmAT\nM LIBER VNVS. 

PRiEFATIO. 

§.u Erumpit tandem, Ccesar, et lenitatis i\m pripsidio in lucem egre 
audet magnarum nugarum haud ita magna diligentia elaboratus a me libel 
lus, iit qui ne senserit quidem adhuc qua cornminui debebat limam; enin 
pit tamen, immaturus ille quidem, sed autoris sui periculo, quem is 
manent severre criticorum sententiine: quanquam non mea id^ omnino cul|] 

$.3.nat: quippe cum vecte clausissem hunc, certus non^dere, coutigit ut qKi^flai 
magnam eius olim parteni descripserant, paulo post in Italia iam agcnt — flte'^ 

$.3. me et ne suspicante hoc quidem divulgarent. Quod ego in Gennaniar~^HB 
rediens ubi comperissem, et iam Epigrammata ipsa in manibus haberi ywr ^- 
derem, corrupta illa et ut raptim quodque ac ipsa adhuc incude ferveiK^ms 
collectum erat, quid aliud facercm quam ut revisas nugas et paucis admciiavD- 
dum cmendatis errorihus atque, ut obiter fieri potuit, detersa siqua ho^Kr-» 

$.4. ridior esset, scabritie liberius evolare paterer? Accedit ad hoc, quod k in 
tua aula qui mei studio tenentur, ahquid efYlagitabant quod tua cum laud ifle, 
ut ipsi putabant, ederetur, ac statiin ederetur; sic fore dictitantes, ut tir bi 

5. 5. innotescerem. Ita non lam meapte ductus ambitione, sed alionim impo ^r- 

tunitate coactus in errorem conscnsi, sive hoc tibi gralum facio sive ncr=)n» 
bene noverunt te qui hoc aliquid referre existimabant. Qiiod utcumq^Mue 
»!8times, non magni facio: iam alio eniin opere et iiTagis accurato i^Mlo 

§.6. forte tuis occurrere virtutihus decrevi. Interea hajc habe, quae si nonikL -d- 
modum probes, legas tamen, aut non legas etiain, saltem habeas. si^BJii 
Epigrammata varic, diversis locis ac temporibus in tuas scilicet victori^ss, » 
aut ut quodque obiectum est quod vel ipse vidi, quibusdam enim interr^i, 

S.T.^el ahorum relatione gestum cognovi. Quam rem si accuratius paulo "■re- 
tuUssem in hteras, contemnere nemo potuit; nunc istam in dubios ev^i^n- 



CI. A = Indic. bibl. n. XX. 1. 33. 2 =: Opp. poct. p. A2«...A3«. 3 = Hntt - 

Miinch. I. p. I66...108. 

- 

** qnidem ille 3, " recte A. fit. Qnippe, vecte 3. <* Cf. Indic. biblio^. 
n. VI. «jdere 2. *' aederetur 2. •* me apte 3. inepte. •• ntcnnqne 2- 3. 

»« hoc 2. 3. '« paullo 3. '^ littera» 3. 



CI. BTTTEMI AD CJS8. MAXIMILIAN. EPIOBAMMATTM PBJEF. 1518. I. F. 235 

3 el ambigua ^orte aleam iacio, pro tc interira vovens, ut diutissime 
•bis imperes et incoluniis persistas, lioc crebro afTercns Eixog iiSxL xo- 
ivrig iviavtovg aQi^ai TtaQ' rnLtv tov dLxaiotatov aQxovta, nec tu§.8. 
cus de Germania videris esse mcritus: quae enim bella non gessisti sine 
agno nostro dispendio; inimicorum opera Ultus ininucos, cum, qui binc 
(ie bostes essent, eos inviccm committercs, videlicct ut te absumere qui 
Dtenderent, bi se ipsi te spectante ac incendiura illud tuo flatu alente 
nsiunerent. Quo consilio Gallorum incommodo afHixisti Venetos rursum-§.9. 
le Gallos Helvetiorum ac Britannorum opera pcrcuHsti , nostris ad omnia 
ricula rarissime usus. Prudenter, per dcos, ut isti scilicet, de quorum 
itentia aliquid suspicionis ad tc pertinerct, comminuercntur, nos liic in 
(iiii securitate pacem habcrenms et, quod omnium viucit admirationem, 
Qtum bellum, lam grave, tam periculosum, nc sentiremus quidem. Quid^.io. 
ud: mibtibus qui Verona; in i^rcesidio crant et qui Brixiam tucbantur, 
s quinque plus mensibus Vcnctorum pecunia, qua inducias ilii abs te 
demerant, stipendium adimmerari quod vidinms? IIoc primum tc inipe- 
nie passi sunt Vcneti, ut suis opibus contra se militantes compararent. 
5e vero, a quo unquam rege aut principe eo more pacem pctivcrunt, §.ii. 
lo a te primo buius bclii anno apud Gi*emam profligati cum esscnt, ut 
li pacem dares, idem condiciones pacis scribcrcs? Ncc obtinuenmt, te 
TeDsius iam irato quam placari qui posses, aut pacem qui prece ac precio 
lercedente admittcrcs. Quod faxit deus Opt. Max. ut salutare buic im-5.1?. 
rio, tibi summa cum laude ct gloria cxeat. Scd iam sine ipsis mc tibi 
igis obstrepere. 



• Bl%6q laxi %xX.] Veri Bimile {sive Aequum) cst cornicis annos imperaturum 
se nobis iustissimum principem. (Syncs. epist. ad fratrem ep. 110. p. 415. ed. 
nesii Epp. Paris. 1605. 8**.) Sed non attigit ^cornicum sa'cla vetiutta' Mammitianus : 
m longe post hanc prwfaiionem scriptam diem supremum obiit, pridie Idus lanua- 
« a. MDXIX, nondum sexagenarius, De rebus gestis qusB §§. 9... 11. memoran- 
r, confer^da sunt Epigrammata quibus bic prrefatur auctor, item supra Epi- 
tlmm Italiffi ficticiam cum Eobani Hcssi rcsponsorio. n. xxxvi. ' ^vi avtovg 2, 
i aTtovg 3, ^ ac] ad 3, ^ adflixisti 3, * Helveticorum 3, " Brixam 2, 3, 
Hoias pctitionis vivum quasi spectaculum exhibet tabula xylo^aphica, qua; 
t in Angnstengl epigrammatum ^ unde banc prscfationem desumimus, exemplo 
idic. bibliogr. XX. 1.) p. Aiij»>. ^ conditiones 2. J. " pretio 3, 




XCDL JOASifi BOT. m-. 

tulor tot oraain^eiitu tuu eaidkidiei» 
lioc etiMi 11I119 decorb adiii]ic|iim4i^> 
nec aabttiuii obtigit, et ateo noli/ 

f-**toriUte motus» obeymte Auris ' 
ratioiie sUidii tbeo^ijfiGi, uoii qI h^ 
vemm ut boc Yclat amboae ^dato 
vA diTompii Yitas iUiirtfifffai 
principi aiea qiidic^H»pe W$0ii-'- 

f 7.totiiia nloria foiis etiiifi if^^^ii^^^ 
moiie m conaeqiii qiieaii;i 
inter tot ditionis a^ii&ta 
illnd ;vet iia iHwis^ ^^ «itk>nt^ 
partjaa,ir 
possft hV^s 

%.%.wm iiiciHido. certe 

id:4|iiiid ferissin^ «Hti; lUM 
facere, w fnid ^mimii 
ilMstierinioqae .011910 |!|M9!6ti^^H^^ 
sim sit -am. jBtr^:m<:wH- 
Tatiom^ .Jiniie <mi94||^ jlii^ i 

%.K9i vum magis jac 1«^^ r^""" 
tw. 

oiiini iiiEliiBam^ 
ediltijttit'lil& iMr: 

qpiibii-i^ilisiil^: 



CI. BTTTBNI AD CJSS. MAXIMILIAN. EPIOBAMMATTM PBJEF. 1518. I. F. 235 

3t ambigua sorte alcam iacio, pro te interim vovens, iit diulissime 
i imperes et incolumis persistas, hoc crebro afferens Elxog iozL xo- 
]g iviavxovg apgac naqi' riiLtv xov dixaLorarov ccQxovra. nec tus.s. 
; de Germania videris esse meriius: quae cnim bella nou gessisti sine 
10 nostro dispendio; inimicorum opera ultus inimicos, cum, qui hinc 
hostes essent, eos invicem committeres, videlicet ut te absumere qui 
iuderent, hi se ipsi te spectante ac incendium iUud tuo flatu alente 
imerent. Quo consilio Gallorum incommodo afYlixisti Venetos rursum-§.o. 
Gallos Helvetiorum ac Britannorum opera perculisti, nostris ad omnia 
ula rarissime usus. Prudenter, pcr dcos, ut isti scilicet, de quoriun 
itia aliquid suspicionis ad te pertineret, comminuerentur, nos liic in 
securitate paccm haberemus et, quod omnium vincit admirationem, 
m bellum, tam grave, tam periculosum, ne sentiremus quidem. QuidSio. 
: militibus qui Verona; in praesidio erant et qui Brixiam tuebantur, 
qpiinque plus mensibus Venetorum pecunia, qua iuducias iUi abs te 
nerant, stipendium adnumerari quod vidimus? Hoc primum te impe- 
I passi sunt Veneti, ul suis opibus contra se militantes compararent. 
vero, a (luo unquam regc aut principe eo more pacem petiverunt, $.11. 
a te primo huius belii anno apud Cremam profligati cum essent, ut 
pacem dares, idem condiciones pacis scriberes? Nec obtinuerunt, te 
sius iaui irato quam placari qui posses, aut pacem qui prece ac prccio 
cedente admitteres. Quod faxit deus Opt. Max. ut salutare huic im-$. 1?. 
I, tibi summa cum laude et gloria exeat. Sed iam siuc ipsis nie tibi 
^ obstrepere. 



ilxog laxi xrZ.] Veri simile {sive Aequum) est cornicis annos imperatnrum 
Qobis iustissimum principem. (Synes. ej)ist. ad fratrem ep. 110. p. 415. ed. 
lii Epp. Paris. 1605. 8<*.) Sed non attigit ''comicum swcla vetusta' Maximitianus : 
tnge post hanc pra^fationem scriptam diem supremum obiity pridie Idus lanua- 
. MDXIX, nondutn sexagenarius, De rebus gestis quaa §§. 9... 11. memoran- 
sonfer^da sunt Epigrammata quibus hic prtefatur auctor^ item supra Epi- 
n Italise ficticiam cum Eobani Hcssi responsorio. n. xxxvi. ' hi avxovq 2, 
tnovg 3. ^ ac] ad 3, * adflixisti 3, * Helveticorum 3, " Brixam 2. 3, 
Lias petitionis vivum quasi spectaculum exhibet tabula xylographica, quoB 
i Aagustensi epigrammatum ^ unde banc praefationem desumimus, exemplo 
.. kibliogr. XX. 1.) p. Auj'». ^ conditiones 2. J. " pretio 3, 




2S4 OL wmm i» Mf. 

dbv» Veneterasi coUocare nosT M : 
torem agais hiserim. ^y^^ 



[AVOVaTJi YinjmLtooMTufl 



AD 

f.ir Sraiq^ iandeoi, Hm^^ 
audet mtniwtnim 
liiB, ul qtti ne aenperit ff^Mlti 
ptt tameBj WMfnrw iji^r 
maMDt sevene critifierwi 

f.2.flat: qpippe eiiai iwti^j 
magiiaia eiaa qliai.iwl^ 

f.3.me et se mgg^mgil» 

derem, .eemfl^ 

^^nii eiBeMiil^aj 
l.4.ri^. eaMl^.^acrt^, 

atiiifiitfaMM. 

f. •• a i ni i e r f iapiiv] 



CII. KLEVTHEftll BT2EKI IU TElVMPH. CAPNIOK. PR^F. ET KPIL. I5l8? 237 

nem. et cuiu passiin B^rnense scelus caneretur, dissimulabatn e quorum 
coUuvione immensa prope ac pessimi exempli scelera profluxissent, eos 
apud nos augeri hunoribus, dotari nnmcribus ac redditibus locupletari. 
porro illud metuebam, ne enimperet id hominum genus censendis moribus S*^* 

s ac studiis nostris pra^fici. Affligcbatur interea bonus Capnion ; ipse nostrain 
vicem dolebam, et mecum insontis casum iudignabar amici. Neque segnius 
parU iam victoria exulto, ut qui in exitium pessimorum hominum latam 
iam patefactam fenestram videam : quippe Turcas nego aut ardentiori dignos $• ^. 
odio aut maiori oppugnandos opere: hi sunt, quibus temporum infwhcitate 

irecta studia iuterierunt, literae proculcata) sunt, divhia theologia ad in- 
utilem loquacitatem, meras nugas, aniles ineptias recidit. Latius iam§.6. 
evagor, nec vos pigre agnoscitis, Theologistse , vestrae vobis culpae conscii. 
quibus profecto Isetius nihii ominor, quam ut regnasse vos dicatis: valent 
artes, vigent studia, florent ingenia, barbaries exulat, doctissimum ponti- 

sficem vestrae piget stohditatis. An quicquam ultra audebitis, quibus tam§.7. 
infoeUciter auri ludaici piscatura cessit? Ne facite, oculos habet Germania, 
vobis detractum velum, in aperto constituti nemhiem cielabitis: regnastis, 
a\it malo Christianse reipublicie fato , aut eorum qui vos passi sunt scelere. 
Quis enim per deos immortales tam iniquus pontifex, qui nobis primusS.s. 

ohoc iugum imponebat? aut quis ita ignavus orlNS terrde imperator, qni sic 
manifeste nostram nobis libertatem eripi sinebat? Sed recte adversus Capnio-S.9. 
nem insurrexistis hoc tempore : nam eius viri magnitudine perspectissima igno- 
rare se diutius Germania non potuit, servare suum decus, suam gloriam 
studuit. Mecum igitur insultate victis, Gcrmani. nam quo maiori difli-$.io. 

^cultate hsec parta victoria est, utpote octavum iam annum oppugnato Ca- 
pnione, eo vos tenacius meminisse in posterum oportebit, quatenus quid 
ferre debeatis. Sed iam triumphantem Capnionem spectate ac plaudite! 

2. 

AVTOR THEOLOGISTIS. 

Laqueum sumite, Theologist^, Viginti amphus sumus in infamiam ac 

perniciem vestram coniurati; debetm* hoc Capnionis innocentiae, debetur 



* Bernense scclus] a. 1509. qiiattaor fratres ordinis preedicatorum de obser- 
vantia BemsB combosti sunt propter fraudes ideo commissas, ut contra fratres 
minores ostenderent conceptum Marice virginis sacrum non fuisse. Exstant plura 
de hoc scelere composita carmina popularia von der unbefleckten Empfdngniss Ma- 
ritp, quorum unum Nicolaus Manuel scripsit. Vide imprimis [Thomse Mumeri] 
De quattuor hacrenarchis | ordinis Praedicatorum do Obfer=|uantia nuncnpatorum 
apud I Suitenfes in ciuitate Ber|nenn c5buftis. Anjno Chrifti | M. I). IX. | in 4^. 
exstat etiam Ocrmanicc. ' rcditibus 3.5.6. ^ infclicitate 3. „6. ^* pigr» A.5. 
•pigr^ B. pigri-^. *• infeliciter 5...tf. ^^ celabitis ^. *' qui ita •/. ** octavum 
iam ann.] Ineunte a. 1510. Pfcfferkoraius Kcuehlinum visendi causa adiit, post 
<[aod tempus ipse cum Coloniensibus hunc statim perscqui coeperunt. 

'' coniaratij cf. supra p. 130. sq. Reuchlinistarum exercitum. 



238 CII. EL. BTZEN. AD TRIVHPH. CAPN. EPIL. ClII. EOB. BE8SI AD MYTIAN. BP. 

vestro sceleri; debetur reipublicse literarise. immo bono hoc quodam fit 
Christiana; religionis fato, cui vos obscurata hice pudeudas invcxistis te- 
nebras, quibus nos expulsis ac efTugatis Christianum diis atque hominibus 
plaudentibus ilhistrabimus orbem. Renatus est Ilieronymus; novum Testa- 
mentum hicem induit; multa ex Hebra;o, multa ex GraDcis enmntur; ardets 
opus. Interea vos quid agitis, cur quis Theologos vos vocet? Nempe hoc, 
ut agentem haec Capnionem literis ac temporum nostrorum glorise adima- 
tis. Proinde laqueum sumite: Multorum ore vobis canitur, quorum non 
idcirco sum ego optimus, quia primus, sed idcirco primus, quia minime 
patiens moriP. Vos igitur moneo, Coniurati, adeste, incumbite, nipUisJ« 
carcer est, iacta alea, regredi non licet, Obscuris Viris laqueum praebui. 
nos vicissim herbaiu siunemus. 

Maximiliano Austrio Romanorum ac Germa 
norum Imperatore Inuictiss. Rerum ha 

benas Moderante. ^^ 



ERPHVRDIJB. 



cm. A.I5I- 



• [EOBANVS HESSVS] 

DOCTISSIMO VIRO DOMIMO 

MVTIANO RVFO 
CAI^ONICO GOTHANO PATRONO SFO BALVTMM VICIT. 

Salvum le esse, oninia ex aoimi tui senlentia tihi succedere, si non va 

menler gaudco, Mulinne observande. minime omniuni valeam 

Qui libi hasce lileras reddil, fratcr germanus esl uxoris meas, liomo mei v^^^'"^ 
studiosus. huic dedi etiam Mosellani epistolam ad lc, nuper mihi miss^^*™* 
addidi quam ad me et Pclrcium ilie scripsil; non aliam ob causam quam^^ ^^ 
videas quid dc noslro lluteno et mc iudicet. Magnum est, Mutianc, et ^^^^^ 
riosa res Iluleno fieri parem, multo gloriusius excellcre. Tu quid sen. '^^' 
nosli Capnionis clogium; nosli quid Ilulenus mihi tribuat. Cuius epistoP^ '^' 
quoniam supcriore tempore, cum ex Georgianis vallihus ad te divertts^ *""' 
legere non voluisti, cliain nunc rcmilto, oroque ut utramque dUigentcr le^^^^; 
Ecce perlurhaho nonnihil tranquiilitatcm luam, ohruam tc iiteris: da r:^^'"''* 
hauc operam, mi Rufle, suflurarc tantillum ocii, dum lcgas ista : non e '^^^ 



CIII. 1 = [loa. Camerarii] libellvs | altkr, epistolas | complectens eob^»»^*^I 

BT ALIORVM QVOEVNDAM | eiC | LIFSI^ IN OFFICINA | PAP^. AN. | M. D. LVn. I ^^" 

foll. 12. 13. 2 = Mutiani Epp. (Indic. bibl. nO. 04.) Reliquiar, p. 101 - 



* cni etc,] fn 4, transpositi operarum neglegentia versus lectorem impet^^'^' 
* Hieronymus et Novum test. Erasmi prinmm prodiemnt axmis 1510... 1518. " ^*' 
zimiliano ... Modcrante non habent A, 3, 4, 6, 

•* uxoris me«B] Catharinoi Spater, Erfurtensis, ** Petreium] Eberbach, * O^ ^V' 
vall.] Georgenthal ducatus Oothani, 



i 



Cm. BOB. BBS8I AD MVTIAN. EP. CIIII. HVTT. AD HACVH CARM. t5lS. 239 

ipud te gloriari, sed libi Apollini raeo lantuin ostcndere quam sira liuius- 
li popularis aune cupidus assectator, eaque de re si possim praeclara 

[uere iudicia Vale, properat tabellarius. cursim. 

rdiae. Tuus Eohanus Hessus. 



cim. 

HVLDERICHVS DE HVTEN EQV. 

CIIRISTOPHORO HACO S. 

IIuc huc, Musa, meis lassa dolorilnis, 
OuaB mecum sterili temporc desides, , 
Et morbi vitio carmina negligis, 
IIoc te temporis excita. 

5 Cessit laeticiae quod doluit novae, 
Solvuntur refugis membra tremoribus, 
Confestim videor restitui mihi 
Morbis liber ab omiiihus. 

Ne te caussa tamen tam subiti honi 
10 Et nostri lateant semina gaudii: 
Adventu egregii prosilui viri, 
Qui mc adfatur amiciter. 

III um Pierides nescio quae mihi, 
Certc suaviloqu^-e, candidulae, bonae, 
15 Dulces, blandisonae, grata levamina 
Duris casibus appUcant. 

I, dextram iuveni comiter hiiice 
Et, raptis iterum suaviter osculis, 
Cuin nostro illud Ave nomine dixeris, 
20 Duc tecum mea visere. 

MogimtiaB An. M.D.XVIU. 



ANNO 1518. 



1 = Camerarii Libell. alt. ad proximc siiperiorem Hessi epistolam cit. 
I. K 4.>> 2 = Bnrckhard. III. p. 105. 3 = Hutt. Miinch. III. p. 118. 

Itctitifle 2. 3, ® cansa 3, ^^ adplicant 2. 3. 



240 CV. EOB. HB8SI AD LANQ. EP. 1518. 1. F.? CVI. HVTT. BPIL« AD BXH. C. TT&C. 
[ERPHORDIiE?] 0V« [SYB FIHEM A. 151$?] 

REVERENDO PATRI DN. lOANNI LANGO 

AVGVSTINIANO THEOLOGO VERE DOCTO 
ORDINIS BONORVM DECORI IMMORTALI 

PR^CEPTORI SVO CHARISSIMO 5 

IIELIVS EOBANVS HESSVS SALVTEM. 

lam non dubitabis aniplius Ilullcnum triumphare pro Capnione: a fronle 
istam plirasim non ita agnovi; slatiin ac introgressus penitus Huttenus. noster 
factus est Eleullierius, quia vere liber. puto multas illi, quas facilc possumns 
suspicari, fuisse causas, propter quas personam sumpserit ac luce palam nolitii 
conspici. Ne dubita, vere Huttenus est; iuro tibi per omnia maxima. Hulteni 
est hoc. Sed male pereant mali typographi qui multa in praeclaro libello 
prave scripserunt. ego duas tantum syllabas ah autore neglectas obelisco si- 
gnavi ; reliqua librariorum sunt peccata. Nunc illum aureum currum fide regii 
tibi remilto, ne dcinde ssepius dicas rcges fidem facile frangcre. Pacaeus iamis 
dudum rcdissel ad tc/ scd est sinc pcdihus; puto Draconcm pedes ademisse, 
ul est vorax talium, ego ventrem et c^ilvariam tantum Britanni scribae habeo. 
lltinam sicul anima vales, ita ctiam corporc pulcherrime te habeas» oniniapes- 
siina isti morbo, tibi l%tissima ominamur. convalehis; sed cura ut valeas; 
serva te nobis; cupimus tc videre salvum: si tu non sis, qui amemus isUmn 
turham tuorum fratrum, qui tc salvo fcBlices sumus? Benc vale. 



CV. Hessi Epp. fam. (Indic. bibliogr. nO. 50,1.) p. I9.8q. Cf. ad epilogum proxime 
superiorem adnotata et ex Mutiani Epp. supra n. xvii. sqq. excerpta. 



IW ARCE HVTTENICA. CVI. [POST IHIT. A. 1M>.] 

VLRICHVS HVTTENVS « 

LIBERIS OMNIBVS AC VERE GERMANIS S. 

$j. Cuni orationem scripsissem nuper qua principes nostros ad bdluiQ 

Turcis invehendum exhortarer, eamque non dicere tanium in illo (pf^ 



CVI. . A = Indicis bibliogr. n». XIX. 2. 2 = Wagenseil n». xix. p. 127... 129. 
3 = Hutt. Manch. II. p.531...533. 

* lo. Lange, Luthero Crotoque amicissimns, D. et prof. theol. Erforten»*» 
Augustinianorum prior, postea primus ministcrii evangel. senior. ^* aareQtt 
currum] Alludit ad picturam primffi editioni adiunctam. fide regia] 'RettfU 

Regis nomen intcr amicos gcssisse notissimnm est omnibus qui Hessnra noverun». 
" Pacffius] Ricardus Pace , Henrici VIII. regi Angl. ab epistolis et orator cb»» 
Erasmo coniunctissimns. Erasmus Lovanii 15. Nov. 1518. ad Petr. AegidioiD ien- 
psit "Pacoeum iam supra biennium apudEIvetios detinent [Cardinales]", '•DrtwJ 
lo. Drach s. Draconites, et ipse tum Erasmo gratissimus, Eobano semper *^' 
cissiinus. ^^ vcntrem...habeo] ad mensas poculaque convenimns. 



CVl. HVTTBNV8 LlfifittlS Q£RMANIS 8. KPILOO. RXnORT. C. TVRC. 1519. 241 ^ 

Lugustae fuit aestate superiori principum ac populi Germani gomitio, sed 
i scriptis habitam edere proposuissem eo conGdentius quod putabam me 
;ratum hoc Germanis omnibus facere, ut qui in commune consulerem et 
em interim nullo quidem sano consilio, verum aut imbeciiiitatis vitio aut 
dukindi studio hactenus evitatam primus et aggrederer et usurparem, id- 
|ue jet opportuno tempore et bona ut unquam occasione fieri tunc posset, 
ccesserunt me ex amicis quidam, solliciti illi de salute profecto mea et, 
it multi putabant esse tempora, utilia suadentes, qui vebementer ab boc 
nstituto deterrebant, fore putantes, ut quia insunt quaedam orationi ipsi 
a statum Romanum liberiora quam malus aliquis pontifex ferre possit, ut 
Qilii periculum inde aut certum etiam malum provcniat. Parui, ut tunc, S?. 
tlorum admonitioni, precibus etiam contendentium, quique erat animi 
rdorem restinxi ac me ipse continui. Quod ut aegre feci , ita baud mul- 
um diu facere potui. ut cogitare enim coepi quanto honestius sit quan- 
mmcunque praesens ultro adire discrimen, ul patriae prosis, quam sahiti 
iFopriae consulere, dum hanc pubUco commodo et maximo in re neces- 
aria adiumento fraudes, excitavi ipse me ac conOrmavi, bis prassertim 
onsiliis: primum namque ad periculum quod pertinebat, conOdebam idS.3. 
lane nulliim esse, cum quod ea iusta est et necessaria ac minime pe- 
iihins censenda qua ibi utor Ubertas, tum quod optima mibi et aequissima 
emper omnia de Leone !X. persuasi. quem tautum abest ut in bac res.4. 
netuam, ut etiam Laurentii Vallae adversus cmentitam Constantitii dona- 
ionem libellum in lucem iterum, praefatione ad ipsum facta edere nuper 
usus sim, cum nihii tantum esse videam si hoc fecero, cur mihi suc- 
enseat bonus Pontifex, sub quo vel ob id maxime hberum csse licet, 
uod sibi ipse hoc per Italiam erigi passus est plenum vera; ac solida; 
mdis tropbseum leoni decimo restayratori pacis. Quando tutior eniin $.5. 
c viva magis hbertas quam cum una omnibus pax est? at ille ex bellicis 
nlii Secundi lumultibus pacem invexit; certe igitur et emortuam nuper 
essimonim scelere pontificum libertatem produxit: quomodo enim aut 
irimi ista ac seiungi possent, aut ille hoc ingenio , bac eruditione praeditus 
irempta ea ac seiuucta vellet? Deinde siqua eliam iugrueret calamitas, S.6. 
itum me fore putavi sperato et nihil temere concepto Germanorum ineorum 
raesidio, utpote quorum nomine hanc mihi accersivi ultro difTicuItatein ; 
leo ut iam haud contemnendis argumentis prospiciam, siquis sit qui ila 
»lit extinctam Germanorum libertatem, ut coutra iiullam penitus iniuriam, 
illam contumeliam vel reclamare nobis liceat, ei videnduin, nequando 
la 8ic constricta ac pa^ne suflbcata cum maximo r^peute huius servitutis 
ithorum incommodo ac detrimeiito erumpat, ac se sibi adserat. Quam $.7. 
uidem, ut prudeutcr hcec a^stimemus, et consilium ijKsi quoque demus 



*■ restrinxi 2,3, BPgr» A, *^ evexit 2,3, •'* uulla A, ^® poen^-4. *• Antorufn 3, 

HVTTBMI OpF, VOL. I. 16 



[itBFHOEm. 

▲▼ownHiAiro 
'ORBiinB : 

neuvs 

hm non diihiUliis aoyUiH 
isUni ptetiim non ita agnm; 
faetas M EleiitlioriBs, qon ima 
snspieari , ftiiase caiiaaa»- 
coii^iici. Ne dnbita, Tere 
est boc Sed male pc^^i 
prave scripiaront. eg^ ' ^*"^ 
gnavi; relupia libi^jMNilil 
Ubi remitto, 

dodam redisBet ad te/ sef 
ut eat vorai talium, ego 
Utinam sicat anima valep* 
sima isti morbo, tibi^ 
serya te nobia; capmiiia 1« 
turbam taomm fratromr iftf' 




Heiei Epp. fam. 
aqperlorepi 9fiaoiMHi^ 



tv Abcw wnfftum 



CTII. HVTTENI AD FRAKCI8C. REG. FBA||pOR. EP. D. 2$. FEBR. 1519. 243 

iidio celebrem? aut qui te nosset, hoc facile crederet tiuiiii optime af- 
ctum aniroum hanc laturuni omni coinquinatam turpitudine amiciliam? 
Aod faxit deus optimus maximus, ut faiso in te divuigatum sit, tibique$.3. 
eDtem indat ne unquam in re turpissima primum, deinde modis omni- 
is periculosa etiam, errare velis. Lpse interim, quod ofTicium esse meum 
ito, hortari non desinam, tibi ut constes, utque optimo omnia confldio 
odereris, remque et ca qu<£ circumstant accurate perpendas: meTettir 
>c tua virtus, tuaque dignitas et, quae splendidissiina omnia de ie prse- 
cat, fama meretur; proinde quantum in me erit, non patior regium fa- 
igimgi impurissimi adfrictu latronis pollui. Quanquam hoc ego si nonS.4. 
cerem, spes crat nunquam fore in mentem tibi ut veniat istam gloriam 
ic infuscare nota> et ea si essct etiam fortuna tua ut qufedam te vio- 
Dta necessitas amicis quaUbuscunque uti cogeret, experiri omnia malle 
iiam hoc cum nebulone commisceri. qnod fingi enim scelus potest, quod§.5. 
e aut non admisit iam aut, si quo ten<lit aliquando exierit, admissurus 
Tto sciatur? aut quis ita oblivisci ipsius sui sustiiiet, non rex dico aut 
*inceps aut nobilis, sed de plebe etiam, qui non in aliquam se horridam 

maxime desertam ab hominum consortio solitudinem abstrudere malit 
lam cum hoc conflictari, non tyranno iam aut parricida, sed principe 
liusmodi generis et magistro? Ouodsi alius quispiam est ita a m*eiitis$.e. 
nitate alienus ut possit, tu certe tantus rex, tantus vir non debes: tua 
lim omnia consilia a virtutis aemulatione dependent, illius in scelerum 
adio defixa voluntas est; tua in rebus longe pulcherrimis perspecta est 
rius, iUius in pessimis facinoribus enituit malevolentia ; tu hostes debel-§.7. 
$li, ille amicos iiiterfecit; tu malos odisti, ille bonis omnibus inimicus 
t ; tu aUenigenis devictis maximum in clementia tua praesidium reliquisti, 
e suos nulla habila aUcuius necessitudinis ratione omnifariam et crude- 
sime adfUxit ; tu qui tibi nocuerant captos dimisisti , ille bene de se me- 
M in vincula coniecit; tu qui exitium moliti tibi erant servasii, ille a 
libus servatus est occidit; te nocentes imitum punire ferunt, illi inson-f.g. 
i perdere delitium est; tu quos habes convictores liberalitate afficis, ille 

suos comites omni ferocitatis genere grassari studet; tii bene merenti- 
is pnemia , ille liberatoribus suis exitium rependit. In te non noti etiam §. 9. 
em collocant, illum quanto magis cognitus qiiisque est, tanto meticulo- 
3» fugil; abs te vitam impetrarunt qui necem meruerant, ille a qiiibus 
tam acceperat, iis mortein retulit; tu qiii dignitatem tueri tuain sunt 
ecUti, iis gi*atiam partim habes, pnrtiin rotiilisti iain, ille a quibus eve- 
iis imprimis est, eos deprimit, eos coliidit ac perditum il; tu virtutein $. 10. 

summum quoddam bonuin propositam habes, ille extremuni scelus viUe 



* Molis patiar ** certo bc.] dabitatur H, 3. '^ non simplici iam Tyranno ff, 3. 

16* 



24 Jt OVt- KrM. A3>mwt»inns^ 

QfipjteBMxjib^ ii(iilri&; qttiiito 
neqm aroUMtte^MocH^^Mini^ < 
seritr iitq^.fiMl» 
Gapi iUa ac. i||iBaii Mtar fiitoir/; 

aliqiiid mdris «Itm ^hliii^ m. 
cptiuifiiBm: oiiiDijpE» vMMid 
alifoad dolori» aigiMiii. 
S.9.e(.iDodiili aia ie< ' 

Ihxim teene mHi ei^^ 
CMiliims wffetiMii 

j. to. VesrqiAe» -pilrf» 1^^ 
Hfyiid^^#> onuiiit ii^Miillliipli 
/VUele. itt aree flMtealM^ ^ 




CVII. HYTTENI AD FRANCISC. REG. FRANCOR. EP. D. 2S. FEBR. 1510. 245 

stUB iQ delitiis habeat, cuius quarto abhinc anno marituni occiderat. InS^i^. 
summa tu pie et regie vitam instituisli, ilic sacra seniper pro))hanaque 
omnia poUuit; de te nulia mali facinoris suspicio unquam fuit, ille pecu- 
lator, adulter, latro, parricida et omnium pessimorum scelerum ac flagi- 
tiorum nomine, pubHco etiam iudicio convictus est. Et cum hoc monstroS.iB. 
aliquid tibi commune, nedum foedus et amicitiam esse veiles? Dii meHus, 
quam sic extra te posilus unquam sis. Quinetiam non ad hoc in fopdus 
te vocat, quod beneficiorum inter vos ulla esse vicissitudo possit, sed ut 
tuae potentiaB obtento qua; nefahda multa perpetravit, eorum supplicium 
deciinet: iamque paiam Gailica nobis arma minitatur et te cervicibus no- 
stris impositurum se magno cum terrore iactat. Quod si non fmgit et abs^'^* 
te promissam opem certam habct tuoque fretus auxiiio nobis rcsistet, quan- 
quam persuaderi hoc non possuip, tamen si obtineat dico, vicem tuam, 
rex, doleo, primum quia regiam maicstatem video impudici scortatoris 
sordibus contaminari, deinde quia te sic oblitum tui videbo, ut iniquissi- 
mam desperatissimi latronis causam defendendam susci])iei\^ te luaque omnia 
in apertum discrimen adducas. lam te hoc non c<elabo cnim, vircs esseS-^t) 
nobis quas satis futuras putemus non tantum ad hunc deslruendum, verum 
etiam adversus quancunque illius societatem nos defendendum. proinde 
wc cogita, rex, provisum nobis esse, siqua in adversum vis ingruat, qui- 
)us praesidiis quemadmodum non solum nos communiamus, sed quomodo 
limicos etiam debeliemus. Atque hoc cuin tibi praedicam, et ipsa eliam§.2i. 
es palam magis sit quam ut te fugere possit, quid est cur tibi pericuhmi 
ccersere ultro velis? An ita caret Germania hominibus, aut adco hic 
mnes amicitiam aspernantur tuam, ut ad fo?dissimi hominis socielatem 
mfugere tibi necesse sit? Clarissime rex, optime princops, noli famam§.2?. 
phis tuam pessundare, deinde te etiam regnumque tuum in pneccps cum 
^duxeris , subito lapsui obnoxium facere : idquc hominis causa qui ncque 
lanu strennuus, neque consilio bonus fuit unquam; cuius te nulhe opes 
ivare aut virtutes honestare possunt, sed contra qui omni in hunc diem 
lalitia pra^ditus in nefandissimis se sceleribus exercuil, et cuius te con- 
minatissima apud onmes existimatio ad parem infaniiam adducet. Hunc^.^^. 
I, inquam, fugc, rex, si alienus es; si coniunctus, dcsere: ruslicani 
omines et extreme rudes Ilelvctii cuni vahda manu in auxilium iampri- 
em illins exiissent, conscientia tacti, quadam etiain Odei suic cum iactura 



.d^t J ^it l)(ncKnt Ijaftu jn gcfd^mcd^t. | Vntt ttas oolbrad^t mit ^etncr i)an^t | €l)Ut btl- 
4 a&fm ^M antit. | Pan ab ^u foltd)^ molft tirrgltmf | ^o trrtbftu nod) mtt jr tirtne 
^impf. I ^l0 ab fir mttt tftin ri)rltd) grno^ | ^d) 0ott mtr tft ^ir fd)an^t fo 0ro^." 
* videbo If, 3, ** vido)>o delev. H. 3. *^ ad delcv. ct adniittere {jyro confuffere) 
crip*. //. 3. ** strenuiis 2.3. ^* et cxtr. ... Heluetii] impriniis rude-s Svitzeri 
wrr, H. J. '* quad lactura] quodam ctiam cum periculo tidei corr. IL 3. 



246 CVII. BVTTENI 1.D FBAMCI8C. REG. FBANCOB. EP. D. 29. FEBR. 1519. 

j.^4. dereliquerunt; tu quid facies, et rex et Gallus? Age autem si populai^ms 
esset tibi etiam carnifex ille, cum eum expelleres aut supplicio adficer^s 
forte, nonne regnum tuum expurgasse el piacido Galliam magno lustras^^ 
te dicere velles? At nunc non Gallus est, verum hinc, ubi magno nosls^o 
pudore ct allus est et genitus, bonorum omnium consensu, publica con.j 
iuratione, scntentia orbis terrae imperatoris expulsus, eiecius et coDdema^. 
tus, in Galliam tuam, quasi ea latronum et parriciQarum nostronim sit c^c- 

§.25. eeptaculum, confugit. quam tu sic odisse potes, ut illi patere velis ? Ponro 
cives tui quid dicent, si Germaniae obprobrium conciliatum tibi viderLtii^ 
nonne rem suis indignam moribus admissam? et te accusabunt, qui quod ii 
Germania repudiaverit , id potissimum tibi delegeris, in eo spem coUoea- 

5.26. veris? Quodsi neque vellcs neque te oporteret famae rationem babere tu«p, 
tamcn periculi magnitudo consilium mutare debuit: nam ut validissiinis 
copiis ad omnem non necessitatem tantum, sed splendorem etiam instru- 
ctus sis, a nic tamen monitus esse debes et nostras nobis esse vires, xn 
interim cogitare conscientiam aequitatis animare eos qui iusta tuentur, teque 
iuvare eum qui totam turbare Germaniam ingressus est; dumque id fack 
infesta huic patrise moliri et commune bic odium incurrere; tibi aiitem 
si velis assequi id quod diu iam conaris, opus esse amicitia bonorum, opus 
bona apud vulgum opinione; causam boc consilio tuam peiorem fieri, me-» 

5.27. liorem haud possc. Deinde illius memento veteris adagii, cum Gennanis 
pugnandum ci qui male pugnare velit: nam omnino pugnandum est tibi, 
si hanc causam probas. sed ego non idcirco proverbiorum te moneo, 
quod ita mihi place^t Germania, ul invictissimam eam appellare Telim* 
sed quia neniinem cognovi Ia»lani a Germanis unquam victoriam reportasse. » 

5.28. Tu igitur si hic magnus esse cupis, id amicitia optimorum efQcies; sin 
eum qui publico iam consilio eiicitiir, capitali sententia condemnatus est, 
suffragari tibi mavis, desertam opem, certa pericula, ccrtum odium pro* 

5.29.posita habes. Ila^c optimo animo, optimo consilio moneo: saepe ingeos 
malum admotiitu pra^venlum cst, nemo post factum recte consuluit Vale» 
et Gallia; tuic optinms rex, ut ccBpisti, diutissime superstes vive. Jn pro- 
cinctu. £x Rotenburgo ad Duberam. IL Calen. Martii. 



* hinc] hunc /. '* iii eo ... coll.] emendalionem H» se legere non posse «^* 

(avil 3, " vctcris niemento 2.3. ** nppeUarc] nunciare //. 3, •• optimatttDi^-'* 
optimoriim //. 3. « M.D.XIX. add. 2.3. 



CVHI. HVTTEN AN FEANZ V. SICKINaEN. 1. MABT. I5I9. 247 

8TOCKXLBEBGK. CVIII. 1. M.KRZ 1519. 



[^utten an ©icfincjcn.] 

Pfm Ctnnrftcn ttmtn m l)0d)bfrumptrn /rancifco von Sidvinocn ^auptman 
ftr. Cntbcnt Itlrtd) 90 l)nttc tju Stodiclbcro licr jnnocr, fci^ucn frcutlid)c orn^ 

m\> mittiocn liinft 

Wie ]00t \txfi Hlci)n bud)lcini bic mcil cs ctnas fd)i)mp9 0l)cr 0cfpci)c^ tn- 
^flt, cmrm i^antti plicr Sbnno, btc i)r ban fnnft tinl) 3u o^ran i)ct3 in crnftli- 
i^fn, kric0tfd)cnf rittcrlid)cn onI> tcmcrcn 0ctl)atcn l)i)n brinoct, nit 0cmc|^ ift, 
^arHmb td) end) liad fnnbcrlid) onl) tn cnicrcm namcn 3nfd)rci)6cnf 0licr ci)0cn 
f^ltr. <dlbcr btc mcil, als id) jnnflft bci) cud) ^tmtftni oit ^r bas fclbig bud)- 
Irtn i)m tatetn tcfcn l)9rtctl), mcrdvct id) cmcr nci)0nng onnb miUcn, ba^ i)r fold)» 
irrn tn bentfd) tranffcrtcrt |)abcn m^ltct. ^nff bas id) nn (wit id) alnic0 o^~ 
fltff^rn) end) l)i)r i)n milfarc, onli cmcrm bc^cr oolgc tl)n( onl) fnrncmlid) barnmb 
^09 i)r licm febcr anff oii tjn cnicrm l)an^ on fd)l0ffcn, bci) nici)lcn and) l)0ffnnng 
9n l)etbcr0 gcbcn muffcn l)aty barniit i)r ban qm, mo cs bct) cnd) fcrncr anhlopffcn 
il^cr 9nterfd)lciff oti I)crbcr0 bcgcrcn miirlic, bcftcrba^ bt^t^i mooct^fo l)ab id) 
foli^5 bnd)leiny O0m tatcin in b3 bcutfd), mic mol bas im latcin oi)l licplid)cr oit 
linnftlicl)er ban im l)cntfd)cn lantcn mag, ocrmanliclcn laffcn, cnd) gntcr mci^nnng 
brl^tcteren, 3nfd)Kibc oit iutxj^tn moUen, mid) cud) l)ic mit bcucll)cn, ban cud) 
Itrb 911 binft 3ntl)an bin id) alt^cit gcfliffcn. Patum tjum S^todiclbcrgk auff 
Un rtftcn tag bcs mcrt^cn i)m t)ar ^. (CCCC. vnl JTI^. 



CVIII. A...C = Indic. bibl. n». XXI. a...c. 4 = Burckhard. III. p. 150. sq. 

5 = Wa^enseil. n^. xxvii. p. 186. sq. Miinchiii.s omisit. 

• Uauptmann 4, * cntbcfit 4, von guttcn ^um 4. ftintn frfiintltdjm C. 
ftintn fc^rin^ltd^rn 4. grudf 4, ^ ^10 4. 5. ^ b0d)lin B. 4. 5. fd^tmpfd B. 4. 
\^\mp^t 5. 0efpc9C9i9. 4. «^ inljclt C. ' fujfrm B. en^erem 4. tmxtm 5. t^mB. 
tann 4.5. prt3o B. 4.5. » un/?. teaiern B.4. xtmtn 5. %tmt9\ 4.5. ^ tmxm B. 4. 
tmttn 5. «0 bct B. 4. *o-«« bud)ltn tm B. 4.5. ^» Ijcrtrt BC. 4.5. unti ^.5. »« tranf- 
fcrirrrt ^. transferiret 4. transferirt 5. " l^prinn B. 4.5. tmm 4. tmxtm 5. ^or- 
£mb /»* 6\ ** ^fber 4. 5. uim inn en^erm B. unnb eiierm C. untj eiuerem Ijaus ^. aujf 
riDrtm l^aus 5. bei ujeilen B. 4.5. ojfnung C. 4.5. recte. '^ tiamit 4.5. Xfan B. 
bann 4. 5. bei B. 4. 5. »« tiffierbaef 4. 5. " bild^ltn /?. 4. 5. Uas teutfd) //. 4. 5. vnntf 
B. ''^ tianttif. teutfd)en /y. teutfd)en ^.5. *» 3ufd)rciben i?. ujcUen /?. 4.5. tioniT 
^. ^nn ^.5. »0 ol3eit B. 4.5. t^um B. 3um ^.5. ^tcdielberg /?. 4.5. *» tiem 
^.5. jm jar ^. 4.5. 



246 CVII. BVTTEMI AD FRAMCI8C. REO. FBAKCOR. EP. D. 2S. FEBR. 1519. 

f.^^.dereliquerunt; tu quid facies, et rex et Galius? Age autem si popularis 
esset tibi etiam carnifex ille, cum eum expelleres aut supplicio adficeres 
forte, nonne regnum tuum expurgasse et piaculo Galliam magno lustrasse 
te dicere velles? At uunc non Gallus est, verum hinc, ubi magno nostro 
pudore et allus est et geuitus, bonorum omnium consensu, publica coo-s 
iuratione, scntentia orbis terrae imperatoris expulsus, eieolus et condemna- 
tus, in Galliam tuam, quasi ea latronum et parriciSarum nostrorum sit re- 

$-2^*ceptacuIum, confugit. quam tu sic odisse potes, ut illi patere velis? Porro 
cives tui quid dicent, si Germaniae obprobrium conciliatum tibi videriiit, 
nonne rem suis indignam moribus admissam? et te accusabunt, qui quodii 
Germania repudiaverit , id potissimum tibi delegeris, in eo spem coUoca- 

5.26. veris? Quodsi neque velles neque te oporteret famae rationem babere tus, 
tamen periculi magnitudo consilium mutare debuit: nam ut vaiidissimis 
copiis ad onmem non necessitatem tantum, sed splendorem etiam instru- 
ctus sis, a me tamen monitus esse debes et nostras nobis esse vires, acis 
interim cogitare conscientiam aequitatis animare eos qui iusta tueutur, teque 
iuvare eum qui totam turbare Germaniam ingressus est; dumque id facis, 
infesta buic patriae moliri et commune hic odium incurrere ; tibr autem 
si velis assequi id quod diu iam conaris, opus esse amicitia bonorum, opus 
bona apud vulgum opinione; causam hoc consilio tuam peiorem fieri, me-io 

5.27. liorem haud posse. Deinde illius memento veteris adagii, cum Germaois 
pugnandum ei qui male pugnare velit: nam omnino pugnandum est tibi, 
si hanc causam probas. sed ego non idcirco proverbiorum te moneo, 
quod ita mihi placeat Germania, ut invictissimam eam appellare velim, 
sed quia neniinem cognovi lantam a Germanis unquam victoriam reportasse.» 

S.28.Tu igitur si hic magnus esse cupis, id amicitia optimorum efQcies; sin 
eum qui publico iam consilio eiicilur, capitaU sententia condemnatus est, 
suiTragari tibi mavis, desertani opem, certa pericula, certum odium pro* 

5.29.posita habes. IIa;c optimo aninio, optimo consilio moneo: saepe iogens 
malum admouitu pra»ventum cst, nemo post factum recte consuluit. Vale» 
et Gallise tuse optimus rex, ut coepisti, diutissime superstes vive. In pro- 
cinctu. £x Rotenburgo ad Duberam. JI. Calen. Martii. 



* hinc] hunc /. " in eo ... coll.] emendationem H. se legere non posse aino- 

tavit 3. •• veteris racinento 2. J. ** appellare] nimciare Z^. J. ^ optimatum /. ^- 
optimorum //. 3. « M.D.XIX. add, 2. 3. 



CX. BVTTSNI AD ALBEBT. MOOVMT. IN LIVIVM PBiEF. MABT. 1519. 249 



OeYIITIiK.1 CX. [mABT. A. 1519?] 

AD REVERENDIS8IMVM IN CHRISTO PATREM 

ILLVSTRISSIMVM PRINCIPEM ALBERTVM BRANDENBVRGENSEM 

CARDINALEM ARCHIEPI8C0PVM MOGVNTINVM ET MAGDEBVRGEN6EM 
PRINCIPEM ELECTOREM PRIMATEMQVE 

VLRICHI HVTTENI EQVITIS 

IN TITVM LIVIVM HI8T0RICVM LIBRIS AVCTVM DVOBVS 
PB^FATIO. 

Auctus nuper recuperata quadam minimc contemnenda sui parte T. S.i. 
rius cum secum ipse consultaret ubi et cuius sub inscriplione in lucera 
iret, hanc nostram sibi delegit auream Moguntiam, pater ac princeps 
lendissime, inter alias Europse urbes dignissimam ratus, arbitror, ubi 
lasci gauderet, tuaque perspecta ingenti erga studiosos ac literatos omnes * 
aignitate, aptum se invenisse putavit principem, cuius auspiciis prodire 

publicum ac mundo se ostendere vellet. Ille scilicet aut cogitavit baec, $.2. 
t Don inepte a nobis cogitasse putari debct. Nam si vel locum voluit 
rius aliquem suo decorare egressu , quem debuit urbi artis omnium quae 
|uam sunt aut unquam fuerunt, prsestantissimse inventrici ac alumnsc 
ipressoriam puto, quam baec dedit) praefcrre? vel bomiuem deligerc sibi, 
lus impressum fronti suie nomen veluti temporis monetam quoquo ire 
ntlngat, bonoris cau$sa prseferret, aliuni certe maluisse neminem cre- 
lerimus quam te, cuius in evebendis literarum studiis ac augendo opti- 
irum disciplinarum cultu incredibilis ardor ac mira industria, in perco- 
idis vero doctis bominibus immensa liberabtas ac regia plane munificen- 
. Haec eniciunt, ut omnes quotquot sumus aut hominum opinione doctis.3. 
t re vera recte studiosi, ad unura boc quoddam velut asylum confugia- 
js, quanquam tu non sustines confugientes nos, verum cunctantes ad 

uItro'rapis. Possem bic refcrre quos viros quam tu familiariter arces-5.4. 
reris, qucB dona aliis dederis, quanta inultis pollicitus sis, quomodo pe- 
nia pariter ac dignitate nonnullos auxeris, et tua aula ut aperta sit doctis 
ispitalissime viris, nisi scirem multum a tua alienum esse modeslia in 
vii praefatione tuarum iibi laudum encomium legi. Certe profecto et I0-S.5. 
8 est opportunus hic, ubi non renasci tantum velit eximius scriptor, sed 
iri etiam olim potuerit, et tu dignus qui patronum in vulgo Livii agas. 
^que vicissim (ut tua fretus bonitatc dicam aliquid libere) indignus ille 



CX. Indic. bibliogr. n^ XXII. 



• YLRicni etc, omis, 4,5. *• si vello cum 5, ** prseBtantissima 2, *• vel si h. 
ligeret sibi moHm, *® impressorium 5. '^ causa 5. •• litterarum 2. 4. ** ac] 
5. •* Hoc J. ^' quamquam -#. J. **•** acquisivcris J. '* encomion <#. J. 
oportunus J. *^ vicissim , aut 4. 5, 



248 



CVC wrrammi 



ymmmi 



MOOTVtMKr 



§1. I^ jicel iml^ 

obstrepere^ el te aniabo,' ei^^^jj 

tientif^po tai^eBi^^ 
• obfiam ^ri^^^BSM^i^ , "^" 

in^int el 4« l^l^ 

qpod ^ %9«^ei^ ^ 

mupbil em ^ci^^ 

teini^l di^ " 

(ferniiipiiptf^ 



cttm ^qi^l^ ietiir 









V-O'» -^, /"<;.r.^Jf 



inAida' 



f. 4. audliclip ittB^ IP^i : 
tioni qniB Bobl^ ^^' 

terefo Jitfe i->M|| 

vfa^es, «I ii 



f.^. 









' ^kimf^^j^ 







^*?^r''^i'^" 



CX. HVTTBiri AD ALBERT. MOOVNT. IN LIVIVM PBiEF^ MABT. 1519. 251 

ille Tacitum habet enim, prsefante Beroaldo luniori, docto imprimis ho- 
mine, sed in Germania tibi. Ingeruut hoc iiU bonae eruditionis viri, Woif- 
gangus Angustus et Nicolaus Carbachius, qui imprimendis apud nos Hbris 
eandem navant operam, quam post Aldum Venetiis Egnatius, Romse docti 

&quidam, Basiicie Beatus et Amorbachii, Argentina; Gerbcllius, apud ahos 
alii: nam hi abreptum me nudiustertius coegerunt, Livium ut adscriberemS'1^ 
tibi, nou quia hoc ipsi non possent, sed quia in tua hoc auia si fieret, 
honoriflcum tibi esse magis etiam arbitrati sunt. Qumetiam ne potuisse 
banc provinciam detrectare me existimes, pertractus sum eo ab insignibus 

lotuis canonicis, Laurentio Truchses decano, Theodorico Tzobei scholastico, 
et afUni meo Marquardo de Ilatsteiu, probatis iiteratura et moribus vu-is, 
quibus vel iccirco libenter parui, quod cum semper amarint omnes hi ac 
tuentur poHtiora studia, tum Laurentius ipse anno abliinc sexto ab atroci 
crudelissimorum hominum theologistarum iniuria quodam suo divino con- 

i& silio magnum virum loannem Capnionem nobis servavit ac tutum pra^stitit. 
Proinde vel tautisper sacerdotem haberi me sine, dum victimam tibi lianc§.«2. 
faciam, hoc sacrum dedicem, uuila mea ibi arroganlia, sed temporis con- 
suetudine. Receptum hoc enim est, ut qui autliores vel auctius vel emen- 
datius in exemplaria describuntur , hi claris mmcupentur hominibus. Quod$.i3. 

3odum sequor, nulla teneor inepta opinione, quemadmodum Appion olim 
grammaticus, qui immorlales facere se quibus sua dedicasset iactitabat. 
Sed hjec ipsa iuepta estmora, ita errorem dum fugio, vehemenler erro 
inlerim. lam legendus enim author ipse, cuius agitur caussa, erat. Ecce 
Liviuin tibi igitur, tibi inquam tutelari deo, ahis in suum cuique usum, 

}5quem utinam diu legas, ut te diu perfruamur ipsi. IIoc pra^cipuum bonis 
omnibus volum esto. finis. 



* Tacitnm] Komfc a. 1515. m fol. a Phil. Beroaldo iim. editiim. habet, enim 
4,5. inprimis 2...5. ' Augustus 5. cf. Hiipra p. 225. ^ alios] nos ^. 5. ^*' Tzo- 
bel] sic h. L omneSy non Zobel. cf. infra add. epist, Schojastico 3. " adfini 2. 
4.5, litteratura 2.4. ** idcirco 2.4.5. ^^ Laurentius ... Capnionem nobis sor- 
ravit] eo quod sentoutite Hochstratauoe contra Reuchlinum conccptae dilationem 
impetravit.* cf. Reuchlini vit. a Maio script. p. 392. 403. et H. v. d. Hardt Afogun- 
tina Reuchlini hist. a. 1513. m. JSept. in Germania etc. celcbris. Helmst. 1715. 8°. 
** cst enim 4.5. auctoros 2.4.5. ^ Appion] ,,Apion quidam grammaticus, hic qucm 
Tiberius' Csesar cymbalum mundi vocabat, cum publicaB famff$ tympauum potius vi- 
deri posset, immortalitate a se donari scripsit, ad quos aliqua componcbat'\ Pliu. 
H. N. I. 1. " fecerc 4.5. ^ auctor 2.4.5. causa 5. •* finis. omiH, 2. ..5. 
Mogimt. Ann. M. D. XIX. addid. 4,5. Privilegium Maximiliani imp. datum est 
^Vuels, die nona mensis Decembris. An. M.D.Xyill.^ Erasmi Rot. misobarbaris 
scripta epifttnla, quee Huttenicam pra;fationem sequitur, in iine habct *vii. cal. 
MABT. AN. M.D.xix.* Nicolai Carbachii ad lectorcm epistula scripta est ^Mogun- 
tiae Idibu9 Martiis. M.D.XIX.'; Angstii epistola diem annumquc non indicat. 



252 CX. AD PR£P. XM LIVIVK. CXI. PANOEI «L60. IN OMNEM. XART. 15l9. 

[Addenda videtur ex Burscheri Spicileg, XV, Autographorum , UL rationemt qw 
intercessit Erasmo Rot, cum aulis et hominib, iBvi sui etc, Lips. 1792. 4^. p. VIII, 

THEODORICI A ZOBEL CAPITVLARIS ET SCH0LA8TICI MOGVNTINI 

EPISTOLA AD ERASMVM A. 1528. DATA.] 

S. D. Humanissiine paritcf ac doctissime vir, theologorum sincerissime. s 
Nichil afTecto magis quam tibi , tanto viro et de Chrislianis tuis maxime merito, 
me morigerum praestarc. Ob id. cum parvam rcm a nobis petas, nuUo cum 
negotio conficiendam, ut e\emp]ar quoddam Titi Livii, quod nobiscum latitare 
dicis, usibus superstitis Hicronymi FrQbenii credatur, curabo eam rem diligen- 
tissime et ubi Hieronymi quidam ad Francofurtanas nundinas advenerit, hoffli-ii 
nem voti compotem reddemus, cum tc autore et curatore non sit uisi egregios 
foBtus semper editurus. Interea tu bene vale, quem Christus Opt. Max. su» re- 
ligioni servet quam diutissime. Ex Noguntia, die nona Februarii NDXXVUI. 

Thcodoricus Zobel, Scholasticus Mog*. 
Doctissimo Viro, sacrarum literarum Antistiti maximo, i& 

D. Erasmo Roterodamo, Patrono modis omnibus colendo, 
Basilcie. 



?VBIWGiE. CXI. M. MART.A.I&I». 

1. .* 

AD D. ERNESTVM BAMFVM 39 

DE OMNE BRASSICAMI POETiE 

CHASPARIS PANGEI ELEGEIDION. 

[Ad exemplum epigrammatis Conradi Mutiani Rufi Hutteniano Nemini prtpmissi.] 

Num Omnem an Neminem genius mage dignus oliva 

Lusit. ad aBthcreos fama volante polos. ^ 

Hoc clypeum Argivum sortitus Brassica, at illo 
4 Huttenus, decoret quem herba revulsa solo? 

Paliados armigerae trutinam si ferre sub auras 
Fas, homo divinam virgulam ulcrque tenet. 
Pande fores, capiunt vix spissa theatra catcrvam: ^ 

s IIan venit: in scaena Roscius, omnis adcsl. 

Tubingie. 



CXI. I = tk HAN m OMNIS m I AVTOBE f lOANNB ALEXAn|dRO BRA8«lCA|]fO, FOKTA 

ET I Oratorc, k Caefare | Laureato. | (12 fotl. in 4^, In fine est: Sumptibus v»" 

prouidi loannis Knoblochi | incolse Arpfentineii. Formulis uero | Anshelmianis. Ani*^ 

XIX. I Menfe Aprili. 2 == Dornavii Amphitheatrum (Indic. bibl. nO.(J3.) p.7l9.sqq- 

3 = (lo. Chstian. Fischer) Opuscula selccta et rariora. Ff. et Lps. a. 1742. ^- 

p. 129.sqq. 

" In 1, 2. et 3, hi versus ut vix sensum elicias, ita expressi sunt : Nam [Nonc *' 
Omnem, aut veni, genins mage dignus obelo tum Hoc, clypeum arginnm x^' 
tus Brassica, at illo | Huttenus, decoret et r, sine incisione usque ad v, 6. ^ 
corruptum F^s homini, Eruinii uirgulam etc, •* clipeus Argivus, ^ h ^fT^ 
danisy res pretiosissima eademque obtentn difficillima. Zenob. proverb. VI-^ 
II. 2. c. interpp. " Pall. arm. trutina Pangeo libra critica esse mdetur, f^ 
fertur sub auras, uhi non ah^ipsa dea eiusve sacerdote adhibetur. tradin&ni ^* 



CXI. BllASSlCANf LAV8 NEMlKlS RVTT. CXII. BEATVS RH. AD ZVINOL. EP. 253 
IIHOJE. 2. 14. MART. 1519. 



INTEGRO ATQVE CURI8TIAN0 SACERDOTI 

DN. ERNESTO BAMFO HE8S0 CANONICO TVBINGENSI 

DOMINO ET PATRONO 8V0 INCOMPARABILI 

M. lOANNES ALEXANDER BRASSICANVS 

POETA ET ORATOR A C^SARE LAVREATVS S. 

Pestilentissimae ncquitiaB Lernani maiorcs noslri velis remisqne regnare 
»ti sunt/ nos anxie admodum (niliilominus tamen totis viribus ipsis Cerco- 

«is sceleratiores) querimur Neininem Troiano excidio 

[ae ipsa lovis diphthera antiquiorem Germanorum poetarum princeps Vlrichus 
tlenus, nobilium doctissimus atque doctorum nobilissimus, carminc ut nuilis 
neris crasso, ita omnibus nominibus erudito potentem fecit. Institui et ego. 
intum rude meum capituium, tum adco carica vena admitteret, Omiiem omniuin 
orem, et qui soius imprudens coclcas non captas cogitur exedere, subito 

odam .spiritu scribere, scu ut vcrius dicam cfTundere Tubingae. Ex 

aaeo nostro philosophico. Ani^ a conciliato Doo Opt. Max. M.D.XIX. Nensis 
rtii, Romuli primo\ die XIIH. 

OMNIS LOQVITVR 



Muionides, vatum Occanus, quoque talia novit, 
12 Dum mures ranis cantat oliesse truces; 

Virgilim culiccm lusit; qui est noster Homerus, 

Piurima tum facili carmina culta lyra, 
Stulticiam divam celebrat divinus Erasmus. 
iti Orbis honos, patria; candida stella plagae; 

Neminis Huttejio autore est caiitata Cbarybdis; 
Omnis ego, et nostri simiite pensa coli . . . 



BASILRJe. 



CXII. D.19.MART. A.1519. 

BEATVS RHENANVS ZINLIO SVO S. D. 

Libellus quem petieram accepi, scd querelam sacerdotum Leodiensium oblitus 
sti simul inittere. porrexerunt illi pcr suum nuntium schedam principibus 
rmania; qui superiori oistate eonvenerant apud Augustam Vindelicorum , com- 
ctenlem ea qua^ Bartolinus iu actis eius conventus strictim memorat. itaque 
'aLis ut ad me desrriptam mittas. A Galiis Germani«e nostra; maie metuo: 
n si vcrum est quod vuigo fertur et etiam a pnidentibus credi coeptum est, 
ntem videlicet Peliganli regi Francorum obnoxium esse factum, ut hunc in 
*as pntetur velut pignori subi<;ctum occupaturus, quid nohis praeter extremam 
amitateni imminere censes? misit enim ingentem aiiri vim ad ducem; et 
inquam in hoc «tudet, ut intestiuis ipsa Germauia seditioiiibus ac bellis di- 



CXII. Zvinglii Opp. (Indic. bibl. nO. 81.) p.70. sq. 

» ziHLio] Vlrico Zwinglio. ^^ Bartolin.] Cf. p. 224. '• Mont. Pelig.] Mont- 
laird, M&mpelgart Germanice, ^^ ducem] Vlricum Virtembergensem. 



. 254 CXII. BEATI RH. AD ZVINGL. EP. CXIII. ERASMI AP. CXIV. ADBLM. AD PIRCKR. IP. 

vexclur, verisimile lamcn non cst gralis tam immensam missitare pecuuiam. 

Huttcnus Phalarismum edidit contra ducem Wirlembergensem, 

dialogum eleganlissimum ; item alterum diaiogum quem Febrim inscripsit, in 
quo eardinalem S. Sixti, qui fuit ad Caesarem legatus, egregie (Apingit. qui 
in Gcrmaniam vencrat (sic enim Huttenus scribit), ut pecuniam colligeret in& 
bellum contra Turcas, quam Romanenses isti consumcrent etc. Edidit et jlia 
quasdam ad Leoncm X. omnium mortalium audeutissimus. Erasmus paraphrasin 
scripsit in duas ad Gorinthios epistolas. scripsit ad me lileras quae libellum 
sequare possent, dc Lutherio et aliis rebus. Epistolam Martini Lutherii quam 
Adelmanno misit Augustano, ut tibi fratificarer, descripsi: delectabit te virilisio 
et constans hominis animus. Bene vale. Ras. 19. Mart. 1519. 



LOVANII. 



GXIII. 28.lfAllT.I5l». 



DES. ERASMI ROT, APOLOGIA REIICIENS QVORVNDAM SVSPICIONES 
AC RVMORES NATOS EX DIALOGO FlGVJiATO QVI lACOBO LATOMO 
S, THEOL, LIC. INSCRIBITVR.J 15 

Vides igilur, humanissime lector, iameisi qucedam insuntin 

hoc dialogo , qucv probabilem haheant suspicionem , quasi non nihil ad me 
pertineant, iamen mullo maximam partem in me non hcerere. verum guo- 
niam videbam pcriculum , ne quum lector animadvertisset unum aut alterum 
locum in me tortum, putaret castera omnia in me torta essCj qu(e fortassis^ 
in Lutherum, aut Petrum Mosellanum, aut Huttenum^aut alium quempia» 
destrinxity occurrendum putavi. proinde de utroque nostrum male meretur 
qui nos hac onerant suspicione lacobum Latomum, quasi me volueril hoc 
dialogo configere, et me, quasi sim is in quem hcpc omnia competant. ^* 
de tota hac schola pessime merentur qui spargunt rumorem, hunc liheUum^ 
non unius esse Latomi, sed communi opera theologorum esse confialum. 
Poteram ad queedam copiosissime respondere, verum nec mihi visum est 
in his multum opeuB ponere, neque commilterc volui, lector , ut cum me- 
liorum iactura diulius in hisce frivolis meis delinereris. Bene vale. Lovanii, 
quinto Calend. April. Anno M.D.XIX. ^ 



CXIII. [Cf, infra Huiteni ep. ad Erasmum d. 5. lunii a. 1519. daitp § 6.] E» 
Erasmi Opp. Basil. 1540. fol. tom. IX. ].. 90. 



[Angstii epilogum ad librum do Guaiaco vide num. xcvi. p. 225.] 



AVOVST-S VINDELICORVM. 



CXmL 10. APBlLJe- 



BERNARDVS ADELMANNVS BILIBALDO PIRGKIIEIMERO S. * 

lam infra mcnsem lernas ad te cum nonnullis rebus dedi literas, qo>^ 
pra^ler luum morcm cum non respondcris, non alia causa mihi in roeDteiB 



CXIIII. Ex Henmanni Do cudi. literar. p. 174. sq. 
* cardin.] Oaietanum. 



CXIV. ADELIUN. AD PIRCKU. BP. CXV. HVTT. AD riLAVBERO. EP. VERE A. 1519. 255 

venit cfiiam infirmitas tua .^ Augustie. ludica Anno 

Salulis MDXrX. 

P. S. Huttenus edidit dialogum, in quo vchementer ducem WQrtembergen- 
sem ac alios laxat; forsan non cogitavit principes longas liabere manus. 



5 MOGVWTIJE. CXV. [mART. 8. APRI L? JSIO.j 

VLRICVS m HVTTEN 
ARNOLDO GLAVBERGER IVRECONSVLTO S. 

E Saxoiiibus scripsil ad me Stromer, res meas, libros et vestes, ad$.]. 
proximas uumlinas Francofordium vcnturas: hoc te curare iubeo apud 
portitores cottidie inquirentcm, uum vencrint. esl autmn librorum sarcina, 
Italico more colligata, atque iterum quoddam vasculum, quod et ipsum 
libros continet et vestes; si compercris perlata hsec istuc, ocissime mitte 
qul nunciet aliquem. Mitto tibi Phalarismum dialogiun. premitur nunc§.?. 
C^uaiacum, quod et ipsum ubi fueril perfectum, habebis; Fcbris dialc^us 
traduclus est in Germanicum; mittam impressum tuis, fratri, socero et 
sdiis cognatis munus:«tantum abest, ut metuam accedentem huc ilhun a 
laterc. Mira mihi circa emendos equos incumbil uecessitas: iube tuum^.3. 
socerum istic iuquirat, num qui sint vendibiles, atque illud proximc scribe; 
mieque enim mora est; ita celeriter paratur ha^c nobis expeditio, cui si 
nescis, ipsc interero. Optime vale cum socero, coniuge, fratre et liberis. 
JMoguntia;. raptim. 

^teber ^rrr Doctor, td) tirrfri)( mtii) tit brs Hla^rmrtftrrs ^an^ lortbrt^.^. 
ir «iriii bingltd) finlirn, brs |)frrl)cs ^albrit, miift rtmo rin yfrrl) fri^n vm 
^X tibtv XXIII ttallirni rtnrm «^nrd^t ^n rrttrn. 

* Inscriptio: Arnoldo (ilauberger Francofurdiensi 
IAj, Doclori longe doctissimo 
Amico syncero et venerando Sal. 
£x antogrApho pencs candcm Familiam (i. e. Glaubergicam) sed dilacerato ac lirso. 



CJXV. A = MS. Ilambnrg. [cf. ad seq. cpist.] num. XI. undey omissis inscriptionibus 

«t §. 4. dedit 2 = Wolf Conspcct. [cf. ad seq. cpist. num. 2.] p. 157. 3 = Wa- 

gcpseil n. xli. p. 220. 4 = Hatt. Miinch. III. p. 123. 

* nal yag dvvaiitg vnfg avQ-QOiicov ij PaaiXiQog iati xal x^^Q vnsQii-q^rig. fferodot, 
'VIII. 140. * Francofurdium ^. " Guiacum-*. Mense Aprili prodiit Uber de Guaiaco, 
««••^ illum a lat.] Cardinalcm Caictanum. ^ ^ iolcreo 4. ** (1519.) add. 3. 4. " |ir- 
bcr ete.] Uwc omiser, edd. ^ Inscriptionem omiser. edd. Arnoldus do*Glau- 
l>tirg, Francofurtcnsis , natus a. 148C., Papise a. 1515. iuris utriusque doctor, postea 
BTndicus patrise urbis factus, Catharinam Hamanni dc Iloltzhanscn filiam uxorcm 
babuit^ [Hsec Straussius ex cod. M8. geneal. Francof. mecnm communicavit.] 
Hamannns a. 1525. consul Francof. erat. {cf. Archivii infra cit. part. I. p. 17.) Ad 
frAtrem Amoldl, loanncm senatorem Francofordianum , qui cum vidua rei fami- 



256 CXVI. nVTTKKI AD ARNOLD. DB OLAVBERO EP. D. 14. A1»R. 1519. 

CXVT. 14. APBIL. 1519. 



BTVTGARDI^. 



VLRICVS DE HVTTEN 
ARNOLDO DE GLAVBERG 

CARISS. SAL. 

$.1. Qnia mililiie versor el qiisedam debel inesse militari ordini brevitas, s 

accipe de bello boc breviter: adbuc liostem non vidi. at urbes se df- 
derunt et pagi plurimi, putaturque sola restare Tubinga, in quam se No- 
bilitas contulit: nam de arce Asperga perinde non cura est militibus ne- 

$.2. stris. Abstinetur a populationibus , nisi ad victum quod attinct. Tp-aniius, 
qui peracerba non tantum pugna cxcepturus nos, sed profligaturus etiain>* 
videbatur, paucis cum equitibus aufugit in Galliam, ut plures, ut quidain 
ad Helvetios, qui mirabiliter deceperunt illum ablata magna 

§.x pecunia et defraudata fide. Summa rei est, eicctus omnia perdidil: Dam 

etiamsi pertinacissime obsidionem ferre decernant, tanlo 

— restare non poterunt. copiarum apud nos mira e^t forliludo:i5 

equitum census est ad UH milia, aut infra eum numerum, peditum XXX 
milia; macbinarum species longe pulcberrima amiciS est, terrori iiiimicis 

§.4. summo. Dixi tibi non csse metum ab Helvetiis, quod etiam mentitus non 
sum, ut eliam in votis sit militibus noslris pugnarc adversus infidissimani 
gentem, dicuntqne omnes omnium ordinum passim, utinam -^ 



CXVI. 1 =: MS. Hamburg: bibL voL LXVI. n». xii. (diiigenter coUat, a cel Petrr- 
sen,) unde hanc episioiam, sed sine utraque inscripiione publicavit 2 = lo. Chph. 

Wolf , Consp. supcUectilis cpistoIicsB et litcrariie manu exaratie. etc. Hambarg. 
1736. 8». p: 158. sq. 3 = Wagenseil. n. xxxiii. p. 205. sq. 4 = Munch. Hott 

Opp. III. p. 140. sq. 5 = Kraft (Indic. bibliogr. num.84.) p. B.sq. 

; f 

liaris copia magis quam generis splendore commendata Catharina Gench sire 
Geych matrimonium contraxit, alterius fratris, Hieronymi a Glauburg, queniAl- 
ciatus Tieini iuris utriusquo doctorem renuntiaverat, Mediolani a. 1530. scripU 
epistola cxtat in „Frankfurl, Archiv fHr dlt, deutschc Litteratur v, I, C, v, Fiehr^ 
genannt Baur v. Eyseneck, II. p. 131... 133. Ff. a, M, 1812. 8». Ad eundem loanneti 
a Glauburg puto datam essc epistolam (ibidem p. 125... 131. publicatam), cni r6- 
centior manus inscripsit ^yBrief der Maryaretha Homginn an ihren Sohn lokt»» 
von Glauburg, datnais in Hlttenberg studirend; sie wiil ihtn Anna Knobtauch freit»' 
Anno 1520." 

* Inscriptionem ex MS. datam omis, 1, * ordini militari 2..,4. * non pe'- 
inde 5. . • Lacunam inter attinet ^t Xjr. indicant edd. sed in MS, laeuntt w*' 
cium deietum cst. Tyrannus, (Ulricus dux IVirtembergensis) add. 3.4. " qnidw» 

•] excideHt opinantnr, *. coniciunt. ** oblata 5, falso. mH** 

omis. edd. " Nam ] an Tubingenses? **. si (post ctiamsi) add,^ 

decemunt 5, tanto ] an exercitui? ** mil. MS. millia edd. '*'■' 

fidiss. MS. *« utinam ] an cum Hclvetiis dimicare detnr »«/«■* 

quidt 



CXVI. aVTT. AD OtAVB. ISP. CXVII. HVTT. AD LVC. Dfi BRfiNBfeBO B!>. 2l . At>B. 1519. 257 

De Gallo nescitur quid ille sibi promittat; nos eum neque meluimus, et$.5. 
valde speramus: nam copiis cum abundamus, hostem desyderamus polen- 
tem, divitem, spe praedaB ac gloriaR simul. De pra^da nibil dum accepi; ut 
primum accepero, mitlam aliquid uxori tuie, libi soceroque seni. De rebus$.6. 
smeis non possum certi abquid mandare nunc; exspecta ulteriorem ali- ' 
quam meam epistolam. interim cura ut Orationes in tyrannum describan- 
tur. Quod pene excidit, paucis ante fugam diebus, cum Tubingae ageretS?. 
tyrannus, fuit ibi ciun illo simul uxor gentilis mei interempli. quod id- 
circo non patior ignorare te, quo ne cuiquam dubium esse sinas inter- 
loempUonis causam spurcissimam mulierein, foedissimum scortum, nostrum • 
exitium, et huius belli Helenam; quam oportuit, si dii voluissent, in manus 
venire nostras, ut po^nas daret. Hsbc breviter, ut in tanta copia. Valefs. 
cum uxore tua et socero. iterumque vale. XVIIl. Kal. Maii, Stutgard. 
apud Capnionem. 
\h P. S. Hodie in manus nostras venit oppidum Reutlingen cum arce. 
Inscriptio: Arnoldo de Glauberg Francofurdiensi lureconsullo 
longe doctissimo, Amico vero inter paucos fide 
et probitate venerabili Salut. 
£x aatographo apud eand. Familiam [t. e. Glauhergicam], 



"20 KX 8BCVNDI8 A STVDOABDIA CXVIL ^^* ^'*''^^- ^''^^* 
CA8TBIB. % ' ' 

VLRICHVS DE IIVTTEN 
LVCifi DE ERENBERGK CANONICO 
ET AMICIS MOGVNTIAE OMNIBVS SVIS 
^^ SALVTEM. 

Quandani dedi aliam longani epistolam ad amplissimum virnm Lan-f.i. 
rentium Truchses decanum, in qua de rebus quae hic geruntur omnibus 



CXVII. H. A, 2. 3. cf. ad n. cvii. adnott. 2 = Wagenscil. n. xxxii. p. 202...204. 
3 = Miinch. III. p. 144.. .140. — Huius ep. partein dodit etiam BurckbarduB I. 
p. 218. sq. (Gcrmanicc novem priores huius epistola? §§. extant ap. SStelnhofer. 
Neue Wirtenherg, Chronik Thl. 4. (Stuttg. 1755. 8".) p. 502.. .594. Fatue Huttenum 
conviciatur scriptaque eius barbaris vcrsionibus corrunijut Maulbronnensis chro- 
nista sive a Gabelkofcro collectornm transcriptorem appclles, ut duccm Ulricnm 
egrcgfiiim principem fuisse demonstret. 

* desideramus edd, ' divitem omiser, 2, ..4, De MS. duhito, ^ mandere MS. 
Exsp. omnes. ® interemti (MS. '*) edd. pra'ter 5. ^^^ int. c. ; sp. 2.5, interemt. causani ; 
8p. 3.4, *• socero] Hamauno de Holtzhausen. cf. annofc. p. 250. (1519.) add. 3. ..5, 
•• luscr. omiser. edd, prwter 5, qui imcr, prioris epistoia' huc trahens dedit: Arnoldo 
Glauberger Francofurtensi L. L. Doctori longe doctissimo, Amico syncero et ve- 
nerando Bal. 

HVTTBMI OpP. VOL. I. 17 



25S CXVII. nVTT. AD LVC. Dfi EREKBBRO ET MOO. AltlC. EP. t>, 21. APR. 1619. 

plenissime scriptuni esl. ipsam vobis ut ostenderet iussi. quod si facUim 

§.2. est, bene habet, siii vero, breviler rerum hic capila accipite. Nonduni 
hostem vidi: nihil tyraimo hoc fugacius, nihil imbecillius inventum est; 
ita fugit ut non respiciat, tantum abest defensionem ut ineat; mirum dictu 
est quantis nos ilineribus praecesserit ; omnia eius occupamus» nuUo adhuc& 
negotio: dcdunt se civitates passim: quid facerent aliud enim? salutant 
nos quinetiam occursantes plerique Hberatores et servatores suos, ac salu- 
tem preciintur, iit expulso tyranno Isctitia gestientes ac frementes, haud 

$.3. aha ratione. quam in vicem prieda et populationibus abstinemus, necdum 
occidimus nisi paucos nescio quo errore defensionem molitos. in manibusi» 
omnia nostris aut sunt aiit futura iamiam putantur: ex iis quae munitis- 
sima sunt et quibus plurinuim ille fidit, ob idque praesidiis et rebus ad 
victum necessariis firmavit, obtinuimus iam quaedam, alia spe prsecipimus. 

§. 4. Tul)inga^ urbs si accipi siiie arce seorsuin possit, et ipsa se dedit ma- 
xiina inibi pnTsidia sunt, pulveris inagna vis, ex nobiUtate imprimis com-i« 
plures, et inter eos tuus, o Luca, frater Petrus, qui Franciscum ducto- 

$.5. rem adfatus est heri, cum permitteretur coiloquium.- Ilabentur ibi omnes 
thesauri ct quae cara habuit tyraniius; pra^lerea ipsius liberi masculus el 
piieila: aufugit eniin omnibus post se relictis, viginti cum equitibus solis. 
Uui in prtesidio siint, conditiones nobiscum paciscentes sic dedunt arc^m,r 
ut lideiii exigant vicissiin iu principis pueri potestatein fore hanc, ubi ad- - 
olcvertt, una cuin iis quaj relicta ibi sunt omnibus. non videntur acce- - 

§. 6. pturi duces , quapropter inagnis se operibus tueri * dconantur. Aspurgam^ 
habet parricida oinniuin iicquissiinus ac crudelissimus lo. Leoiihardus dr^» 
Reyschach, is qiii suain nuper uxorein, eanique gravidam, ^t ancillam^ 

3 fiigatius cdd. ' suos cojt, //. 3. sui A.2, * ac frcm. delev. //. 3. ** 6det ^^ 
*^ pulv. ni. vis nddid. II. 3. celeri non hahent. *® Francisc.JSickiugcnsom. *" libe n ^ 
Christophorus et Anna. . ** ac] ct corr. H. 3. •* Rejschach] cf. Heyd Vlr. 
Hurttemb. 1811. 8^. I. p. 502. Heischachii relationem de ohsidione Asperga* md. '^my^ 
Sattlermn Topoqr. v. Jftirtlemb. I. 154. Aequalo, post Maximiliani imp. obitum c(k- ^t^. 
positum poema, quod primum prodiit in 1 fol. extatque in bibl. rcg. Monac^lj 
Aretinus {Betjtr. z. Gesch. u. /M. 1805. 8". IV. p. 524. ss.) et ex hoc L. v, Soltm XCq 
deutsche hist. Volkslieder {Lpz. 1815. 8^ p. 242. sqq.) cdiderunt "€in ll(D9f li* 9^ 
tim t^rrt3O0 i»on tDtrt^tnbrrg. jn Um t^on. ^^ ftun^ an rtncn /Horgtn." Ex eo stro- 
pha? 8. sqq. huc pertinent: 

Prn oon ^uttrn t^aft )iu rrrtoc^rn* 

rd)rntlt(^ ums Irben bra4)t, 

i;ert3O0 Dlrtc^ otrn tDtrttrnber^ , 

ift ttxt dn 0ro|fe fd)mad), 

niao 0u ttn armen Cont^en t^aft 0et^on, 

wtxtKfi fte ^tr ^aran ^e^enAen , 

katner mfirt bep ^tr fton. 

^ans ftnlyart oon IRpfc^ tiu 0ro^er m5r)ier, 

^aft 0ett)on ntt red^t, 



CXVIt. HVTf. AD LVC. DB BBBHBBRa ET MOO. 41110. BP. D. 21. APB. 1510. 259 

iin ipsam gravidam, ac ministrum oh ncscio qiiam frivole sumptam sii- 
eionem uno impetu eademque hora occidit. Sed de eo pra>«idio c^n-S.7. 
etur poslea: nunc in Tubingain intenti omnium animi sunt; oppugna- 
1U8, nisi ultro in potestatem veniat, modis omnibus. Fertur ille ex 
lliis accersere et aliunde auxiha, sed nullo nostro metu: iam liostein 
m deesse nohis querimur, exercitu freti, qualem diu non vidit Ger- 
nia. feruntur et Helvetii huic se denuo immiscere negotio, niagna mul- 
am spe fore ut eliciantur istis e montihus. In omiieni eventum con-$.s. 
I sunt et copi» sunt in iniruin modum numeros«P: pro^^e cum lustra- 
ur exercitus, censa sunt eorum qui stipendia faciunt, ^litum quideni 
ia XXVI, equitum IIII milia: nam ingens multitudo non conscriptorum 
luHur, quam VI milium esse ferunt. Omnium nihil hebes aut inflrmum, $.9. 
•a alacritas, incredihile rohur: date milii Turcas, et Asiam iubete his 
His impetere: pra^terea machin» sunt et opera bellica instructissime. 
% inierea providebitis imperio istic et regem facietis; quod Christus velit, §. lo. 
ex commodo simui et honestate pu))lica per vos agatur. Ecce autem 
Blnm poniificis, illum a latere, ut fertis? quando erit ut se cognoscat 
rmania, ut intelligat unde sibi fucus flat? Incipit illi autem vinum pla- 
e? et perdices illis tandem Romanis gustu respondent? repertum ad- 
i est ad nauscatoris stomachiim quod faciat? Romam! o legatos a 



)ctn iDrtb l^aft tfn trmottttt^ 
fd)entlt<l| tit magt imt aud) rftn knrd)t , 
fbot iufirtfi ntt ongcrodKn lon, 
mittft tfu 9et3 ntt rrfd)o|f(n, 
niuft l)an0(n an dnem paum. 

Sans fin^avt oon IRpfd^a tu grofter mSr^er 
nNis 3e9c^ft ^u bao Ktnli tn mutter leib, 
rfVL baft fte onerltdi ge^pgenf 
0efet3t etn blo^ee fc^wert an iren leib , 
^ao framenbtl^ umnn )af tft pldb, 
fte ^at ttiv mulfen fagen 
mao ^u l)aft geren ge^ort. 



i^no ftn^art oon lAj)fdta )u bift etn gro^er morber 
baft ^etnem ffirften falfc^e re^ angeben, 
Mrum tbut er ^tc^ auf entbalten 
omi frtft ^tr 9et3 ^etn leben, 
0leid) umi 0let(^ ^efeUen fic^ 0ern, 
alt afen on^ jun0 pfafen, 
tfaT^a tit wiitftn bern. 

1 

* ille] dttx Wiirtcmb. ' Helv.] Suitzeri corr. ff. 3. ** millia et sic in sqq. 
*^ legat. pont.] In sqq. ad Fehrim I, aUudit, 

17» 



260 CXVII. HVTT. AD ftREHB. KP. CXVIIl. SBlBlll kt> ttVtT. «P. D. 23. APB. lSI9. 

§. M.latere! Non possuin plnra: iam tuba conoinit enim: post copiose aliqnid, 
spero victa Tubiiiga. Valete mei memores; nam vos ego impeiise diligo. 
E\ secuiidis a Studgardia castris. Kaptim inter lubas, hinnitus, (ympana 
et strepituni castrensein. XI. Cal. Maii. 



\ 



LOVAMII. CXVIII. 23. APEIl.. I.M». ; ^ 5 

^ ERASMVS HVTTENO S. D. 

§. 1. Tol studiorum lahoribus obrutus, ul mirum sit tne cuiquam <mnino *o 
respondere, swpius tibi respondi quam tu ad me scripseris^ si modo per- — 

feruntur quw mittimus; et tamen pertinax silentium meum accusas mecum" — 

§.2. que delitigas quasi parum sit hominutn qui mecum rixentur. Jngenlem volu- \ r — n 

ptatem mihi nunciaSy quod tali animo sit in me R. D. archiepiscopus Mogun- 

tinensis, et tibi talem Mcecenatem gratxdari non desino. cwierum libelluik ^^ 
illi dicatum iampridem meo sumptu misi per iuvenem quendam, vna cum «^ 
titeris ad te, simulque prwfationem ad Guolphangum Angustum; eum ex *==« 
literis RJienani intelligo Basileam usque pervenisse; quid egerit Maguntia^t -mna 
nescio. demiror si non peregit mandatUy cum addiderim libellum memo- 

§.xrialem. Prafucimuslibello epistolam eruditam et elegantem archiepiscopi, •-'^t 
non ptT/nde ut extaret illius erga mc favoris monumentum, atque ut aiios s^^ 

tanti principis exemplo ad bonarum literarum studium accenderem. et vi- '- 

deor mihi' profecisse : nam clarissimo iuveni Gulielmo de Crog, duci et ^-*f/» 

episcopo Cameracensi, archiepiscopo Toletano, denique cardinali, quan- 

quam alias satis videretur ad honesta studia propensus, famen ex Ma '- 

§. 4. guntinensis epistola lecta non mediocre calcar additum tidetur. Auiam tuam, ^ ^*^, 



CXVIII. A = Erasiui Epp. (Iii.lic. bibliogr. ii«. r>3,l.) p. 204. sq. B = ibid. 53,2- '^ ?. 
p. 205. sq. 1 =^. ibia. .'>H,.3. j). 251 . sq. 2 == ibid. 5:^,4. p. 359. aq. vi. 14. 3 = ibid- M^mA. 
53,5. roll. 433. s([. 11. ccccxiii. 4 = Erasmi epp. sclcctiore». Basil. 1719. 8*. *^-^. 

p. 188... 190. 5 r^: Wajrcnsoil. n. xxxi. p. 199. sqq. 6 = Hutt. Mlinch. UI. 

p. 140...142. 7 ^- Kraft (Inrlic. bibl. n". 84.) y. 12. sq. ^ 

3 Studgardia corr. 11. 3. pro Tiibinj^a A. 2. * M.D.XIX. add. 2. 3. 

*** Ad §. 2. cf. iiifra Huttcni resp. d. 5. lun. a. 1519. datnm. ** nmitiAS 1. -/.../^^ "• 
n.ii. omis. 2. sqq. ** Mwccnatcin /. MecoBnatem .^l ^. -#. MaconatemT. **WolphgaBc:^^^^- 
gum 4. Augustum 2. 3. 5. ..7. Debebant nosse AngHtinm. ** Mog^nntis 6. 7. *•■" dil» c- 
morabileui 5.6. ^^ non perinde: atque] vutt non tam ut ... qnam nt ... exBtaret — ^- 
*" Guilelmo 0. Gulielino 4. Guil. lacobiis de Croy princeps, ex episcopo Cam- ^- 
racensi Caroli V. imp. prccibus psenc puer galcmm adeptns (d. 1. Apr. a. 151 a^^.) 
inter dlaconos cardinales scdit, post Toletana; eccl. pnefectns cst. obiit eqno 4 ^- 
lapsus Wormatinf» (**d. 31. iJec. a. 1523. seu verins post pridie Nonas lanua «^i 
a. 1521. letatis xxiii.'*). Ludovicnm Vivem inter aulicos snoB haboit. Cf. CiaccoKV/V 
vitas pontiff. RK. Kom. 1677. fol. III. p.34tt. »•« Moguntinensis /.,.7. 



I 



CXVIII. SRA8MI ROT. AD HTTTENVM KP. D. 23. APR. 1519. 261 

ctm Sfppius essei in manihm, iamen semper exctMi hacienus aliqitid ne- 
gocU leciurieniem inierpelians. quod legi, perpiacuii: quid enim Huiieni 
non piaceai? Fehrim ac Phalarismum nescio qui curaruni rursus excu^ 
dendum: ai Febris Lovanii veiiia esi disirahi, quod quosdam '^ficd-sovg 
nominaiim atiingere videreiur; alioqui perpiacei omnibus, Phaiarismus 
quoniam adha^rehai Fehri, una cum Fehre exulat, sed Lovanio duniaxai^ 
neque enim longius se proferi huius schoiw iyrannis, Susceperani et Ora- 
iionem excudendam, nec saiis scio quo consiiio prorogent, Sed quid ego^-^- 
audio? Huiienus ioius ferreus in acie dtmicahit? Piane video ie helio na- 
ium^ qui non caiamo iantum ei lingua, sed ei Mavortiu armis pugnes. 
quanquam quid magni, si nun& ausis inier tam multos adversus unum 
pugnare, cum olim Bononiw unus tam mulios profligaris? Laudo fortem^.T, 
animum, sed iamen si me audies servahis Huitenum Musis: nam unde 
ndbis iaie ingenium, si quid accidai, quod avertani superi? nosti Mariem 
okkonQoqakkov, nec satis propicium bonis ingeniis, uipote deorum omnium 
sioiidissimtm. Bene sit, sed tamen si quid acciderii, ipse iibi tuis scripiis . 
extruxisti monumenium cere perennius, Neque nos tamen defuiuri sumus §.s. 
officio nosiro: nam si quid Erasmi scripta valebuni, 

nuila dies unquam memori nos eximei eevo. 
Triumphum nondum vidimus. gratum erai quod nostro consi/io iam diu 
presserint; nec dubito quin totum argumentum sint moderati, Rixarum 
nuiius esi ftnis: ut ceeteris omnibus simus superiores^ sr/cophantiis , men- 
daciis, conviciis ionge vincimur: non possum non ingenue fateri quod vero 
verius esi: sed prwstai hac parie uliro herham dare quam iurpiter de- 
pugnare, Neque enim solum perpendendum est nobis, quid dignum sit iis§.9. 
in quos scribimus, verum etiam quid nohis dignum sit qui scribimus: pui- 
chrius esi aiiquando modestia quam causa superiorem esse, et sunt qua* 
nohis potius agenda sint. Malim ego iotum mensem in Pauium aut in 



*•* negotii -i,,,?. ' Febrim et PhaLarismum Lovanii ineunte a. 1519. typis 
expressos fuisse ex h. I. adparet. cxemplaria, nisi cx iis sunt quo^ sine loci in- 
dicatione prodierunt, ad unum omhia deperiisse videntur: praoter Parisionses 
Romanamque quas potui, omnes fcre bibliothecas pcrquisivi, quid Uuttenicorum 
scriptorum contiuerent; sed ex iis quao ad h. 1. pertinent, unum dialogorum (For- 
tanffi, ntriusque Febris, Triadis Kom. et Insi>icientium) exempluip „Inipref- 
fam Louanij per Petrfi Acheftan impefis | P>achel Volphgrant Anno Domini, | 
H.D.XXI. MenfisOctobris. ( " in 4^ habeo quod memorem. * rjiii^tovg] semideos, 
i.cprwtatosecclesiasticos, Febris] ea^. 'uidetur5...7. ^exsulatJ.?. '•* orationem] 
AvgMStcB a, 1§18, in 4^, Moguntiw a. 1519, in 8^, publicatam, ** Quamquam 7. " cum 
olim etc.] cf. supra Hutteni ad Erasm. die 21. lulii a. 1517. datam epist. ^^ dl- 
loMQ.] inconstantem , nunc huic nunc illi fauentem, propitium 2. J. ^. " exstru- 
xiBti ^.5...7. monum.] cf.Uor.od. 111.30,1. perhenn.^. ^**-*® siquid ctc.] cf. Ver- 
gil. Aen. IX. 444. sq. *^ Triumph.] Capnionis. ^ convitiis 2„,4, •« qui omis. 7. 



262 CXVIII. EBA8UI AD UVTT. EP. CXIX. UVTT. AD OLAVBERG EP. D. 30. APB. 1519. 

evangelium explanandvm insumere, quam diem hmusmodi rijcis canierere. 
Bene vaie, morlalium cMrissime. Lovanii. IX. Calend. Maias. Anno 
M.D.XIX. 



APVn 8TVD0ARDIAM. CXVIIII. »0. APRIL. 1519. 



VLRICHVS DE IIVTTEN 5^ 

ARNOLDO DE GLAVBERG 

IVRECON8VLTO PRANCOPVRDIANO 
SALVTEMI 

5.1. Nudiustertiiis Tiibingani in ileditionem accepimus, arcem modis omDi- — i- 
bus et contra quamcunque vim munitam. sed ille nobiscuin pugnat qui mm 
hominum conscientias agit et cogitationes impellil; ipse vincit, ipse de- — -^ 
bellat. IIuc eos milii, siqui us({uam sunt, qui negaut deum curam mor- — — • 
* talium habere uliam! ita pra^entem, Arnoldc, divinam opem sensimus, «-^ 
ita manifeste conspeximus, palani experti sumus. Optime a Francisco du- — m- 
ctore et revereutissime tractor; maiorem in Germania humanitatem nou in- — ji-ij 
veni hoc in genere: liabet nie secum assidue, et ad latus liabet; donnitS mAi 
una, et fabulis dat operam, miscetque colloquia mirifice suavia. literas^ m8 

$.2. ver.o admiratur ut ncmo: magnus per omnia vir et dignus queni maxim ^rvix 
omnes faciant; animus in utramque fortunam munitus, altus, invictus ^^; 
sermo gravis de rebus summis, qui arguit cogitationes nihil humile, am ^mn-n 
plissima omnia ac splendidissima agitantes; conversatio est iucunda, suavi^v is 



CXVIIIL H. A. iit ad n. CXVII. adnotavimus. 2 = Wagenscil. n. xxx. p. m.sc^^q. 
3 = Hutt. Miinch. III. p. L30. 8q. 4 == Kraft (Ind. bibl. n. &4.) p. 9. sq. 

* c1aris8iine 6. carissime 7. Lovanio 23. Aprilis, Anno 1519. J. 

' Francofurdano 2. „4. •* Sine teste, quem non habuisse opinor, rettul^^^»* 
Chr. W. Spieker {Ge.Hch. Martin Luthers, vol.h Berlin 1818. 8». p. 125.) ,,3m jhic^^« 
,M^ fc^rt»abif(^cn SBuubcii cjccjcn Ulrit^ oon ^Siirtcmbcrg fuc^tc ^tcfln^en ben frc— ^»' 
,,bcit3Ucbcubcu .^«ttcu auf uub fpra<% guibm: *3* *>*" ^cr SRiUcr Don (ybcmborf [?v — ^ 
„luit scriptor Ehernhvrg] , bir Taugft guQCt^u in frcunbUilier ©cftnnung. 5)cin frfb^^*' 
,Atx 3}Jutb, bciu rittcrUcbcr Siuu, bcin J&afe gcgcn ©ctoaft unb Unrc^t l^abcn mict ci^**' 
,,jiidft. ^g ifl ic^t ciuc bcfc3cit; bcr ©ctraUigc untcrbriicft bcn @4ioa<^cn unb ^lf^^' 
„\it\i fiCijt ubcr iWcblic^fcit. 3)ic St'\x&it S^vnoL&jiti im ^lcnb wnb bic ^affcn briit ^^ 
,/:Po«]^cit uub '}lrc\Ufl. ^a tl^ut c« notb, ba^ tiiit bcutf(^c 2RiinncT mit aRutb «'""•* 
„ih:aft jufammcubaUcu, uub ui(^t burt^ ihr ©tittftticn au(% \a Scrr&t^crn an bcr S^'/' 
,,tcn ©a(bc n»crbcu. @icb mir bcinc ^anb, ebler Ufric^, bafi toir jufammcn fiirjt^ ^'' 
„^eit unb (5brif!cntl)um Icbcn uub flcrbcn n?cllcu\" Sic fabulamm narraicires ^ *' 
qunntur historianimque corruptores (ut Miinch, Sickingen I. p. 115. sq. qni sn^^^ 
transcripta quasi vera Sickiugiana verba csse possent, repetiit); einsmodi qa^" 
phimbeas nebulas nou finxerunt noqne Franciscus, neqne, qnamTiB fparttMUtm^'' 
%ov fuinse vnlgo fcrunt, Uuttenus. '' Litteras ^. ^' atranq)^. 



CIX. HVTT. ADOLAYB. EP. CXX. HVTT. AD BBAT. BHBNAN. EP. D. 30. APB. t.MO. 263 

nvictus; superbe nihil, liheraliter omiiia dicit ac facit; ipse apertiis , odit 
cum, delestatur pompani. A^e vero apud milites quantus favor, quod$.4. 
syderium: pene dolent alleri exercitus summam permissam. Carum esse* 
3eo civitati tuae lieroem omnis generis virtutibus auctum et ornatum. 
fic ad Aspurga; oppugnationem movemus, vi arbitror capiendam, nam$.5. 

hominibus msessa est desperatis; ea devicta siquando auxiliator Cbri- 
is dabit, una restat NiiTa, omnium opinlone de facile expugnabilis. 
lanta victoria quam nullo pene negotio paritur! Ipse tyrannus non au-$.6. 
mus ubr sit; fugit paucis comitatus, relictis post se rebus omnibus, pe- 
nia etiam ac liberis. loannem Huttenum refodimus quodam in vico baud §. ?. 
ige a silva, ubi occisus est, sepultum. rem admirandam et cuius prope 
Jlius hominis fides capax sit, vidisses, quartum iam annum defossum 
rpus non consumptum, non putrefactum, totam adbuc faciem cogno- 
ibiiem; quinetiam sanguine commaduit attactum: en igitur innocentice 
Aimonium: deposuimus Esling<e, inde ad patripm sepulturam devecturi. 
lae scripsi de uxore ducenda, ut sunt scripta accipies. nihil simulo, s.s. 
oposui id milii, si per illos bceat. Tuam uxorem, liberosque tuos, ac 
lun imprimis venerabilem senem llammonem socerum (uum valere iubeo. 
luiabis praeterea ex me tuum fralrem nostrosque istic omnes. Vale. 
ttd Studgardiam. pridie Calen. Maii. Anno M.D.XIX. 



cxx. 



X THKBMI8 BADENSIBV8. UAA, 30. APBIL. 1519. 



LRiaiVS HVTTENVS BEATO RIIENANO ET AMOKBACCJIIS SALVT. 

Hodie in has me hic Tbermas couieci mediii, ut remollefcani , boc§. '. 
ift beiiu, in quo hoftem non vidi, baud meo quidem metu, fed Tyranni 
gacitate. En illum igitur egregie ferocem Sueuoru principem, qui nos 
ntuitu oculorii fuoru adufturus videbatur. Quo de tinior erat, ne primii 
uenientes nos fubito occurfu vna omnes opprimerel. Quem fic paratu 



CX. Hanc epistolam ex Hutteni autogrnpho Selestadii, ubi in bibl. civitatis 
rvatnr, exactis8imc descriptam quantum per operas fieri potuit adcuratissime 
m omnibus suis siglis interpunctionibusque q. v. repeti curavi. Nou satis ad- 
rate primi editoris munerc functus est /{ [id est Kiihrich (Indic. bibliogr. n^ 85.) 
p. 019. sq.] 

• defiderium 2. „4 Pcene 4. ut in sq. alteri] Georgio Frundsherg sub ducc 
lilielmo Bavaro. ' Niffa] Neuffen, oppinione 2. * rcbus addid, H. 3.4. 
lo. Hntt.] Cf. Orat. V. in duc. Virtenp. versus finem et epist. seq. §. 6. " ho- 
nis addid, 11. 3. 4, ** Esslingse 2„.4. ** scripsi do ux.] llwc quidem ep, non 
tare videtur; sed cf. infra ep. d. 25. lul. a. 1519. datam. de nx. duc.] cf infra 
czxxi. *• inprimis 2...4. Hammonem] socerum Amoldi de Cilauburg, Haman- 
m B. Amandum de Holtzhausen. cf. supra p. 256. annot. *^ fratr. tuum 2„.4, 

** Amorbachiis 72. 



264 CXX. HVTTKNI AD BEAT. RHBNAN. ET AMORBACCH. EP. D. SO. APR. 1&19. 



P 



liomines (licebat, iil nulla falis aduerrum vis effet. Cuius tanta ferebatur 
effe animi magnitiido, ut terrore efYireret, quod armis alij non poffent 

$-?'Illa inqua tanta, tam ferox, tam bellicofa, tam Tmanis, tam inuicta belua, 
comorfa efl, nec remordit. fugala eft, nec reftitit. eiecta efl, nec fub- 
Ailit. Et nuiic ad Gallos aufugiffe fertiir, auxilia inde aliaturus qiiibus & 
in nos referatur. Hui Gallos. Hui auxilia. lam hoc profpectum nobis elt 
Veniant et Galli, et fiquos praetcrea hanc patriam turbare iiiuat. Nun^ 

§.3. paratiores inueniri potoramus. Vtina videretis exercitum noftriim, qui viri, 
qu^ arma. Pra^fertim quod eqiiitu robur Francifcus ducat. Ad feptiogeD- 
tos priiis addiictos, alij rurfus centn venerunt pari armatura. Proxima ** 
luftratione cenfa funt peditii qiii ftipendia faciut, xxv Mil. Equitu iiij Mil. 

$.4. Cottidie aliquj aut fediciofi, aut inualidi, aut minus apti, reijciuntur, in 
eoriiqs loca meliores deliguntur Qiiod fiqua vis ingruat, parata nobis fe- 
runtur , qup breui veniant alia milia multa. Francifciis certe fi vocet hodie, 
fexcentos el ampliiis optime inflnictos equites, eofcp xx? intra diem addet <* 

§.\ Atqj ha;c voliii fcire vos, quo nequid temere nobis metueretis. Pauc^is ante 
dies Tubinga fe dedidit, cum aliquot dieru obfidione paffa effet, roDfifa 

$. «. pr^fidiis in arce virorii nobiliu, quos ille iiefcio ut obnoxios habuerat. Ad 
vmbilicu ieiunioru interempti Hutteni corpiis refodimus, ad patriam fepuf- 
tiirii remiffuri. Qu» de miracidu vobis fcribo. Adhiic- albet facies uoiidd^ 
confumpta carne, potuitqj ab his qui benc notu habuerat cognofci. OuId- 
etiH aperta tiimha faiiguis veliil aqiia mixtus efniixit, quartu pofl q» occifus 
edt anmi. Hoc fcribite aiiiicis veftris vbiubi funt, mea; fidei periculo. Ve- 
riim eft eiiim, nec mendaciil vohis impiitari dehet, me^ indicio rem diuoi' 

$.7. gantihus. Ha^c in aquis fcriho. lireui iit arhitror Mogiintia rediturus, qiio fcri-* 
hetis mihi , in «Tdes Zohelli j. Valcte ex Thermis Badenfih. raptim ij Caln Maij 
Jnscriptio: Beato Rhenano et trihiis Amorhachiis viris iit literalis ito , 
fihi egregie caris amicis apud Bafileam Salutem. 

* adversariorum H, anle ferebatur delevit vid (scriptitrus fuerat videbfttnri. 
* es.Hc omis. H. alii ariniH H. ' fera {pro ferox) H. bellua H. ' ni qoo» f^ 
Nusqnam H. " seditiosi H. »* loca] non satis tlistincte sciHpta est a, foH. eti <»• 
Hi qua H. " millia H. ** XX intra dics H. " iie quid H, timueritifl (^ 
nietueretis) H. *» umbil. ieiun.] media ieiunia, nohis ^DUttfaftcn. Dominiea 1^^^ 
a. 1510. incidit in d. 31. Mart. Cf. ad h. § proxime superioris ep. § 7. refodimosl 
in rico Ilolzprerlinr^en. Cf. //ef/d. Ulr. //zog zu H'3rttemb. Tubing.lSii. 8«. I. p.»^ 
'**** patrium sepnlchruni remissuri. Qnod mir. corrupte H. ***• Quin etiai» ^- 
2».ti Venim ... diuulpantibua. omisit H. ante debet repetitttm vobis deferit midvr' 
•« Zobelii H. Theodoricus JJobel, capitularis et scholasticus Mognntin. qoi ^' 
Livio Moguntiwi latitaute d. 0. Febr. a. 1528. ad Erasmum scripsit epistoUm •np'* 
exhibitam p. 252. 11 Calend. falso H. Ceterum hflec epistola utnun rerer* 

cum proxinie antecedenti eodem die scripta sit, in medio relinquo. ^ Httei^ 
scriptio utmin Hutteni recentiorive nianu scripta sit, nunc uon video. 



CXXI. SBA8MI BOT. AD I,AVB. CAMPEGIVM EP. D. 1. MAI. 1519. 265 

LOVAHII. CXXI. 1. MAI. 1519. 

REVERENDTS8IM0 DOMINO 

D. LAVRENTIO CAMPEGIO CARDINALI 

ERASMVS ROTERODAMVS S. D. 

5 Reverendissimc domine; virtiilum tiiarum insignium ct eruditionis rarissimae 

fama inflammatus iam pridem gestio te et nosse propius et cornm adorare. 

verum ne nullo interim argumento declararem meam erga 

R. D. T. animi propensionem , niitto Novum Testamentum maguis sudoribus 
denuo a me recognitum. quod S. D. N. Lcoui dic^timi ipsius liortatu in lucem 

loeiuisi, quemadmodum illius Brcve testalur additum in operis frontispicio. Uuic 
iiiitio reclamabant quidam, sed qui aut non icgebant aut non intelligebant ; 
Dunc amplectuutur omnes cxceptis paucissimis quos pudet resipiscere. Hi nul- 
liun non movent lapidem, ut Imnas literas passim reflorescentes opprimant; ad 
id splemlidos praetexunt titulos, haereseon profligationem, ecclcsia; defensionero, 

]5cum mihi crc^e loiige aliud agatur. Mihi certe rebus omnibus omissis illiid 
unice studio fuit, ut iiieum ingenioliim hoc et qualescunque litcrulae Christi 
gloriae servirent ac ecclesiae commodis: homo tamcn sum, labi possuin: quodsi 
iudicium alicubi defuit, animus certe rcctus non defuit. omnibus nemo hacte- 
nus placuit; mihi satis cst quod optimis quihusque placco. Sed vide qiiicso 

20 perversissimam , imo ingratissimam quorundam maliciam: diffisi lihris el tirgu- 
mentis quidain sycophautiis aggrediuntur : quicquid prodit libeliorum, quibus 
hoc tempore quidam nimium licenter ludunt, iniiii impingunt. Prodierat nemo, 
nam is.est libelli cuiusilam ludicri titulus; meum essc calumniabantur, et per- 
suaserant, ni autor iratus sibi suum opus vindicasset. exierant EPiSTOLiK 
?5quapdain ridiculae; non dcerant qui me adiutore scriptas dictitarent. postremo 
prodiir nescio quibus avibus opus Martini Lutheri : aiitor mihi tam ignotus est 
quam qui omnium ignotissimiis , libruni nonduui perlegi, et tamcn initio meum 
esse dictitabant, cum illic nec uiius apiculus sit meus. Iloriim cuin iiihil 
adhuc proccdat, ipsa re revinccnte mendacium, dialogi cuiusdam suspicionem 
3«mihi moiiuntur impingere: is, ut cx argumento satis constat, scriptus est in 
odium divi lulii pontiGcis maxiini schismatis tempore; sed a quo, incertum; 
ante quinque annos degustavi vcrius quain legi ; post repperi in Germania apud 
quosdam descriptum, sed variis titulis. tpiidam tcstabantur Hispani cuiuspiam 



CXXL 1...5 =; Indic. bibliogr. n. 53,1...5. 1) p. 407. sq. 2) p. 414. sq. XIL 1. 
3) p. 394. sq. 4) p. 575. sg. XII. i. 5) coll. 436. sq. n. ccccxvi. 

* RBV...D. omiser. 2,..5, * Revcr.] Eximie 2...J. ® b. d.t.] ie 2.,.5. — (rev. 
dominationem tuam) ® s. d. n.] poiitifici 2.. .5. — (sanctissimo domino nostro) 
'* qaum 5.. ,5. et sic in sgq. "^ immo 4.5. malitiam 4.5. ** auctor 3. et sic 
im sqq. veDdicasset 3. ..5. epistol.c] obscurorum viror. '* M. Luthcri 1. 
*• Dialogi *Iuliug\ qui iam a. 1513. prodierat f(au8to) -<4(ndrelino) /^orolivicnsi) au- 
ctore. Sunt qui hodieque Hutieno adscribant, non meliore iure quam Erasmo. In 
Erasmicarum epp. a. 1521. pubticatarum exemplo meo manus XFl. sa'culi adscripsit 
^Dyalogas Uutlieni.' — (Mcmorabilem cx ThomoB Mori cpistola ad monachum quen- 
dam scripta dcsumptum locum post hanc £rasmi cpistolam repcti curavimus.) 
Ipsum dialogum post Huttenicos repetemus nos. ^* reperi 4. 5. 



264 CXX. HVTTKNI AD BEAT. RBBMAN. ET AMORBACCH. BP. D. M. APR. 1519. 

liomines dicebat, iit nulla fatis aduerrum vis eflTet. Cuius tanta ferebatiir 
efle animi magnitudo, ut tcrrore efliceret, quod annis alij non poflent. 

$-?«llla inqua tanta, tam ferox, tam bellicofa, tam imanis, tam inuicta belua, 
coniorfa efl, nec reniordit. fugata eft, ncc refUtit. eiecta eft, nec fub- 
flitit. Et nunc ad Gallos aufugifl*e fertur, auxilia inde allaturus quibus & ^ 
in nos referatur. Hui Gallos. Hui auxilia. lam hoc profpectum nobis efl 
Veniant et (lalli, et fiquos preeterea hanc patriam turbare iimat. Nunq; 

$•3. paratiorcs inucniri poteranms. Vtina videretis exercitum noAnim, qui viri, 
qu^ arma. Praitfertim quod equitu robur Francifcus ducat. Ad feptingen- 
tos prius adductos , alij nirfus ccntn venenint pari armatura. Proxima '•• ^ 
lunratione rcnfa funt peditu qui ftipendia faciut. xxv Mil. Equitu uij Nil. _ 

$.4. Cottidie aliquj aiit fediciofi, aut inualidi, aiit minus apti, reijcluntur, in ^^ 
eoru^ loca indiores deliguntur Quod fiqua vis ingruat, parata nobis fe- -^^ 
runtur , qu^ breiii vcniant alia milia multa. Francifcus certe R vocel hodie, ^ «^ 
fexcentos ei ampliiis optime inAructos cquites, eofcp xx? intra diem addet. ^^i 

f.s. .\tqj haec voliii fcire vos. qiio ncquid temerc nobis metueretis. Pauc«s ante ^^ j^ 
dies Tiibinga fe dedidit, cum aliquot dicru obfidione pafla eflet, roofifHsrTi 

$.«. pr^fidiis in arce viroru nobiliu, qiios illc nefcio iit obnoxios habuerat. k^^^^ 
vmbilicu iciunioru iiitercmpti Huttcni corpus rcfodimus, ad patriam fepul- .fl^/. 
turu rcmifliiri. Que dc niiraculu vobis fcribo. Adhiic albet facies nood» ^.^ 
confunipta carnc, potuitq^ ab his qui bcne notu habuerat cognofci. Ouiw::-:^- 
ctiU a|)crta tiimba fangiiis vclut aqua mixtiis effluxit, quartii pofL ^ occifi"^ . K 
e^ anmi. Hoc frribitc ainiris vcftris vbiubi funt, mcie fldei periculo. V^^^ 
riiin cft cnim, ncc mendaciii vobis impiitari.dcbct, meo indicio rem diuu^M/- 

$.7. gantibus. Hccciii aquis fcribo. brciii iit arbitror Moguntia rcditurus, quo fc»-|.» 
bctis mihi^ in jcdcs Zobcllij. Valctc cx Thcrmis Badenfib. raptini i) CalnM -sif}' 
Jmcripiio: Bcato Rhcnano ct tribiis Amorbachiis viris iit literalis ■!! 
fibi cgrcgic caris amicis apiid Bafilcam Saluteni. 

* advorsariorum 1L anle fcrebatur delevit vid (scriptttrus fverat videbainn 
» CHso. omis. H. alii armis H. ' fera (pro ferox) R. bellna /?. ' si quo» A. 
Xiiftquam H. *» seditiosi H. ** loca] non mtis distincte scrHpta est a. fort, esi c 
81 qua H, ^* millia H. ** XX iutra dies H. " nc quid H. timueriti» (fn, 
nietueretis) H. *• umbil. ieiun.] media iciunia, nobis 2)Uttfa|lcn. Dominiea Lirttre 
a, 1519. incidit in d. 31. Marf. Cf. ad h. § proxime superioris ep. § 7. refodimu) 
in rico Holzprerlinjiren. Cf. /fei/d, Utr. Hzog zu li'iirttemb. THbing. It^i. 8«. I. p.3!». 
'* "* patrium sepulcbrum remi»suri. Quod mir. corrupte R. " *• Quin ctiam A 
ivii Verum ... diuul^antibns. omittit H. ante debet repetUum vobis delevit andor. 
** Zobelii H. Tbeodoricus ^obel, capitularis et scholasticus Mognntin. qai ^ 
Livio Mo^untia? latitante d. 0. Febr. a. 1528. ad Krasmum scripsit epistolam wp™ 
exbibitam p. 252. 11 Calend. faJsn H. Cetcrum h»c epistola utnun reT«rt 

cum proxinie antecedenti eodeni die scripta sit, in medio reUuqno. »'H»ci"' 
scriptio utruiu Hutteni rccentiorive manu scripta sit, nunc non video. 



CXXI. SKA8MI ROT. AD I^AVR. CAMPEGIVM £P. D. 1. MAI. 1519. 265 

LOTAMII. CXXIt t. MAI. 1519. 



REVERENDT88IMO DOMINO 

D. LAVRENTIO CAMPEGIO CARDINALI 

ERASMVS ROTERODAMVS S. D. 

^ Reverendissime dooiine; virtutum tuarura insignium et eruditionis rarissimae 

fama inflaromatus iam pridem gestio te et nosse propius et coram adorare. 

verum ne nullo interim argumento declararem meam erga 

R. D. T. animi propeusionem , mitto Novum Testamentum magnis sudoribus 
denuo a me recognitum, quod S. D. N. Leoni dicatum ipsius liorlatu in lucem 

K>euiisi, qucmadmodum illius Rreve teslatur additum in operis fronlispicio. lluic 
ijiitio reclamabant quidam. sed qui aut non legebanl aut non intelligebant; 
nunc amplectuutur omnes exceptis paucissimis quos pudet resipiscere. Hi nul- 
lum non movcnt lapidem, ut bonas lileras passim reflorescentes opprimant; ad 
id splendidos praetexunt titulos, haereseon profligationem , ecclesiie defeusionem, 

:&cum mihi cr^e longe aliud agatur. Mihi ccrte rebus omnibus omissis illud 
unice studio fuit, ut meum ingeniolum boc el qualescunque literul% Christi 
glorite servirent ac ecclesia? commodis: homo taraen sum , labi possum: quodsi 
iudicium alicubi defuit, animus certe rectus non defuit. omnibus nemo hacte- 
nus placuit; mihi satis est quod optimis quibusque piacco. Sed vide quxso 

(operversissimam, imo ingratissimam quoruudam maliciara: diffisi libris et argu- 
mentis quidam sycophantiis aggrediuntur : quicquid prodit libellorum, quibus 
hoc tempore quidam nimium liceulcr ludunt, mihi impingunt. Prodierat nemo, 
nam is est libelli cuiusdara ludicri titulus; meum esse calumniabantur, et per- 
suaserant, ni autor iratus sibi suum opus vindicassel. exierant EPiSTOLiK 

rs quanlam ridiculae; non deerant qui me adiutorc scriptas dictitarcnt. postremo 
prodiit nescio quibus avibus opus Marliui Lulheri : aulor mihi tam ignotus est 
quam qui omnium ignotissimus, librum nondum perlegi, et tamen initio meum 
cfsse dictitabant, cum illic nec uuus apiculus sit uieus. llorum cum nihil 
adhuc proccilat, ipsa re revinccnte mcndacium, dialoc^ cuiusdam suspicionera 

Scmihi moliuntur impingere: is, ut cx argumento satis constat, scriptus est in 
odium divi lulii pontiGcis maximi schismatis tempore; sed a quo, incerlum; 
ante quinque annos degustavi verius quam lcgi ; posl repperi in Germania apud 
quosdam descriptum, sed variis tilulis. (|uidam tcstabantur Hispani cuiuspiam 



CXXL 1...5 =^ Indic. bibliogr. n. 53,1. ..5. 1) p. 467. sq. 2) p. 414. sq. XIL I. 
3) p. 394. sq. 4) p. 575. sq. XII. 1. 5) coll.436.sq. n. ccccxvi. 

* REV...D. omiser, 2„.5, * Revcr.] Eximie 2, ..5, ® r. d.t.] te 2.. .5. — (rev. 
dominationem tuam) ^ s. d. n.] poutifici 2.. .5. — (sanctissimo domino nostro) 
** qaum 5.. .5. et sic in sqq. ^ immo 4.5. malitiani 4.5. •* auctor 3. et sic 
in sgq. vendicasset 3. ,.5. bpistol^] obscurorum viror. •• M. Liitheri i. 
*• Dialogi *lulius\ qui iam a. 1513. prodierat /'(^iisto) ^(ndrelino) /^^''oliviensi) au- 
ctore. Sunt qui hodieque Hutteno adscribant, non meliore iure quam Erasmo. In 
Erasmicarum epp. a. 1521. puhlicatarum exemplo meo manus XVI. sa^culi adscripsit 
^Djalogns Hntheni.^ — (Memorabilem ex ThomFB Mori epistola ad monachum quen- 
dam scripta desiimptnm locum post hanc Erasmi epistolam repoti curavimus.) 
Ipsum dialog^um post Uuttenicos repetemiis nos. ^' reperi 4, 5, 



266 CXXI. ERA8MI SOT. AD LAVR, CAMPEOIVM £P. D. 1. MAI. J519. 

esse, sed suppresso nomine; rursus alii Fausto poetae tribuebant; alii Iliero- 
nynio Balbo. cgo quid de his coniectem, non habeo, subodoratus sum quoad 
licuit, verum nondum pervesligavi quod animo meo faceret salis. desipuil quis- 
quis scripsit, at maiore supplicio dignus quisquis evulgavit. ac miror esse qui 
solo stili argumento mihi obtrudere parent, cum nec mea sit phrasis, nisis ^ 
prorsus ipse mihi sum ignotus, nec mirum sit futurum, etiam siqui in ora- 
lione nonnihil referrent Erasmicura, cum verser in manibus omuium, et re- 
ferimus fere ip quorum assidua leclione versamur. Neque desunt hic qui iactitent 
tuam quoque reverendam dominationem propemodum in eam suspicionem adductam 
esse. quod mihi certe nunquam persuadebitur. donec persuasmn erit non esse vana ic» ^ 
quae de doctrina prudentiaque eius admirabili passim a summis viris praRdicautur ; 
neque quicquam addubilo, quin etiam si quid suspicionis occupasset animuni 
tuum , facile sim excussurus , si coram detur colloqui , id quod aliquando licebit j 

favente Christo. Interim obsecro pictatem tuam, ut hoc sibi persuadeat. Eras- ^ 
mum huiusmodi libellos ab aliis conscriplos et e<1endos suppressisse ; tantumK ^ 
abest ut huiusmodi quiddam ipse vel ediderit vel editurus sit unquam. nec .^^ 
mirum si isthic sunt qui de me talia mentiantur, cum hic de proximo non ^^^ 
pudeat quosdam improbissime de me mentiri: omnibus omnium sycophantiis .^^ 

respondere non possum; hoc quod in me silum est, pr^estabo ^ 

Bene valeat E. R. T. D. cui me totum dedico consecroque. Lovauii Anno nul- — ~ jL 
lesimo quingentesimo decimonono Calend. Naii. 

[Ex epistola Thom» Mori quse legitur in llbro indicato Indice bibl. n. 52,1^ mi. 
foll. G 3. sqq., 53,2. p. 92. sqq., de dialogi ^lufius' auctore hunc locum addere iaratr^ "— J 

„De lulii dialogo neque cuius Bit neque cuiusmodi sit, mihi unquam vald^^ ^e 
libuit qusBrere, cum de ntraque re varias audierim sentontias. Hoc certe sei^mm^ 02S 
protinus defuncto Inlio rem Parisiis ludis actam publicis. Multi sciunt revereB^^Ht* 
dum patrem Poncherium Parisiensis urbis antistitem, qui huc legatns venerafl^^ 
librum vendicasse Fausto, quod ut verum fuerit, nihil impedit Eras^nm, cn 
FanstuB non ignotus crat, lihrum apnd se quoque priusquam excuderetulr habnii 
Nam quod ex stilo rem convincis , qnem Krasmi suum atque ipsissimnm esse co 
firmas, non possum mihi temperare quin rideam, reputans mecum quod cum » 
permittas Erasmo, ut ex stilo quicqnam iudicet in Hieronjmianis operibns, 
cui quod omnibus in confesso est, omnes orationis virtutes sint exploratissin 
tu qni quid sit stilus aut phrasis explicare non possis, arrogos tamen tibi ut 
stilo discernas Erasmica in tant^ litteratorum turba , qnorum quisquo quoad ] 
test Erasmicam dictioncm conatur imitari. lam pone librum illius csse , pone b ■ >> • 
minem infensum bellis, iratum turbulentis temporibus aliquo animi impetn p i ^ 
vectum latius quam pacatis post illa rebujs et tranquillatis afTectibns optavisse?- t: 
primum magis hoc erat imputandum iis qui librum suo tempore scriptnm iemr-m- 
pore non suo vulgaverunt. dcinde quicso te hoccine monachi f uerat errorem fi^ -^- *• 
tris eruere , cuius ofiicium postulet potius ut solitarius sedeat ac sna pecc^^ ^ 
defleat quam ut aliena coarguat. Quodsi quem Hber offenderit, apud jios opic:v ^r 
malam inibis gratiam libcllum asserens illi, quando plus eomm e re fnerit, op^'*» 
ut sit ddianotov quam ab autoris sestimatione commendetur ....** 





• Bal][)o] ut eius operum editor de Retzer, ' desip.] ineptiit 2, sqq, * at] A& /. 
* styli 4, 5. » rev. dom.] celsitudinem 2. sqq, *» non e. vana omis. 1, ** «deo- 
dos i...5. et sic in sqq, ^ E....D.] amplitudo tua 2, sqq. *>•" Lovanio 1. MflJ4 
An. 1519. 4. ** dSicnoxog /. adefpoton. 2. 



CXXn. VLB. HYTTENI AD CHILIANVM 8ALBN8EM £P. O. 15. MAI.1510. 267 

B. CXXII. 15.(?)mAI. 1519. 



VLRICHVS DE HVTTEN 
CHILIANO SALENSl IVRECONSVLTO FRANCO 

SALYTEM. 

Hui qualem ducem, quaiito aiiimo praeditum Suevorum principem! 5-^. 
I fugit, ut in fuga non respexerit; tantum abest ut restiterit. Atque 
»c de viro quautos illi homiiies terrores, quos metus mintiabaiit. nihil 
lisU imheciUius. *Al deserucrunt eum Helvetii.' At ipse priusquam illum 
lissel peregriuum exercitum , omnes contemnebat, invictus ferebatur. Ubi 
inc iUae igitur minaB, illa magnifica insultatio, ille indomitus tumor, illi 
Irribiles metus, illa coihumax flducia? Bono animo esse iube omnes qui 
ihi iimebanl: iam securi sumus enim illo eiecto et exacto. Capnionem $.?. 
lutavi paucos ante dies, pene confectum soUicitudine : ita timebat ea 
m beUi possunt etiam immerentihus evenire. Sed nobis consiUum noii 
ifuerat, quo iUi prospiceremus. quo in negotio Franciscum habui ex 
►lo: honorem habuit et ipse docto viro, accessitque ohviam humaniter 
>mplectens ac bene sperare iubens. Dii boni quos carceres inveninms, $. 3. 
lam captivorum faciem! Hic decet exultare tanto eiecto malo, lanta in- 
iGta securitate. Orationes meas revideo> uhi quintam, quae ex victoria$.4. 
ingralulahitur nohis, addidero, edam in lucem: iam sunt enim qiii ha- 
5ri in manibus postulent eas. Quid istic novi est? ut otiaris lu? ut alii, 5.5. 
c imprimis Piscator Friderichus, cui perferenda cst abs te his addita 
listola? Crotum in Italia consolare ac metu libera. Ego ad studia hinc§.6. 
«picio magno cum desyderio, sic nonnun(]uam insomnis quoqiie* excla- 
ans 'o Musa! o literae!* Aspurga in deditionem accepta (suslinuerat dies§.7. 
Mi ampUus quinque oppugnationem) ; NilTa se repente et ipsa dedit. to- 
im absolutum igitur negotium est. Concilium hahetur Esling<e confa^- 
;ralorum, magna hominum frequenlia. Saluta Moguntinos omnes, ac 
se vale. EsUngse ad umhUicum Maii. Anno M.D.XIX. 



2CXn. H. A. = ut ad n. CXVII. adnotavinms. 2 = Wagenscil. n. xxxiv. p. 207. sq. 
3 = Uutt. Munch. III. p. 153. «q. 

• Frnstra de hoc Kiliano quis fucrit, ex Francofurtcnsibus quspsivi. *• Helv.J 
liizeri B.3. • emiss.] conduxisset //. 3. ** fidutia ^. *® ipso2.3. " car- 
iros 2. •• inprimis 2. 3. piscator Friderichus 2. 3, De Frid. Fischero Huttcni 
aico quoBri cum Wagenseilio Miinchius non animadvertit. " epistola] infra 
272. sq, exkibita. «* desiderio 2.3. " likcrse 2. «• dedit] dedidit /1.3. 
EsslingsB 2. 3, et sic patdo post. 



2G8 CXXin. PIBCKHEIMEBI AD COMIT. PE NEVEHAR EP. D. i5. MAI. 



1519. 



15. MAI. 1519. 



\ 



NyBiMnEROiE. CXXm. 

ILLVSTRI AC QENEROBO DOMINO 

HERMANNO COMITI DE NEVENAR 

BILIBALDVS PIRCALMERVS S. D. 

Qiieinadmodum , illustris ac goncrose coines, sanctissimi el vere theolo ^i 

gici viri tibi stomachum, ita mihi lienem quoqiie coinmoverunt: etenim si nif^^^ie 
Jegentem ac inlcrim spurcissima couvicia, imino laudcs nostras c«rtissiraas taiuM.K-in 

efluse ridentem conspexisscs, vix tu quoque, otsi iustissiina indignatione aa*eu u- 

sus, a risu temperasscs. Quid enim iucundius quam laHbus displicere honii k.> 

nibus, qui neminem nisi laudando vitiiperarc, ncc nisi vituperando laudare pos .s^i 

sunt? qiiid gratius qiiam infestissimos hostes merita siipplicia ultro etiaui e\ — :s«. 
pendere, ac ita delirare. ut id sibi laudi ducant *quod flagitiosissiwo cuique^ ^e 
merito vitio verti potest? quid sceleratis et male<1icis horoinibus dignius quamrK-SD 
propria improbitate et loquacilate deum ac homines in se concitare? Ila igituar .Mr 
aflectiis confcstim tibi rescriberc ciepi epistolam, etiam illa quam iuxta theo mchti 
logicam traditionem nimis prolixam csse conqueruntur, longiorem; eam hm\ ^ jj 
absqi^e risu, ctsi plane ayiXaarog esses, legere posses, nou solum quia par ^sr 
pari relulerim ac sanctimonia claros homines nativo suo depinxerira colorp—E^p. 
sed qiiod et ineptos, frigidos et morosos iocos haud illepidc in suos retorsei 
artifices. Caeterum cum ardor ille aliquantisper deferbuisset , ne non onmi 

risus plena forent , nie ipsum quoqiic dcridere coactus fui . 

Proprio igiliir risu, immo rationifiiis verissimis inductus, maxiine vero Gliristia 
nis institutis prohibitus passiones frenavi, epistolam retinui et ne malum 
raalo reddercm resque unde inceperat, in risum dcsineret, tam virulenta. 
biosa et tetra, maledicta ac penitus a Christiana pietate aliena convicia ridei 

derisi ac magnanimitcr conlempsi Ilaec ideo, coraes gen^^B- 

rose, scribo, iil tu pariter tantorum patrum laudes, quas conturaelias esse a ^b^ 
bitraris* beiiignc amplectaris, ac minimo molesle feras, potiusque rationi oB=>- 

temperes quam opinioui indulgeas Noo eni ^ra 

sancti viri ob pravorum repreheusionem,- scd potius optimoruni vironim laucSe» 
dementaro cwperunt: te cnim, vir illustris, citra doctrinam et, ut ipsi volur^m t, 
ex nihilo theologum crcavoram; optimuiu, doctissiiuum et iunocentissimuui C-^*- 
pniouem laudibus oxtulcram, a calumniatorum obtrectationibus vindicaveram ^t 
plane ab omni scelere innocontem esse ostcnderam ; Gerraanae nobilitatis dec mjs 
et literarum columen, Huttonum nostrum, plus aequo praeconiis dccoravenKMi. s» 
hinc illae lachryma; et diguie profecto oausae, ob quas non solum degen«=**r. 
impudens, contumeliosus , indoctus, sed etiam blasphemus, impius et haerelic: ^ 




CXXIL A = I.VCIANI I FVOITIVI A | BILIIIALDO | riBCKAlME|BO IN LATi|nV1I VC ^» | 

^^ 8V8. ^#h I 13 folia in 4. In fine: Hagcnose, ex Acadcmia Thomw AnBhehaciil 
Anno M.D.XX. Menfo Martio. 2 == Pirckh. Opp. (Indic. bibl. n^ 59.) 
p. 241. sq. 

' imo 2. e( sic infra, * vt si {pro etsi) 2, *• flagiciosiSBimo A. " j»<w- 
sit 2. '^'* Theolof^iam A. '* , longiorem eam 2. " ayflciisxoc A [ri»uj» exp*^'*J 
^ Ceteru 2. nec non 2, •** ratione 2. ^ deprchensionem 2, •• ac (j^ 
a) 2, " litterarnm 2. prcconiis A. 



OXXIII.PIBCKH.AD llfiVE2(AB.EP. CXXlV.BBABkl AD CRA«MBB.fiP. D. Id.UAI. 1M9. 269 

appellarcr Tusk vero (luminationi doctum et egregiuro virum 

loanneiD Csesarium commemlare non desiiiam, donec illum o\m"d et favore tuo 
tf^vectum et ul ineretur digne ornatum conspiciam. Iterum vale. Nurimlterga;. 
Idib. Mai. 



ANTVERPI^. CXXini. IS. MAI. 1519. (lion 1518.) 



REYEREKDISSIMO DOMINO 

D. THOM^ ARCHIEPISCOPO EBORACEXSI 

CARDINALI TT. S. CEUILI.»: ANGLI-fi PRIMATI LEGATO NATO 

ET T0TIV8 REGNI CANCELLAUIO DIGNISSIMO 

► ERASMVS ROTEROD.VMVS. 

Post plurimam salutem, R. I). non inrimum decus augustissimi ordinis 
«'--arflinalicii, quwl Iiaclenus non reviserim Miecenales moos (juos exiinios neqiie 
li4»s saiie paucos hahet milii Britannia, studiorum (mera fuerunt in causa, qiiae 
mrtie propemodum opprimunt Ouioquid prodit invidiosiiin . Erasmo 

^ i mpingiint. dit^as hic et calumniae ingeniiim esse: iniscent honarum literarum 
«L-ausam cuin Reuchlini Lutherique nogocio. ciim Iia^c nihil inter se coha^reant. 
Mihi sane ueque Cahala, neque Talmud uuquaiii arrisit; cum Rouchlino semel 
«lunlaxat cougres.sus siun Francfonliie, nrc aliiid inler uos iutercedit. nisi civilis 
•annicitia, qualis fere inter studiosos oinnes solet; neqiie vero me pudeat cum 

^ «*o viro necessitudine iunctum esse: hahet lueas lileras, quihus nondiiiii de 
^^cie notum admoneo, temperet a manifestis conviciis, quihus illius apologia 
satis Gennanicc debacchatur in adversarios. tantum ahest. ul famosis scriptis 
ujnquam faverim. Lutherus tam ignotus est mihi quam cui igiiolissimus, nec 
aidhuc vacavit hominis lihros evolvere praUer unam et alteram pagcllam: nou 

& «piod fastidierim, scd quod per studiorum occupalioiies non datuni sit ociiim. 

^t tamen hunc quidam, utaudio, confiugunt mea adiiilum opera Tan- 

«^lem prodiit examen libellorum: nemo me vidit legentem. nemo prohantem au- 
«livit aut improbantem; nec eniin tam temerarius suni, ut prohem quod non 
¥eg«rim. neque lam sycophanticus, ul daiunem quod nesciam, etiamsi hoc hodie 

^ solennc est iis quos minime dccel. Ilahet Germania iuveues aliquot inagnam 
^t eruditioiHs et eloquentiie spem de se pnehenles, quorum opera futurum au- 
^^ror, ut aliquando gloriari possit Germauia qiiod nunc oplimo iure gloriatur 
^ritaniiia. Iloruni nemo mihi de facie notus esl pra4er Eohanum, lluttenuni 
^c Beatiiro: hi nullo non machinarum genere cuni liugiiaruiii ac honarum lite- 

^ ^arum, quihus omnes honi favenl, hostihus depugnant. Ilorum lihertatem fa- 
"^erer et ipse intolerabilem. nisi scirem quam atrocihiis niodis tuni piihlice tum 
l^rivatini irritentur. ipsi sihi pi^rmittunt, ul in sacris roiicionihus, in scholis. 



^'X.XIIIL 1...5.^ Indic. bibliograph. n. 53, !...!>. 1) p. 438...441 (non 443). 
2) p. 389. sqq. XI. 1. 3) p. 371...373. 4) p. 541...545. XI. 1. 5) coU. 
321. aqq. n.cccxvii. 

* lohannem 2, * Idibus Maij, &c. 2. 

•...10 THOM* cABDiNALi KRASMvs HOTEBOD. 2.«^^. ** SimiHier Erasmus in ep. 
^d Albertnm Moguntimnn die I.Nov. a. 1519. data., ** apologia] i. e, Acta iudicio- 
Kmin etC' Hagenoae 1518. 4°. *^ Eobauum] Hessum. ^* Heatum] Rheuannm. 

^' ipsi] hostes ilH. 



270 iSaiVk nuum 
m oowriviifl 

com «I ipieQlis irit 
feDsi seie tiieaatiBr. Mr 
hsreticos faduit. ^ 
Quod 

itaiM ct .aanm 

Jkvere liii noifris. ^Bior«a|^ 
inltaiidi «t «ia|^ 



liis Ne«o 

aiOi,.erat* evft .bnjMai^.li^|i%< 
omfio AMrt VoflilfattlyV 

auod iBifli MiAoL. 




CXXIV. SRA81II At>4;EANll. EP. CXXV. EIVSD. AD 1100. EP. D. 20. MAI. 1519. 271 

(lam islliic essc qui liuius quoquc libelli suspicionem mihi conautur impingcre. 
a«leo nihil intentatum rclinquunl inti qui dolcnt rellorescore linguas ac meliora 
studia. impingunt autem non alio freli argumenlo quam stili, qiii tamen mei 
non admodum similis est, nisi mcus mihi parum est cognilus: quanquam quid 
minini adeo foret . siquid illic aut alihi. cum mea phrasi congruerel , cum nemo 
ferme scribat hiscc temporihus, qui non aliquid mei stili referat, propterea 
quod meae lucuhrationes multorum manihus terantur, adeo ut in horum eliam 
libris qui scrihuut advei*sum me, non raro stilum meum agnoscam mequc meis 
pennis transfigi sentiam. Nullum adhuc opiis conscripsi neque conscripturus 

^sum, cui non pra*figam meum nomen. lusimus olim in Moria, sed incruente, 
licet fortasse phis satis liliere; ca^tenim illud semper cavi, neqiiid a me pro- 
(icisceretur quod vel obsco^nitate vitiaret iuventutem, vel aliquo p«icto officeret 
pietati, vel seditionem aut factionem gignerel, vel uUius fama* nolam atram 
alliueret Benc valeat E. R. T. D., cui me totum dcdo consecro- 

► qiie. Antverpia» XV. Calendas lunias. 



20. MAI. 1519. 

SuDt qui huic diei epistulam Huttcni ad licum quam auno post scripsit , faUo 
adiudicaverint. Cf. infra n. CLXVI. 



O ASITYEBPIJE. CXXV. 20. MAI. l.MO. 



REVERENDIS8IMO CARDINALI ET ARCIIIEnSCOPO MOGYNTINENSI 

ALBERTO ETC. ERASMVS S. 

Reverendissime domine princepsque clarissimc. non duhito quin lihellus 

qaem celsitudini tua; dicavimus, redditus sit eidem 

Hulteni ingeniiini indies magis ac magis exosculanhir omnes, cui tua 

^eelsitudo tam candidc faveus multum laudis. iuio gratia» sihi parit apud eru- 
ditos omues. quam incokimem diu servet immorlalis Christiis lesus. Antverpia\ 
Xni. Calend. lunias. An. M.D.XIX. 



CXXV. 1 = Erasmi Epp. (Indic. bibl. n«. 53,1.) p. 290. 2 = ibid. ii». 5.3,2. p. 200. 

(non 100.) 3 = pabs secvnda. | brkvio|rvm aliqvot d. erahmi | Roterodami 

Epiftolamm etc, coloni.k loanncs Gymnicus ex-|cudebat. an. m.d. xxxvi. | 8**. 

p. B 1 »»...B 2^ 4 = Ind. bibl. n. 53.3. p. 255. 5 = ibid. 4. p. 304. VI. 10. 

0= ibid. 5. col. 411. n. ccccxix. 

•* alliniret 2.«^^. e. r. t.d.] tua pietas ^. «99. *^ Anni indictUioneni non ha- 
bei /. ceteri Anno M.D. XVIII. sive 1518. hahent, sed per errorem, ut ex superiore 
adnotatione adparet, 

*^ KRASMVH] ROTERODAMyS 8. D. 3, ALBERTO CARDINALI ET ARCHIRPI8C0P0 | 

maoviitinrnsi ERA8MV8 8. D. 4, ..6. ^ Antucfpia 26. Maji, Anno 1510. 4, 



272 CXXVl. ttVTTKNl AD FfclD. PiSCATOBKM fiP. D. 2i. IIAI. l5l«. 

* 
APVD K8L1NOAM. CXXVT. 21. MAI. iSW. 



VLRiaiVS DE IIVTTEN 
FRIDERICHO PISCATORI 

SALVTEM. 

§1. Hic omnia hene habeut, nisi quod nou pugnatur: in hoc enim nons^^s 
salisfit eoruni volo qui sanguine el caedc ulcisci calamitalem gestiunt: fugil 
tyraunus maximo ut suspicari licet metu; reliquit enim quae cara habuil 

§.2. omnia, etiam pecuniam, ut sine viatico abierit. Refelie magnificos quo- 
rundam terrores, qui omnes consumpturani hanc furiam pra?dic«bant, qui 

§.3.nos male pugnaturos quasi in speculo intueri se loquehantur. Sed arbi-i^ 
tror scire velle te Musis meis ut convcniat cum armis et tumultu bellico. 
Peroptime , vel quia Franciscum Iiabeo ductorem , hominem mirabiliter bo- 
num, vel quia hoc beilum nou est, nimirum hostis ubi non est et ubi ^ 
nemo resistit, nemo defendit, ubi gladium exeri nondum vidimus, nisi ^ 

§.4. quantum ebrii illi inter pocula rixantur. Fuit lamen nuper tumultus po- — u 
tius quam pugua, niinore Francisci Oho cum equitibus viginti quinque in .^m 
ducentos pedites nescio quo consilio arma capere ausis impetum facicnte; ^^ 
ubi interieruut viginli sex, capli triginta, reliqui in fugam abiecti, magnaMB 

§.5. cum gloria iuvenis ac opiima de se spe et opinione. Et Gopingum aliquol^K -t 
horas oppugnari suslinuit, ut quiedam alia circum oppida; Tuliinga dii i » 

puto tres, Aspurga non muito anipUus. Conscientia est, quae et ipsuir — :mk 
tyrannum et quos ille fidos hahuerat solvit ac dissipayit, magno argu — • 

$.6. mento esse harum rerum quandam superis adhuc curam. Capnionem li- 
beravimus sumnio e metu, optimum senem, iunocentem et dignum qii^^i 

».7. securius agaL Ilahet hac regione haud facile aliam Germania pulchrio «»1» 
rem: ager optimus, caeluni mire bonum et salubre, montes, prata, vallesa 
flumina, foutes, sylva^, amcpnissima omnia. fruges ut vix alibi proventi 
faciles; vina ut in his iocis. ipsam Studgardiam terrae paradisum appe^M- 

§. 8. lant Suevi : ita siiu est amceno. Quam fuit uidigAum pessimo sub^ latroo^»^ 

$.9. tot esse bona, merelurque principem ierra Ihiec bonunL Tyrauui libero^wsy 
Tubing<£ repertos multi iu Bavaros asporiandos suadent, alii alio. Mago^va 
reperta annon<e vis. tormenlorum et qux ad bellum sunt machinaru^Kn 
nuHi fuit in Germania. principi aut maior copia aut instructior apparatu==- 
ea omnia extrahuntur, ne siquando redeat ille, furori instrumcnta suo i^vJ- 
veniat. 'Quid* ais *si redeat? et ut redeat fieri potest?' Non arbitror; I — -a-js 



CXXVI. H.^. = nt ad nura. CXVII. adnotavimus. 2 = Wagenseil. n. xx^kli 

P.209...211. 3 = Hutt. Miinch. III. p. 15C...158. Epistolse partem recepi-^ 
gurckhard. I. p. 219. sq. Cf. num. CXXII. § 5. 

*' musid //. 2. ^* Goppingen. ^ silvae 2.3. ^ terrse 2. " Qennamc» '^. 
'^ Quid ai^j? 81 rcdcat. edtL Redisse satis notum est. 



CXXVI. HVTT. AD F. F18CHER. EP. CXXVlI. HVTT. AD EEABU. BI». D. 5. IVN. 1519. 273 

oien si redeat. Te istic habenl stiidia nihil aliud agentem. Germaniae^.io. 
lostrae congratulor ac ipse gaudeo incipere animis valere nostros homines. 
>oto scribes in Italiam quse aguntur liic omnia, nam huic literas qui 
>erferant, haud sunt. Accepi per hos dies aliquot doctorum virorumS.u. 
iteras, apud Canstadium Erasmi et in Thermis ferinis Hermanni Buschii 
ic Beati Rheuani. 'In tliermis accepisti?' inquis. In ipsis illis, Frideriche, 
hermis: tanta est hoc in bello securitas enim, ut lavent etiam homiues: 
[uo minus, quomodo ferre possim militiae incommoda, mirari debes. An- 
Iream et lacobum Vulpinos Babenbergam scribens salutabis ex me fami- 
iariter. Bilibaldo scripsi ex RotenbiH*go el Phalarismum transmisi. Tenets.i?. 
iie quoddam tranquillitatis desyderium, quam olim ineam; ad hoc opus 
Lxore est, quae me curet: nosti mores: non facile solus csse possum, ne 
loctu quidem; facessant mihi enim praedicare qnidam cxlihatus bona el 
olitudinis commoda: non videor esse capax: me quidem habere oportet 
ibi curas et ipsa ubi acriora cHam studia remittam, quicum iudain, quo 
3COS conferam, amceniores et leviusculas fabulas misceam; ubi soUicitu- 
linum aciem obtundam, curarum o^stus mitigem. Da mihi uxorem, Fri-s.13. 
leriche, et ut scias qualem, da venustam, adolescentulam , probe educa- 
un, hilarem, verecundam, patientem; satis habeat, nonmultum; divitias 
ton quaero enim; et ad genus quod pertinet, satis nobilem futuram puto 
[uaecunque Hutteno nupserit. Ha»c apud Eslingam, ubi toto peracto ne-s.u. 
:otio bellico conventus- est hoc tempore confa^deratorum, scripsi. Hinc 
loguntiam redibo, ad libros, ad studia, quamquam ad aulam interim 
tiam. aulas atque o oUas! Eo ad me de tiiis quoque rebus scribe ac 
ale. XII. Caln. lunii. Anno M.D.XIX. 



MOOVNTIiE. CXXVII. 5. IVN. 15lfl. 

V. HVTTENVS ERASMO SVO S. 

[cf. supra p. 260. sqq. epistolam Erasmi d. 23. Apr. a. 1510. datam.] 

Tiias infinitas ad me epistolas non vi^i, nam unam accepi in exer-$. 1. 
ilu, cum Tubingam obsideremus, eamque perbrevem: quod videre te 



!XXVII. A =: Ratio seii methodus. Coloniie 1523. 8^ ad super. num. lxxxvi. ad- 

ot. [In exemploKationis etc. a. 1520. edito haec epistola non leg^itur.] 2 =Burck- 

ard. III. p. 165...174. 3 = Wagonseil. n.xxxvii. p.210...218. 4 = Hutt.Munch. 

III. p. 202...204. 

« redeat, te 2.3. » huic] hic H.3. littcras 2. ^ Therm. fer.] Wildhad. 
Vulp.) Fuehs. " desiderium 2.3. »» satis] Satius H.3, «* Efslingam 2.3. 
" V. omU. 2..,4. 
HvTTBiri Orp. yol. I. 18 



274 CXXVII. HVTTENI AD EEASlCyiC EOT. «P. D, 5. IVK. I5ll>. 

oportet, cui iufinitas illas comniittas. verum de eo quem hue ciun libro 
principi ofTerendo niisisti, nihil est ipiod sollicitus sis: omnia pertulit neque 
ego segnius reni curavi tuam, et principem habui ad id negormm ala- 

$.2. crem. Non egcbat praeconio meo tuum munus, oruabat ipsum semet ab- 
unde: ut legendo percurrerat, 'En dignam* inquit 'Erasmo rem! sic iUes ^ 
ut diu faciat, diu nobis supersit!' precatusque est felicitatem tibi omuem. 
plenus optimse de te spei; quippe inteUigit quam tu hicem studiis, quod 

§. 3. studiosis coinnio<hini invehas. Veiiit post Stromer, nam in Saxonia uxo- 

rem duxerat neqiie statim seqiiuUis erat aulam, qui cum tua alioquiii ^ 
omnia magis quain credat aliquis adiniretur, (uiu vel imprimis hoc opu:»-' ^ 

$.4. adorat. Gregorium Cop[»iun, alteruin principis medicum, fecisti totuiu «-j 
Erasmicum : habet tuos labores in inanibus seinper , legit<{ue ui vix alius .^-s. 
aVide. Hoc nomiiie irascuntur libi niuUi. quod ex Mcdicis aiunl Theolo- — ^. 

gos facere te. iam et lureconsuKis inolestus es ({uosdam a Bartholo traiis ^. 

versos agens, qui in tuis nunc otiantur relicto penitus foro. eandem cla — ^. 
dein Theologistaruin studio cuni iiituleris. adhuc mu*aris quod te oderint" j* 

§. \ faciunt ipsum hoc suo quodatn iiire : nani bene raro faciunt aliquid. Fiii ^. n 
totum liic inensem rumor, et credo ad vos usque pervenit, in bello oc- , ■ > 
cubuisse ine. hoc illi exultabant, hoc triumphabaiit. quodsi qiiid mil'^Mii 
accidisset, certum habeo 'a Christo hoc unpetrasse se' dicturos fuisse: iau^m» 

§.6. scio eniin inale precari iiobis. Legi dialogum Latouii et risi. Tu verrmo 



* cominitAS A. hiic] lioc </. ' ne^otium 2..,4. • pnrcatusque 3.4, tS^ b/ 
fcl. 3.4, * sccutus 2...4. quum 2. ,.4. et sic in sqq. *® credas 2,„4, inprii^L^ 
2...4. ^^ Bartolo i?...^. ^'^ Eaniclem >2...^. " exsultabant ^....Z. " de tel -^ 
LiKOVARVM, & ftudij theo-|logici ratione dialogvs, Per iaco|bym Latomum, Th^i*o- 
logfi.t^ I LicENTiATVM. | [39 pAgTff. iu 'R s. 1. & a.] Liher non sine ingeuio cr:»m- 
positus dicatus est cardinali Guillermo de Croj [cf. supra p. 260.]. in qna pn&^tfi- 
tione auctor gaudio quideni se afiici dicit, ,,quod liberales disciplinas renasci, 0to- 
,,dia vigere, doctos bonorari, ... borum industria bonos autorcs in lucem emxer- 
,,gcrc'' videat, dolcrc contra „quod viri quidam cruditi lapsa studia iuvare coMti 
,,non sic stilum tcmporaront, ut dum mala auferunt, bona non liedaut, nec ««• 
,,tis caveront, ii^ut ait Lucanus, excodat medicina modum .... Hoc siquidem ajrnnt 
,,mea sententia qui iuris studiosos a Haldo ot Bartbolo avortunt, atqne lefflw 
,,studium sic eis cominondant, ut eius studii optimos duces, qu<»d sui tempom 
,,lingua loquuti parum Latini vidcantur, roiiciant, qui et theologie eandidttii 
,,canoneni sacrum ot theologos vetoros ita pru^dicant, ut eos a Thoma, Bont- 
,,vontura, Aloxandro ot similibus prorsus avocent, censentes manifeste eam Ti- 
,,t8B partem perditam quoe istis impcnditur." — De bis fere in dialogitf tres iii- 
venes dissercntcs inducit Latomus. Is Lovanii, ubi canonicatum habnit, a. 1M4. 
mortuus ost. Scripta eius lac. Latomus iuiiior edid. Colonise a. 1^«50. in foL - 
Do his Latomianis dialogis II Erasmus ad Potnim Mosellanum (Epp. Erasmi 1 
B. 170G. fol. p. 405.) „Kxiit nupor vulgus et apud nos dialogus lacobi Lato' 
,,theologi, viri pridem nec aduioduni iniqui melioribus litcris et amici satis o 
„didi; uec satis conioctaro quoo, quffi res homlnis ingenium subito vertc 



CXXVIL HVTTEKI AD £tlASllVM EOT. KP. 1>. 5. IVN. I5l9. 275 

Don debes putare te hoe perdidissp tempus quod scrihendo^ Apologiac de- 
distl: nam id nohis magui lucri vice fuit. Quod scrihis de Ferdinando, $.7. 
mire placet, studia nostra amare adolescentem. erexisti animum mihi spe- 
ranti fore ut orbis capita adversus harhariem nobiscum conspiient. Alher-§.8. 
tus cardinalis strenue nos tuctur, meque adhuc habet Hberaliter, et tui 
desiderio tenetur maximo. Inique facis qui te non ofTers illi, non cre- 
dens mihi toties clamanti propensam illius erga te benignilatem. Mihi$.». 
commisit munus, quo te visissim honorat: patera est ex argento deaurato, 
praeter id quod pondere permagna est, arte adhuc commendahilis. non 
iudicabis indignum principe muiius; quanquam ipse dicat hoc se dare 
fugienti tihi, daturmn siquando accedas, ampliora mulla, vocatque Amoris 
hoc Poculum. Ipse quo tihi mittam dubius sum: nam in Angliam aiunt 
abire te. scribe quid fieri velis de patera primum, deinde, quid tihi pro- 
ponas? Belli prospere omnia evenerunt: magno Germaniam pericido, pu-$.io. 
blico metu liheravimus; quid magnopere curemus enim, (piod vivat ille 
ciii quia ademimus omnia, vivendum misere est? Tolam aliipiando renr 
leges. Stiitgardise Capnionem conveni, positum magno in timore: miU-§.ii. 
tares furores metuebat bonus pater; sed ego Francisco ductore apud du- 
ccd intercedente caveram, si vi capienda Stutgardia esset, in exercilu ut 
proclamaretur Capnionis penatihus ne quis noceret. hoc nescis quantum 
ille et quale beneficium interpretetur, cum ego conscius mihi siin oflicii 
niei fuisse, ut viderem ne quid pateretur se indignum vir doctissimus at- 



,,Sant qui suspicentur bonam prioris libri partcm oppositam orationi tusD qua linguas 
,,pn£dicas; sed multo maximam partera oblique tortam in me. eam suspicionem 
„a me depuH libello bidui labore cffuso verius quam scripto: pigebat enim in 
„hiiiu8modi nicniis multum opera; collocare. nec tibi sum futurus aui^tor, ut ho- 
^mini respondeas; aut siquid respondeas, argumentis rem agas potins qnam con- 
„yicii8, prsesertim cum iUe tcmperarit a nominibus, nec admodum virulente sori- 
„bat. quod si maxime facerot, tamen suascrim calamo moderari, ut posteritas 
.jinteHigat nos non tantum causa, verum etiam modestia fuisse superioros." etc, 
Era*micam modestiam! Cf. snpra p. 254. n. cxiii., ubi finem Krasmics apologite re- 
petimns. ' Apologite] Eam ex multis Erasmicis apologiis h. 1. vult Huttenus, qua* 
inscribitur -ffApoIogia reiicions quorundain snspiciones ac ramores, natos ex dia- 
.«logo figurato, qui lacoboLatomo sacrai theologiw liccntiato inscribitur" ; qui 
tiidui, si non mentiretur Erasmus, labor in exomplo operum Krasmicorum Basil. 
[1540. fol. tom. IX.) paginas ()8. med. usque ad p. 90: oxplet. subscriptionem habet 
fLovanii, quinto Calend. April. Anuo M.D.XIX. • Ferd.] archiduce Austriaco, 
Daroli V. imp. fratre. cf.Krasmi ep. ad Lud. Vivem cccxciv. exod. L. B. 1700. fol. 
>. 42L * mnnus] quod d. 10. Aug. ciusd. anni nondum accoperat Krasmus (cf. 
Srasmi Epp. L. B. 1700. fol. p. 495. i. f.), sed Kpistola ad Albertum d. 1. Nov. Lo- 
'anii data, cuius infra partem repetemus, gratias de accopto agit. Servat hoc 
locnlum hodieque civitas Basiliensis. ex eo me bibere memini. **• *3 abire ajuiit 
f.-^. ^^ prospera 3, ,,4, '^ ille] Wiirtembergensi» dux. *^ Studgardise 2. 

18* 



"27^ CXXTIL UtVS.A^ WMk&lLW^ 



qnoqlK KtMV poaltfflllH 
t. u. ex " Tiro imM '4iimkitiai^^ 

qaoA Bon JttfffilMe liikl#'#l; 

tis; «biaraef mBBiB 

f.t4.«ttBMlMriia'r:'iiBitB 

f. ts. Qi4^^dttiMK;'^'"l^UUfN^ 
tttin ^^iMii JiOI 






i?^^^^ 
















9W':fifl.; 






CXXIX. BVBVLI CORDATI AD MONTESINVM EP. D. 1. IVL. l5l». 277 

BOMiE. CXXVniL U IVL. IM9. 

EVBVLVS CORDATVS MONTESINO SVO 

[= lOANNES CROTVS RVBIANVS VLRICUO UVTTENO?] 

Mittis e Germania, uhi nunc agis, subinde novos libellos, quibus Ro- 
manam curiam quidam sic depingunt, ut hic vel nati vel habitasse vi- 
deantuTj sed non esse novam hanc querelam libellus Nicolai de Ctemangis, 
iam olim sub Clemente sepiimo conscriptus testatur. quem e Vaticana mu- 
tuatum bibliotheca ad te mitto una cum versiculis rithmo constantibus, quos 
' ex altero quodam codice mirandm vetustatis desumpsimus. Verum quid 
jnitas hunc autorem dicturum fuisse, si vel Alexandri sexti Epicureismum^ 
vel luUi Martialem animum vidisset? sub quibus etiam in negociatione 
jMrebendaria multa* novw technce repertce sunt ad pecunias undique corra- 
dendasy et ab itlis receptce sunt approbatce^ue magis fisci quam Christi 
rem agentibus. Nempe quod hic ob bellorum sumptus innumeris egeret, 
itte vero fiiiorum petulantiamy tuxuriam et tyrannidem legitimis proventi- 
bus fovere non posset, Cceterum spes est rem Christianam melius habitu- 
ram sub Leone hoc X, quandoquidem hic non desunt qui huic serio con- 
suiani, primum ut Alvaros, Sytvestros et quicquid est summularum et 
summutariorum prorsus aboleat, quod per istos mundus seducatur, non 
ubique evangelium aut Pauium secutos; deinde ut edicat, ne posthac vet 
Scotp vet Thomw vel cuiquam sententiariorum fidatur, nisi sacrce scriptu- 
rce testimoniis agenti, non autem rationibus physicis aut metaphysicis : 
alioqui nihil profuturum concilium , si istis sua maneat autoritas. postremo 
constdunt, ut iussu pontificis decretales ad evangelium et Pauli doctrinam 
conferantur per aiiquot bonos viros, qui non syllogismos sed Christum ha- 
beant in pectore: nam aiunt multas qucestum et avariciam olere, nonnullas 
iyrannidem, quasdam arrogantiam et fucum. sed multis secus videtur. 



CXXVHn. l = J^ nicolav» ^#5^ | clemangis archidia-Icodhs Baiocen. Doctor 
S. theologiie | Panfienfis, De corrupto eccle|riae ftatu. | a. moventivs lectori, | 
Docebit hic te liber qnibus rationibns ros eccle|(||||cwca. (34 fott. ^. s. l. et a. po- 
Mrema pag. vacua est.) 2=: l/t 1, nisi quod v. 3. theolof^i^ | v. 4. eccle:|, v. 6. ha- 
4tet: A. momentivs lectori. | et post cseca. est: Addita funt qusedam Carmina, quse 
In prio:|re seditione defyderabantur. | (38 foU. 4^. s. /. et a. postremum foHum vacuum 
^si.) Clemangis libellum, sed ilon Monteslni epistolam et carmina, repetiit Brown 
in Fasciculo rer. expetendar. Londini a. 1690. fol. edito , tom. II. p. 555. sqq. 

' Cf. Burckhardi vit. Hutt. III. p. 311. Panzer Ulr. v. H. p. 207. Fussli in Schwei- 
aer.Mns. 6. Jahrg. 1789. p.335. sq. Strauss Hutten Il.cap. 12. ^^ Clemangis. lam. /. 
Clemente VII. qui cum Urbano VI. a. 1378. papa factns est. ** negotiatione 2. 
" hoc Decimo 2. •' auengelium 1. •* auaritiam 2. 



278 CXXX. ERASMI ROT. AD HVTT. DE THOMA MORO EP. D. W. IVL. 1519. 

Dii rem bene vortant! Becte fecerint nostri si in tempore resipiscantj 
priusquam, Vale. Datum Romce. Caiendis luliis. Anno M.D.XIX, 



ANTVERPI*. 



CXXX. 23. IVL. 151«. 



ERASMVS ROTERODAMVS 

VLRICO HVTTENO * 

S.D. 

§.1. Qtiod ThomcB Mori ingenium sic deamas ac pene dixerim deperiSj 
nimirum scriptis illius inflammatus, quibus, ut vere scribis, nihil esse 
potest neque doctius neque festivius, istuc, mihicrede^ clarissime HuUene, 
tibi cum multis commune est, cum Moro mutuum etiam: nam is vicissim^* 
aded scriptorum tuorum genio delectattir, ut ipse tibi propemodum tnm- 

^.'i.deam. H(ec videlicet est illa Platonis omnium maxime amabiiis sapien^ 
quce longe flagrantiores amores excitat inter mortales quam ullce quanh 
libet admirabiles corporum formce. non cernitur illa quidem oculis cct' 
poreis, sed et ariimo sui sunt oaili, ut hic quoque verum comperiatur ifftrf" 
Grcecomm ix tov oqccv yivBtai dvd^QciTtOLg iQciv, per hos fit aliquo^ 
ut ardentissima charitafe conglutinentur inter quos nec colloquium 9xc 
mutuus conspectus intercessit. et quemadmodum vulgo ftt,^ ui incertis * 
causis alia forma alios rapiat, ita videtur et ingeniorum esse taciia ^ 
dam cognatiOy quce facit ut certis ingeniis impense delectemur, ctelerii^ 

§.xnon item. Ca^terum quod a me flagitas, ut tibi totum Morum tvArf fl» 
tabula depingam , utinam tam absolute prcestare queam quam tu vehementer 
cupis: nam mihi quoque non iniucundum fuerit interim in amici ffuilo 
omnium suavissimi contemplatione versari; sed primum ov ytavxog ci#^ 
ioriv omnes Mori dotes perspexisse; deinde haud scio an ille iatunts rf* 



CXXX. 1 = Erasmi Epp. (Indic. bibl. n. 53,1.) p. 432...437. 2 == ibid. 53,'- 

p. 384...380. 3 =^ ibid. 53,3. p. 366...370. 4 = ibid. 53,4. p. 533...540. 1-^ 
5 = Tliomte Mori Opp. Ff. 1689. fol. p. 342...345. 6 == Erasmi Epp. (Ina.bibL 
n. 53,5.) coll. 472.. .477. n. ccccxlvii. 7 = Wa^enscil. n. xvii. p. lll..-l^ 

8 = Hiitt. Miinoh. III. p. 207...218. Germanice haec ep. ad §. 44. nsqne extil in 

ophcmcridibus SchivcUzert'sc/fes Museum. 1700. 8<*. p. 622.. .632. 

, ^ ■ — — 

* Sic est in 1. 2. , fori. excidit instabunt tempora pericolosa. Cf. PmU. //■ J""* 
7ttolk. cap. 2. i. f. 3. init. 

* istud 7. 8. ** ^x xov nxl.] ex aspectu nascitur hominibus amor. cf. Diof^ 
nian. IV.- 49. c. interpp. et Verp^il. Gco. III. 215. sq. ,, ... uritque videndo Femin*"* 
hoqdv Diogen. Uqccv 1. *' caritatc 5. 7. 8. *» fit] sit 7.8. "• » ov «. «Ij »»" 
cuiusvi» hominis est. Aft Gra'cum proverbium Ov navxog dvdgog h X^O^if^^ 
fcT^' 6 nkovg. Zenob. V. 37. Diogenian. VII. 16. 



CXXX. ERA8MI BOT. AD HVTT. DE THOMA MORO KP. D. 23. IVL. 1519. 279 

4Ji quolibet ariifice depingi sese: nec enim arbitror levioris esse operce 
Morum effingere quam Meocatidrum magnum aut Achillem, nec illi quam 
hic noster immortalitate digniores erant, TaJe argumenlum prorsus Apellis ^- *• 
cuiuspiam munum desiderat; at vereor nc ipse Fulvii Rutuha^que similior 

s> sim quam Apellis: experiar tamen tibi totius hominis simulachrum deli- 
neare verius quam exprimere, quantum ex diutina domesficaque consue- 
tudine vel animadvertere licuit vel meminisse, Qtiod siquando fiet, ut vos 
aliqua tegatio committat, tum demum intclliges quam non probum artificem 
ad hoc negocii detegeris, vereorque plane ne me aut invidetUiai incuses 

to aut ccecjftientiw , qui ex iam multis bonis tam pauca vel viderim lippus vel 
commemorare votuerim invidus, Atque ut ab ea parte exordiar, qua tibi§'^. 
Morus est ignotissimus , statura modoque corporis est infra proceritatem, 
supra tamen notabilem humiiitatefn, verum omnium membrorum tanta est 
symmetriay ut nihit hic omnino desideres;- cute corporis candida, facies 

i & magis ad candorem vergit quam ad paiiorem , quanquam a rubore procui 
abestj nisi quod tenuis admodum rubor ubique subiucet; capiiii subnigro 
flavore, sive mavis suffiavo nigrore; barba rarior; ocuii subcwsii, ma- 
cuiis quibusdam interspersi, qu(e species ingenium arguere soiei feiicissi- 
mum, apud Britannos etiam amabiiis habetur, cum nostri nigrore magis 

^capiantur: negant uiium ocuiorum genus minus infestari vitiis. Vuitus^'^- 
ingenio respotidet, gratam et amicam festivitatem semper prw se ferens 
ac nonnihii ad rideniis habitum compositus, atque ut ingenue dicam, ap- 
positior ad iuamditatem quam ad gravitatem aut dignitatem , etiamsi ion- 
gissime abest ab ineptia scurriiiiaieque ; dexter humerus pauio videtur 

^^eminentior icevo, prcesertim cum incedit. id quod ifii non accidit natura, 
sed assuetudine, quaiia permuita nobis sofent adhxerere; in reiiquo corpore 
nihil esi quod offendat; manus tanium subrustica* sunty ita dufitaxat, si 
ad reiiquam corporis speciem conferantur, Ipse omnium quw ad corporis§.^. 
cultum attinent, semper a puero negiigentissimus fuit, adeo ut nec ilia 

^magnopere curare sit soiitus quce soia viris esse curanda docet Oiidius. 
Formce, venustas quw fuerit adoiescenii, nunc etiam iicet ix rrjg xald^rjg 
coniicere: quanquam ipse novi hominetn twn maiorem annis viginti tribus, 
nam nunc non muitum excessit quadragesimum. Vaieludo prospera magis§.^. 
quam robusta, sed tamen quee quaniisfibei iaboribus sufficiat honesto cive 

^dignis, nuiiis aut certe paucissimis morbis obnoxia: spes est vivacem fore, 
quando patrem habet admodum natu grandem , sed mire virenti vegetaque 



* Fulv. Rut.] Non nimis scite Erasmns ad Horat. sat. II. 7,90. respicit, ubi 
de Fiilvi Rutubaeque (famosorum gladiatorum) prceliis rubrica pictis aut carbone 
poeta dicit. * simulacrum 4.7.8. *•• dcliniare 1.2. • vcr. q.] quantum {et 
iierKm qnantnm post expr.) sine ^ensu 7. 8. ** verj^i 7. 8. Talia in sqq. pra^ter- 

mUtam. ^ tamen 7. 8. ^ Ovid.] Art. am. I. 509. sqq. ** ^x x. %.] ex confecto 
corpore. 



280 CXXX. EBA8M1 ROT. AD HVTT. DK THOMA MORO BP. D. 25. IVL. 1510. 

§.9,seneciu(e, Neminem adhuc vidi minus morosum in delectu ciborum. ad 
iuveniiem usque cetaiem aquce poiu delectaius est; id illi patrium /uit. 
verum hac in re ne cui motestus essety faiiebai convivas e sianneo poculo 
cervisiam hibens^ eamque aquce proximam , frequenter aquam jneram. H- 
num^ quoniam illic mos est ad idem poculum vicissim invitare sese, sumrnoi 
orc nonnunquam libabai, ne prorsus abhorrere videreiur^ simul ut ipse 

§^^' communibus rebus assuescerei. carnibus bubutis, satsamentis, pane secm- 
dario ac vehementer fermeniaio libentius vescebatur quam his cibis qm 
vulgus habei in deliciis, alioqui neutiquam abhorrens ab omnibus qwB ro- 
tupiatem innoxiam adferunt eiiam corpori: tactariorum ei eorum f(Btumt9 
^ui nascuntur in arboribus, semper fuii appetentior: esum ovorum in de- 

§.ti.//c/75 habet. Vox neque grandis est nec admodum exitis, sed qiue facHe 
penetret aures, nihii habens canorum ac molle, sed plane loquentis est: 
nam ad musicam vocalem a naiura non videiur esse compositus^ etianm 
detectaiur omni musices genere. Lingua mire explanata articutataque^ nihilii 

§.y^.habens nec prccceps nec hcesiians. Cuitu simptici delectatur, nec serkn 
purpurave aut catenis aureis itiiiur, nisi cum integrum non est jHmere. 
Diciu mirum quam negiigens sii ceremoniarum , quibus hominum vulgus 
CBSiimat morum civilitatem: has ut a nemine exigit, iia aliis non anxie 
prcesiat, nec in congressibus fiec in conviviis, licet harum non sit ignamSj» 
si lubeat uti: sed muliebre pufat viroque indignum eiusmodi ineptiis h(h 

§.\^.nam iemporis partem absumere. Ab aula pritwipumque familiaritate di^ 
fuit alienior, quod ifii semper pecutiariier invisa fuerit tyrannis, qvetn- 
admodum (equaiitas gratissima : vix autem reperias uilam aulam tam mo- 
desiam, quce non muftum habeai sirepiius aique ambiiionis, muttum fud,^ 
mufium tuxtiSj quceque prorsus absit ab omni specie tyrannidis: quinnec 
in iicnrici ociavi autam perfrahi potuif, nisi muito negocio, cum hoc prin- 

§.i4.cipe nec opiari quicquam possii civifius ac modestius. Natura tibei^ 
aique ocii est avidior; sed quemadmodum ocio cum datur tubens utitur, 

5.15.////, quoiies poscii res, nemo vigitantior aut patieniior. ad amicitiam naivs» 
faciusque videiur, cuim et syncerissimus est culior et tonge tenacissitfi^^ 
esi; ttec iife meiuit TCoXvtpMav ab Hesiodo patiim laudatam : nutii non 
patet ad necessitudinis fwdus; tiequaquam morosus in ditigendo, comtnO' 
dissimus iti aietido, cotisianiissimus in retinendo; si fors incidit in qntn^'' 
piam cuius viiiis ttiederi non possit, hutic per occasiotwm ditnittitj dissv^^ 
amicifiam , non abrumpens, quos synceros reperit el ad inget^ium suvm 
apposifos, horum consueiudine fabulisque sic detectatur, ut in his reltus 



* cerevisiam 5. 7. 8. ® libenter 7. 8. '• noXv(p. ab Hesiodo] Op. et d. '^. 

Rqq. „...9eil6g voi dv^Q tpCXov aXXots aXXov Tloutzai Mri6\ noXv^MOV, j^W' 

a^sivov naXiscd^ai. miscr enim vir amicum aliaa alium facit Ne vero naH^ 

rum ho8pes neve nullius hospes dicaris". ^* foris 2,..4.6...$. 



CXXX. ERA8MI ROT. AD HVTT. DE THOMA MORO EP. D. 23. ITL. 1519. 281 

friecipuam vi((e voluptatem ponere videatur. Nam a pila, aiea, chariisiA^. 
'ceierisque iusibus , quibus vuigus procerum temporis ta*dium soiet failere, . 
frarsus abhorrei, Porro ut propriarum rerum est negligeniior , ita nemo 
fiiigentior in curandis amicorum negociis. Quid muitis? siquis absoiutum 
ferce amicitiw requirat exemplar , a nemine rectius petierit quam a Moro. 
^n cmvictu tam rara comitas ac morum suavitas, ut nemo tam tristi sit§^^' 
ngeniOy quem non exhiiaret, nulia res tam atrox, cuius twdium non dis- 
liiiai. iam inde a puero sic iocis est delectatus, ut ad hos natus videri 
wssit, sed in his nec ad scurrilitatem usque progressus est, tiec morda- 
rHatem unquam amavit. adolescens comcediolas et scripsit et egit; siquod 
lictum esset salsius, etiam in ipsum tortum, tamen amabat, usque adeo 
faudei salibus argutis et ingenium redolentibus , unde et epigrammatis lusit 
uvenis et Luciano ctimprimis est delectaius; quin et miiii, ut Morias en- 
romium scriberem, hoc est ut cameius saitarem, fuit auctor. Nihii autem^-^^* 
n rebus humanis obvium est, unde iile non venetur voiuptatem, etiam in 
'ebus maxime seriis: si cum eruditis et cordatis res est, deiectatur inge- 
%io; si cum indoctis ac stuitis, fruitur illorum stulticia; nec offenditur 
norionibus, mira dexteritate ad omnium affectus sese accommodans. Cum§.\9, 
nulieribus fere, atque etiam cutp uxore non nisi tusus iocosque tractai, 
Diceres aiierum quendam esse Democritum aut potius Pythagoricum iiium 
9hiiosophum qui vacuus animo per mercatum obambulans contemplatur tu- 
nuiius vendentium atque ementium. nemo minus ducitur vuigi iudicio, 
fed rursus nemo minus abest a sensu communi. Pra^cipua ilii voluptas §.20. 
?s/ spectare formas, ingenia et affectus diversorum animantium: proinde 
nuiium fere genus est avium, quod domi non alat; siquod aliud animqt 
migo rarum, veiuti simia, vulpes, viverra, mustela et his consimilia, ad 
hwc siquid exoticum aut alioqui spectandum occurrat, avidissime mercari 
wiet; atque JUs rebus undique domum habet instructam^ ut nusquam non 
iit obvium quod oaiios ingredientium demoretur; ac toties sibi renovat 
miuptatem, quoiies alios conspicit obiectari. Cum cetas ferret, non ab-§.2\, 
horruit a pueliarum amoribus, sed citra infamiam et sic ut obiatis magis 
^rueretur quam captatis, et animo mutuo caperetur potius quam coitu. 
Bonas iiteras a primis statim annis hauserat: iuvenis ad Grcecas literas §.22. 
ic phiiosophice studium sese appticuit, adeo non opituiante patre, viro 
%lioqm prudenti proboque, ut ea conantem omni subsidio destitueret, ac 
lene pro abdicato iiaberet, quod a patriis studiis desciscere videretur: 
tam is Britannicarum iegum peritiam proliteiur, quw professio ut est «5.23. 
reris iiteris aiienissima , ita apud Britannos cumprimis habentur magni 
rlarique qui in Iwc genere sibi pararunt auctoritatem ; nec temere apud 



* chartis] 6^en». Karten. • tu nerao 7. " Balsius om. 1. ** Proverb. ap. Hie- 
on. de perp. virg. 18. II. p.226. •• abambulans 5.f». »« viverva 4. *» habetor 7. 8. 



> 



282 CXXX. KRA8MI ROT. AD HVTT, DE THOMA MORO EP. D. 23. IVL. 1519, 



illos alia via ad rem ac gloriam. parandam magis idoneay siquidem ple- 

• ramque nobililalem illius insuUe pepetit hoc studiorum genus; in eo ne- 

^''^^'gant quenquam ahsolvi possc nisi plurimos annos insudarit, Ab hoc igitur 
cum non iniuria abhorrerei adolescetttis ingenium melioribus rebus naium, 
iamen post degustatas scholasticas discipiinas sic in hoc versatus estj ut^ -^ 
neque consulerent quenquam libentius litigatores, neque qucestum uberiorem 
faceret quisquam eorum qui nihil aliud agebant: tanta erat vis ac cde- 

§.2b.ritas ingenii, Quin et evolvendis orthodoxorum votuminibus non segnem 
operam impendit, Augustini libros ^de civitate dei' publice professus est 
adhuc pene adolescens auditorio frequenti, nec puduit nec poenituit sacer-\mr m 

§.26.dotes ac senes a iuvene profano sacra discere. Interim et ad pietatis 
studium totum animum appulit, vigiliis, ieiuniis, precationibus aliisque con- 
simitibus progymnasmatibus sacerdotium meditans: qua quidem in re non 
pauto plus ille sapiebat quam plerique isti qui temere ad tam arduam j 
'professionem ingerunt sese, nutlo prius sui periculo facto; neque quic- — is 
quam obstabat quo minus sese huic vitw generi addiceret, nisi quod uxo- — 
ris desiderium non posset excutere; maluit igitur maritus esse castus -^ar 

^-^^T^quam sacerdos impurus. Tamen virginem duxit admodum pueliamy claro^^o 
genere natam, rudem adhuc, utpote ruri^ inter parentes ac sorores sempet — *^ 
habifam, quo magis itti liceret illam ad suos mores ftngere. hanc et iiteriss=^sn 
instruendam curavit et omni musices genere doctam reddidity pianequ^^me 
taiem pene finxerat, quicum libuisset universam wtatem exigere^ ni mor=^ s . 

prtematura puellam sustulisset e medio, sed enixam liberos aliquot, quo 

rum adhuc supersunt puellce tres, [Margaretha, Atoysia, Ceciiia,] pue::^ — r . 

5.2S.I/WM5 [loannes']. Neque diu ccelebs vivere sustinuit, iicet aiio vocantib u ^» 

amicorum consiliis: paucis mensibus a funere uxoris viduam duxit magmi^s 
curandie familiie quam votuptati, quippe nec bellam admodum, nec puer' — 
iam, ut ipse iocari solet, sed acrem ac vigilantem matremfamiiias, quicu^ -« 
tamen perinde comiter suaviterque vivit ac si pueila foret forma quantun^ - 

§.i9.libet amabifi: vix ullus maritus a sua tantum obsequii impetrat imper* 
atque severitudine , quantum hic blanditiis iocisque. quid enim non imp 
tret, posteaquam effecit, ut mulier iam ad senium vergens, ad hoc anim 
minime mollis, postremo ad rem attentissima , citharay testudine, m^::>- 
nochordo tibiisque canere disceret, et in hisce rebus quotidie pra^scriptt^^JH 

§.^.operw pensum exigenti marito redderet? Consimili comitate iotam fanmi-xi 
iiam moderatur, in qua nutla tragcedia, nuiia rixa; siquid exsiitew^t, 



***plerHuque i...^. tf. plerisqueJ. '^ Tamen] ej?f/;ec/are«Itaque. duxit •«Jm. 
pucUam] cf. Hesiod. Opp. et d. 097. naQd^svinrjv 6h yafniv, mg %' ijf^ea xedva Hida- 
giyff, Virgiiwpm vero ducito, ut mores castos doceas. «> aliquod 7. •• institacii- 
dam 1. '^ Prsenomina quse uncis inclusimus, ed. 1. non habet, sed habent 2. /ff. 
Ceecilia 5. ^ celebs 1...4.6. cselcbs 5. ^ nec puell.] edludtt ad {Omd Ljdla 
bella puolla. 



CXXX. ERA8KI BOT. AD HVTT. DE THOMA MORO EP. D. 23. IVL. 1519. 283 

proUnus aut medetur aut componiU neque quenquam unquam dimisit u( 
mimicum aut ut inimicus. quin hmus domus faialis quwdam videtur fe- 
MciiaSy in qua nemo vixit qui non provectus sit ad meliorem fortunam^ 
nuitus unquam uilam famce lahem contraxiL quin vix ullos reperias, 
quilms sic convenerit cum matre, ut huic cum noverca^ nam pater iam 
alteram induxerai, utramque non minus adamavit ac matrem; nuper in- 
duxit tertiamy hdc Morus sancie deierat se nihil unquam vidisse melius. 
Porro erga parenies ac liberos sororesque sic affectus est, ut nec amet§.s\. 
moieste nec usquam desii officio pietatis. Animus est a sordido lucro alie- 
nissimus. Lil^is suis semovit e facuiiatihus quod iilis saiis esse putat:§.n, 
quod superesty largiter effundit. Cum advocationihus adhuc aleretur, nulii 
nan dedit amicum verumque consiiium , magis iliorum commodis prospiciens 
guam suis, plerisque soiitus persuadere, uti iiiem componerent, minus enim 
hic fore dispendii; id si minus impetrahat, tum rationem indicahat qua 
passent quam minimo dispendio litigare, quando quihusdam hic animus 
esty ut litihus etiam deiecteniur. In urhe Zondoniensi, in qua natus est,§.33. 
annos aiiquot iudicem egit in causis dviiihus; id munus ut minimum hahet 
oneris, (nam non sedeiur nisi die lovis usque ad prandium) ita cumpri- 
mis honorificum hahetur. nemo piures causas ahsoivit, nemo se gessii in- 
tegrius, remissa pierisque pecunia quam ex pra^scripto dehent qui litigani: 
siquidem ante iitis contestationem actor deponit sex drachmas, iotidem 
reus, nec ampiius quicquam fas esl exigere. His morihus effecit, ut c/-5.34. 
vitati suce ionge charissimus esset. Decreverat autem hac fortuna esse 
confentus, quw et saiis haheret auioriiatis nec iamen essct gravihus oh- 
noxia periculis. Semei atque iierum extrusus est in legationem, in qua 
cumse cordatissime gessisset, non conquievit serenissimus rex Henricus.^ 
eius nominis ociavus, donec hominem in auiam suam pertraheret: cur 
enim non dicam ^pertraheref? nuiius unquam vehementius amhiit in au-^-^' 
lam admitti, quam hic studuit effugere:"^ verum cum esset optimo regi in 
animo famiiiam suam erudiiis, gravihus, cordaiis et integris viris differ- 
tam reddere, cum aiios permuiios iumMorum in primis accivit, quem sic 
in intimis hahet ut a sc nunquam patiaiur discedere; sive seriis utendum 
est, nihii iiio consuliius, sive visum est regi fahuiis amceniorihus iaxare 
animum, nuilo comes festivior. swpe res arduce iudicem gravem et cor-^-^^* 
datum postulant: has sic Morus discutit, ut utraque pars haheat gra- 
tiam; nec tamen ah eo quisquam impetravit, ut munus a quoquam acci- 
peret: feiices res puhiicas, si Mori similes magistratus uhique prwficerei 
princeps. nec interim uiium accessit supercilium: inter tantas negociorum^-^^» 
moies et veterwn amicuiorum meminit, et ad iiteras adamatas suhinde 



* inim. aut ut omis. 7. 8. ' quo 7. 8. profcctus i. 7. 8. * fame ridiculo errore 
7. 8, • nnquam 4.8qq. *« e] et 7. 8. " Londiniensi^...^. «» sexi. treis s. tres cett. 



\ 



284 CXXX. ERASMI BOT. AD HVTT. DB THOMA MORO KP. D. 23. IVL. 151«. 

redit Quicquid dignHale valeiy quicquid apud ampUssimum regem gratia 

l^^.poliet, id omne iuvandoe reipubliccp, iuvandis amicis impendit. Semper 

quidem adfuit animus de cunctis ben^nerendi cupidissimus mireque pro- 

nus ad misericordiam ; eum nunc magis exerit, quando potest plus pro- 

• desse: alios pecunia sublevat, alios autoritate tuetur, alios commendatione h ^ 
provehit; quos alioqui iuvare non potest, his consilio succurrit; ntilium 
unquam a se tristem dimisit: diceres Morum esse publicum omnium in- 
opum patronum; ingens lucrum sibi putat accessisse, siquem opressum 
sublevavif, si perplexum et impeditum explicuit, si alienatum redegit in 

i.^9, gratidm. netno lubentius coUocat beneficium, nemo minus exprobrat. lamv m- 
cum tot nominibus sit feUcissimus et felicitatis comes fere soleat esse 
iactantia, nullum adhuc mortaUum mihi videre contigit qui longius ab- 

§'io,esset ab hoc vitio, Sed ad studiorum commemorationem redeo, quce me 
Moro mihique Morum potissimum conciliarunt, lYimam cetatem carmine 
potissimum exercuit, mox diu luctatus est, ui prosam orationem reddereti 
moUiorem, per omne scripti genus stilum exercens; qui cutusmodi sit, 
quid attinet commemorare, tjbi prcesertim qui libros eius semper habeas -r 

5.41. in manibus? Declamationibus prcecipue delectatus est, et in his materiis -s 
adoxis, quod in his acrior sit ingeniorum exercitatio. unde adolescens -^ 
etiamnum dialogum moliebatur, in quo Platonis communitatem ad uxares -^j 
usque defendit. Luciani Tgrannicidce respondit, quo in argumenio me — > 

• voluit antagonistam habere, quo certius periculum faceret ecquid profe 

dsset in hoc genere. Utopiam hoc consiiio edidit, ut indicaret quibus re 

btis fiat ut minus commode habeant respublicce; sed Britannicam potissi 

mum effinxit, quam habel penitus perspectam cognitamque: secundui 
librum prius sctipserat per ocium, mox per occasionem primum adiecit 

§.ii.tempore; atque hinc nonnulla dictionis inceqnalitas. Vix aiium reperi 
qui feticius dicat ex temporc, adeo felici ingenio felix tingua subservit^ 
' ingenium preesens et ubique prcpvolans memoria parata, quce cum omnici 
habeat velut in numerato, prompte et incunctanter suggerit quicquid tem — 




pus aut res postulat; in disputationibus nihit fingi potest acutius, adeo t^^mdt 
summis etiam theologis scepe negocium facessat in ipsorum arena versans ^=-' 
loannes Coletus, vir acris exacUque iudicii, in famiiiaribus colloquiis sult — -^ 
inde dicere solet Brilannice non nisi unicum esse ingenium, cum htec in- -- 
§. 43. suia tot egregiis ingeniis floreat Verce pietaUs non indiligens cuttor es ''^st, 35 
etiamsi ab omni superstitione alietiissimus : habet suas horas, quitms 
litei precibus, non ex tnore sed e pectore depromptis. cum amicis sic /a 

• his om, 1, "^ dcmisit 7. " fel. com.] Mcnand. ap. Stob. floril. ft3,S — •'• 
^TnBffT^tpuvov nov yiyvB^' ij XCav tQvq>ii, HtX. " adox.] infames materias »i-^^re 
qiiis dicere mavalt inopinabiles. cf. Gell. XVII. 12. (,,Bicuti cum Thersite laud. ^tf 
qusesivit et cum febrim quartis dicbus recurrentcm laudavit, lepida sane mul. 'V' 
et non facilia inventu in utramque causam dixit.'') ^ incontanter /. 



C. XXX , SBASMI ROT. AD HVTT. DB TBOllA MOBO BP. D. 23. lYL. I&IO. 285 

Ifulaiur de viia fuiuri seculi, ut agnoscas i/lud ex animo loqui, neque 
nne opiima spe. Ac ialis Morus esi eiiam in aula: ei posiea suni qui§Ai, 
puieni Chrisiianos non inveniri nisi in monasieriis: iales viros cordaiissi- 
mus rex in famiiiam suam alque adeo in cubicuium non solum admiiiii, 
verum eiiam inviiat, nec invitai modo, verum etiam perirahit; hos habei 
arbiiros ac iesies perpeiuos viiie suce, hos habei in consiliis, hos hahei iti- 
nerum comiies ; ab his siipari gaudei potius quam luxu perdiiis iuvenibus 
aut mulierculis aui etiam iorquatis Midis aui insynceris officiis, quomm 
aiius ad volupiaies ineptas avocei, alius ad iyrannidem inflammei, aiius 
ad expiiandum popuium novas technas suggerai. In hac aula si vixisses,§.ib. 
Huiiene^ sai scio rursum aliam aulam describeres ei misaulos esse desi- 
neres, quanquam iu quoque cum eo principe vivis, ut iniegriorem nec 
opiare possis; neque desunt qui rebus optimis faveant, veluti Stromerus 
ac Coppus. Sed quid ista paucitas ad iantum examen insignium virorum,§A%. 
Montioii, Linacri, Paceei,' Coleti, Stocsleii, Latimeri, Mori, Tunstatli^ 
Cierici aique aiiorum his adsimiiium, quorum quencunque nominaris, 
mundum omnium viriuium ac disciplinarum semel dixeris. Mihi vero spes§,Ai. 
esl haudquaquam vulgaris, fore ui Aiberius, unicum his temporibus nosiroe 
Germani(e omamentum, ei plures sui similes in suam ailegai familiam et 
coBteris principibus gravi sit exempio, ut idem ei ipsi suce quisque domi 
facere siudeant. Habes imaginem ad optimum exemplar a pessimo artifice§js. 
non opiime delineaiam. ea tibi minus piacebit, si coniinget Morum nosse 
propius; sed iiiud iamen interim cavi, ne mihi possis impingere quod tibi 
mmus paruerim, neve semper opprobres nimium breves epistolas; etiamsi 
hcec nec mihi scribenii visa esi iongior, nec tibi tegenti, sai scio, prolixa 
videbitur: id faciet Mori nostri suaviias. Verum, ne nihil ad postremam§.A9. 
iuam episioiam respondeam, quam prius excusam iegi quam scriptam, 
ciarissimi principis Alberii. humanitatem ex ipsius etiam ad me literis in- 
ieiiexi. sed qui quceso facium, ui paiera' prius ad omnes pervenerii iuis 
iiteris quam ad me? cerie per neminem certius mittere poteras quam per 
Bichardum Phcanm, serenissimi Angiice regis oraiorem, sive me haberet 
Brabaniia sive Briiannia. Tu, quantum video, et calamo ei ense gna-§.:,o. 
viter heiiigeraris , nec minus iamen feiiciter quam fortiler: nam apud reve- 
rendissimum cardinaiefn Caieianum audio ie magnam etiam iniisse graiiam. 



* illam 2. sqq. " miBaalus 7. 8. fi^cavXog scripserit Erasmus. *^ Stocschleii 
J...4. 6. Stocfchelii 5. Stocfchlctii 7.8. „Ioannc8 Stocsleius [Stokesley] priEter 
scholasticam hanc theologiam, in qua nemini cedit, trium etiam linguarum haud 
valgariter peritus, a sacris [est Anglice regi].''^ Erasm. Bomhasio d. 26. lul. a. 1518. 
(Opp. Basil. IMO. tom. in. p. 93. Epp. ed. L. B. 1706. num. ccclxxvii.), quse epi- 
Btola ceterorum quoque h.l. nominatorum Anglorum laudes fusius proseqnitur. Ton- 
stalU 4.8qq. *® assimilium 2.3. ** est] et 2. 5. ** deliniatam 1...3. ^ exc. q. 
•cr. QWM, 7. 8. ^' Britania 7. graviter 1. 8. ^^ nec] non 7. 8. K. 1. omis. 2. sqq. 



286 CXXX. KBA8MI AD HVTT. KP. CXXXl. HVTT. At) OLAVB. KP. D. 26. IVL. 1519. 

5. 51. Capnioni hene esse gaudeo, Francisci Sickingii nomen noti sinenl emori 
§.b2,lilerw, nisi veiint ingradtudinis postulari, De rebus nostris alias: nunc iUud 
iantum: res hic sordidissimis sycophantiis agitur^ quibus ariibus ut impa- 
rem me fatear necesse est. siquis est isthic qui cupiat artem sycopluinti- 
cam discere, indicabo itii quendam huius disciptina; mirum artificem^ quem 
huic rei plane natum dicas: minus bonus orator Cicero, quam hic syco- 
phanta; et reperit dociies multos apud nos, Nondum tempus est, verum 
brevi vobis homitiem commendabo , ut quo dignus est quodque misere anibit, 
omnium eruditorum literis cetebretury portetitum veiius quam homo. Beni 
vale. Ajitverpiee decimo Calend. Augusti. Anno M.D.XIX. 



MOGVNTIiG. 



CXXXI. . 26. IVL. (1519.) 



HVTTENVS ARNOLDO [^DE GLAVBERO] SVO SALVTEM. 

tcf. eiiisd. ad eund. ep. d. 30. April. 1519. dat. n. CXIX. § 8.) 

§.i. Quod ne speravi quidem fore ut una essetis tu fraterquc el soc«r luu_ s, 

id nunc ita habere cognovi, et e& animo gaudeo. qua$ possi^nl se eni^KSf^ 
meliores dare occasiones exigendi totum negotium meum? Proiude, irisni 
amantissime Arnolde , si unquam prius , nunc Ilutteni memor sis : iam Uc- ^i 
animos tibi singulorum perdiscere, iam ex quadam quasi specula intuebcK^^ 

§.2. in consilia omnium. Et fortasse quo mater inteudat, facilius erit cog&<.)- 
scere, quod mulierum in aperto fere suut qua; proposuerunt sibi. ita^^vfle^» 
senem ipsum suborna, qui iiaiic provinciam obeat: ipse tcmpora, ip^ 
« mores, ipse niodum noverit; ipse, quod iuvenibus nobis difricile est, vt 
simulenuis et dissimulemus , arte aggredietur; a longe et ex iDsidiis oppu- 

$.3. gnabit unius cuiusque taciturnilatem. Quod ut fiat, non facile ^tedh 
quaulum inlei*sit. iam nihil enim scire malo, quam matris illius qu» si(^ 
meus, quid proponat, quo coniugio suam domum lionestare nieditetur, i\m 



CXXXI. Ita hwc adhuc inedita ,,yirici ab Ilutten, Equitis ad Amoldum de GIiQ* 

burg Plpistola, cuius autographum servatur a Generos. Familia DomiiioniD > 

Glauburg Ffurii ad Moennm'' dcscripta est ex Burckhardiano MS. Guelferbjt«u<» 

foR fol. 44.45. in cuius tergo est: collectanka de yita ac bcriptis vlbici 

HVTTENI. 

* Cinglii /. Sychnij 2. Sichuii 3. ..6, Sikiugi 7. 8. Sickingum voluiase «p- 
paret, scripsorit autem Erasnius Sichlgijy non Sichnii, unde illa corrupta noniu»* 
nata sunt. * istic 8. ^ Utrum in Leum an in Egmoudanum, Latomani Snto- 
remvH an in alium quendam inimicum suum pro suo moro modeste h. 1. invel^t 
Erasmus, uunc non inquiro. *° Antverpia, 23. lulii, Anno 1519. 5. («•***• 
Anno) 7. 8. 



I 






CXXXI. HVTTKXI AD ARNOLDVM DE QLAVBERO EP. D. 26. IVL. 1519. 287 

imagines cupide ^ccersat. Et ad ciiis quideiii iracundiain , quae fertur de fa- 
cill provocabills , quod pertinet, inagis ac magis spero/ uhi meos niores 
cognoverit, et pueliam amari a me mirificc viderit, se observari reveren- 
ter, vos omnes mecum agere coniunctissime , in me nihil turbidum, nihil 
seditiosum, ipsa studia iucunditatis , iocorum et facetiarum aflatim plena, 
fore ut et me ferat et se ferendam praebeat. QuaBso, non mentem tantunu.4. 
epistolae huius, sed omnia etiam verba socero, ut consultet desuper, ut 
inquirat, ut scrutetur, imprime. ipse fac omnia moderetur, suis omnia 
consiliis suaque prudentia ducat et gubernet. nec dubito quin milii vel 
tuo nomine, quod amare uos videt invicem, optime veiit et consuiturus 
sit. Disce ex fratrc, in bonis pueii^e quid sit, et quid primum statim con-$.5. 
cessura mater sit, quid post se relictura. Si videbitur socero, etiam cum 
fratre aliquid consihorum communica. lilam imprimis opinionem, iiium$.6. 
ab omnibus aveile metum, quo teneri eos putat Philippus, ut me credantT 
abducturum ab se puellam in aliquod lustrum, aliquam sylvam, cum nec 
ego eiusmodi habitationem feram, et quod sa*pe tibi dixi, nuper etiam 
scripsi, iccirco in urbibus coniugium quseram, ut urbes iucolere Hceat: 
Pallas urbes condidit, ego Pailadis studia sequor; Centhauris placeant ante 
oinnia sylvae, 

Non onines arbusta iuvant humilesque mirica^. 
Sed te iam satis intellexisse puto quid veiim. tantum studio conare ac$.7. 
illud interim nobis prospice, ne einergant hcec, ne cui aliquid committat 
qui rimis sit plenus et effluat. Utinam dignus vobis et idoneus videatur 
Huttenus, quem civitate donetis, quein in adfinitatem accipiatis. qiii, cum$.s. 
• non multas urbes expugnaverit, iit ex Thrasonibus istis aliquis, inulta 
tamen regua nominis sui fama pervagatur, et cum non multos, ut illi, 
interfecerit, plurimos tameii aniat et a imiltis aniatur cupide; qui, cum 
non sesquipedales ingerat tibias et gigantes corpore obvios terreat, animi 
tamen robore non facile uili cedit; qui, cuin nou fornia superbiat aut 
^specie exuitet,. ingenii tamen cultu amabilem se et desyderabilcm essenon 
obscure cognoscit; qiii, cum magnifice loqui nesciat, neque iactanter se 
vendere soiitus sit, simpliciter tamcn, a])erte et synceriter quia et agit et 
loquitur, sperat, ut se cognoverit quis, iion abiiciat. Sed haec pene iactaiiter 
et ipsa. Iid)eo te cuin fratre , : socero , coniuge totaque famiiia vestra iiH.9. 
»longum valere, tuamque expecto laetam aliquam epistolam, aut qualem- 
cunque, dum ad singula mea verba respondeat. Itenim vale mihique cito 
rescribe et copiose. Moguutia» Vlf. Calend. Augusti. 

Cuduntur mihi libelli , quibus vos prope diem iucunde adficiam. nuncS. lo. 



" Phil.] Fiirstenbergius proculduhio. ^^ lustruDi] cf. p. 201. §§. 37. sqq. 

" scripsi] ep. deperdita. *" Non...inyric8p] Vergil. Ecl. IV. 2. " rimis] Terent. 
£un. I. 2,36. ^^^liqui»] qiiem *centaurunC pungat nescio. ^^ se] non si, ^7*0 euni. 



288 CXXXI. AD OLAVB. EP. CXXXlI. BVTT. APOLOQIA PBO P&ALABlStlO. 

Febreni mitlo fratri. Habent me studia cum iucuiulitate mira. Utinam una 
essemus, ut videres quibus me iocis oblcctem. Reposcor in aulara; 9ed 
non facile cedam. Discerpe epistolam statim, si niea tibi fama curae est: 
per tuam te fldem obsecro. 

Inscripiio: Viro eximie probo et eleganter docto D. 5 

Arnoido de Glauberg, lureconsultp et 
Patricio Francofurdiensi , Amico de- 
syderabili Salutem. 



[lIOGVMTI^? CXXXII. [.BSTATE? A. IM».) 

VLRICHf IIVTTENI EQVITIS GERMAINI v » 

AD 

vPETRVM DE AVFSAS CANONICVM 

PRO PHALARISMO AB ILLO DISCERPTO 
APOLOGIA. 

§. I. Qiii retulerunt mihi Dialogum quendam meum, cui titulus est Phala-i5 

rismus, essc abs te in foro Wirciburgensi prxsentibus multis et clarfe 
hominibus non cilra maledictum in me lihellosque meos disrerptnm, male 
valeam si non niera primum monstra nuntiare visi sunt; neque fere ut 
crederem adducl potuissem, nisi lu Francofurdii nuper, cum te ea super 

5.2. re convenissem, faclum abs te ipse confessus esses. Quid dicam prius» 
aut quid posterius? inmio vero quid omnino dicam? Hac me abs te tam 
atroci onerari iniuria, homine Franco el equite Germano, deinde eo quo 
de mihi magnifica et amicissima semper onmia promisi; quem nulla uo- 
quam offensa commovi; (juicum nulla simultas intercessit; quem amici ar 
propinqui mei summa semper benevolentia et liberalitate etiam demeru-» 

5.3. erunt? Quid, quod in eo negotio, in quo minimc debebas, hauc famili* 
nostr», hanc generi ac nomini Huttenico securim inflixisti? et cum per- 
maxima sint Ludovichi senis ac necessaria in te beneficia, ullius faTore 
adHccti, ullius vi ac potcntia cogi aut alitercunque adduci potes, ul eius 

5 4 causam non deseras modo, sed impugnes etiam? Aut cum talis baec sit.31 
ut non Huttenorum magis qdam lotius equestris ordinis censeri debeal, 



CXXXII. H= Hutteni manus, de qua ad super. num. CVII. et in Ind. bibliogr' 
n. yiyiUU, 5. diximus. 1 = Ind. bibl. n». XXIIII. 1. «. 2 == Hutt. Miinch. IH 
p. 176... 192. 

1* Petrus de Aufsiiss Canonicus non multo post occisum loannem Hatteoflin 
iu aula episcopi Wirceburgensis cum Vilelmo de Bibra interfectoris parti fftvere- 
cuepit et quantum potuit semper favit. Cf. L. F. Heyd, Ulrich Herzog lU Wurt- 
temberg. Tnbing. 1841. 8^ I. p.401.8qq. " Virceburgensi 2. " librosqoel. 
» confectus 2. «» Imo 2. «* ac] et H.2, «* etiam rf^/w, /T.l. " Lndofici 
2. et sic in sqq, • 



CXXXII. HVTT. AD PKTR. DE AVPSA8 PRO PHALARISIIO APOT.OGIA. I&l». 289 

in eaque prosequenda haud aliter ac public^ alicuius et plane commuuis 
iniuriae Tindictaui flniversa prope nobilitas susceperit, tu inventu& uiuis es 
qui non modo sub haec signa non concedas, sed bostilibus etiam copiis 
omni te conatu inseras? Non dicani boc eniin quod gravius est, (quanquam S.5. 
squid refert dici, cuni tu illum veteris amicitia; funem sic violenter inci- 
deris?) prius nostrarum te fuisse partium, deinde nescio quo motu ad bo- 
stilia Iransfugisse castra. Atque iiic iamdudum qiii banc* iniuriam meam 
inicpi.ius atque ipse cgo ferunt, ul te aliqua ignominiie Wirteupergensis 
gutta ads|;^ergam, expectant; neque ego te id meruisse nescius suin. sed, 

t o quae mea est natura , mitius agam tecum lacessitiis quain merum tii in 
amicitisB adbuc opinioiie constitutus. Etsi crei)ro luibi inculcant illi nun- $.g. 
quam te nisi inaiorem nescio cuins peciiniam odoratiis esses, commissu- 
runi fuisse ut contra tuum ordinem, contra pristinas amicitias, contra 
publicum Germaniae ac imperii totius bontim bominis fcedi ac detestabiUs 

13 et publico eliain iudicio condemnati causam tiiereris. Quod ut veriim non $.7. 
sit, neque itein illa in te fama congruat, «jua fertur, cuiu principio ne- 
gotii buiiis omnes suas curas, omnem soUicitudiuem , abdita et arcana, 
velut bominis sui amantissimi sibique pcr omnia fidi, ita in sinum profu- 
disset tuum Ludovicbus, tibicpic ad Ca^sarem iam tum proficiscenti rem 

M» totam commisisset, neque tu nou prompte peragendain accepisses magnam- 
que seni industriie tuae spem fecisses, corruptiim te paulo post tyranni §.s, 
muneribus omnia invertisse ac nostram apud Ca?sarem contumeliam verbis 
elevasse, illius conti*a scebis excusare conatum, ut neque illa, inquain, 
in te fama congruat, quanquam Ludovicliiis ipse monitus, ne tibi fideret, 

K^ nunquam post eum diem visus est faiuiliariter conferre, neduni aliquid 
suorum, ut prius, soHicitudinum communicare, tamen ut mentiantur iu te 
homines, et Ule falsus fuerU de te ut sic crederet, iUamqiie tibi magnifi- f.o. 
ram pateram aUo nomine, non iit contra nos sibi consuleres, tyrannus 
dederit, et te Csesar ipse falso multa te indigna admisisse et crediderit et 

^o aUis persuaserit, tamen cum te sic ut fratrem dUexerit semper Ludo- 
▼ichus tU)ique Udem in omnibus habueril, te pecuuia, te ope ac opibus 
amicissime semper iuverit, quid facere non debuisti boc ne faceres quod 
in iiUus Uberorumque eius contumeliam vergere scires? A me vero quam$. lo. 
non conveuiebat banc te auspicari , quiciim tii)i prwter alias necessitudines 

^» studiorum etiam communio fuit? Atque igitur quaiito inteinperantius tu te 
geris, qui sic ardenter odisti, quam ego, qui abs te la^sus cum possem 
alio quoilam modo iniuriam banc expostulare tecuin, sic ago ut nou vi- 
dear contumeiiam facto ulcisci, sed iurgium quasi verbo dUuere, idque 
pr^Fter amicorum consilia? iam boc omiies iniiii clamant enim 'Quid tu?§. n. 

•* acceptam in te talem contumeliam non insigni aliquo facinore ulcisceris?* 



* perseq. 2. ® WUrtenbergensis 2. ^ aspcrgam 2, " abdita {pro edita) corr.Ii, 2, 

HVTTEHI OpP. VOL. I. 19 



290 CXXXn. xtyt. ax> pst». ra M99m 

neque mihi, quod tn iMHri ipMi»> 
qiie^ institur tradire 

reti^mi^ nm giaftieK 9iMrleiii|jb 

mentl 

81 WinsilMirgifeiidereli^ 

nodi, fVMerliiil jnedie .M^ 

mni Mse. iteqiie noe iB|ri«i)i^| 
$. 13. nHnine j^itine eSeoeilni irf U^^tW^ 

tem fide e 4uo beto 

igMrai^ In qfM MIApMm^ 

qaM ei non kcei^^ Me^iiiM^ 

aftBre? qweqniiB ilVi^ 

inr^e ^ipio 

qnoe ego eitare iMo^ 

dftileai^ rem 
f.i4.ege iniumni nMi 

oii:MriBeee «Mnfi 




f.i5.teiinlt^8ie:liie>Hpw 



CXXXIT. irVTT. AD PKTR. DK AVFSAS PRO PnALARlSllO APOLOOIA. 1519. 291 

n animuni iiHluxisti tuum. Quodsi dissinuilabas sdre quomodo farlum 
iium laturus essoui, uihil ipsc lale faeiam, sed apertc diro 'Irascor lii)i'; 
ernm ita irascor , ut satis ha}>eam ostendisse atTectum , uou ulcisci adhuc. 
i vero opinione falsus es, ut qui putaveris uon iuicpie ferendum a me, 5.ts. 
^ximam errorem: iniquissime fereudum est enim, priuuuu in (piemcuuque 
1 cadat; dcinde me imprimis iudico indignum cui tu facias, teque im- 
nodestum, (quid euim gravius dicam?) a quo tale quippiam pntiar, et 
[uem tn l^edas, si usquam, abs te certe iunocentem. Sed neque ut la-S.i». 
urus essem ignorabas, nequc ut ferendum sit nescis. Aliquid monstri 
lis tu: undc nou etTodiam quod cogitatioue assequor; tautum a])est su- 
picionibus ut armari adversum te veliin. Proinde sic aio, quod domi$.?o. 
uae in tuoque cubiculo si fecisses, gravitcr laturum me sciebas, id pu- 
dice et (o inconvenieus!) apud forum cum feceris, quo k)co posilurus siiu 
^norare te simulas. quid tergiversaris? quid illudis? hic mos Germanis 
!St?lioc boni viri ofTicium? *Contra te non puttd)am factuin, si author§.'ii. 
ssem quo ininus haberetur iu manibiis criminosa elfictio*. Contra me? 
mo contra ius fasque abs te factum intelligebas, si memoriam rci Uiin 
elebri' iudicio ad postcritatis cxemphim cognitse indiiccrcs, si autor csses, 
|uo minus habereutur in manibus qu<e a principis decreto penderent. Aus.>?. 
ta potes hanc fictionem iiicusare, ut illam Ca^saris senteiitiam non inipro- 
)es? at non iucusarc tibi placuit, noii improbare libellum meuni, perdere 
isum est; nou ad iudicium vocarc crimiuosam eflictionem voluisti, sed 
[uasi tu iile sis in Germania iiulex qui ita habeas daiiinaudi potestatem, 
it accusatorem expcctare opus uon sit, perditioui, exitio et abolilioiii illuiu 
oisenim dialogum adiiidicasti, statim, nulla uitercedeiite mora, nullo prius 
labito consilio, millo convo(*ato senatu, uullis cousultis legibus. s(mI li<ec 
i movLHses [)rius et de iure disj)utasses , non meo tum dialogo, sed illi 
am Ca^aris iudicio periculum fuisset: pruis hoc eiiim reuiii fieri oj)or- 
uisset. .Atque igitur iii me iuiquior fiiisti quam ulla patiatur ratio, ne-$.2rt. 
lum nostra familiaritas , nostra amicitia; et cum fueris, sic tameii ais 
Non putabam contra te factiim*. au pro me faclum putabas? arbitror, 
it qui caveres nequid mihi inde periculi esset: video enim propc esse. 
tx maievolentia benignitatem ut facias, et beiieficium ut interpreteris iniu- 
iam. At qiii hoc studebas cur nou aniio abhiiic quarto, ciim ine oratio-§.24. 
les scribere in tyrannum audires et, si verum diciiiit homines, ipsi pro- 
leres etiam, amiciim ne in re pcriculosa uimiiim auderem moniiisti? ciir 
antum progredi passus es, quem aiite periculi metiim retinere potuisti? 
Nio mihi inciilcas bencv(denti<e opiiiiouem? sicciue cerebruni non h<ibeo§.25. 
ui ea didici quibiis pnidentiores tieri se homines putniit, ut hanc calli- 



s quencuq^ 1,^ ' a] ot n. 2. *^ aiitor 2. ^ jilacuit, iioqnc cnrr. f/,2, 

inde inihi 2. «c gg,!] Q„anqimm corr. II. 2. •'* AtJ Sed corr. H. 2. 

19* 



292 CXXXIL RTTT. ▲!> PBTB. 0S AM 



dilaleni tvam nm agHQscm^ $H Kie 

maii inffigeres» flks jadHiircr tott ii^^^ 

dubitares ineiitiT qdd eflite 
f.?6.pa$? Quia ex eraiigdia eradil inv^i^iji 

Md tam dnnim magiatariim^ 

possom» ita ii 

dolet, iAfttam, alfiie 'w eiiftii 

Tis et ifinm plrslendte iiago# 
f.rr.metnm. Noldbas ente m 

Beqirid !9X m^ libro isiwl^ iU' 

fii hoc af^; al lide qM^i 

beatmr iatic, permiaalk ^wOik 
1.38. terteiidlmi feiiit' eitol at ^iib 

^ilrtenpergeiim iegmrti|i^: 

rehta ea ftierbH: ti pia0^ 

eet^ fie «x tot 
f.w.viris ex| 

iKm^, tM ^nea^Jp^ 

«Me telaU ^ €im' 

isHe eiiay_ 

eatm» eal» ti >^^ 
eai ' ^pl' ' iaB!wi,>'.^*#0-. 

%Ktatem mmm^i^ 

g.3i.q ee l erg » aiiti i ia ^ 

ale^Mf' 






IV*) 




**^wips«i^^; 



• #-^ 



^;..Av^: 



CXXXII. UVTT. AD PKTR. DK AVFSAS l'RO PUALARISHO APOLOOIA. I5l!). 293 

aiii metiiis, quani interiin potentiain, quas vires, quae Germaniae robora 
Dmmota reddas , quo non invidise iani , sed quo diseriininis etiain adducas 
nin cui sie importune consulis? atqui consulere non est reddere invidio-^*^'* 
Lim, facere obnoxium odio, onerare iiiimicitiis ; consulere non est si cuius 
omiiie valentium hominum potentiam irrites, infensionem quacras, bellum 
xcites. neque tibi est hoc, inquam, consulere, neque iUi; sed tibi iin- 
rimis pemiciosum: verum est enhn vetus adagium, 'Mahim consihum 
nnsultori pessimum'. Quod ad ilhim pertinet, vahle conveniebat te videreS-^^^- 
uid suaderes ei cui sic obnoxius es, ut optima debeas, quidve pro eo 
icias qui pro periculum decet adire te, non quasi ex re boc ipsius fuerit 
ericulum ei accersere. Quinetiam ut vidcas quahs ego consultor sim et5-^^- 
uain non permittam te in errorem adducere eum cui eUain me consihum 
are perdecet, primum quia Francorum principem agnosco, deinde quia 
on extrema aflinitatis linea illum, quantusquantus est, attingo, adco ut 
[*ciim exposlulandum a me veniat, de tuo facto vel alterius nomina: dic§-37. 
libi, quo rapis pientissimum episcopum, innocentem Francorum domi- 
lun? quo rapis aflhiem meum principem? cur in discrimen abducis? cur 
i qui otiosus esse potcst, negotium facessis? cur ei qui tranquillum ha- 
et, tempestatem inducis? cur rebus mire placidis et compositis tu sedi- 
onem moves, tu turbas excitas? Disce tandem istos tuos moderari im-$.3s. 
etus, istain pra^cipitem frenare iram. aut si constituisti nihil rationi dare, 
mnia cupiditati coucedere , ferre non poterimus ut boc facias corum malo 
el periculo saltem, quos caros habemus, quos colimus, quibus bene con- 
ultiim volumus. Intelhgis igitur quanto prudentius quantoque ex fide ma-$.39. 
is consulam ego ilh, qui hoc struo ut invidia tcmere per te concitata 
pud confoederalos et Wilhelmum principem Iiber(»tur, quam tu qui pra)- 
ostera tua cautione in periculum vocas. Quare etiam illius innocentiam §. lo. 
iieor, non minus quam tuos importuuos impetus accuso: neque enim scie- 
lat ipse quid tu faceres, neque, ut opinor, si praescivisset , non interces- 
iim tuae esset audaciic; nec factum tuum probavit, sed ut debuit a?gre 
nlit. Proindemetu vacare iubeo et a periculo, (|uo tu vocaras, esse 
beruro, invitoque tibi eripio eum, quem si quo vis protrahere tibi lice- 
et, iam perderes statim. At tu interim qiio loco es? quomodo tibi con-5.41. 
uliiisti? nonne buiiis ergo quod prudentissime facere videri volebas, 
•mnium passim sermonibus vapiilas? iJber ais *(»go suin\ Opinor. sed 
go sic esse nolim, et tibi metuo, cum tu me vicissim oderis, ac tui mi- 
ereor qui tam niilla adigente necessitate, nuUa suadente causa , sed tuapte 
oluntate sic impeditum te reddas, prudens, sciens vidensque in tam pe- 



^ Gell. N.A.IV. 5,5. ^^ qui pro periciilo 2. {sciHcet non didicerat^ qui pro esse = 
ro qiio) ^* eum cui] episcopum Ifircehurgensem, *' agnosco = eum agnosco. 
qnantuscunque 2. ^^ placitis 2. *^ frH^naro 2. 



294 CXXXII. HVTT. AD PETB. DE AVFSA8 PBO PHALABISMO APOLOQIA. 151«. 

riculosum te accipias locum, tot, tam valentes ,« tam gratiosos honiines^ 

§^^interque eos principes etiam viros, inimicos capias. Quare, ut facili» j 
quiesci per te poterat, ita valde metuo ut difricillime sic impiicitus expes^ 
diri possis. quid te facies enim, si, quod minime opto, animadverter ^ 
ahs te factum hoc qui tani conlumaciler causam modis omnihus damna^ 
tam prohes, confuederati volent? lliius opem implorabis cuius defendencM 
causa adiisti discrimen? At iam cecidit ipse, quo minus sustentare Ki 
possit; iam ipse periit, quo minus servare te queat: per quem stare y^m 

S.43. lehas, prostratus est; ad cuius munitiones respiciehas, domo sua ac po«MM 
sessionihus uno impetu omnihus expuisus est; in quo tu sperabas, ^^ 
ipso actum est. Quo iam fidisjgitur? quid speras? aut duhium est a fii^ ^ 
damehto erutum hoc, unde totus pendehas tu? Verum non putabas fut^Tn 

$.11. rum. At factum nihilominus. Te igitur frustra pnidentem aliquando kr^. 
hitum, qui hoc non pra^sensisti , cuius consilia eo reciderunt , - ut cum mn. 
sipientihus consultorihus *Non putaram' dicas; qui exitum hunc omnibug/. 
perspicuum sokis adsequi coniectura non 4)otuisti ! nam iiisi modesUssliDs 
traclare te instituissem , iam insultarem tihi, tuam invidiam exagitarein, 
iiiiiis cui sic studes lapsuni digito iudicans, nos in oelo esse clainitam. 

$.45. neque tu non mereharis, ut qui videris totus esse contra nos aptns ae 
formatus: nam qui hoc fecis^ illo iam tum in periculo consUtuto, qfod» 

§. 46. facturus eras occasionem nactus tunc cum secundi illius essent venti? Sed 
relinquam patientia? apud te meae vesligium, el paiica ex dolore qiieri satis 
lial)eho, cum tu multa et permagna facienda ex invidia duxeris: permigiu 
sunt enim, utcunque a^stimet quis, ea quie audes: primum quod causam 
non aUquot ante pra^iudiriis notatam , sed puhhco etiam iudicio condemDa-si 

§. 47. tam ac interfectain revocas el prohas ; deinde quod tam atroci inita contra 
nos iiiiuria tantoruiii viroruin infensionein ac inimicitiam tihi accersis; f^ 
stremo quod poteiiti ejiiscopo autlior essc vis, factionem ut resuscitel tm 

§.4s. ante oppressain ct extiiictam, et iit in discrimen praiceps abeat. Nam 
modica sunt, quod Huttenos contumeha hac proscindis; qiiod iniuriani* 
lianc facis illi mortuo, qui de te sic fuit meritus, et cui tu ut fidem sol- 
veris, notum est; (piod hunc niortui illius ossihus dolorem inuris; qu<^ 

§. ift. nostras umhras luctii gravas et moTore adfligis. niodica sunt hae , »»• 
(piam, apud eos qui amicitiam digno loco noii poiiunt: quanquam infiriis 
ire item non possum eos niores qui liicc ferant, inagno^ mihi turpiUidiw» 
adfines videri ; suiit enim hoininis ingrati et malevoli. atque tu si hic ^ 
qiiod non dico, valde indignus videaris, quein nos sic aUquando colueri- 

5.50. mus , cui sic e niultis uiii fidein hahueriinus. Verum ad niagna illa redeo. 

« proboH. Conf. 1.2. *« tot*> (non tot, nt 2 reltuUt) habct 1. " At] Adl 

** qiii] quod 2. {perperam q interpretatus est) Non imt.] Cf. n.CXCI. §2. " i» 
siiltare 2. *^ ccelo 2. " accersas /. sed corr. H. 2. »» autor 2. '* tuj V 



CXXXII. HVTT. AD PRTR. DE AVFSAS PRO PHALARISMO APOLOGIA. I">I9. 295 

Etiam atque etiam videndum tibi est quam causam improbandam suscipias, 
quod contra factum tuearis: libros meos persequeris uon alia ratione quam 
quia habent ea quse publico in Germauia iudicio diligenter inquisita, mani- 
feste cognita , non severissime damnata sunt ; qux omnes onmium ordinum 
sentiunt, quae, si paucos illius bonorum hostis coHatrones excipias, ima 
omnis Germania voce clamatura sit. At cur non eadem oper^ illam in-$.>^ 
duci iubes Maximiliani sententiam? cur illud non relrectas publicum iudi- 
citun, imperiale decretum? Uui ob scelera accusatus est, convictus, iudi- * 
catiis et damnatus, de eo quod illa fcceril, ba?c passus sit, scribere vetas; 
illos rerum dominos pateris ea decernere ((ua^ me diclis aut scrijitis iactare 
non convenit. Sed iam forte non patieris etiam. At cur tam sero acccdis 
ad iudicii istius retrectationem ? Quod in toto boc negotio erratum est si$.&?. 
corrigere non potes, vides quam periculose crimineris; si poles, quam 
lot iam annos errare Germaniam sinas. Cur non a principio statim tuo 
cousilio occurristi, sed iu tautum subinde errorem protrahi passus es 
omnem Germaniije plebem, universum equestrem ordinem, omnes princi- 
pes, totam nobilitatem? Age vero cum scires non accusationem esse i1o-§.5.i. 
stram, sed calumniam, ad illud Maximihani iudicium quomodo conniMe^re 
potuisti? quid non exceptionem tmic molitus es? quid non nmtire aliqmd 
voluisti, pra^sertim apud Maximilianum undtum cum posses atque illum 
scires ea esse ciementia, ut si vel per te vel alium quempiam mouitus 
fuisset quicquam esse in nostra accusalione haud [terinde ac nos detulis- 
semus admissum et factum, sic iudicaturus non fuisset? Kevoca autem in§.'J. 
auimum quam cunctanter illud processerit^ iudiciuni et quod nos illam vix 
XV._post factum mense sententiam extorserimus. In tanto intervallo, tam 
diuturua cunctatione ikui fuit locus tibi inlercedendi ? At timtire 0.«iaris, 
ue ofTenderes, substitisti. At illum timorem non recipil ha;c fortitudo, 
qua agcre omnia putari vis. nec tibi consilium defuit, si metuisses, sal- 
tem ipsum commonere Phalaridem, quo suo iure quam defeusionem in- 
strueret. An tu aliqua cera obthuralas habebas aures, cum [)roclamaretur §.:,:,. 
Augustae, siquis inire defensionem illius vellet, Ucere; at([ue hoc qui ipsi 
a rancellis tunc erat, ut potuit, faceret? Vbi tu illo tenqiore, ([uid nuis- 
sitabas. quid audebas? post ([ua^ princi[)ia quod [lugnaturis signum dabas? 
tunc iiiius innocentia^ noii veiii(^bat in mentem tibi? nec iii temiiorc vo- 
luisli potius opem ferre et facto intercedere, quam profligatis iam copiis 
et perdita re bellum reparare, novos tumultus iuvchere, novos motus con- 



* tueraris i. ^ Max. sciit.] Convontioncm Aiip^ustanam (s. Hlaubeiir.) d. 22. 
Dct. 1516. (p. 87. sqq. exliihitam) vult, qua duci Vlrico in «excnnium rcrum publi- 
camm regcndarum ius ndcmptum cst. cf. Hcyd Ulr. llzg zu Wiirttcmb. I. p. 471...-17I<. 
^' qai i. quam corr, H.2. {i. e, quam periculose) ** sinis 1. sinas corr. II. 2. 
■ quidquam 2. ^ fuerit 1. *^ quindccimo 2. *^ substituisti. Ad 2. 



296 CXXXII. HYTT. AU rmtMi M 

tenliMEi» 9^ iflvrdH» Im» ^ 

ad «Qtiiiiiwi^n in^^ 
f.57. Pbi^e 4i illo iahmwmfim» 

quem Jiii^. ibi, ^^ 

oiiibHS ili— tJimiiiieft dflniHo 
•lilm boiiiniiUB abi{ffiMi;um 
f.M.S(alteet irnm mtt «4« ^ooA 

dem emf^meA et ia;.M^.j|iMph 

niiQiie est MerjMiriw» 




Ter#ili 
nee qrAl^ «rtj^ iHic 8lp^iii|| 
lavidein; i^ de Mn IHe 

Sed ttt q|n Iflevwk 
veidar» «^p%d|jift 
oir* 
f«A.&teib9. 

rem feifo^ il 
ttt bM ' 



'^"'Im' 




CXXXII. HVTT. AD PBTK. DK AVF8A8 TKO rilALARIiiMO APOLOGIA. 1519. 297 

Quid aliud est, inquani, sequi Phalaridem, sive Mercurio duce sive Cha-5.63. 
('onte veclore agat hoc aUquis, quani impie et scelerate omnia facere? 
Sed quse iile comniisit, talia non sunt: quid tanti est enim uxorem amici 
ileperire; uhi per iiium potiri uon licet, ipsum ila cupidc interficere, ut 
ex morte quoque salietas non sit; illam ahreptam ita complecti, ut suam 
iixorem domo exigat? quid tanti est item, a quo lilieratus quis sit, eius5.«*. 
iberos perdere? hominem innocentem, sihi amicum et (idum, quem ca- 
*um hahuerit, suique amantem indicta causa interficere, mortuum raptare, 
*aptatum et laceratum suspendere, non indulgere sepulturam propinciuis, 
Ingere in mortuum crimen, intcrimere eos qui illum lugeant? principem 5. s'-. 
oeminam uxorem maie tractare, crudeliter hahere, conari llagilio et de- 
lecore perfundere primiun, deinde parare occidere, demum mortis metu 
lomo eiicere ; interim sceleratum scortuni , foedam ac , immanem pellicem 
II siuu tenere, in complexu fovere, eius osculum lamhere, eam in illo 
30iiiugali thoro uxoris loco hahere? quid tanti est suppliciis exhaurire§.(>6. 
irbes et pagos? semper torquere, semper occidere, iugiter et perpetuo 
•apere, grassari ciede, spohis et sanguine? Germaniam discordiis implere^ 
^xterna adversum nos auxilia advocare, imperio eversionem moliri? quidS.^i?. 
;auti est non servare fidem, iusiurandum negligere, pacta dirimerc, fo?- 
iera solvere, literas et signa, datam et interpositam fidem, promissa et 
iurata non facere unius fahie?' Sed quid ego de integro causam hanc agoS.os. 
lecum? satis est hoc dici Phalaridem sequi et vincere ha;c qui faciat. 
Quanquam est ihi quoddam meum, fateor, erratum, quod eum riiigo suh 
Phalaride scelera discere qui est ipse quam fuit unquam Phalaris nequior 
el pestilentior tyrannus. Te vero nomie oportuit prius revellere ea qui-5.69. 
bus de scriho, quam ipsum damnare scriptum? Aut quid agis meos lihellos 
discerpens, illam noii improhans totam Augustanam actionem, illud non 
resciiidens iudicatum? Rem ipsam non improhas, inane